III FSK 494/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-08-12
NSApodatkoweWysokansa
odpowiedzialność podatkowaczłonek zarząduzaległości podatkowepostępowanie restrukturyzacyjneniewypłacalnośćprawo upadłościoweOrdynacja podatkowaNSA

NSA uchylił wyrok WSA i decyzję Dyrektora IAS, uznając, że postępowanie restrukturyzacyjne spółki zostało otwarte we właściwym czasie, co zwalnia byłego członka zarządu z odpowiedzialności za zaległości podatkowe.

Sprawa dotyczyła odpowiedzialności podatkowej byłego członka zarządu spółki za jej zaległości. Sądy niższych instancji uznały, że nie uwolnił się on od odpowiedzialności, ponieważ wniosek o upadłość nie został złożony w terminie, a postępowanie restrukturyzacyjne zostało wszczęte zbyt późno. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił te rozstrzygnięcia, stwierdzając, że kluczowe jest otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego we właściwym czasie, a nie jego późniejsze uchylenie czy nawet samo wystąpienie zaległości. Sąd podkreślił, że ocena niewypłacalności powinna być dokonywana ex ante i opierać się na obiektywnych kryteriach finansowych, a nie tylko na niezapłaceniu kilku zobowiązań.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną T. S. od wyroku WSA w Rzeszowie, który oddalił jego skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Sprawa dotyczyła odpowiedzialności podatkowej Skarżącego jako byłego członka zarządu spółki za jej zaległości podatkowe w PIT i VAT. Organy podatkowe oraz WSA uznały, że Skarżący nie spełnił przesłanek zwalniających go z odpowiedzialności, w szczególności nie wykazał, że we właściwym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne lub złożony wniosek o upadłość. Kluczowym argumentem organów było stwierdzenie, że spółka stała się niewypłacalna już w grudniu 2016 r., a wniosek o upadłość powinien być złożony do połowy stycznia 2017 r. NSA uchylił zaskarżony wyrok i decyzję, uznając zarzuty naruszenia prawa materialnego za zasadne. Sąd podkreślił, że ocena właściwego czasu na otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego powinna być dokonana ex ante, z perspektywy okresu, gdy członek zarządu pełnił funkcję. Zaznaczył, że samo otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego i zatwierdzenie układu (które nastąpiło w okresie pełnienia funkcji przez Skarżącego) jest wystarczające do uwolnienia od odpowiedzialności, nawet jeśli układ został później uchylony. NSA skrytykował organy za błędną ocenę niewypłacalności spółki, która opierała się na przyszłych zdarzeniach i nie uwzględniała obiektywnych kryteriów finansowych, takich jak zdolność płatnicza czy wartość majątku. Sąd uznał, że organy nie wykazały, iż spółka była niewypłacalna w grudniu 2016 r., a tym samym nie było podstaw do uznania, że wniosek o upadłość powinien być złożony w terminie do stycznia 2017 r.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego we właściwym czasie, wraz z zatwierdzeniem układu, jest wystarczające do uwolnienia członka zarządu od odpowiedzialności, niezależnie od późniejszego uchylenia układu.

Uzasadnienie

Przepis art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p. warunkuje uwolnienie od odpowiedzialności otwarciem postępowania restrukturyzacyjnego we właściwym czasie, a nie jego skuteczną realizacją czy realizacją układu. Ocena powinna być dokonana ex ante.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (17)

Główne

O.p. art. 116 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Pomocnicze

P.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 203 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

O.p. art. 187 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 191

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 122

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 180 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 197 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

P.r. art. 3 § 1

Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne

P.r. art. 8

Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne

P.u. art. 11 § 1

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

P.u. art. 11 § 2

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

P.u. art. 10

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

P.u. art. 6 § 2

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

P.u. art. 21 § 1

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postępowanie restrukturyzacyjne zostało otwarte we właściwym czasie, co zwalnia z odpowiedzialności. Ocena niewypłacalności powinna być dokonana ex ante i uwzględniać obiektywne kryteria finansowe. Późniejsze uchylenie układu nie wpływa na ocenę właściwego czasu otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego.

Odrzucone argumenty

Spółka stała się niewypłacalna w grudniu 2016 r., a wniosek o upadłość powinien być złożony do stycznia 2017 r. Postępowanie restrukturyzacyjne zostało otwarte zbyt późno, co potwierdza późniejsze uchylenie układu.

Godne uwagi sformułowania

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej Ocena, czy postępowanie restrukturyzacyjne zostało otwarte we właściwym czasie powinna być dokonana ex ante O niewypłacalności nie zaświadcza też sam fakt niezapłacenia dwóch należności Dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych

Skład orzekający

Jolanta Sokołowska

sprawozdawca

Krzysztof Przasnyski

członek

Paweł Borszowski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'właściwego czasu' na otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego w kontekście odpowiedzialności członka zarządu oraz kryteriów oceny niewypłacalności spółki."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej związanej z odpowiedzialnością podatkową członków zarządu oraz przepisami prawa restrukturyzacyjnego i upadłościowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa wyjaśnia kluczowe kwestie dotyczące odpowiedzialności członków zarządu za długi spółki, co jest częstym problemem w praktyce. Wyjaśnienie pojęcia 'właściwego czasu' na działania restrukturyzacyjne ma duże znaczenie praktyczne.

Czy członek zarządu odpowiada za długi spółki, gdy ta próbuje się ratować restrukturyzacją?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III FSK 494/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Sokołowska /sprawozdawca/
Krzysztof Przasnyski
Paweł Borszowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Sygn. powiązane
I SA/Rz 393/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2023-12-19
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2015 poz 613
art. 116 § 1 pkt 1 lit. a)
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
Dz.U. 2017 poz 1508
art. 8
Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne - tekst jedn.
Dz.U. 2016 poz 2171
art. 10, art. 11 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 1, art. 6 ust. 2.
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, Protokolant asystent sędziego Konrad Halota, po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 19 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 393/23 w sprawie ze skargi T. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 25 maja 2023 r., nr 1801-IEW.4121.4.2023, 1801-IEW.4123.8.2023 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 25 maja 2023 r. nr 1801-IEW.4121.4.2023, 1801-IEW.4123.8.2023, 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie na rzecz T. S. kwotę 2050 (słownie: dwa tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 393/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: WSA) oddalił skargę T. S. (dalej: Skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 25 maja 2023 r. w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności podatkowej byłego członka zarządu spółki M. [...] Sp. z o.o. w S. (dalej: Spółka) za zaległości podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz w podatku od towarów i usług.
Decyzją z dnia 30 grudnia 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] (dalej: Naczelnik US) orzekł o solidarnej odpowiedzialności podatkowej Skarżącego jako byłego członka zarządu Spółki, wraz z tą Spółką za jej zaległości podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych od wypłaconych wynagrodzeń za poszczególne miesiące 2017 r. i 2018 r. wraz z odsetkami za zwłokę od tych zaległości i kosztami postępowania egzekucyjnego oraz za zaległości podatkowe Spółki w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2017 r. i 2018 r. wraz z odsetkami za zwłokę od tych zaległości i kosztami postępowania egzekucyjnego.
Dyrektor IAS decyzją z dnia 25 maja 2023 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Stwierdził, że spełnione zostały pozytywne przesłanki orzeczenia odpowiedzialności z art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej: O.p.), tj. bezskuteczność egzekucji z majątku Spółki i pełnienie przez Skarżącego funkcji członka zarządu w okresie kiedy powstały zaległości podatkowe Spółki oraz że nie wystąpiły przesłanki uwalniające Skarżącego od odpowiedzialności.
Dyrektor IAS uznał, że nie został złożony we właściwym czasie wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki. Wskazał, że Spółka co najmniej od połowy 2016 r. czyli w okresie, gdy Skarżący jeszcze był członkiem jej zarządu, miała problemy z regulowaniem w całości swoich zobowiązań publicznoprawnych a w kolejnych miesiącach zaległości sukcesywnie wzrastały: I tak, wobec ZUS - na dzień 31 grudnia 2016 r. Spółka zalegała z płatnością na 12 000 zł, a w czerwcu 2018 r. stan zaległości wynosił już 371.398,98 zł. Z kolei nieuregulowane zobowiązania Spółki w zakresie podatków za poszczególne okresy rozliczeniowe na dzień 31 grudnia 2017 r. wynosiły ok. 74 tys. zł (PIT/płatnik) i ok. 317 tys. zł (VAT), zaś w czerwcu 2018 r. osiągnęły wartość 566.338,83 zł.
Zdaniem organu odwoławczego, ponieważ najstarsza zaległość Spółki wobec ZUS z tytułu niezapłaconych składek za lipiec 2016 r. powstała 16 sierpnia 2016 r., kolejna 15 września 2016 r., to 16 grudnia 2016 r. wystąpił stan niewypłacalności, tj. upłynęły trzy miesiące od terminu płatności drugiego z kolei niezapłaconego zobowiązania i od tej daty zaczął bieg trzydziestodniowy termin do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, który upływał najpóźniej 15 stycznia 2017 r. Najpóźniej do tego terminu powinien być złożony wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki, lecz tego nie uczyniono.
W ocenie Dyrektora IAS postepowanie restrukturyzacyjne zostało wdrożone za późno, gdyż dopiero 19 czerwca 2018 r. do Sądu Rejonowego w [...] wpłynął wniosek Spółki o otwarcie przyspieszonego postępowania restrukturyzacyjnego. Jakkolwiek Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z 2 sierpnia 2018 r., [...] otworzył przyspieszone postępowanie układowe w stosunku do Spółki, a postanowieniem z 5 grudnia 2018 r., [...] zatwierdził układ przyjęty na zgromadzeniu wierzycieli z 29 listopada 2018 r, to ostatecznie postanowieniem z 20 grudnia 2021 r., [...] uchylił układ w przyspieszonym postępowaniu układowym. Bezpośrednią przyczyną jego uchylenia było niewywiązywanie się przez Spółkę z zobowiązań nim przyjętych, w tym podatkowych.
Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko Dyrektora IAS, powielając te same argumenty.
Skargę kasacyjną wniósł Skarżący. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) P.p.s.a. w związku z art. 187 § 1 i art. 191 O.p. poprzez nieuchylenie decyzji i oddalenie skargi Skarżącego pomimo dokonania przez Dyrektora IAS wadliwej oceny zebranego materiału dowodowego, polegającej na uznaniu, że:
- postępowanie restrukturyzacyjne, otwarte przez Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2018 r. (sygn. akt [...]) nie zostało otwarte we właściwym czasie w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p.,
- uchylenie układu w przyspieszonym postępowaniu układowym postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia 20 grudnia 2021 r. (sygn. akt [...]) oznacza, że postępowanie restrukturyzacyjne zostało otwarte zbyt późno, tj. po upływie właściwego czasu w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p.,
- Skarżący ponosi winę za niezłożenie w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 197 § 1 O.p. poprzez nieuchylenie decyzji i oddalenie skargi Skarżącego pomimo nieprzeprowadzenia przez Dyrektora IAS postępowania dowodowego w niezbędnym (pełnym) zakresie, w szczególności w zakresie sytuacji finansowej i majątkowej Spółki, tj. zwłaszcza:
- pomimo niepodjęcia przez organ inicjatywy w przedmiocie ustalenia kompletnych danych w zakresie sytuacji finansowej i majątkowej Spółki, w tym możliwości niezakłóconego funkcjonowania Spółki, posiadania aktywnego portfela zamówień i klientów oraz perspektyw rozwoju mimo istniejącego zadłużenia oraz wielkości tego zadłużenia w stosunku do majątku i perspektyw Spółki,
- pomimo zaniechania przez organ przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego w celu ustalenia, czy w okresie, kiedy Skarżący pełnił funkcję członka zarządu Spółki zrealizowały się przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki, pomimo że kwestia ta wymaga wiadomości specjalnych.
Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:
