III FSK 4781/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA, uznając, że przepisy Ordynacji podatkowej o przedawnieniu nie mają zastosowania do składek członkowskich w izbach lekarskich.
Sprawa dotyczyła egzekucji zaległych składek członkowskich w izbie lekarskiej. Sąd pierwszej instancji uznał, że zastosowanie ma 5-letni termin przedawnienia z Ordynacji podatkowej, co doprowadziło do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok, stwierdzając, że składki członkowskie nie są należnościami podatkowymi ani publicznoprawnymi, a przepisy Ordynacji podatkowej nie mają do nich zastosowania, nawet przez analogię.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Izby Lekarskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który oddalił skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach. Sprawa dotyczyła zarzutu przedawnienia zaległych składek członkowskich na rzecz Okręgowej Izby Lekarskiej w K., które były egzekwowane w trybie administracyjnym. Sąd pierwszej instancji uznał, że zastosowanie ma 5-letni termin przedawnienia określony w art. 70 Ordynacji podatkowej, co skutkowało umorzeniem postępowania egzekucyjnego przez organ pierwszej instancji i utrzymaniem tego w mocy przez organ nadzoru. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że składki członkowskie w izbach lekarskich nie są podatkami, opłatami ani innymi należnościami publicznoprawnymi, do których stosuje się Ordynację podatkową. Podkreślono, że stosunek prawny między izbą lekarską a jej członkiem w zakresie składek ma charakter cywilnoprawny, a przepisy Ordynacji podatkowej nie mają zastosowania, nawet w drodze analogii. W związku z tym, zarzut przedawnienia oparty na art. 70 o.p. był niezasadny, a WSA błędnie zastosował ten przepis. NSA uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, do należności z tytułu składek członkowskich w izbach lekarskich nie stosuje się art. 70 Ordynacji podatkowej.
Uzasadnienie
Składki członkowskie w izbach lekarskich nie mają charakteru podatkowego ani publicznoprawnego, a ich stosunek prawny z członkiem ma charakter cywilnoprawny. Przepis art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a. nie przesądza o publicznoprawnym charakterze należności, a analogia do art. 70 o.p. jest nieuzasadniona.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (18)
Główne
u.i.l. art. 116
Ustawa o izbach lekarskich
Nieopłacone w terminie składki członkowskie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
o.p. art. 70 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Sąd uznał, że przepis ten nie ma zastosowania do składek członkowskich w izbach lekarskich.
Pomocnicze
u.p.e.a. art. 2 § 1 pkt 5
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Przepis ten nie przesądza o publicznoprawnym charakterze należności przekazanych do egzekucji administracyjnej, a jedynie wskazuje na tryb egzekucyjny.
u.p.e.a. art. 33 § 1 pkt 1
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Dotyczy zarzutu przedawnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym.
u.p.e.a. art. 34 § 1
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutów jest wiążące dla organu egzekucyjnego.
u.p.e.a. art. 135
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Sąd administracyjny bada legalność postanowień wierzyciela w ramach skargi na postanowienie organu egzekucyjnego.
Dz.U. 2019 poz. 1438 art. 33 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
o.p. art. 2 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Definiuje zakres stosowania przepisów Ordynacji podatkowej, wyłączając świadczenia cywilnoprawne.
p.p.s.a. art. 3 § 2 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
W pierwotnym brzmieniu wyłączał możliwość wniesienia skargi na postanowienia wierzyciela w przedmiocie zarzutów.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pozwala na badanie legalności postanowień wierzyciela w ramach skargi na postanowienie organu egzekucyjnego.
p.p.s.a. art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
p.p.s.a. art. 189
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Reguluje postępowanie NSA w przypadku, gdy skarga powinna była zostać odrzucona lub postępowanie umorzone przez WSA.
p.p.s.a. art. 203 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 207 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 209
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 art. 14 § 1 pkt 2 lit. b
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 art. 14 § 1 pkt 1 lit. c
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepisy Ordynacji podatkowej o przedawnieniu (art. 70 o.p.) nie mają zastosowania do składek członkowskich w izbach lekarskich, ponieważ nie są to należności podatkowe ani publicznoprawne. Stosunek prawny związany z opłacaniem składek członkowskich w izbach lekarskich ma charakter cywilnoprawny.
