III FSK 4862/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-05-16
NSApodatkoweWysokansa
odpowiedzialność podatkowaczłonek zarząduzaległości podatkoweVATOrdynacja podatkowabezskuteczność egzekucjifałszerstwo podpisupostępowanie dowodoweskarga kasacyjna

NSA uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, kwestionując sposób oceny autentyczności podpisów członka zarządu w kontekście odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki.

Sprawa dotyczyła odpowiedzialności podatkowej członka zarządu spółki za zaległości VAT. Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący, mimo formalnej rezygnacji z funkcji, nadal faktycznie zarządzał spółką, co uzasadniało jego odpowiedzialność. Skarga kasacyjna zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, w tym odmowę dopuszczenia dowodu z opinii biegłego ds. pisma ręcznego i nieprzeprowadzenie innych istotnych dowodów. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną, wskazując na błędy w ocenie dowodów i przerzucanie ciężaru dowodowego na skarżącego, po czym uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług. Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący, mimo formalnej rezygnacji z funkcji prezesa zarządu spółki z dniem 6 czerwca 2014 r., faktycznie nadal pełnił obowiązki członka zarządu, co uzasadniało jego odpowiedzialność na podstawie art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej. Sąd ten zaaprobował stanowisko organu, że podpisy na dokumentach spółki (deklaracje VAT, NIP-2, umowy) złożone po tej dacie należą do skarżącego, a brak zgłoszenia przez niego przestępstwa fałszerstwa obciążał go dowodowo. Skarżący w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 151 p.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi, a także naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej (art. 123 § 1, art. 180 § 1, art. 188, art. 122, art. 187, art. 191) przez bezpodstawną odmowę dopuszczenia dowodów (opinia biegłego ds. pisma ręcznego, informacje bankowe) oraz nieprzeprowadzenie z urzędu innych istotnych dowodów (przesłuchanie strony, świadka). Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną. Sąd podkreślił, że kluczowe dla sprawy jest ustalenie, czy skarżący faktycznie pełnił obowiązki członka zarządu po formalnej rezygnacji. NSA stwierdził, że WSA niezasadnie przerzucił ciężar dowodowy na skarżącego, wymagając od niego udowodnienia fałszerstwa podpisów i braku zgłoszenia przestępstwa, zamiast aby organ podatkowy przekonująco wykazał autentyczność podpisów. Sąd zauważył oczywiste różnice między podpisami na dokumentach a wcześniejszymi podpisami skarżącego. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, który ponownie oceni, czy organy podatkowe prawidłowo wykazały faktyczne pełnienie funkcji przez skarżącego po złożeniu rezygnacji, uwzględniając również nowe dowody (postanowienie o umorzeniu dochodzenia przeciwko skarżącemu).

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że kluczowe jest udowodnienie przez organ podatkowy, że skarżący faktycznie pełnił obowiązki członka zarządu po formalnej rezygnacji, a nie przerzucanie ciężaru dowodowego na skarżącego w zakresie udowodnienia fałszerstwa podpisów.

Uzasadnienie

NSA stwierdził, że WSA niezasadnie zaakceptował stanowisko organu, że skarżący ponosi odpowiedzialność, opierając się na podpisach, których autentyczność była kwestionowana, i nie dopuszczając dowodów mających na celu jej weryfikację. Sąd podkreślił, że organ powinien przekonująco wykazać faktyczne pełnienie funkcji, a nie wymagać od skarżącego udowodnienia fałszerstwa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

O.p. art. 116 § 1-4

Ordynacja podatkowa

Przepisy dotyczące odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółki, w tym byłych członków zarządu, stosuje się również do byłego członka zarządu.

O.p. art. 116 § 2

Ordynacja podatkowa

Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości powstałe w czasie pełnienia obowiązków.

Pomocnicze

O.p. art. 52

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 123 § 1

Ordynacja podatkowa

Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu.

O.p. art. 180 § 1

Ordynacja podatkowa

Dowody w postępowaniu podatkowym.

O.p. art. 188

Ordynacja podatkowa

Organ podatkowy odmawia dopuszczenia dowodu, jeżeli dowód ten nie ma znaczenia dla sprawy lub gdy okoliczność, która ma być dowodem, jest już stwierdzona dowodem prywatnym.

O.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

Obowiązek organu podatkowego do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego ustalenia stanu faktycznego.

O.p. art. 187

Ordynacja podatkowa

Organ podatkowy ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

O.p. art. 191

Ordynacja podatkowa

Organ podatkowy dokonuje oceny dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego zebrania materiału dowodowego.

p.p.s.a. art. 174 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej - naruszenie przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi przez WSA.

p.p.s.a. art. 185 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

p.p.s.a. art. 203 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.

k.k.s. art. 83 § 1

Kodeks karny skarbowy

k.k.s. art. 9 § 3

Kodeks karny skarbowy

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przez WSA przepisów postępowania, w tym art. 151 p.p.s.a. Naruszenie przez organ podatkowy przepisów Ordynacji podatkowej, w szczególności art. 123 § 1, 180 § 1, 188, 122, 187, 191 O.p. Bezpodstawna odmowa dopuszczenia dowodu z opinii biegłego ds. badania pisma ręcznego. Nieprzeprowadzenie z urzędu innych istotnych dowodów. Nieprawidłowa ocena autentyczności podpisów skarżącego. Nieuzasadnione przerzucenie ciężaru dowodowego na skarżącego.

Godne uwagi sformułowania

nieuzasadnionego przerzucania przez organ ciężaru dowodowego na skarżącego podpisy na wskazywanych przez organ dokumentach, znajdujących się w aktach sprawy, znacząco i w oczywisty sposób różnią się od podpisów wcześniej składanych przez Skarżącego nie można zaaprobować stanowiska sądu pierwszej instancji, który tak postawił sprawę

Skład orzekający

Agnieszka Olesińska

sprawozdawca

Anna Dalkowska

członek

Jacek Brolik

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że organ podatkowy i sąd pierwszej instancji nie mogą przerzucać ciężaru dowodowego na stronę w kwestii udowodnienia fałszerstwa podpisów, a powinny same wykazać autentyczność dowodów, zwłaszcza gdy istnieją oczywiste różnice w podpisach. Podkreślenie znaczenia dowodu z opinii biegłego w sprawach kwestionowania autentyczności podpisów."

Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których kwestionowana jest autentyczność podpisów członków zarządu na dokumentach spółki, a organ podatkowy opiera na nich odpowiedzialność podatkową osoby trzeciej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego i ocena dowodów przez sądy, szczególnie w kontekście odpowiedzialności finansowej. Pokazuje też, jak sąd drugiej instancji może skorygować błędy sądu niższej instancji.

Czy Twój podpis na dokumencie firmowym może Cię narazić na odpowiedzialność? NSA wyjaśnia, kto musi udowodnić fałszerstwo.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III FSK 4862/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Olesińska /sprawozdawca/
Anna Dalkowska
Jacek Brolik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Sygn. powiązane
I SA/Kr 133/20 - Wyrok WSA w Krakowie z 2020-06-25
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 116 § 1-4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 czerwca 2020 r. sygn. akt I SA/Kr 133/20 w sprawie ze skargi A. N. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 25 listopada 2019 r. nr 1201-IEW-1.4123.21.2019.15 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie na rzecz A. N. kwotę 490 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
|III FSK 4862/21 | |
UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 133/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A. N. (dalej jako: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie, z dnia 25 listopada 2019 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług za okres od lipca do listopada 2014 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi.
Sąd pierwszej instancji wskazał na regulacje zawarte w art. 116 § 1-4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej jako: O.p.), stosownie do których za zaległości podatkowe spółki odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości spółki w znacznej części.
Zdaniem WSA w Krakowie analiza akt sprawy potwierdza, że wystąpiły przesłanki pozytywne do przeniesienia na skarżącego odpowiedzialności podatkowej za przedmiotowe zaległości spółki, tzn. istniała zaległość podatkowa, jej egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna, zaś skarżący faktycznie pełnił obowiązki członka zarządu w terminach płatności przedmiotowych zobowiązań. Wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wprost potwierdza, że wystąpiła przesłanka w postaci stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Zastosowane środki egzekucyjne nie doprowadziły do wyegzekwowania zaległości i przymusowego zaspokojenia wierzyciela. W związku z tym sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowe stanowisko organu, że egzekucja zobowiązania prowadzona w stosunku do całego majątku spółki okazała się bezskuteczna. W postępowaniu egzekucyjnym wydano postanowienie o umorzeniu egzekucji wobec spółki z uwagi na jej całkowitą bezskuteczność.
Analiza akt poddanej sądowej kontroli sprawy zdaniem WSA potwierdza, że o ile w ujęciu formalnym funkcję prezesa zarządu spółki E. skarżący pełnił do 6 czerwca 2014 r. tj. do dnia podjęcia uchwały o odwołaniu z tej funkcji, co wynika jednoznacznie z treści postanowienia z dnia 14 lipca 2015 r. wydanego przez Sąd Rejonowy dla K. w K., [. . .] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, mocą którego dokonano zmiany w KRS polegającej na wykreśleniu skarżącego z funkcji Prezesa Zarządu Spółki, to jednak faktycznie wykonywał on obowiązki członka zarządu po formalnej rezygnacji z tej funkcji, a to powoduje odpowiedzialność podatkową z art. 116 § 2 O.p. Wobec powyższego WSA w Krakowie stwierdził, że organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że skarżący pełnił czynnie funkcję prezesa zarządu także po dniu 6 czerwca 2014 r., a to z racji podejmowania szeregu jednoznacznych działań będących w kompetencjach prezesa takich jak podpisywania istotnych z punktu widzenia funkcjonowania spółki dokumentów. Sąd ten dodał, że skarżący kwestionował powyższą okoliczność i wspierające ją dowody, jednak nie wykazał, lub co najmniej uprawdopodobnił, iż rzeczywiście doszło do podszycia się, oszustwa i podrobienia jego podpisu. Zasadnie przyjął organ, iż nie może dać wiary jedynie gołosłownemu twierdzeniu skarżącego, wobec nieprzedstawienia dowodu, który potwierdzałby, że podszywała się pod niego inna osoba. Skarżący nie przekazał organom podatkowym informacji, że poczynił jakiekolwiek działania celem zawiadomienia organów ścigania o ewentualnym przestępstwie polegającym na fałszerstwie i posługiwaniu się przez inne osoby danymi skarżącego. Jest faktem notoryjnym w przypadku takiego procederu, że osoby pokrzywdzone zgłaszają popełnione przestępstwo na policję lub do prokuratury. Zdaniem sądu pierwszej instancji zasadnie organ przyjął, iż w zaistniałej sytuacji braku jest jakiegokolwiek uprawdopodobnienia okoliczności fałszerstwa, nie było rolą organów podatkowych badanie dokumentów pod kątem ewentualnego fałszerstwa. To skarżący w ramach współdziałania z organami podatkowymi powinien wykazać, że zostały podjęte przez niego aktywne działania mające na celu udowodnienie przestępczego procederu. Podsumowując WSA w Krakowie stwierdził, że organy wyczerpały wszelkie możliwości dowodowe, a spójna, logiczna i kompleksowa ocena nie naruszała granic swobodnej oceny dowodów. Organy podatkowe rozpatrzyły nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale i poddały analizie całość zebranego materiału dowodowego, akcentując jego kompleksową wymowę i wzajemną koherentność. Podatnikowi zapewniono także pełny udział w postępowaniu. W szczególności umożliwiono mu składanie wyjaśnień, informowano o uprawnieniach, zawiadamiano o przeprowadzonych dowodach, informowano o możliwości składania wniosków, w tym dowodowych, umożliwiono zapoznanie się z aktami, a także zawiadamiano o formalnych rozstrzygnięciach kwestii proceduralnych. Wyrok ten w całości dostępny jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl (CBOSA).
Nie zgadzając się z powyższym wyrokiem skargę kasacyjną złożył pełnomocnik skarżącego, który na podstawie przepisu art. 174 pkt 2 ustawy z dn. 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D. U. z 2019, poz. 2325, dalej p.p.s.a.) zarzucił naruszenie przepisu postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest przepisu art. 151 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w oddaleniu skargi spowodowane niedostrzeżeniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszenia przez Dyrektora izby Administracji Skarbowej w Krakowie szeregu przepisów procedury podatkowej, to jest:
1. przepisów art. 123 § 1 w zw. z art. 180 § 1 w zw. z art. 188 O.p., które naruszył organ podatkowy bezpodstawnie odmawiając dopuszczenia w charakterze środka dowodowego dowodów mających znaczenie dla sprawy, tj. dowodu z opinii biegłego ds. badania pisma ręcznego na okoliczność m.in. tożsamości podpisów złożonych w deklaracjach podatkowych spółki E. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z podpisami skarżącego, a także dowodu z informacji banków X SA oraz Y S.A. dotyczących sprawdzeń geolokalizacyjnych adresów IP komputerów, z których dokonywano transakcji na rachunkach bankowych spółki E. Sp. z o.o., które to dowody miały służyć wykazaniu, że skarżący nie dokonywał transakcji na rachunkach bankowych spółki E. Sp. z o.o. oraz nie składał jej imieniem deklaracji, tym samym nie prowadząc jej spraw w sensie faktycznym,
2. przepisów art. 122 w zw. z art. 180 § 1 O.p., które naruszył organ podatkowy przez nieprzeprowadzenie przez organ z urzędu, wobec konsekwentnego kwestionowania przez skarżącego faktu prowadzenia przez niego spraw spółki E. Sp. z o.o. po dniu 6 czerwca 2014 roku następujących dowodów: przesłuchania strony, przesłuchania w charakterze świadka osoby prowadzącej księgi rachunkowe spółki na okoliczność tego kto, kiedy i w jaki sposób zlecił jej prowadzenie rachunkowości spółki i poprzestanie na uznaniu, że zrobił to skarżący, podczas gdy skarżący nie składał podpisu pod jakąkolwiek umową dotyczącą prowadzenia rachunkowości spółki, przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego ds. pisma ręcznego na okoliczność prawdziwości podpisów skarżącego pod formularzem NIP-2 z dnia 1 października 2014 r, pismem spółki do Naczelnika Urzędu Skarbowego K. z dnia 30 października 2014 r., umowy z dnia 14 sierpnia 2014 roku, wypowiedzenia z dnia 16 grudnia 2014 roku, co uzasadnia przyjęcie, że nie doszło do rozpoznania sprawy administracyjnej co do istoty,
3. przepisów art. 187 w zw. z art. 191 O.p., które naruszył organ podatkowy przez oparcie ustaleń faktycznych o niepełny materiał dowodowy i dokonywaniu ustaleń pod z góry założoną tezę, nie zaś w oparciu o swobodną ocenę materiału dowodowego, podczas gdy wszechstronna i logiczna ocena całego materiału dowodowego jaki powinien być zebrany, wskazywałaby, że skarżący, nie miał wpływu na działalność spółki, a podszywała się pod niego, z dużą dozą prawdopodobieństwa bliżej nieustalona osoba trzecia, przy czym zastosowanie przedmiotowych przepisów przez organ podatkowy doprowadziłoby do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, tj. do ustalenia, ze skarżący ani formalnie, ani faktycznie nie zajmował się sprawami spółki E. Sp. z o.o. po złożeniu rezygnacji z funkcji członka zarządu tejże spółki.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, a także zasądzenie od organu podatkowego na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W piśmie procesowym z dnia 23 lutego 2021 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.
W skierowanym do Naczelnego Sądu Administracyjnego piśmie z 14 lutego 2024 r. pełnomocnik strony powołał się (i załączył kopię) na pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego K. z 26 stycznia 2023 r., do którego to pisma z kolei załączona jest kopia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego K.z 1 grudnia 2022 r. o umorzeniu dochodzenia przeciwko A. N. w sprawie o popełnienie przestępstwa określonego w art. 83 § 1 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 116 § 2 O.p. odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. Na podstawie art. 116 § 4 O.p. przepisy § 1-3 stosuje się również do byłego członka zarządu.
Zarzuty skargi kasacyjnej zmierzają do podważenia prawidłowości stanowiska, że Skarżący pełnił obowiązki członka zarządu w czasie upływu terminu płatności zobowiązań podatkowych spółki, które następnie stały się zaległościami i za które odpowiedzialnością obciążono Skarżącego jako byłego członka zarządu spółki. Są to zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług za okres od lipca do listopada 2014 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi.
Bezsporne jest to, że Skarżący został powołany na stanowisko Prezesa Zarządu Spółki E. Sp. z o.o. w dniu 29.05.2014 r. - zgodnie z treścią Protokołu Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki pod firmą E. Sp. z o.o. z dnia 29.05.2014 r. Przedmiotem sporu jest natomiast okoliczność, do kiedy Skarżącego należy uznawać za osobę pełniącą obowiązki członka zarządu w rozumieniu art. 116 § 2 O.p.
Sąd pierwszej instancji zaaprobował ustalenie organu odwoławczego, że Skarżący "w ujęciu formalnym" funkcję prezesa spółki pełnił do 6.06.2014 r. tj. do dnia podjęcia Uchwały o odwołaniu skarżącego z tej funkcji. Wynika to ze znajdującego się w aktach sprawy postanowienia z dnia 14.07.2015 r. wydanego przez Sąd Rejonowy dla K. w K., [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, mocą którego dokonano zmiany w KRS polegającej na wykreśleniu skarżącego z funkcji Prezesa Zarządu Spółki. Sąd rejestrowy w tym orzeczeniu przyjął, iż skarżący skutecznie złożył rezygnację z pełnienia ww. funkcji. Zarówno fakt skutecznej rezygnacji, jak i jej data są bezsporne.
Zatem, w terminie płatności podatku od towarów i usług za okres od lipca do listopada 2014 r. "w ujęciu formalnym", jak to wyraził WSA, skarżący nie pełnił już funkcji Prezesa Zarządu. Jednakże, odwołując się do stanowiska prezentowanego w orzecznictwie, sąd pierwszej instancji przychylił się do stanowiska organu odwoławczego, że miało miejsce dalsze faktyczne wykonywanie przez Skarżącego obowiązków członka zarządu w spółce, po formalnej rezygnacji z tej funkcji. Sąd zaaprobował stanowisko organu odwoławczego, że skutkuje to odpowiedzialnością podatkową tego podmiotu przewidzianą w art. 116 § 2 O.p..
W skardze kasacyjnej nie jest kwestionowany ten sposób wykładni art. 116 § 2 O.p., w świetle którego gdy po wygaśnięciu mandatu na miejsce dotychczasowego członka zarządu nie została powołana nowa osoba, a dotychczasowy członek zarządu wciąż sprawował dotąd pełnioną funkcję, osoba ta może ponosić odpowiedzialność na zasadach określonych w art. 116 § 1-4 Ordynacji podatkowej. W skardze kasacyjnej kwestionowane co do poprawności jest jednak ustalenie, że Skarżący po rezygnacji z funkcji rzeczywiście podejmował czynności charakteryzujące działania członków zarządu.
O tym, że Skarżący pełnił czynnie funkcję Prezesa Zarządu także po dniu 6.06.2014 r. tj. dniu złożenia rezygnacji oraz podjęcia uchwały o odwołaniu z funkcji, zdaniem organu odwoławczego i sądu pierwszej instancji zdaniem WSA świadczy podpisanie szeregu dokumentów, wymienionych w decyzji, oraz wysłanie e-maili z adresu spółki.
Skarżący konsekwentnie w toku postępowania i w skardze do sądu pierwszej instancji podnosi, że nie podpisał wskazanych przez organ dokumentów, tj. że widniejące na dokumentach podpisy nie zostały przez niego złożone. Sugeruje, że miało miejsce podszywanie się pod jego osobę i fałszowanie jego podpisu. Organ podatkowy przecząc tej tezie Skarżącego wskazuje, że nie przekazał on organom podatkowym informacji, aby poczynił jakiekolwiek działania celem zawiadomienia organów ścigania o ewentualnym przestępstwie polegającym na fałszerstwie i posługiwaniu się przez inne osoby danymi skarżącego.
Sąd pierwszej instancji w pełni podzielił ustalenie organu odwoławczego, że Skarżący faktycznie wykonywał obowiązki członka zarządu po formalnej rezygnacji z tej funkcji, a to uzasadnia jego odpowiedzialność podatkową w myśl art. 116 § 2 O.p.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej wymierzone w to stanowisko są zasadne. Podkreślić przy tym należy, że jest to kwestia kluczowa dla rozstrzygnięcia, ponieważ Skarżącemu przypisano odpowiedzialność za te zaległości podatkowe spółki, których termin płatności upływał w okresie po formalnej rezygnacji i odwołaniu z funkcji członka zarządu. Znaczenie przesądzające ma zatem to, czy Skarżący - jak twierdzi organ odwoławczy oraz WSA - nadal pełnił obowiązki członka zarządu.
Dokumenty z podpisami uznanymi przez organ za podpisy Skarżącego są w sprawie kluczowym dowodem, mającym potwierdzać też organów podatkowych o tym, że Skarżący nadal zajmował się sprawami spółki w sposób właściwy dla członka zarządu. Organ powołał się na podpisywanie istotnych z punktu widzenia funkcjonowania spółki dokumentów tj. deklaracji VAT-7 za 7/2014 z dnia 26.08.2014 r., za 8/2014 z dnia 18.09.2014 r., za 9/2014 z dnia 16.10.2014 r., za 10/2014 z dnia 13.11.2014 r., za 11/2014 z dnia 04.12.2014 r., a także formularza NIP-2 z dnia 1.10.2014 r., czy pisma spółki do Naczelnika Urzędu Skarbowego K. z dnia 30.10.2014 r., oraz umowy z dnia 14.08.2014 r. zawartej pomiędzy E. Sp. z o.o. a Kancelarią [...], na prowadzenie ksiąg rachunkowych Spółki, oraz wypowiedzenia z dnia 16.12.2014 r. ww. umowy.
Sąd pierwszej instancji wskazuje, że dokumenty z podpisami skarżącego zostały ustalone i przedstawione przez organ wraz ze szczegółową ich oceną, zaś Skarżący nie udowodnił, że nie złożył podpisów widniejących na dokumentach. Naczelny Sąd Administracyjny jest zdania, że doszło do nieuzasadnionego przerzucania przez organ ciężaru dowodowego na skarżącego. To organ powinien przekonująco wykazać, że podpisy złożone są przez Skarżącego, gdyż na tym twierdzeniu organ buduje kluczową dla sprawy tezę o dalszym wykonywaniu przez Skarżącego funkcji, mimo skutecznej rezygnacji z funkcji.
Już na pierwszy rzut oka widać, że podpisy na wskazywanych przez organ dokumentach, znajdujących się w aktach sprawy, znacząco i w oczywisty sposób różnią się od podpisów wcześniej składanych przez Skarżącego na dokumentach podpisywanych przez niego w trakcie formalnego sprawowania funkcji. W tej sytuacji sąd pierwszej instancji nie powinien był zaaprobować stanowiska organów, że podpisy należą do Skarżącego, ponieważ nie udowodnił on, że tak nie jest, a nadto nie złożył doniesienia o popełnieniu przestępstwa fałszowania podpisu. WSA powinien był bardziej wnikliwie ocenić, czy wniosek organu co do tego, że podpisy złożył Skarżący, nie narusza art. 191 O.p.
Nie można zaaprobować stanowiska sądu pierwszej instancji, który tak postawił sprawę: "dokumenty z podpisami skarżącego zostały ustalone i przedstawione przez organ wraz ze szczegółową ich oceną, zatem stanowią pełnowartościowy dowód na okoliczność faktycznego sprawowania przezeń funkcji prezesa zarządu, pomimo formalnej rezygnacji z tej funkcji. Jeśli zatem skarżący kwestionuje tą okoliczność i wspierające ją dowody, winien wykazać, lub co najmniej uprawdopodobnić, iż rzeczywiście doszło do podszycia się, oszustwa i podrobienia jego podpisu. Zasadnie przyjął organ, iż nie może dać wiary jedynie gołosłownemu twierdzeniu skarżącego, wobec nieprzedstawienia dowodu, który potwierdzałby, że podszywała się pod niego inna osoba." Sąd pierwszej instancji wskazał też: "To skarżący w ramach współdziałania z organami podatkowymi powinien wykazać, że zostały podjęte przez niego aktywne działania mające na celu udowodnienie przestępczego procederu." Zarazem, sąd w ślad za organem podatkowym opisuje "bezosobowy sposób kontaktu spółki z innymi osobami" (dając przykład biura rachunkowego), co wbrew ocenie WSA, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie potwierdza stanowiska, że osobą wysyłającą e-maile czy podpisująca deklaracje i inne dokumenty był rzeczywiście Skarżący.
Skarżący składał do organu podatkowego wnioski dowodowe zmierzające do podważenia prawidłowości oceny, że to on złożył podpisy, na które powołuje się organ dla uzasadnienia tezy o dalszym faktycznym pełnieniu funkcji przez Skarżącego. Organ nie przeprowadził wnioskowanych dowodów, a sąd pierwszej instancji ocenił, że w ten sposób nie dopuszczono się uchybienia. Naczelny Sąd Administracyjny jest zdania, że ocena WSA była zbyt pochopna i niedostatecznie ugruntowana w materiale dowodowym przedstawionym przez organ.
Reasumując, zasadne są podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 187 w zw. z art. 191 O.p., gdyż sąd pierwszej instancji zaakceptował oparcie ustaleń faktycznych o niepełny materiał dowodowy i niepopartą dostatecznymi dowodami ocenę co do autentyczności podpisów składanych przez Skarżącego oraz tego, że to on "bezosobowo" (za pośrednictwem e-maila) kontaktował się z innymi podmiotami w imieniu spółki już po złożeniu funkcji członka zarządu. Zasadnie też zarzucono naruszenie przepisów art. 180 § 1 w zw. z art. 188 O.p., które naruszył organ podatkowy bezpodstawnie odmawiając dopuszczenia w charakterze środka dowodowego dowodów mających znaczenie dla sprawy, tj. w szczególności dowodu z opinii biegłego ds. badania pisma ręcznego na okoliczność m.in. tożsamości z podpisem Skarżącego podpisów złożonych już po złożeniu rezygnacji z funkcji prezesa spółki: w deklaracjach podatkowych spółki E. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością; pod formularzem NIP-2 z dnia 1 października 2014 r.; pismem spółki do Naczelnika Urzędu Skarbowego K. z dnia 30 października 2014 r.; umową z dnia 14 sierpnia 2014 r.; wypowiedzeniem z dnia 16 grudnia 2014 r.
Sąd pierwszej instancji ponownie rozpatrując sprawę biorąc pod uwagę przedstawione wyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego ponownie oceni, czy organy podatkowe prawidłowo wykazały to, że Skarżący powinien być uznany za osobę, o której mowa w art. 116 § 2 O.p., tj. czy nadal zajmował się sprawami spółki E. Sp. z o.o. po złożeniu rezygnacji z funkcji członka zarządu tejże spółki, w czasie upływu terminu płatności zobowiązań podatkowych, którymi go obciążono w decyzji zaskarżonej do sądu. Sąd pierwszej instancji weźmie pod uwagę to, że w skierowanym do Naczelnego Sądu Administracyjnego piśmie z 14 lutego 2024 r. pełnomocnik strony powołuje się i załącza kopię pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego K. z 26 stycznia 2023 r., do którego to pisma z kolei załączona jest kopia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego K.z 1 grudnia 2022 r. o umorzeniu dochodzenia przeciwko A. N. w sprawie o popełnienie przestępstwa określonego w art. 83 § 1 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s.
Z powodów wyżej omówionych na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. zaskarżony wyrok został w całości uchylony, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.
Agnieszka Olesińska Jacek Brolik Anna Dalkowska

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI