III FSK 4773/21

III FSK 4773/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Juszczyk-Wiśniewska
Bogusław Dauter /przewodniczący/
Dominik Gajewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Wa 2070/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-02-24
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz postanowienie organu II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2014 poz 1619
art. 64, art. 64 c
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk - Wiśniewska, Protokolant Ewa Gmurczyk, po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej O. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 2070/20 w sprawie ze skargi O. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 17 sierpnia 2020 r. nr 1401-IEE3.711.2.186.2020/DR w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla zaskarżone postanowienie w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz O. S.A. z siedzibą w W. kwotę 1 140 (słownie: jeden tysiąc sto czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA) wyrokiem z 24 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 2070/20 oddalił skargę O. S.A. z siedzibą w W. (dalej: Spółka lub Skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: DIAS) z 17 sierpnia 2020 r. nr 1401-IEE3.711.2.186.2020/DR w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych.
Wobec O. S.A. z siedzibą w W., Naczelnik Pierwszego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie (dalej "NUS" lub "Naczelnik") prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z 12 grudnia 2014 r., nr [...], wystawionego przez Burmistrza [...], a obejmującego należności z tytułu podatku od nieruchomości za 2009 r. Przedmiotowy tytuł wykonawczy został przekazany Naczelnikowi jako organowi egzekucyjnemu do realizacji pismem wierzyciela z 9 grudnia 2014 r.
NUS, zawiadomieniem z 16 grudnia 2014 r., dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] S.A. w W.. Zawiadomienie to zostało doręczone do banku oraz do Spółki (wraz z odpisem tytułu wykonawczego) w dniu 16 grudnia 2014 r. Dłużnik zajętej wierzytelności 19 grudnia 2014 r. zrealizował dokonane zajęcie, przekazując kwotę w wysokości [...] zł. Burmistrz [...] pismem z dnia 23 grudnia 2014 r., zgodnie z § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzania Ministra Finansów z dnia 20 maja 2014 r. w sprawie trybu postępowania wierzycieli należności pieniężnych przy podejmowaniu czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, poinformował organ egzekucyjny, że 22 grudnia 2014 r., należności objęte tytułem wykonawczym zostały zapłacone w całości.
Pismem z 23 grudnia 2014 r. Skarżąca zgłosiła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 33 § 1 pkt 1, 2, 6 i 10 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm.; dalej "u.p.e.a.").
NUS pismem z 19 stycznia 2015 r. przekazał powyższe zarzuty wierzycielowi, celem zajęcia stanowiska w sprawie. Następnie NUS, postanowieniem z 20 stycznia 2014 r., działając na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na wygaśnięcie obowiązku w związku z uregulowaniem go w całości w dniu 22 grudnia 2014 r.
Pismem z 2 lutego 2015 r. Burmistrz [...] złożył zażalenie na powyższe postanowienie i stwierdził, że wykonanie obowiązku już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego nie stanowi podstawy jego umorzenia. W związku z tym uregulowanie przez Skarżącą w dniu 22 grudnia 2014 r., a więc po doręczeniu tytułu wykonawczego oraz zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego dłużnikowi zajętej wierzytelności, co miało miejsce w dniu 12 grudnia 2014 r., nie może zostać uznane za skutkujące koniecznością umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Pismem z 20 lutego 2015 r. Spółka złożyła wniosek o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wobec faktu umorzenia postępowania egzekucyjnego zasadne jest wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, zgodnie z art. 64c § 7 zd. 1 u.p.e.a.
Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie postanowieniem z 18 marca 2015 r. uchylił postanowienie NUS z 20 stycznia 2014 r. w całości i umorzył postępowanie (w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego) pierwszej instancji w całości. W uzasadnieniu stwierdził, że uiszczenie przez Spółkę w dniu 22 grudnia 2014 r. egzekwowanej należności nie stanowiło przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że Spółka pismem z 23 grudnia 2014 r. zgłosiła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 33 § 1 pkt 1, 2, 6 i 10 u.p.e.a. Zainicjowanie przez nią postępowania w przedmiocie zarzutów i ewentualne ich uwzględnienie będzie skutkowało umorzeniem postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a.