Odrzucone argumenty
Zastosowanie 5-letniego terminu przedawnienia z art. 70 o.p. do składek członkowskich w izbach lekarskich. Publicznoprawny charakter składek członkowskich w izbach lekarskich uzasadniający zastosowanie przepisów Ordynacji podatkowej.
Godne uwagi sformułowania
Do należności z tytułu składek członkowskich w izbach lekarskich [...] nie stosuje się art. 70 o.p. Składka z tytułu członkostwa w izbie lekarskiej nie jest ani podatkiem, ani opłatą, czy też niepodatkową należnością budżetu państwa... Przekazanie na mocy przepisu szczególnego określonych należności pieniężnych do egzekucji administracyjnej nie przesądza o ich publicznoprawnym (administracyjnoprawnym) charakterze.
Skład orzekający
Jolanta Sokołowska
przewodniczący
Wojciech Stachurski
sprawozdawca
Bogusław Woźniak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że przepisy Ordynacji podatkowej o przedawnieniu nie mają zastosowania do składek członkowskich w izbach lekarskich, a także do innych podobnych składek samorządowych o charakterze cywilnoprawnym."
Ograniczenia: Dotyczy głównie składek członkowskich w izbach lekarskich, ale może być podstawą do szerszej interpretacji charakteru innych należności samorządowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia przedawnienia należności, które może mieć szersze zastosowanie do innych samorządów zawodowych. Wyjaśnia kluczową różnicę między należnościami podatkowymi a składkami członkowskimi.
“Składki lekarskie nie przedawniają się według Ordynacji podatkowej – kluczowe orzeczenie NSA.”
Sektor
medycyna
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII FSK 4781/21 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-03-19 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2021-10-18 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Bogusław Woźniak Jolanta Sokołowska /przewodniczący/ Wojciech Stachurski /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych Hasła tematyczne Egzekucyjne postępowanie Sygn. powiązane I SA/Gl 1112/20 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2021-02-02 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny Powołane przepisy Dz.U. 2019 poz 1438 art. 2 § 1 pkt 5 Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j. Dz.U. 2019 poz 900 art. 70 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn. Tezy Do należności z tytułu składek członkowskich w izbie lekarskiej, o których mowa w art. 116 ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich (Dz. U. Nr 219, poz. 1708), nie stosuje się art. 70 o.p. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Woźniak, po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej [...] Izby Lekarskiej w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 1112/20 w sprawie ze skargi [...] Izby Lekarskiej w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 9 lipca 2020 r. nr 2401-IEE1_.711.529.2020.2.AG/116690 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz [...] Izby Lekarskiej w K. kwotę 440 (słownie: czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie 1. Wyrok sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z 2 lutego 2021 r., I SA/Gl 1112/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę [...] Izby Lekarskiej w K. (dalej także jako: "Skarżąca", "Wierzyciel") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 9 lipca 2020 r., nr 2401-IEE1_.711.529.2020.2.AG/116690, w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec R.C. (dalej: "Zobowiązana") na podstawie tytułu wykonawczego z 19 lipca 2019 r., nr [...], wystawionego przez [...] Izbę Lekarską w K., obejmującego zaległości z tytułu składek członkowskich w Okręgowej Izbie Lekarskiej w K. za okres od 1 lutego 2009 r. do 1 stycznia 2013 r. w kwocie należności głównej w łącznej wysokości 1,920,00 zł. Pismem z 24 września 2020 r. Zobowiązana podniosła zarzut z art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 z późn. zm., dalej: "u.p.e.a."), dotyczący przedawnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym z 19 lipca 2019 r. i wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny zwrócił się do Wierzyciela o zajęcie stanowiska w przedmiocie zgłoszonego zarzutu. Uchwałą z 16 października 2019 r. Okręgowa Rada Lekarska w K. uznała zarzut Zobowiązanej za nieuzasadniony. Uchwałą z 28 lutego 2020 r., Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej uchyliło uchwałę Wierzyciela z 16 października 2019 r. i orzekło o uznaniu zarzutu przedawnienia. W konsekwencji, postanowieniem z 30 kwietnia 2020 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. uznał zarzut przedawnienia za zasadny i umorzył postępowanie egzekucyjne. Postanowieniem z 9 lipca 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Wskazał, że w myśl art. 34 § 1 u.p.e.a. stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutów wniesionych w oparciu o art. 33 § 1 pkt 1-5, 7 u.p.e.a. jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela w kwestii zasadności zarzutów zgłoszonych w postępowaniu oznacza, że przed organem egzekucyjnym nie bada się ponownie zasadności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Tym samym w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Sąd wskazał, że legalność postanowień wierzyciela dotyczących zasadności zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej podlega jednakże kontroli sądu administracyjnego. Pomimo, że aktualne brzmienie art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. wyłącza możliwość wniesienia skargi na postanowienia, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu, to ich kontrola przez sąd administracyjny jest realizowana w razie wniesienia skargi na postanowienie organu nadzoru. Z tego względu sąd dokonał oceny zgodności z prawem nie tylko zaskarżonego postanowienia organu nadzoru i poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego, ale także postanowień wierzyciela, uznających wniesiony przez Zobowiązaną zarzut za nieuzasadniony. Dokonując tej oceny sąd stwierdził, że stanowisko organu w kwestii przedawnienia składek lekarskich, wbrew zarzutom skargi, jest prawidłowe. Biorąc pod uwagę pięcioletni termin przedawnienia, o którym mowa w art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900 z późn. zm., dalej: "o.p."), należy przyjąć, że zobowiązanie dotyczące składek członkowskich za okres 1 lutego 2009 r. – 24 września 2012 r. uległo przedawnieniu. Sąd wskazał, że w świetle art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają należności pieniężne przekazane do egzekucji na podstawie innych ustaw, a obowiązek uiszczenia składki członkowskiej wynika z ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich (Dz. U. Nr 219, poz. 1708). Zdaniem sądu, terminy przedawnienia należności odnoszą się nie tylko do należności podatkowych. Zarówno administracyjnoprawny charakter obowiązku - składki członkowskiej, jak i brak uregulowania w ustawie o izbach lekarskich odnoszących się do przedawnienia składek członkowskich nieuregulowanych przez lekarza, powoduje możliwość zastosowania przepisu art. 70 § 1 o.p. do przedawnienia tychże należności, w związku z art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl). 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji złożył pełnomocnik Skarżącej. Zaskarżonemu w całości wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: "p.p.s.a."), zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 70 § 1 o.p. w związku z art. 2 §1 pkt 5 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie pięcioletniego terminu przedawnienia należności z tytułu składek członkowskich opłacanych przez lekarzy, podczas gdy przepisy te nie mają zastosowania do tego rodzaju należności, co skutkowało niesłusznym umorzeniem przedmiotowego postępowania, a w konsekwencji - oddaleniem wniesionej skargi. Mając na uwadze powyższe zarzuty, pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, oraz zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od Skarżącej na rzecz Dyrektora lzby Administracji Skarbowej w Katowicach kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego) według norm przepisanych. W piśmie z 7 marca 2024 r., pełnomocnik Skarżącej podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o wydanie wyroku zgodnie z petitum skargi kasacyjnej. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy stwierdzić, że sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał skargę [...] Izby Lekarskiej w K. za dopuszczalną. Mimo, że organ ten w istocie polemizuje w skardze z ostatecznym stanowiskiem organu nadrzędnego - Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej, to jednak jako wierzyciel jest legitymowany do wniesienia skargi na postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie zgłoszonych zarzutów (art. 3 § 2 pkt 3 w zw. art. 50 § 1 p.p.s.a.). Powyższą uwagę Naczelny Sąd Administracyjny czyni w kontekście art. 189 p.p.s.a., z którego wynika, że jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie. W tej sprawie nie zachodziły podstawy do odrzucenia skargi wniesionej do sądu pierwszej instancji. Prawidłowe jest też stanowisko sądu pierwszej instancji, że w stanie prawnym którego sprawa dotyczy, przepis art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. wykluczał wniesienie odrębnej skargi do sądu administracyjnego na postanowienie wierzyciela w przedmiocie zgłoszonego zarzutu. W takiej sytuacji badanie legalności tego typu postanowień przez sąd administracyjny powinno być realizowane w ramach sprawy wywołanej skargą na postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie zarzutów, co znajduje oparcie w art. 135 p.p.s.a. (zob. wyrok NSA z 24 maja 2023 r., III FSK 2063/21). Dopiero wskutek nowelizacji art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., dokonanej od 30 lipca 2020 r. na mocy art. 7 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070), ustawodawca ponowienie dopuścił możliwość złożenia skargi do sądu administracyjnego na wszystkie postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Powyższe wynikało jednak ze zamian wprowadzonych w zakresie trybu rozpatrywania zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Obecnie zarzuty te, co do zasady, są rozpatrywane przez wierzyciela (zob. art. 33 i art. 34 u.p.e.a.), a zatem wydawane w tym zakresie postanowienia wierzyciela, na które służy zażalenia, są poddane bezpośredniej kontroli sądu administracyjnego. W tej sprawie ostateczne stanowisko wierzyciela wydane zostało przed 30 lipca 2020 r., dlatego prawidłowo sąd pierwszej instancji poddał badaniu zgodność z prawem nie tylko zaskarżonego postanowienia organu nadzoru i poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego, ale także postanowień wierzyciela. Z wynikami tej oceny nie można się jednak zgodzić. Błędne jest bowiem stanowisko sądu pierwszej instancji, że do należności z tytułu składek członkowskich w izbach lekarskich znajduje zastosowanie art. 70 o.p. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 2 § 1 o.p., przepisy tej ustawy stosuje się do: podatków, opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego, do których ustalania lub określania uprawnione są organy podatkowe; opłaty skarbowej oraz opłat, o których mowa w przepisach o podatkach i opłatach lokalnych; a także spraw z zakresu prawa podatkowego innych niż wymienione w pkt 1, należących do właściwości organów podatkowych. W art. 2 § 2 o.p. (w stanie prawnym obowiązującym do końca 2015 r.) ustawodawca wskazał dodatkowo, że przepisy działu III stosuje się również do opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa, do których ustalenia lub określenia uprawnione są inne organy. Co istotne, w art. 2 § 4 o.p. ustawodawca wyraźnie zastrzegł, że przepisów tej ustawy nie stosuje się do świadczeń pieniężnych wynikających ze stosunków cywilnoprawnych. Z przepisów cyt. wyżej ustawy o izbach lekarskich wynika, że członkowie izb lekarskich stanowią samorząd zawodowy lekarzy i lekarzy dentystów (art. 2 ust. 1). Jednostkami organizacyjnymi samorządu zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów są okręgowe izby lekarskie, Wojskowa Izba Lekarska i Naczelna Izba Lekarska, które działają przez organy określone w ustawie (art. 3 ust. 1). Okręgowa rada lekarska kieruje działalnością okręgowej izby lekarskiej w okresie między okręgowymi zjazdami lekarzy, w szczególności zbiera składki członkowskie i prowadzi ich ewidencję (art. 25 pkt 7). Naczelna Rada Lekarska kieruje działalnością Naczelnej Izby Lekarskiej w okresie między krajowymi zjazdami lekarzy, a w szczególności określa wysokość składki członkowskiej (art. 39 ust. 1 pkt 11). Składki członkowskie składają się na majątek izby lekarskiej (art. 114 ust. 2 pkt 1). Nieopłacone w terminie składki członkowskie i koszty postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 116). W świetle tych regulacji prawnych składka z tytułu członkostwa w izbie lekarskiej nie jest ani podatkiem, ani opłatą, czy też niepodatkową należnością budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego, do których ustalania lub określania uprawnione są organy podatkowe. Nie jest też opłatą skarbową ani żadną z opłat, o których mowa w przepisach o podatkach i opłatach lokalnych. Składka ta nie spełnia też definicji "niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym" w rozumieniu art. 60 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885 z późn. zm.), do których na mocy art. 67 tej ustawy stosuje się odpowiednio przepisy działu III o.p. Nie ma żadnego przepisu, który wskazywałby na możliwość stosowania przepisów działu III o.p., czy też samego art. 70 o.p. do składek z tytułu członkostwa w izbie lekarskiej. Błędne jest stanowisko sądu pierwszej instancji, że możliwość zastosowania art. 70 o.p. do należności z tytułu składek członkowskich w izbie lekarskiej wynika z faktu poddania ich egzekucji administracyjnej (art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a. w zw. z art. 116 ustawy o izbach lekarskich). Przekazanie na mocy przepisu szczególnego określonych należności pieniężnych do egzekucji administracyjnej nie przesądza o ich publicznoprawnym (administracyjnoprawnym) charakterze. W doktrynie wskazuje się, że w grupie należności, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a., mieszczą się zasadniczo należności o innym charakterze niż administracyjnoprawny, gdyż właśnie takie obowiązki wymagają "przekazania" na drogę administracyjną. Należności o charakterze administracyjnoprawnym ze swej istoty podlegają bowiem takiej egzekucji i zostały wyczerpująco określone w pozostałych punktach art. 2 § 1 u.p.e.a. Nie wymagają "przekazywania" na drogę egzekucji pozasądowej. Wśród obowiązków przekazanych na drogę egzekucji administracyjnej znajdują się należności o charakterze zarówno publicznoprawnym, np. wynikające z orzeczeń sądów w sprawach karnych, jak i cywilnoprawnym, np. związane z odpowiedzialnością majątkową funkcjonariuszy publicznych lub destynatariuszy zakładów administracyjnych czy też wynikające z obowiązku ponoszenia składek członkowskich związanych z funkcjonowaniem niektórych samorządów zawodowych, spółek wodnych. Jako konkretny przykład takich należności wskazuje się nieopłacone w terminie składki członkowskie i koszty postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej w samorządzie lekarskim (zob. D. Kijowski, komentarz do art. 2 u.p.e.a. [w:] D. Kijowski [red.], Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, LEX 2015). Nie ma też uzasadnionych podstaw, aby do należności z tytułu składki członkowskiej w izbie lekarskiej stosować art. 70 o.p. w drodze analogii. W literaturze prezentowany jest pogląd o możliwości stosowania analogii, jako metodzie zamykania luk w prawie. Zwraca się jednak uwagę na konieczność spełnienia pewnych warunków, pozwalających na wykorzystanie tej metody oraz algorytm postępowania przy jej stosowaniu. Istota wnioskowania "per analogiam" opiera się na zasadzie: "fakty podobne do siebie powinny pociągać za sobą te same (względnie podobne) konsekwencje. W procesie wnioskowania "per analogiam" należy wskazać istnienie dwóch kategorii sytuacji faktycznych, z których jedna podlega reglamentacji prawnej, druga zaś jest prawnie indyferentna. Obie musza jednak charakteryzować się istotnym podobieństwem, tj. tak daleko idącym, że