III FSK 4849/21

III FSK 4849/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Juszczyk-Wiśniewska
Dominik Gajewski /sprawozdawca/
Paweł Borszowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gd 815/21 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2021-08-10
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1553
art. 6 ust. 1
Ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 64  par. 1  pkt 4, art. 64 par. 6
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska, po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 815/21 w sprawie ze skargi L. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 12 kwietnia 2021 r., nr 2201-IEE.711.2.73.2021.MW w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz L. B. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 10 sierpnia 2021r. sygn. akt I SA/Gd 815/21 uchylił zaskarżone przez L. B. (dalej: Skarżący) postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: DIAS) z dnia 12 kwietnia 2021 r., nr 2201-IEE.711.2.73.2021.MW oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. (dalej: Naczelnik US) z dnia 15 lutego 2021 r., nr 2218 SEE.711.2.16.2021.2.2. w przedmiocie kosztów postępowania egzekucyjnego.
Naczelnik US wydał w dniu 15 lutego 2021 r. postanowienie o obciążeniu strony kosztami postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego oraz zwrocie nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych powiększonej o odsetki ustawowe. Pełnomocnik strony pismem z 26 lutego 2021 r. wniósł zażalenie.
DIAS postanowieniem z 12 kwietnia 2021 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że na koszty postępowania egzekucyjnego w kwocie 12.620,50 zł składała się: opłata manipulacyjna w kwocie 100,00 zł, wydatek egzekucyjny związany z wysyłką zawiadomień o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego w kwocie 7.00 zł, opłata za zajęcie rachunku bankowego w kwocie 12.513,50 zł.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku pełnomocnik Skarżącego zaskarżył ww. postanowienia w części dotyczącej opłaty za zajęcie rachunku bankowego w kwocie 12.513,50 zł.
Sąd I instancji, orzekając w sprawie stwierdził, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019, poz. 1553 ze zm.), w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7 - 11. Wobec powyższego, prawidłowo w niniejszej sprawie organy w swoich rozważaniach uwzględniły stan prawny sprzed zmian dokonanych ustawą z dnia 4 lipca 2019 r., tj. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r.
Sąd I instancji wskazał, iż dla rozstrzygnięcia kwestii spornej istotne znaczenie ma prawidłowa interpretacja wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 (Dz.U. z 2016 r., poz. 1244). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.; dalej u.p.e.a.) oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie są niezgodne z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował z obrotu prawnego ww. niekonstytucyjnych przepisów, co oznacza, że przepisy te obowiązywały nadal, jednakże od chwili orzeczenia musiały być traktowane, jako niezgodne z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku Trybunału i należało je stosować i interpretować zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału.
Sąd ocenił, iż organy mimo dostrzeżenia konieczności posiłkowania się przepisami ustawy nowej, określając wysokość opłaty za dokonanie czynności zajęcia rachunku bankowego, nie zastosowały się do standardów i wskazań, zawartych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Należy podkreślić, że Trybunał Konstytucyjny dostrzegł konieczność uregulowania kwestii opłaty w taki sposób by zachęcić zobowiązanych do regulowania spóźnionych zobowiązań - dobrowolnie. Z powyższego wynika, że w sytuacji dobrowolnej spłaty organy miały obowiązek zastosować obowiązujące w dacie orzekania przepisy z uwzględnieniem konieczności miarkowania opłaty w przypadku dobrowolnej spłaty na zasadach wynikających z ustawy nowelizującej, bowiem w dacie tej organy znały już treść ustawy nowelizującej.
W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż skoro w dacie orzekania obowiązywała opłata w wysokości 5% wyegzekwowanych środków pieniężnych, to w przypadku dobrowolnej spłaty należało zastosować obniżoną stawkę procentową opłaty o połowę (analogicznie jak w ustawie obowiązującej od 20 lutego 2021 r.), tj. 2,5%. W niniejszej sprawie organy stawki tej nie obniżyły, a w konsekwencji zobowiązany miałby ponieść opłatę w wysokości takiej jak podmioty, które mimo wszczęcia egzekucji nie dokonały dobrowolnie spłaty.
Tym samym Sąd zalecił, aby organy przy wyliczaniu opłaty egzekucyjnej zastosowały połowę stawki określonej w art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a., tj. 2,5%, gdyż ustawa nowelizująca wprowadziła niższą o połowę opłatę procentową za dobrowolne dokonanie spłaty.
Mając na uwadze skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 – zdaniem, Sądu I instancji nie budzi wątpliwości, że zastosowanie w niniejszym stanie faktycznych 5% opłaty egzekucyjnej spowodowało zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Taka sama opłata przy dobrowolnej spłacie stanowi z perspektywy dłużnika niesprawiedliwą, dodatkową sankcją pieniężną. Wskazać zatem trzeba, że stosunek wysokości kosztów egzekucyjnych i czynności za dokonanie których zostały one pobrane, powinien pozostawać w rozsądnej (racjonalnej) zależności, czyli tak, jak przedstawił to Trybunał Konstytucyjny, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu. Trzeba też zauważyć, że wysokość opłaty nie powinna zniechęcać zobowiązanego do dobrowolnej spłaty należności. W powyższy sposób należy rozumieć miarkowanie z uwzględnieniem standardów określonych w ww. wyroku Trybunału.
W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie, organy nie przeprowadziły tak rozumianego miarkowania. Sąd stwierdził, że w zaskarżonych postanowieniach nie wykazano, iż określone wobec Skarżącego, koszty egzekucyjne pozostają w rozsądnej proporcji do podjętych w toku postępowania egzekucyjnego czynności, mających na celu wyegzekwowanie należności, wynikających z tytułu wykonawczego, co w konsekwencji stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1) oraz prawa materialnego (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a ).
WSA, nie podzielił stanowiska organu, że wysokość kosztów egzekucyjnych została naliczona z zachowaniem kryteriów, wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. W świetle powyższego, nie przyznał racji organom, że zastosowany sposób wyliczenia był prawidłowy i usystematyzowany.
Pełnomocnik DIAS w Gdańsku, na podstawie art. 173 §1 i 2 oraz art. 174 pkt 1 i 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.), wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uchylenie wyroku i merytoryczne rozpoznanie sprawy poprzez oddalenie skargi, w razie uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona.
Zaskarżonemu wyrokowi WSA w Gdańsku z 10 sierpnia 2021 r. zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj.:
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 77 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a., poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz
poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. wskutek uznania, że organy nie przeprowadziły miarkowania z uwzględnieniem standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r. SK 31/14 i w zaskarżonych postanowieniach nie wykazano, że określone wobec skarżącego koszty egzekucyjne pozostają w rozsądnej proporcji do podjętych w toku postępowania egzekucyjnego czynności mających na celu wyegzekwowanie należności wynikających z tytułu egzekucyjnego;
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. oraz w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28.06.2016 r., SK 31/14, poprzez błędne uznanie, iż zaproponowany przez organy sposób miarkowania nie odpowiada standardom wyznaczonym ww. wyrokiem TK, podczas gdy organ egzekucyjny poddał art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. zawartej w ww. wyroku TK wykładni prokonstytucyjnej poprzez przeprowadzenie prawidłowego procesu miarkowania kosztów w zakresie i w sposób możliwy, a także adekwatny do realiów funkcjonowania organów egzekucyjnych;
art. 141 § 4 w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez skonstruowanie uzasadnienia wyroku w sposób niejasny uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę zaskarżonego wyroku sądu i zobowiązanie organów przy ponownym wyliczeniu wysokości opłaty egzekucyjnej do zastosowania przepisu art. 64 § 1 pkt 4 w brzmieniu sprzed nowelizacji oraz przepisu art. 64 § 5 u.p.e.a., który dopiero został nowelizacją wprowadzony podczas gdy zastosowanie się do dyspozycji Sądu zawartej w przedmiotowym wyroku, spowodowałoby zastosowanie przepisów u.p.e.a. w sposób zupełnie wybiórczy, skutkujący nieuzasadnionym obniżeniem opłaty.
Autor skargi kasacyjnej ponadto zarzucił brak odniesienia się do zastosowanych przez organ w zaskarżonym postanowieniu, przepisów przejściowych: art. 7 ust. 3 oraz art. 8 ust. 3 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553).
W skardze kasacyjnej wskazano na naruszenie prawa materialnego, w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj.
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. oraz w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r. SK 31/14 poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że organy określając wysokość opłaty za dokonanie czynności zajęcia rachunku bankowego nie zastosowały się do standardów i wskazań zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego;
2) ponadto poprzez błędną wykładnie i przyjęcie, że skoro w dacie orzekania obowiązywała opłata w wysokości 5% wyegzekwowanych środków pieniężnych, to w przypadku dobrowolnej spłaty należało zastosować obniżoną stawkę procentową opłaty o połowę (analogicznie jak w ustawie obowiązującej od 20 lutego 2021 r.), tj. 2,5%.
Odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik Skarżącego, wnosząc o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Wobec niestwierdzenia okoliczności skutkujących nieważnością postępowania przed Sądem I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał wniesioną przez Skarżącego skargę kasacyjną w granicach zarzutów kasacyjnych.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest, czy organ w sposób prawidłowy ustalił koszty postępowania egzekucyjnego i czy obliczając je uwzględnił standardy określone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.
Przypomnieć na wstępie należy, że w przywołanym przez Sąd I instancji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., w sprawie SK 31/14, Trybunał orzekł: "1. Art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016r., poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 2. Art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 3. Art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w
związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 4. Art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji."
W treści wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że brak określenia górnej granicy analizowanych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą, chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.
Sąd I instancji wskazał, że rozstrzygnięcie kwestii obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego będzie zatem wymagało uwzględnienia skutków, jakie dla możliwości uznanych za niekonstytucyjne przepisów ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli stan faktyczny, w którym wysokość opłaty ma zostać określona, wskazuje na jej niewspółmierność względem okoliczności egzekucyjnego stanu faktycznego, można zastosować metodę obliczenia opłaty, pod warunkiem, że będzie ona odpowiednia i uzasadniona w relacji czynności, nakładu pracy i trudności indywidualnej sprawy egzekucyjnej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe przesądza, że Sąd pierwszej instancji zasadnie wskazał, że organy określając wysokość opłaty za dokonanie czynności zajęcia rachunku bankowego nie zastosowały się do standardów i wskazań, zawartych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Należy zgodzić się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, iż naruszenie należy postrzegać w kategoriach adekwatności ustalonej opłaty względem poziomu skomplikowania, czasochłonności czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przychyla się do przedstawionej powyżej argumentacji i w analizowanej sprawie nie znajduje podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. w związku z ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.
Pozbawiony usprawiedliwionych podstaw jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie niezbędne elementy, o których mowa w tym przepisie, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów poniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Zasadniczym celem wprowadzenia ustawowego wzorca uzasadnień było umożliwienie zapoznania się przez stronę i sąd odwoławczy z motywami sądu pierwszej instancji, które doprowadziły do podjęcia tego rozstrzygnięcia.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, iż wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia lub sporządzone jest w taki sposób, że nie jest możliwa kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Zarzut taki byłby uzasadniony jedynie w sytuacji, gdyby taka wadliwość mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czyli na treść podjętego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2382/17, publ. w CBOSA).
Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 141 § 4 i art. 153 p.p.s.a., należy zauważyć, że zarzuty te nie zostały w żaden sposób uzasadnione. Autor skargi kasacyjnej nie wskazał, na czym miałoby polegać przyjęcie przez Sąd I instancji błędnego stanu faktycznego sprawy. Podobnie nie uzasadniono na czym polegało naruszenie art. 7 ust. 3 oraz art. 8 ust. 3 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553). Takiego błędu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie doszukał się Naczelny Sąd Administracyjny. Zarzuty te są zatem całkowicie niezasadne.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
SNSA Dominik Gajewski SNSA Paweł Borszowski SWSA(del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska