III FSK 510/24

III FSK 510/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogusław Woźniak /przewodniczący/
Dominik Gajewski
Krzysztof Przasnyski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Go 378/23 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2024-01-25
III FSK 510/25 - Wyrok NSA z 2025-10-07
III FSK 873/21 - Wyrok NSA z 2022-09-27
III SA/Wa 3553/17 - Wyrok WSA w Warszawie z 2018-08-28
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151, art. 174 pkt 2, art. 145 § 1 pkt 2, art. 145a § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 29 § 1 i art. 112b § 1, art. 18
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 77 § 1 oraz art. 156 § 1 pkt 2¸ art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski (sprawozdawca), Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 23 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "D." sp. z o.o. z siedzibą w J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Go 378/23 w sprawie ze skargi "D." sp. z o.o. z siedzibą w J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 21 września 2023 r., nr 0801-IEE-1.7192.78.2023.2 UNP: 0801-23-048973 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 21 września 2023 r., nr 0801-IEE-1.7192.78.2023.2 UNP: 0801-23-048973, 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze na rzecz "D." sp. z o.o. z siedzibą w J. kwotę 1120 (słownie: tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 25 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Go 378/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę "D." sp. z o.o. z siedzibą w J. (dalej jako: "Skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 21 września 2023 r. nr 0801-IEE-1.7192.78.2023.2 UNP: 0801-23-048973 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego zaskarżając ten wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie:
1. art. 145 § 1 pkt 2 i art 151 p.p.s.a. w związku z art. 29 § 1 i art. 112b § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2019 poz.. 1438 ze zm. dalej jako "u.p.e.a.") oraz art. 77 § 1 oraz art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz.775 ze zm., dalej jako "k.p.a.) w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 21.09.2023 r nr 0801-IEE-1.7192.78.2023.2 UNP:0801-23-048973 dotyczące utrzymania w mocy postanowienia w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia o przyznaniu własności nieruchomości, gdyż - zdaniem Sądu - postanowienie o przybiciu oraz zapłata ceny nabycia "obliguje" organ egzekucyjny do wydania postanowienia o przyznaniu własności. W realiach niniejszej sprawy doprowadziło to faktycznie do rażącego naruszenia prawa ignorując wydaną dnia 17 grudnia 2019 r decyzję nr [...] Wojewody Lubuskiego zezwalającej na realizację inwestycji drogowej pn. "Rozbudowa drogi krajowej nr [...] na skrzyżowaniu z drogą wojewódzką nr [...]", która dotyczyła tych samych nieruchomości i czyniła bezprzedmiotowym dalsze postępowanie w sprawie przyznania własności tych nieruchomości skarżącemu,
2. art 145 § 1 pkt 2 i art. 151 p.p.s.a w związku z art. 29 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 7 i art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy ww. postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 21.09.2023 r. jako niebędącego niewykonalnym, gdyż doszło do ujawnienia prawa własności skarżącego kasacyjnie w księdze wieczystej, chociaż z uwagi na ww. decyzję Wojewody Lubuskiego z dnia 17 grudnia 2019 r. nabycie własności przez Skarżącą mogły mieć skutek tylko chwilowy i pozorny.
Mając na uwadze powyższe, wniesiono o: uchylenie zaskarżonego wyroku, i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie, w razie uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona - uchylenie zaskarżonego wyroku, rozpoznanie skargi i uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 21.09.2023 r., przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi oraz - w razie wystąpienia sytuacji o której mowa w art. 145a § 1 p.p.s.a. - zobowiązanie organu do wydania postanowienia ze wskazaniem sposobu rozstrzygnięcia sprawy, tj. stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 27 stycznia 2020 r. nr [...], UNP: [...] albo stwierdzenia wydania tego postanowienia z naruszeniem prawa; rozpoznanie sprawy na rozprawie; zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kasacyjnie niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie od Skarżącej na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy.
W piśmie procesowym z 18 czerwca 2024 r. pełnomocnik Skarżącej przedstawił dodatkową argumentację oraz wniósł, na podstawie art. 106 § 3 w związku z art. 193 p.p.s.a. o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentu: decyzji Ministra Rozwoju i Technologii z 22 marca 2024 r., znak: [...] na okoliczność występowania przez Skarżącą również do tego organu z wnioskiem o stwierdzenie wydania decyzji Wojewody Lubuskiego nr [...] z 17 grudnia 2019 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. "Rozbudowa drogi krajowej nr [...] na skrzyżowaniu z drogą wojewódzką nr [...]" z naruszeniem prawa w części dotyczącej zatwierdzenia podziału, stania się własnością Skarbu Państwa oraz terminu wydania nieruchomości oznaczonych jako o numerach ewidencyjnych gruntów [...] i [...] ([...] przed podziałem) położonych w jednostce ewidencyjnej N.B. - miasto (czyli tej decyzji, której wydanie uniemożliwiło Skarżącej kasacyjnie wejście w uprawnienia właściciela względem działek nr [...] i [...] zgodnie z postanowieniem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 27 stycznia 2020 r., którego stwierdzenia nieważności dotyczy niniejsze postępowanie oraz na okoliczność sposobu rozstrzygnięcia tego wniosku przez Ministra (czyli umorzenia a zatem uznania wniosku o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody Lubuskiego za niezasadne).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., gdzie wskazuje się, że chodzi o naruszenie przepisów postępowania jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarżąca domagała się stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w Z. z 27 stycznia 2020 r. o przyznaniu jej własności nieruchomości gruntowych położonych w N.B., dla których Sąd Rejonowy w Z. prowadzi księgi wieczyste o numerach [...] (numer działki [...]), [...] (numer działki [...], obecnie podzielona na działki o numerach [...] i [...]), [...] (numer działki [...]) albo, w razie stwierdzenia, że postanowienie wywołało nieodwracalne skutki prawne - stwierdzenia wydania wskazanego postanowienia z naruszeniem prawa.
Odnosząc się do zarzutów Skarżącej, że postanowienie o przyznaniu jej własności zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa ponieważ organ, który je wydał, nie rozpatrzył całości materiału dowodowego i nie wziął pod uwagę wszczęcia postępowania i wydania decyzji Wojewody Lubuskiego z dnia 17 grudnia 2019 r. zezwalającej na realizację inwestycji drogowej pn. "Rozbudowa drogi krajowej nr [...] na skrzyżowaniu z drogą wojewódzką nr [...]", Sąd pierwszej instancji podkreślił, że Skarżąca pomija okoliczność, że informacje o wszczęciu ww. postępowania oraz o wydaniu ww. decyzji, zostały podane do publicznej informacji w formie obwieszczenia. Oznacza to, że zarówno organ egzekucyjny jak i sama Skarżąca mogły znać treść tych dokumentów. Następnie stwierdził, że z przedstawionej chronologii zdarzeń wynika, że zarówno obwieszczenie o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej jak i obwieszczenie o wydaniu decyzji zezwalającej na tę inwestycję, zostały opublikowane przed uiszczeniem przez Skarżącą ceny nabycia. Zatem pomimo podania do publicznej wiadomości dokonania podziału jednej z wylicytowanych nieruchomości i przejścia jej części na własność Skarbu Państwa, Skarżąca zdecydowała się uiścić cenę nabycia, a po wydaniu postanowienia o przyznaniu jej własności, nie skorzystała z prawa wniesienia zażalenia, przysługującego jej na podstawie art. 112b § 2 u.p.e.a.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, niezrozumiałe jest zatem dopatrywanie się rażącego naruszenia prawa przez organ, polegającego na pominięciu treści dokumentów powszechnie dostępnych, w sytuacji gdy Skarżąca pomimo tego, że mogła zapoznać się z tymi dokumentami godziła się zarówno na uiszczenie ceny nabycia jak i treść postanowienia o przyznaniu własności. Przeniesienie własności na Skarżącą było konsekwencją realizacji przez organ treści art. 112b § 1 u.p.e.a. - z uwagi na uiszczenie przez Skarżącą ceny nabycia oraz uzyskanie przez postanowienie, o którym mowa w tym przepisie, waloru ostateczności na skutek braku wniesienia zażalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił również argumentację organu, zgodnie z którą postępowanie egzekucyjne z nieruchomości nie stało się bezprzedmiotowe. Nadal bowiem istniał przedmiot postępowania w postaci nieruchomości. Natomiast ocena skuteczności przeniesienia prawa własności nieruchomości na Skarżącą, po uprzednim nabyciu tego prawa przez Skarb Państwa, należy do kompetencji właściwego sądu wieczystoksięgowego. Jednak możliwość prowadzenia sporu w tym zakresie oraz dochodzenia ewentualnego odszkodowania, nie oznacza niewykonalności postanowienia wydanego na podstawie art. 112b § 1 u.p.e.a.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji nie odniósł się należycie do istoty problemu. Jest nią to, czy w istocie organ egzekucyjny przeniósł na Skarżącą własność takiej nieruchomości, która stanowiła już własność Skarbu Państwa. Autor skargi kasacyjnej zasadnie zarzuca w pierwszym zarzucie skargi kasacyjnej, że WSA nie dostrzegł, iż Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Nie sposób bowiem pozytywnie zweryfikować przyjęcia przez organ za prawidłowe przyznanie Skarżącej prawa własności licytowanych nieruchomości w oparciu o postanowienie z 27 stycznia 2020 r., które stało się ostateczne 19 lutego 2020 r.
Ustosunkowując się do wniosku Skarżącej o stwierdzenie nieważności postanowienia z 27 stycznia 2020 r. organ zobowiązany był zbadać i ustosunkować się do tego, czy w istocie te nieruchomości były objęte decyzją Wojewody Lubuskiego z dnia 17 grudnia 2019 r. zezwalającą na realizację inwestycji drogowej. W ramach tej decyzji m.in.: zatwierdzono podział działki ewidencyjnej [...] na nieruchomości oznaczone jako działki ewidencyjne nr [...], [...] i [...] oraz przejęto na własność Skarbu Państwa działki o numerach ewidencyjnych [...] i [...]. Sąd pierwszej instancji nie kwestionował tego, że doszło do tego 21 stycznia 2020 r., tj. z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna.
Organ kwestie te zmarginalizował, skupiając się na tym, czy organowi egzekucyjnemu można przypisać jakieś zaniedbanie. Tym niemniej, jeśli potwierdziłyby się te ustalenia, organ prowadził egzekucję działając - przynajmniej od pewnego momentu - w błędnym przekonaniu, że sporne nieruchomości należą do zobowiązanego, podczas gdy były już one własnością Skarbu Państwa. To przez pryzmat prawa własności organ powinien był rozpatrzyć wniosek o stwierdzenie nieważności postanowienia z 27 stycznia 2020 r. o przyznaniu własności.
Zaskarżone postanowienie należało zatem uchylić ze względu na uchybienia proceduralne, których dopuścił się organ rozpatrując wniosek o stwierdzenie nieważności, a których to uchybień Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł. Organ ponownie rozpatrując sprawę ponownie rozważy, czy postanowienie przyznające własność spornych nieruchomości nie naruszało prawa w stopniu rażącym. Organ zweryfikuje, jaki był stan prawny nieruchomości w dacie udzielania przybicia oraz wydania spornego postanowienia z 27 stycznia 2020 r. i wypowie się co do tego, czy postanowienie przysądzające własność mogło być wydane w okolicznościach zaistniałych w sprawie. Oceny, czy wystąpiło rażące naruszenie prawa, organ dokona nie tylko przez pryzmat tego, czy organ egzekucyjny działał w usprawiedliwionym okolicznościami przeświadczeniu, że prowadzi egzekucję z nieruchomości należącej do zobowiązanego, z którego majątku była prowadzona egzekucja, lecz także przez pryzmat tego, jaki był rzeczywiście status prawny działki [...] co do której zatwierdzono podział, w wyniku którego działki [...] i [...] przejęto na własność Skarbu Państwa - w momencie wydawania postanowienia, o którego stwierdzenie nieważności wnosi Skarżąca. Organ zbada, oceni i wypowie się co do tego, czy decyzja Wojewody Lubuskiego z 17 grudnia 2019 r wywołała skutek prawnorzeczowy – zważywszy, że organ wcześniej, jak wskazuje, zajął nieruchomości, które należały do dłużnika, przeciwko któremu była prowadzona egzekucja.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej aby zasadnie twierdzić, że skutek w postaci przejścia własności wywołało jego postanowienie z 27 stycznia 2020 r., a nie wcześniejsza decyzja Wojewody Lubuskiego z 17 grudnia 2019 r (ostateczna z dniem 21 stycznia 2020 r.) musi wskazać podstawy prawne do uznania, że decyzja Wojewody Lubuskiego nie wywołała skutku prawnego przewidzianego w art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1474 ze zm.), tj. że własność działki [...] i [...] z dniem 21 stycznia 2020 r. nie przeszła na rzecz Skarbu Państwa. Takiej argumentacji nie ma w zaskarżonym postanowieniu. Do tego zagadnienia nie ustosunkował się również Sąd pierwszej instancji. Dlatego też zaskarżony wyrok należało uchylić, ze względu na częściową zasadność pierwszego z zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, odnoszącego się do naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za przedwczesne odnoszenie się do pozostałych zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej.
Ponieważ zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego istota sprawy – w zakresie stwierdzonych uchybień procesowych – została wyjaśniona, możliwe było na podstawie art. 188 p.p.s.a. rozpoznanie skargi wniesionej do sądu pierwszej instancji. Uznając za zasadne zarzuty odnoszące się do niepełnego wyjaśnienia sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie.
O kosztach postępowania sądowego (za obie instancje) rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 203 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).
s. Dominik Gajewski s. Bogusław Woźniak s. Krzysztof Przasnyski (spr.)