podobieństwo to uzasadnia zastosowania analogii, a więc podobnego potratowania (zob. szerzej: B. Brzeziński, Podstawy wykładni prawa podatkowego, Gdańsk 2008, s. 119 i nast.). Charakter składki z tytułu członkostwa w izbie lekarskiej nie uzasadnia zastosowania do niej art. 70 o.p. w drodze analogii. Składka ta, podobnie jak składki z tytułu członkostwa w samorządach zawodowych adwokatów i radców prawnych, nie ma charakteru publicznoprawnego. Jej opłacanie przez członka izby lekarskiej nie jest obowiązkiem wobec państwa, lecz wobec samorządu zawodowego. Stąd w orzecznictwie wskazuje się, że stosunek, jaki wiąże się z wykonywaniem tego obowiązku, z uwagi na jego majątkowy charakter oraz oparcie stosunków między samorządem a jego członkami na zasadzie równorzędności, jest stosunkiem cywilnoprawnym (zob. postanowienie SN z 7 lipca 1976 r., I CZ 39/76; uchwały SN z 23 października 1986 r., III PZP 63/86 oraz z 20 listopada 1987 r., III PZP 42/87, a także wyrok NSA z 12 kwietnia 2022 r., II GSK 1209/19). Dlatego też podstaw prawnych przedawnienia należności z tytułu składki członkowskiej w izbie lekarskiej należałoby szukać w systemie prawa cywilnego, a nie prawa publicznego. Tezy o możliwości zastosowania art. 70 o.p. do nieuregulowanych składek z tytułu członkostwa w izbie lekarskiej nie można też wyprowadzić z przywołanego przez sąd pierwszej instancji art. 2 Konstytucji. Po pierwsze, przedawnienie składek członkowskich na rzecz samorządów zawodowych nie jest podmiotowym prawem konstytucyjnym. Oczywiście szereg konstytucyjnych wartości, jak na przykład sprawiedliwość społeczna (art. 2 Konstytucji), wymaga stabilizacji stosunku prawnego. Społeczna funkcja przedawnienia przejawia się w potrzebie likwidacji niepożądanego zjawiska, jakim jest kolizja między treścią stosunku prawnego a utrzymującym się przez dłuższy czas stanem faktycznym. Nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której przez dziesięciolecia obywatel pozostawać będzie w niepewności co do przysługującego mu prawa lub dotyczącego go obowiązku (zob. wyrok SN z 12 lutego 1991 r., III CRN 500/90, OSNC 1992, z. 7-8, poz. 137). Podstawy przedawnienia należności muszą jednak wynikać z przepisów prawa. Jak wskazują przywołani w skardze kasacyjnej autorzy "na gruncie prawa administracyjnego konstrukcja przedawnienia powinna każdorazowo mieć oparcie w przepisie ustawowym. Jest to konstrukcja prawa publicznego, która dotyka uprawnień i odpowiedzialności podmiotów administrowanych." (M. Wincenciak, Przedawnienie w polskim prawie administracyjnym, Warszawa 2019, s. 365, por. też W. Piątek, Przedawnienie w prawie administracyjnym, Poznań 2018, s. 93). Prawo administracyjne, w tym prawo podatkowe nie reguluje kwestii przedawnienia należności z tytułu składek członkowskich w izbie lekarskiej. Stanowiska sądu pierwszej instancji, że do należności z tytułu składek członkowskich w izbie lekarskiej stosuje się art. 70 o.p., w żaden sposób nie wspiera przywołany przez ten sąd wyrok NSA z 22 listopada 2016 r., II OSK 343/15. Jak słusznie zauważył autor skargi kasacyjnej, w wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny nie wypowiedział się w przedmiocie przedawnienia składek członkowskich opłacanych przez lekarzy. Takie stanowisko wyraził natomiast WSA w Warszawie w wyroku z 24 września 2014 r., VII SA/Wa 590/14, ale z wyżej wymienionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie nie podziela tego stanowiska. W konkluzji należy stwierdzić, że do należności z tytułu składek członkowskich w izbie lekarskiej, o których mowa w art. 116 ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich (Dz. U. Nr 219, poz. 1708), nie stosuje się art. 70 o.p. Tym samym zasadny jest zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 70 § 1 o.p. w zw. z art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a., poprzez ich błędne zastosowanie w sprawie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935). SNSA Bogusław Woźniak SNSA Jolanta Sokołowska SNSA Wojciech Stachurski
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI