III FSK 511/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną K.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku. Decyzja ta odmawiała wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji ustalającej R.S. podatek od spadków i darowizn. Sąd pierwszej instancji nie podzielił zarzutów skarżącej co do możliwości zastosowania art. 249 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej (O.p.), mimo że decyzja ustalająca podatek nie została fizycznie doręczona podatnikowi, a jedynie uznano ją za doręczoną na podstawie art. 150 § 4 O.p. WSA w Gdańsku podkreślił, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ma charakter formalny i ogranicza się do badania wad kwalifikowanych, a pięcioletni termin na żądanie stwierdzenia nieważności jest terminem zawitym. Sąd wskazał, że decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego z 21 listopada 2011 r. została uznana za doręczoną 12 grudnia 2011 r. w trybie fikcji doręczenia, co potwierdzały wcześniejsze wyroki WSA. Wniosek K.M. z 5 grudnia 2022 r. o stwierdzenie nieważności został złożony po upływie tego terminu. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, stwierdził, że zarzuty dotyczące błędnej wykładni przepisów materialnych nie zostały skutecznie uzasadnione. Podkreślono, że kwestia doręczenia decyzji i jej ostateczności była już rozstrzygana w prawomocnych wyrokach sądów administracyjnych, które wiążą zgodnie z art. 170 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.). NSA potwierdził, że pięcioletni termin od dnia doręczenia decyzji (liczony od 12 grudnia 2011 r.) upłynął przed złożeniem wniosku o stwierdzenie nieważności, co stanowiło podstawę do odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 249 § 1 pkt 1 O.p. W związku z tym skarga kasacyjna została oddalona, a skarżąca obciążona kosztami postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej dotyczącej terminów do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, w tym w kontekście fikcji doręczenia oraz zasady związania prawomocnymi orzeczeniami sądów administracyjnych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji podatku od spadków i darowizn oraz zastosowania fikcji doręczenia. Zasada związania prawomocnymi orzeczeniami jest ogólna, ale jej zastosowanie zależy od tożsamości stanu faktycznego i prawnego.
Zagadnienia prawne (2)
Czy wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, złożony po upływie 5 lat od dnia jej doręczenia (liczonego od dnia fikcji doręczenia), może zostać uwzględniony?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wniosek złożony po upływie 5-letniego terminu od dnia doręczenia decyzji (nawet w trybie fikcji doręczenia) nie może zostać uwzględniony, ponieważ stanowi to przeszkodę do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że 5-letni termin na żądanie stwierdzenia nieważności decyzji jest terminem prawa materialnego, zawitym i niepodlegającym przywróceniu. Jego upływ skutkuje wygaśnięciem uprawnienia do żądania wszczęcia postępowania. W rozpatrywanej sprawie termin ten upłynął, co uzasadniało odmowę wszczęcia postępowania.
Czy decyzja administracyjna, która nie została fizycznie doręczona podatnikowi, a jedynie uznana za doręczoną na podstawie fikcji doręczenia (art. 150 § 4 O.p.), może być podstawą do stwierdzenia jej nieważności z powodu braku udziału podatnika w postępowaniu?
Odpowiedź sądu
Kwestia ta nie została merytorycznie rozpatrzona w niniejszej sprawie, ponieważ wniosek o stwierdzenie nieważności został złożony po terminie.
Uzasadnienie
Sąd kasacyjny skupił się na przesłankach formalnych (upływ terminu) uniemożliwiających merytoryczne badanie zarzutów dotyczących wadliwości doręczenia i braku udziału podatnika w postępowaniu wymiarowym. Podkreślono, że wcześniejsze prawomocne orzeczenia sądów administracyjnych potwierdziły skuteczność fikcji doręczenia i ostateczność decyzji.
Przepisy (16)
Główne
O.p. art. 249 § § 1 pkt 1
Ordynacja podatkowa
Organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji.
Pomocnicze
O.p. art. 150 § § 4
Ordynacja podatkowa
Przepis dotyczący fikcji doręczenia.
O.p. art. 247 § § 1 pkt 4
Ordynacja podatkowa
Jeden z przypadków uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji.
O.p. art. 249 § § 1 pkt 1 i 2
Ordynacja podatkowa
Przesłanki negatywne do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności.
O.p. art. 212
Ordynacja podatkowa
Przepis dotyczący skutków prawnych decyzji.
O.p. art. 219
Ordynacja podatkowa
Przepis dotyczący związania organów własnymi decyzjami.
O.p. art. 120
Ordynacja podatkowa
Zasada praworządności.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uwzględnienia skargi przez WSA.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi przez WSA.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.
p.p.s.a. art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zasada związania prawomocnym orzeczeniem.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 204
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
p.p.s.a. art. 209
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sąдами administracyjnymi
Podstawa do orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
O.p. art. 12 § § 4
Ordynacja podatkowa
Sposób liczenia terminów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji został złożony po upływie 5-letniego terminu od dnia doręczenia decyzji (liczonego od dnia fikcji doręczenia).
Odrzucone argumenty
Błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie art. 247 § 1 pkt 3 i 4 O.p. poprzez uznanie, że decyzja nie spełnia przesłanek nieważności mimo braku fizycznego doręczenia. • Błędne przyjęcie, że upłynął termin do wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji. • Naruszenie art. 212 i 219 O.p. poprzez przyjęcie, że decyzja może wywoływać skutki prawne mimo braku skutecznego doręczenia. • Naruszenie art. 120 O.p. poprzez naruszenie zasady praworządności i obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego. • Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo rażącego naruszenia prawa przez decyzję organu. • Naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez bezpodstawne oddalenie skargi.
Godne uwagi sformułowania
Pięcioletni termin, o którym mowa powyżej jest terminem prawa materialnego, a zatem terminem zawitym, którego upływ skutkuje wygaśnięciem uprawnienia do żądania stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. • Nie można zatem skutecznie domagać się wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji. • Związanie wynikające z art. 170 p.p.s.a. oznacza, że podmioty w nim wymienione muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu i w kolejnym postępowaniu, w którym pojawi się dana kwestia, nie może ona być już ponownie badana.
Skład orzekający
Cezary Koziński
sprawozdawca
Stanisław Bogucki
przewodniczący
Wojciech Stachurski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej dotyczącej terminów do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, w tym w kontekście fikcji doręczenia oraz zasady związania prawomocnymi orzeczeniami sądów administracyjnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji podatku od spadków i darowizn oraz zastosowania fikcji doręczenia. Zasada związania prawomocnymi orzeczeniami jest ogólna, ale jej zastosowanie zależy od tożsamości stanu faktycznego i prawnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa jest interesująca dla prawników procesowych i podatkowych ze względu na analizę terminów w postępowaniu administracyjnym i zasad związania prawomocnymi orzeczeniami. Dla szerszej publiczności może być mniej angażująca.
“Fikcja doręczenia a termin na stwierdzenie nieważności decyzji – NSA wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.