NUS postanowieniem z 24 marca 2015 r. określił wysokość kosztów egzekucyjnych przypisanych do tytułu wykonawczego nr [...] obciążających Spółkę w kwocie 10.820,90 zł. Spółka, pismem z 17 kwietnia 2015 r., złożyła zażalenie na postanowienie, wnosząc o jego uchylenie oraz orzeczenie o zwrocie kosztów egzekucyjnych Spółki lub obciążeniu kosztami wierzyciela, tj. Burmistrza [...]. W uzasadnieniu Skarżąca stwierdziła, że jak wynika z postanowienia Naczelnika z 20 stycznia 2015 r. umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło wskutek wykonania obowiązku. W tej sytuacji wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem, co wynika przede wszystkim z art. 7 § 3 u.p.e.a. Wystąpiła zatem sytuacja określona w art. 64c § 3 u.p.e.a., co wykluczało obciążenie kosztami egzekucyjnymi Skarżącej, gdyż wszczęcie i prowadzenie tej egzekucji było - z powodu wykonania obowiązku - niezgodne z prawem.
Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie postanowieniem z 29 czerwca 2015 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji z 24 marca 2015 r. W uzasadnieniu organ powołał się na art. 64c § 1, art. 64 § 1, § 6, § 9, § 10 u.p.e.a. i wskazał, że obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej (w sprawie - 1.803,50 zł) powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
Przedmiotowy tytuł wykonawczy został doręczony Spółce 16 grudnia 2014 r. wraz z zastosowaniem pierwszego środka egzekucyjnego, co potwierdza data na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Ponadto powstał obowiązek uiszczenia opłaty za czynność, tj. (110.520 + 69.827,56) x 5% = 9.017,40 zł. Zatem wskazaną w zaskarżonym postanowieniu kwotę powstałych kosztów egzekucyjnych, tj. 10.820,90 zł, należało, w opinii organu odwoławczego, uznać za prawidłową.
Dyrektor, odnosząc się do żądania Spółki dotyczącego wydania postanowienia o obciążeniu kosztami postępowania egzekucyjnego wierzyciela, stwierdził, że nie znajduje ono umocowania w żadnym przepisie prawa. Zgodnie bowiem z art. 64c § 7 u.p.e.a., wydanie postanowienia obciążającego wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego następuje wyłącznie z urzędu. Zatem przepis ten uniemożliwia merytoryczne rozpatrzenie żądania. Ponadto, w ocenie Dyrektor Izby Skarbowej, uchylenie postanowienia NUS i umorzenie postępowania pierwszej instancji nie skutkuje bezprzedmiotowością postępowania w sprawie kosztów egzekucyjnych. Postanowienie o kosztach egzekucyjnych może bowiem zostać wydane na wniosek zobowiązanego w trakcie postępowania egzekucyjnego. Jak wynika z art. 64c § 7 i § 8 u.p.e.a., postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego wydaje się tylko na jego żądanie, które nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostanie wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych.
Spółka w skardze do WSA w Warszawie wniosła o uchylenie postanowień obu instancji, zarzucając naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. Skarżąca podniosła, że z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, co jednocześnie stało się jedną z istotnych przesłanek rozstrzygnięcia, że skutek umorzenia został wyeliminowany z powodu uchylenia postanowienia NUS o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Odpadła zatem podstawa do orzeczenia o kosztach postępowania egzekucyjnego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 2607/15, uwzględnił skargę i uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych. WSA uznał, że w dacie wydania tego postanowienia skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego już nie występował, ponieważ postanowienie umarzające to postępowanie zostało już uchylone. Rozstrzygnięcie kwestii kosztów postępowania egzekucyjnego wymagało jednak uwzględnienia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14), którym stwierdzono sprzeczność art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji ze względu na to, że opłaty ustalane na ich podstawie są nadmiernie wygórowane, pełnią funkcję represyjną i nabierają charakteru podatku. Ponieważ mocą tego wyroku zostało obalone domniemanie konstytucyjności podstawy prawnej zaskarżonego postanowienia, konieczne było wyeliminowanie go z obrotu prawnego, choć w dacie jego wydania domniemanie to obowiązywało.
Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej organu, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie.
W uzasadnieniu NSA wskazał na wadliwą ocenę skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. (SK 31/14) co do utraty mocy obowiązującej art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie deroguje wymienionych w nim przepisów u.p.e.a. z porządku prawnego, a jedynie wskazuje na ich zakresowe określoną niekonstytucyjność. Przepisy te nadal zatem obowiązują, a rzeczą ustawodawcy zwykłego jest doprowadzenie ich brzmienia do stanu zgodnego z Konstytucją w zakresie wskazanym przez Trybunał. Nie można więc zasadnie twierdzić, że na mocy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wymienione w tym orzeczeniu przepisy u.p.e.a. utraciły domniemanie konstytucyjności ze skutkiem w postaci niemożności ich stosowania i rozstrzygania spraw w oparciu o zawarte w nich normy prawne.
Wyrokiem z 6 września 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1730/19, WSA w Warszawie, rozpatrując ponownie skargę O. S.A. uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 29 czerwca 2015 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie z 24 marca 2015 r. w sprawie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w zaskarżonym postanowieniu nie wykazano, że określona wobec Skarżącego opłata pozostaje w rozsądnej proporcji do podjętych w toku postępowania egzekucyjnego czynności, mających na celu wyegzekwowanie należności wynikających z tytułu wykonawczego, co w konsekwencji stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 190 Konstytucji RP, art. 64 § 6 u.p.e.a.) oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a i art. 18 u.p.e.a.).
Ponownie, rozpatrując zażalenie Spółki z 17 kwietnia 2015 r., DIAS postanowieniem z 28 maja 2020 r. uchylił zaskarżone postanowienie Naczelnika Pierwszego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie z 24 marca 2015 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu DIAS nakazał organowi egzekucyjnemu uwzględnienie skutków jakie przy określaniu kosztów wywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt. SK 31/14.
Postanowieniem z 25 czerwca 2020 r. Naczelnik określił wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających O. S.A. w kwocie 10.820,90 zł, wskazując, iż czyni to z uwzględnieniem wytycznych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.
Pismem z 8 lipca 2020 r. Spółka złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości.
Postanowieniem z 17 sierpnia 2020 r. DIAS w Warszawie utrzymał w mocy postanowienie NUS z 25 czerwca 2020 r.
Skargę do WSA w Warszawie wniosła Skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia DIAS w Warszawie oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji.
Skarżąca zarzuciła naruszenie:
1) art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), poprzez nieprzedstawienie przesłanek skutkujących określeniem kosztów egzekucyjnych w maksymalnej wysokości;
2) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64 § 6 u.p.e.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Pierwszego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie z 25 czerwca 2020 r. w sytuacji, gdy organ ten bezzasadnie pobrał koszty egzekucyjne za dokonanie czynności egzekucyjnych w maksymalnej wysokości, pomimo tego, że WSA w Warszawie w wyroku z 6 września 2019 r. wyraźnie wskazał, że wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, w sytuacji gdy w przedmiotowej sprawie czynności nie były skomplikowane i pracochłonne, co w konsekwencji powinno skutkować znacznym obniżeniem kosztów egzekucyjnych.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie.
WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 24 lutego 2021 r. oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż związany był wyrokiem z 6 września 2019 r. Następnie podał, że organ egzekucyjny zasadnie obciążył Zobowiązaną kosztami egzekucyjnymi powstałymi w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a wydane rozstrzygnięcie spełnia wszelkie wymogi dotyczące uzasadnienia faktycznego i prawnego. Organ egzekucyjny w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy oraz wyjaśnił zasadność przesłanek, którymi kierował się podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie.
Sąd nie podzielił zawartego w skardze zarzutu w sprawie pobrania kosztów egzekucyjnych za dokonanie czynności egzekucyjnych w maksymalnej wysokości, pomimo tego, że WSA w Warszawie w wyroku z 6 września 2019 r., wskazał, iż wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, ujęcie niekonstytucyjności oznacza, że jest to wyrok stwierdzający niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego, w którym Trybunał stwierdził konieczność podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych.
W ocenie Sądu, ustalona przez organ egzekucyjny wysokość opłat nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.
Sąd podzielił stanowisko DIAS w Warszawie wyrażone w zaskarżonym postanowieniu z 17 sierpnia 2020 r., o utrzymaniu w mocy postanowienia Naczelnika Pierwszego Mazowieckiego Urzędu Skarbowego w Warszawie z 25 czerwca 2020 r., w którym organ egzekucyjny postanowił na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. obciążyć Skarżącą kosztami postępowania egzekucyjnego.
Sąd nie znalazł powodów do stwierdzenia, że w zaskarżonym postanowieniu naruszono przepisy prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Zdaniem WSA, DIAS w Warszawie prawidłowo utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Wskazał, że podniesione zarzuty w skardze są niezasadne i nie mogą odnieść zamierzonego skutku w postaci wyeliminowania z obrotu zaskarżonego postanowienia.
Na powyższy wyrok z dnia 24 lutego 2021 r. pełnomocnik Spółki wniósł skargę kasacyjną, na podstawie art.173 § 1 p.p.s.a., zaskarżając go w całości
Skargę kasacyjną oparto na podstawie naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a., poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, tj. niewyjaśnienie jakie okoliczności powinny skutkować określeniem kosztów egzekucyjnych w maksymalnej wysokości, pomimo tego, że wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, przy czym nie może być wystarczająca podjęta próba ustalenia kwoty maksymalnej, przy pominięciu ww. okoliczności i niewykazaniu zachowania racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone, co ma wpływ na wynik sprawy, gdyż odniesienie się przez Sąd do właściwych kryteriów oceny legalności zaskarżonego postanowienia spowodować musiałoby odmienne rozstrzygnięcie od podjętego w zaskarżonym wyroku;
2) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64 § 6 u.p.e.a. w zw, z art. 153 p.p.s.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi, w sytuacji gdy organ pobrał koszty egzekucyjne za dokonanie czynności egzekucyjnych w maksymalnej wysokości, pomimo tego, iż WSA w Warszawie w wyroku z dnia 6 września 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1730/19, wyraźnie wskazał, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, a czynności podejmowane w przedmiotowej sprawie nie były skomplikowane i pracochłonne, co powinno skutkować znacznym obniżeniem kosztów egzekucyjnych.
Pełnomocnik Spółki wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenie od DIAS w Warszawie kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego.
Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi.
Kwestia sporna w niniejszej sprawie odnosi się do postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z 17 sierpnia 2020 r. utrzymujące w mocy postanowienie NUS z 25 czerwca 2020 r. w sprawie obciążenia Skarżącej kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 10.820,90 zł.
Organ stwierdził, że koszty egzekucyjne mieszczą się w przedziale maksymalnej opłaty manipulacyjnej zarówno za czynność egzekucyjną z tytułu opłaty manipulacyjnej, jak również z tytułu opłaty za czynność zajęcia rachunków bankowych. W związku z tym Naczelnik US stwierdził, że koszty te zostały wyliczone prawidłowo. Organ uznał powyższe stanowisko za prawidłowe i podzielił stanowisko Naczelnika US zawarte w postanowieniu z dnia 25 czerwca 2020 r. Argumentację Organu podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i w konsekwencji tego oddalił złożoną skargę.
Na wstępie należy zwrócić uwagę, że Sąd związany był wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 września 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1730/19. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna dotyczy więc właściwego zastosowania konkretnego przepisu prawa w indywidualnej sprawie. Związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Innymi słowy moc wiążąca orzeczenia, tj. zawarta w nim ocena prawna określona w art. 153 p.p.s.a. w odniesieniu do organów podatkowych, jak i sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji nie odpowiada normom zawartym w art. 141 § 4 p.p.s.a.. Tym samym nie sposób przyjąć, że Sąd pierwszej instancji przeanalizował sprawę we wszystkich istotnych aspektach, ani w pełni skontrolował tok rozumowania, gdyż są w nim poważne luki.
Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.
W orzecznictwie podkreśla się, że w ramach zwięzłego przedstawienia stanu sprawy sąd powinien również wyjaśnić przyjętą przez siebie podstawę faktyczną rozstrzygnięcia (tak w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, opubl. w ONSAiWSA z 2010 r,, nr 3,poz. 39). Przedstawienie zarzutów nie może ograniczyć się wyłącznie do ich przytoczenia, ale obliguje sąd do odniesienia się do nich i wskazania, dlaczego zasługują (bądź nie zasługują) one na uwzględnienie. Wskazanie i wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia powinno zaś polegać nie tylko na przytoczeniu przepisów, jakie w ocenie sądu winny mieć zastosowanie w sprawie, ale także przedstawienia toku rozumowania, jaki doprowadził sąd do określonego rozstrzygnięcia (por. powołany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 stycznia 2010 r., I FSK 1423/08). Nie można bowiem zapominać, że funkcją uzasadnienia wyroku jest przekonanie strony, że sąd dokładnie zapoznał się ze sprawą, przeanalizował ją we wszystkich istotnych aspektach i podjął rozstrzygnięcie odpowiadające obowiązującemu prawu. Ma ono również umożliwić sądowi odwoławczemu kontrolę instancyjną.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nie wyjaśnił podstawy prawnej rozstrzygnięcia, tj. nie wyjaśnił jakie okoliczności powinny skutkować określeniem kosztów egzekucyjnych w maksymalnej wysokości, pomimo tego, że wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Za wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia nie jest wystarczająca próba ustalenia kwoty maksymalnej, przy pominięciu ww. okoliczności.
W przedmiotowej sprawie wypowiedział się już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 6 września 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1730/19, w którym precyzyjnie wskazał, że "organ ustalając wysokość opłaty egzekucyjnej ma obowiązek również rozważenia kwestii, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji.(...) Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Istotne będzie wykazanie zachowania racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Innymi słowy, dokonując ewentualnego miarkowania należy uwzględnić współmierność poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakładu pracy poniesionego w związku z egzekwowaniem należności do kosztów egzekucyjnych, jakimi faktycznie skarżący został obciążony, tak aby można było postawić organowi skutecznego zarzutu pozyskania nieuzasadnionego dochodu. Organ winien wykazać w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono skarżącego, są adekwatne także ze względu na efektywność podjętych działań, lub długotrwałość postępowania egzekucyjnego, czego w realiach sprawy zabrakło w zaskarżonym postanowieniu. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona, ponieważ ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych (opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 §1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 §6 u.p.e.a.) Organ nie wziął pod uwagę skutków jakie przy określeniu kosztów wywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. SK 31/14. Nie uwzględniono mianowicie, że sposób wyliczenia opłat określony w art. art. 64 §1 pkt 4 u.p.e.a. oraz w art. 64 § 6 u.p.e.a. nie przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 81 Konstytucji RP. W zaskarżonym postanowieniu nie wykazano, iż określona wobec Skarżącego opłata pozostaje w rozsądnej proporcji do podjętych w toku postępowania egzekucyjnego czynności mających na celu wyegzekwowanie należności wynikających z tytułu wykonawczego, co w konsekwencji stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 190 Konstytucji RP, art. 64 § 6 u.p.e.a.) oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 107 §3 w zw. z art. 126 k.p.a i art. 18 u.p.e.a.)."
Tak więc w powyżej opisanym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyraźnie wskazał, jakie kryteria powinny zostać uwzględnione. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. ma wpływ na wynik sprawy, gdyż odniesienie się przez Sąd do właściwych kryteriów oceny legalności zaskarżonego postanowienia spowodować musiałoby odmienne rozstrzygnięcie od podjętego w wyroku z dnia 24 lutego 2021 r.
Dlatego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafny jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił jakie okoliczności powinny skutkować określeniem kosztów egzekucyjnych w maksymalnej wysokości, pomimo tego, że wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. I nie może być wystarczająca podjęta próba ustalenia kwoty maksymalnej, przy pominięciu ww. okoliczności i niewykazaniu zachowania racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone.
Zaskarżony wyrok naruszył także art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64 § 6 u.p.e.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi, w sytuacji gdy organ pobrał koszty egzekucyjne za dokonanie czynności egzekucyjnych w maksymalnej wysokości, pomimo tego, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 6 września 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1730/19, wyraźnie wskazał, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, a czynności podejmowane w przedmiotowej sprawie nie były skomplikowane i pracochłonne, co powinno skutkować znacznym obniżeniem kosztów egzekucyjnych.
Należy zauważyć, że Naczelnik US pobrał koszty egzekucyjne za dokonanie czynności egzekucyjnych w maksymalnej wysokości, pomimo tego, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 6 września 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1730/19, wyraźnie wskazał, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien wziąć pod uwagę czy podjęte w niniejszej sprawie czynności były skomplikowane i pracochłonne. W konsekwencji to powinno skutkować obniżeniem kosztów egzekucyjnych. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że w sprawie obciążenia Skarżącej kosztami postępowania egzekucyjnego Organ miał obowiązek działania zgodnie z wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartymi w wydanym wcześniej w tej sprawie prawomocnym wyroku z dnia 6 września 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1730/19.
O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz art. 209 p.p.s.a.
SNSA Dominik Gajewski SNSA Bogusław Dauter SWSA(del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska