III FSK 486/25

III FSK 486/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Sokołowska /przewodniczący/
Krzysztof Przasnyski
Paweł Borszowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Wa 1258/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-09-19
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 64e § 2 pkt 1 lit. a)
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, po rozpoznaniu w dniu 29 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 1258/24 w sprawie ze skargi E. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 22 marca 2024 r., nr 1401-IEW4.7113.10.2023.6.MS w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz E. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 19 września 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 1258/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: "Organ") z 22 marca 2024 r. w sprawie ze skargi E. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.
Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
Organ reprezentowany przez radcę prawnego zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie w całości zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu:
1. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") zarzucił Sądowi pierwszej instancji, że w skarżonym wyroku naruszył prawo materialne, poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479, dalej: "u.p.e.a."), w zw. z art. 2 Konstytucji RP, polegające na uznaniu przez Sąd, że w niespornych okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy spełniona została przesłanka "interesu publicznego", o której mowa w art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a., w sytuacji gdy w okoliczności przedmiotowej sprawy "interes publiczny" wbrew ocenie Sądu nie przemawiał za umorzeniem spornych kosztów egzekucyjnych.
2. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił Sądowi pierwszej instancji, że w skarżonym wyroku naruszył przepisy postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., w zw. z art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż rozstrzygając o możliwości prawnej umorzenia kosztów egzekucyjnych "już ściągniętych" Sąd pierwszej instancji nie rozważył, nie przedstawił w uzasadnieniu wyroku i nie przekazał administracyjnym organom egzekucyjnym wskazań co dalszego postępowania: jakie skutki prawne spowoduje w relacji do tych kosztów postanowienie o ich umorzeniu, to jest w szczególności: czy koszty na nowo powstaną, zostaną następczo reaktywowane w celu ich umorzenia, czy powinny zostać zwrócone zobowiązanemu i - przede wszystkim – jakie byłyby podstawy prawne wymienionych teoretycznie konstatacji.
W oparciu o tak postawione zarzuty, Organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto stosownie do art. 176 § 2 p.p.s.a. oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
W zakreślonym ustawowo terminie Spółka reprezentowana przez radcę prawnego złożyła odpowiedź na skargę kasacyjną wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie na rzecz Spółki zwrotu niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.
Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W badanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.
Naczelny Sąd Administracyjny za chybiony uznał zarzut naruszenia prawa materialnego, gdzie Organ podnosi niewłaściwe zastosowanie art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a., wskazując, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy "interes publiczny" wbrew ocenie Sądu nie przemawiał za umorzeniem spornych kosztów egzekucyjnych. Należy bowiem zauważyć, że stosownie do wymienionego w zarzucie art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a. koszty egzekucyjne mogą być umorzone na wniosek zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. Ustawowo zagwarantowana możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych, w oparciu o przywołaną regulację, składa się z dwóch elementów, tj. po pierwsze uznania administracyjnego, a po drugie spełnienia jednej z dwóch przesłanek, a zatem sytuacji, gdy za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. Oznacza to więc, że wystarczające jest przyjęcie, iż spełniona jest przesłanka interesu publicznego, dla możliwości zastosowania instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych w całości lub w części. Wyrażenie normatywne interes publiczny, stanowiące treść analizowanej przesłanki, ma postać klauzuli generalnej klasycznej, której zakres należy ustalać w okolicznościach danego stanu faktycznego. Ustawodawca w tym względzie posługuje się więc pojęciem interesu, który kwalifikuje poprzez wyrażenie publiczny, a zatem odnoszący się do całego społeczeństwa, do wartości wspólnych dla społeczeństwa. Zauważenia bowiem wymaga, że pierwsza z wymienionych przesłanek w tej regulacji odnosi się bowiem do interesu indywidulanego, tj. zobowiązanego, który kwalifikuje poprzez sformułowanie "ważny". Ustalenie zatem zakresu tego wyrażenia będącego klauzulą generalną interesu publicznego i odniesienia do danego stanu faktycznego pozwala na stwierdzenie zaistnienia tej przesłanki.
Trzeba także nadmienić, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto sposób rozumienia wyrażenia interesu publicznego w konstrukcji instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych, wskazując na pewne wartości wspólne dla całego społeczeństwa, które także należało ustalać w odniesieniu do poprzedniego stanu prawnego, gdzie ustawodawca posługiwał się dodatkowo wyrażeniem "ważny". W wyroku z 21 sierpnia 2024 r., sygn. akt III FSK 18/24 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że pojęcie to należy rozumieć jako respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania administracji publicznej. Pojęcie interesu publicznego nie ma więc stałego zakresu i wymaga każdorazowo dokonania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, które kryć się mogą pod pojęciem interesu publicznego.
Warto także zauważyć, że taki sposób rozumienia klauzuli generalnej interesu publicznego jest zbieżny z tym, który jest prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie instytucji z art. 67 a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 z późn.), gdzie ustawodawca również powołuje się na przesłankę interesu publicznego bez jej doprecyzowania o termin "ważny". W wyroku tego Sądu z 21 sierpnia 2024 r., sygn. akt III FSK 17/24, wskazano, że przy kryterium "interesu publicznego" należy uwzględniać respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa również, że w orzecznictwie tego Sądu przyjęto, iż interes publiczny realizuje się także w przestrzeganiu pewnych ogólnych zasad porządku prawnego, jak zasada zaufania do organów państwa oraz zasada proporcjonalności oceniana według kryteriów niezbędności i adekwatności zastosowanych środków - wyrok NSA z 2 lipca 2024 r., sygn. akt III FSK 1219/23.
Uwzględniając powyższe godzi się stwierdzić, że WSA przyjął prawidłowy sposób rozumienia przesłanki interesu publicznego w ramach art. 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a. wskazując, że przy jego wykładni należy uwzględnić respektowanie wymienionych wartości wspólnych dla całego społeczeństwa. Trafnie stwierdził również Sąd I instancji, że w interesie publicznym leży takie prowadzenie postępowania, by nie narażać strony na ponoszenie kosztów, których wygenerowanie było skutkiem omyłki nieprowadzącej do pokrzywdzenia wierzyciela publicznoprawnego. W interesie publicznym jest takie działanie organu, które nie podważa do niego zaufania, zaś państwo nie może wobec obywatela stosować instytucji procesowych przy wykorzystaniu aparatu urzędniczego w sposób, który budzi zasadnicze wątpliwości co do ich sprawiedliwości.
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko WSA, że w rozpoznawanej sprawie przy ocenie przesłanki interesu publicznego nie można nie uwzględnić faktu, że spółka dążyła do dobrowolnego uiszczenia należności publicznoprawnej i uczyniła to, jednakże na rachunek przeznaczony do rozliczeń innego podmiotu. Skarżąca uiściła podatek 31 stycznia 2023 r., wpłacając go błędnie na mikrorachunek podatkowy swojej spółki siostry, a zatem zmierzała do dobrowolnego wykonania obowiązku, zanim organ podjął czynności zmierzające do przymusowego wyegzekwowania należności. Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się ze stanowiskiem WSA, że zaistniała przesłanka interesu publicznego, w szczególności w postaci sprawiedliwości, bezpieczeństwa i zaufania obywateli do organów władzy publicznej.
Chybiony jest więc zarzut naruszenia prawa materialnego.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił także zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Należy bowiem zauważyć, że stosownie do wymienionego w tym zarzucie art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.
Zgodnie ze sformułowaniem wyrażonym w zdaniu drugim tej regulacji w sytuacji, jak w rozpoznawanej sprawie, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala stwierdzić, że takie wskazania zostały sformułowane. WSA stwierdził bowiem, że ponownie rozpoznając sprawę organ przyjmie, że przesłanka interesu publicznego została spełniona i rozważy zasadność udzielenia ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych, biorąc pod uwagę w szczególności rozważania tutejszego Sądu dotyczące obowiązku respektowania przez organy zasad wynikających z art. 2 Konstytucji.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekając na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a., art. 205 § 2 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a.
Paweł Borszowski (spr.) Jolanta Sokołowska Krzysztof Przasnyski