1) art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p. w związku z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1574 ze zm., dalej: P.r.). poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że właściwym czasem na otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p. jest termin 30 dni od dnia wystąpienia stanu niewypłacalności, podczas gdy prawidłowa wykładnia wskazanych przepisów prowadzi do wniosku, że właściwym czasem na otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego jest czas, w którym przeprowadzenie postępowania restrukturyzacyjnego, zatwierdzenie i realizacja układu mogą realnie prowadzić do zaspokojenia należności publicznoprawnych (podatkowych) w całości;
2) art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p. w związku z art. 11 ust. 1, 1a i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. r., poz. 2171 ze zm., dalej: P.u.) poprzez ich błędną wykładnię polegająca na uznaniu, że w razie wystąpienia w Spółce jakiegokolwiek zadłużenia przekraczającego 3 miesiące członek zarządu musi złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki, podczas gdy stan niewypłacalności w rozumieniu art. 11 ust. 1 P.u., obligujący członka zarządu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, istnieje dopiero wtedy, gdy dłużnik z powodu braku środków przez dłuższy czas nie wykonuje przeważającej części swoich zobowiązań;
3) art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p. poprzez jego błędną wykładnię polegająca na uznaniu, że tylko wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności, którym nie można zapobiec przy zachowaniu staranności wymaganej w danych okolicznościach może skutkować uznaniem, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez winy członka zarządu, podczas gdy brak winy członka zarządu w niezgłoszeniu w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości ma miejsce także wtedy, gdy członek zarządu podjął racjonalne i uzasadnione okolicznościami, odpowiednie do sytuacji działania mające zapobiec upadłości i doprowadzić do zaspokojenia w całości wszystkich wierzycieli, a działania te okazały się nieskuteczne w wyniku wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, którym nie można zapobiec przy zachowaniu staranności wymaganej w danych okolicznościach;
4) art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) oraz b) O.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na niezastosowaniu tych przepisów, pomimo że:
- w sprawie Spółki we właściwym czasie otwarto postępowanie restrukturyzacyjne,
- niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez winy Skarżącego.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi i uchylenie decyzji w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz zasądzenie od Dyrektora IAS na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W piśmie procesowym z dnia 1 sierpnia 2025 r. Skarżący uzupełnił uzasadnienie podstaw skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Przede wszystkim wyjaśnić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny bez względu na dostrzeżone nieprawidłowości uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji może poddać kontroli ten wyrok tylko i wyłącznie w granicach zakreślonych skargą kasacyjną, a z urzędu bierze pod uwagę wyłącznie nieważność postępowania, której w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Zgodnie bowiem z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, co oznacza, że zakres kontroli tego Sądu określa wnoszący skargę kasacyjną, poprzez wskazanie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Naczelny Sąd Administracyjny nie tylko nie ma obowiązku, ale przede wszystkim prawa domyślania się i uzupełniania zarzutów skargi kasacyjnej oraz argumentacji służącej ich uzasadnieniu. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Taka właśnie sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, jako że zaskarżony wyrok jest wadliwy w szerszym zakresie niż w granicach zakreślonych skargą kasacyjną. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny skoncentruje się na wyraźnie zdefiniowanej w skardze kasacyjnej istocie sporu, jako dotyczącej ustalenia, czy postępowanie restrukturyzacyjne wobec Spółki zostało otwarte we właściwym czasie.
W tym przedmiocie kluczowy jest zapis art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p., w zakresie w którym przepis ten stanowi, że członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy Prawo restrukturyzacyjne. Należy zwrócić uwagę, że według postanowień przytoczonego przepisu istotne jest otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego we właściwym czasie, a nie zawarcie układu. Zatem istotne są dwa kryteria "właściwy czas" i "otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego".
Ani Ordynacja podatkowa ani Prawo restrukturyzacyjne nie definiują terminu "czas właściwy na otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego", ale jego znaczenie można zidentyfikować poprzez pryzmat przepisów Prawa restrukturyzacyjnego.
Jednym z przepisów, który przybliża odkodowanie tego terminu jest art. 8 P.r., wskazujący czas w jakim postępowanie restrukturyzacyjne nie może być otwarte. Według postanowień przywołanego przepisu sąd odmawia otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, jeżeli skutkiem tego postępowania byłoby pokrzywdzenie wierzycieli (ust. 1), a także wówczas, gdy nie została uprawdopodobniona zdolność dłużnika do bieżącego zaspokajania kosztów postępowania i zobowiązań powstałych po jego otwarciu. Rozumując a contrario - niewystępowanie tych okoliczności zezwala na otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego. Gdyby przyjąć, że samo otwarcie tego postępowania nie przesądza o tym, że zostało ono otwarte we właściwym czasie, to już zatwierdzenie układu stanowi wyznacznik takiego czasu. Tylko bowiem postępowanie otwarte we właściwym czasie może doprowadzić do zatwierdzenia układu, zaś zatwierdzenie układu oznacza, że istnieje wymagana przepisami Prawa restrukturyzacyjnego zdolność płatnicza dłużnika – ergo postępowanie restrukturyzacyjne zostało otwarte we właściwym czasie, także w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p.
W okolicznościach rozpoznanej sprawy istotne jest, że postępowanie restrukturyzacyjne zostało otwarte w czasie, gdy Skarżący pełnił funkcję członka zarządu Spółki, w tym też czasie został zatwierdzony układ. Według bowiem stanu faktycznego przyjętego przez WSA, Skarżący pełnił tę funkcję od 21 listopada 2015 r. do 1 stycznia 2019 r., zaś postepowanie restrukturyzacyjne (przyspieszone postępowanie układowe) zostało otwarte postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z 2 sierpnia 2018 r., [...], natomiast postanowieniem z 5 grudnia 2018 r., [...] Sąd zatwierdził układ przyjęty na zgromadzeniu wierzycieli z 29 listopada 2018 r. Została zatem spełniona przesłanka uwalniająca Skarżącego od odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki.
Bez znaczenia dla wyniku niniejszej sprawy pozostaje fakt, że postanowieniem z 20 grudnia 2021 r., [...] Sąd uchylił układ w przyspieszonym postępowaniu układowym, co uwzględnił Dyrektor IAS i WSA. Okoliczność ta jest irrelewantna w świetle regulacji z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p., ponieważ przepis ten nie warunkuje uwolnienia od odpowiedzialności realizacją układu. Poza tym uchylenie układu nastąpiło w czasie, gdy Skarżący nie miał wpływu na jego realizację, bo już nie był członkiem zarządu.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela prezentowane w skardze kasacyjnej stanowisko, że ocena, czy postępowanie restrukturyzacyjne zostało otwarte we właściwym czasie powinna być dokonana ex ante, a więc z perspektywy sytuacji istniejącej w okresie, kiedy Skarżący był członkiem zarządu, a nie ex post, tj. z uwzględnieniem zdarzeń, które wystąpiły po tym okresie. Tak też powinna być oceniana niewypłacalność dłużnika dla potrzeb ustalenia czasu właściwego na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Skoro termin w jakim powinien być złożony wniosek o ogłoszenie upadłości jest liczony od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, tj. niewypłacalność dłużnika, to istotny jest stan niewypłacalności w tym terminie.
Tymczasem organy i Sąd pierwszej instancji uznali, że Spółka stała się niewypłacalna w związku z zaleganiem dwóch zobowiązań wobec ZUS, na dzień 31 grudnia 2016 r., w wysokości, jak to określono, około 12 000 zł i uznali, że wniosek o ogłoszenie upadłości powinien być złożony do 15 stycznia 2017 r. Zarówno Dyrektor IAS, jak i Sąd sporo miejsca poświęcili na wykazanie istnienia zaległości Spółki w 2017 r. i 2018 r., a ponieważ to uczynili, nie można wykluczyć, że miały one znaczenie dla wyniku sprawy. Dlatego należy wskazać, że niedopuszczalna jest ocena niewypłacalności poprzez pryzmat zdarzeń przyszłych w stosunku do terminu określonego przez organ jako moment niewypłacalności spółki. Późniejsze zdarzenia mogą co najwyżej potwierdzać prawidłowość przyjętej daty, w której należało złożyć wniosek, ale nie mogą same w sobie o niej przesądzać.
O niewypłacalności nie zaświadcza też sam fakt niezapłacenia dwóch należności. Nie sposób bowiem przyjąć, że o niewypłacalności spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zaświadcza wyłącznie niezapłacenie przez nią w terminie należności w kwocie ok. 12 000 zł. Pamiętać trzeba, że zgodnie z art. 10 P.u. upadłość może być ogłoszona wyłącznie w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Zatem nie wystarczy, aby dłużnik nie płacił jakichś zobowiązań, ale konieczne jest by był niewypłacalny. Dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1 P.u.), albo wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje (ten przypadek dotyczy osoby prawnej i jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – art. 11 ust. 2 P.u.).
Naczelny Sąd Administracyjny podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że same występujące opóźnienia w płatnościach zobowiązań, ich przeterminowanie, nie jest równoznaczne z niewypłacalnością, gdy jednocześnie podmiot ten ma zdolność płatniczą, zobowiązania mają pokrycie w majątku spółki, istnieje możliwość spłaty zobowiązań w przyszłości. Oceny w tym zakresie należy dokonywać przy uwzględnieniu obiektywnych kryteriów dotyczących sytuacji finansowej spółki, gdyż czas właściwy do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości ustalany jest w oparciu o okoliczności faktyczne konkretnej sprawy i musi za każdym razem odnosić się do stanu finansowego, majątkowego konkretnej spółki (m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 7 listopada 2016 r., III UK 13/16 i powołane tam orzecznictwo, z dnia 19 stycznia 2011 r., CSK 211/10, z dnia 4 października 2011 r., I UK 113/11, z dnia 19 marca 2010 r., II UK 258/09 – publ. LEX oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego np.: z dnia 25 czerwca 2014 r., II FSK 1743/12, z dnia 16 kwietnia 2014 r., I GSK 1062/12, z dnia z 18 listopada 2020 r., II FSK 627/19 i z dnia 2 grudnia 2020 r., II FSK 2077/18 – publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl – CBOSA). Podobny pogląd jest prezentowany w literaturze przedmiotu, gdzie stwierdzono, że nie każde zaprzestanie płacenia długów można uważać za dostateczną podstawę do ogłoszenia upadłości, lecz tylko takie, które świadczy o niemożności płacenia. Podstawa do ogłoszenia upadłości zajdzie dopiero wtedy, gdy dłużnik z powodu braku środków płatniczych nie płaci przeważającej części swych wymagalnych długów (P. Janda, Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. II – LEX).
W niniejszej sprawie organy nie wykazały, że wówczas gdy Spółka zalegała z dwoma płatnościami wobec ZUS nie posiadała ona zdolności płatniczych, nie odniosły kwoty 12 000 zł zaległości do stanu finansowego, majątkowego Spółki, a mimo to uznały, że stała się ona niewypłacalna. Stwierdzić zatem należy, że organy nie wykazały, aby w dniu 16 grudnia 2016 r. Spółka była niewypłacalna.
Zważywszy, że Sąd pierwszej instancji przyjął jako właściwy do otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego taki sam termin jak do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, wskazać należy, iż nie ma podstaw prawnych do stosowania art. 21 ust. 1 P.u. w postępowaniu restrukturyzacyjnym. Prawo restrukturyzacyjne nie zezwala na to, a do Prawa upadłościowego odsyła wyłącznie w art. 6 ust. 2 celem nadania znaczenia terminowi "dłużnik niewypłacalny".
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznał zarzuty naruszenia prawa materialnego. Trafne są też zarzuty naruszenia przepisów postępowania, ale odnośnie do zarzutów z pkt 2 petitum skargi kasacyjnej, straciły one na aktualności wobec stanowiska wyrażonego przez Sąd odwoławczy. Stanowisko to zobowiązany jest uwzględnić organ rozpoznający niniejszą sprawę.
Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.
sędzia K. Przasnyski sędzia P. Borszowski sędzia J. Sokołowska

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI