III FSK 470/22

III FSK 470/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-04-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dominik Gajewski
Mirella Łent /sprawozdawca/
Wojciech Stachurski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 1043/21 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2021-12-07
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 111m § 3, art. 111n § 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 97 § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "G." sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 1043/21 w sprawie ze skargi "G." sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 25 czerwca 2021 r. nr 2401-IEE.711.521.2021.2 UNP: 2401-21-136288 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od "G." sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Gl 1043/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę G. Sp. z o.o. w likwidacji w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 25 czerwca 2021 r. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 czerwca 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach utrzymał w mocy postanowienie organu z dnia 21 maja 2021 r. o odmowie zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie zażalenia z dnia 12 stycznia 2021 r. wniesionego na postanowienie Naczelnika Drugiego [...] Urzędu Skarbowego w B. z dnia 30 grudnia 2020 r. o udzieleniu przybicia.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik strony skarżącej wnosząc o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie na zasadzie art. 176 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a. oraz zasądzenie na rzecz Spółki zwrotu kosztów postępowania wg norm prawem przewidzianych. W przypadku uznania przez WSA, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, wniósł o: uchylenie w całości wyroku WSA oraz rozpatrzenie skargi zgodnie z petitum. W przypadku uznania powyższego wniosku za nieusprawiedliwiony, wniósł o: uchylenie w całości wyroku WSA i merytoryczne rozpoznanie tej sprawy przez NSA na zasadzie art. 188 p.p.s.a. zgodnie z zarzutami Spółki przedstawionymi w skardze. W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił wydanie wyroku WSA z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1) lit. c p.p.s.a. przez naruszenie:
1) art. 151 p.p.s.a. przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarga powinna być uwzględniona w całości z uwagi na oczywiście wadliwe stanowisko organu w postanowieniu Dyrektora lAS z 25 czerwca 2021 r.;
2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 138 § 1 pkt 1 i 2 lub § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. i art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 111m § 3 u.p.e.a. przez dokonanie przez WSA wadliwej kontroli legalności postanowienia Dyrektora IAS z 25 czerwca 2021 r., przejawiające się w oddaleniu skargi przez WSA pomimo tego, że w wyroku WSA oparł swoje stanowisko na argumentacji zasadniczo odmiennej od argumentacji Dyrektora IAS w postanowieniu Dyrektora IAS z 25 czerwca 2021 r., co powinno skutkować uchyleniem postanowienia Dyrektora IAS z 25 czerwca 2021 r. zgodnie z petitum skargi;
3) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 i 2 lub § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. i art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 111m § 3 u.p.e.a. przez wadliwą kontrolę przez WSA legalności postanowienia Dyrektora IAS z 25 czerwca 2021 r. przejawiającą się w braku dokonania takiej rzeczywistej kontroli przez przedstawienie własnej argumentacji przez WSA w wyroku WSA bez dokonania oceny argumentacji zawartej w postanowieniu Dyrektora IAS z 25 czerwca 2021 r.;
4) art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 111n § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 141 § 4 i art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. przez nieuprawnioną akceptację przez WSA odmowy zawieszenia postępowania w tej sprawie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania ze skargi na postanowienie Dyrektora IAS z 8 grudnia 2020 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego [...] US z 17 września 2020 r. o oddaleniu skargi na czynność organu egzekucyjnego w zakresie dotyczącym obwieszczenia – pomimo tego, iż w ocenie spółki – oczywistym jest, że rozstrzygnięcie tej sprawy zależy wprost (a nie tylko pośrednio) od rozstrzygnięcia zarzutów spółki w zakresie naruszenia przepisów co do prawidłowego (skutecznego) doręczenia obwieszczenia, co wywiera decydujący wpływ na dalszą możliwość prowadzenia postępowania, a tym samym – wbrew stanowisku Dyrektora IAS w postanowieniu Dyrektora IAS z 25 czerwca 2021 r. – stanowi przesłankę z art. 111n § 2 u.p.e.a., a która to argumentacja została całkowicie pominięta przez WSA w wyroku WSA, co świadczy o wadliwej kontroli legalności postanowienia Dyrektora IAS z 25 czerwca 2021 r. dokonanej przez WSA w wyroku WSA;
5) art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 111m § 3 i art. 111n § 2 u.p.e.a. przez błędne uznanie przez WSA (przejawiające się w wadliwej interpretacji przez WSA art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz art. 111m § 3 u.p.e.a.), iż rozpatrzenie skargi na czynność organu egzekucyjnego nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. z uwagi na niespełnienie warunku z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., który mówi o konieczności rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, który to warunek – błędnym zdaniem WSA na s. 9 wyroku WSA – nie został spełniony w tej sprawie, pomimo tego, że skarga na czynność organu egzekucyjnego jest obecnie rozpatrywana przez inny sąd w toku innego postępowania, a co więcej kwestia ta nie była przedmiotem rozstrzygnięcia przez organ w toku tego postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, t.j.), dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w ślad za zarządzeniem z 10 stycznia 2023 r. Przewodniczącego Trzeciego Wydziału Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), którym to zarządzeniem poinformowano o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, składzie orzekającym i terminie posiedzenia niejawnego, oraz o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej albo żądania jej oddalenia.
W granicach sprawy pozostawało postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania, wydane na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej: k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Obowiązek wyjaśnienia sprawy pod względem faktycznym i prawnym należy do organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie. Należy zatem przyjąć, że zagadnieniem wstępnym w rozumieniu powyższego przepisu może być tylko zagadnienie prawne, którego rozstrzygnięcie należy do właściwości innego organu lub sądu i zagadnienie to może być odrębnym przedmiotem postępowania przed takim organem lub sądem. Nie chodzi tu zatem o wyjaśnienie nawet poważnych wątpliwości dotyczących aspektów prawnych sprawy będącej przedmiotem postępowania administracyjnego, lecz o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego przez inny organ lub sąd. Z przepisu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. wynika, że zagadnienie to nie było jeszcze przedmiotem postępowania przed właściwymi organami albo w toczącym się postępowaniu nie zapadło prawomocne (ostateczne) rozstrzygnięcie w tej kwestii. Należy ponadto przyjąć, że istnieje konieczność rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, co należy rozumieć w ten sposób, że dana kwestia prawna stała się sporna w toku postępowania administracyjnego lub przepisy prawa wymagają ustalenia stanu prawnego w danej kwestii mającej znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a w toku postępowania okaże się, że ustalenie tego stanu może nastąpić tylko w drodze rozstrzygnięcia właściwego organu lub sądu (zob. wyrok NSA z 28 maja 2008 r., II OSK 1698/07, w którym stwierdzono, że: "Organ, przed którym toczy się postępowanie w sprawie głównej, musi ustalić związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym. O takiej zależności przesądza treść przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę prawną decyzji administracyjnej. Powyższa zależność musi być bezpośrednia. Gdy w sprawie wyłania się zagadnienie, które wykazuje jedynie pośredni związek z rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji, nie ma ono charakteru zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Mogą wiązać się z nim określone skutki, ale powstanie takiego zagadnienia nie rodzi obowiązku zawieszenia postępowania administracyjnego"; por. także wyrok NSA z 23 maja 2017 r., II OSK 1817/16: "Pod pojęciem «zagadnienia wstępnego» rozumie się sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego. Oznacza to, że bez rozstrzygnięcia zagadnienia prejudycjalnego przez inny organ lub sąd wydanie decyzji w danej sprawie jest niemożliwe. A zatem musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, a zagadnieniem wstępnym"; zob. również wyrok NSA z 23 stycznia 2014 r., II OSK 1980/12: "Z zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy ziszczone są cztery elementy: po pierwsze, zagadnienie to wyłania się w toku postępowania administracyjnego; po wtóre, jego rozstrzygnięcie należy do innego organu lub sądu; po trzecie, wymaga ono «uprzedniego» rozstrzygnięcia, tzn. musi poprzedzać rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji; po czwarte, istnieje zależność między uprzednim rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego a rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji"). Sporne jest, czy zagadnieniem wstępnym mogą być kwestie procesowe. Zagadnieniem wstępnym nie może być wyjaśnienie okoliczności faktycznych. Innym organem w rozumieniu komentowanego przepisu nie musi być organ administracji publicznej, lecz każdy inny, z wyłączeniem sądów powszechnych, organ upoważniony do rozstrzygania kwestii prawnych (por. wyrok NSA z 9.06.2016 r., I OSK 2508/15, ONSAiWSA 2017/6, poz. 109: "Pojęcie «inny organ», użyte w art. 97 § 1 pkt 4 KPA, nie zawsze oznaczać musi inny organ w strukturze administracji publicznej; może nim być także ten sam organ, jeśli w myśl przepisów prawa jest właściwy do rozstrzygnięcia odrębnej sprawy"). Sądem w rozumieniu tego przepisu nie jest sąd administracyjny, który rozpoznaje skargę na decyzję administracyjną. (por.: Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, op.: LEX/el. 2023).
Zatem spór sądowy o zgodność z prawem postanowienia o oddaleniu skargi na czynność egzekucyjną obwieszczenia o licytacji nieruchomości nie dotyczy zagadnienia wstępnego, o jakim mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w sprawie udzielenia przybicia. Rację ma Sąd pierwszej instancji stawiając wniosek, że rozpatrzenie zarzutów skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na postanowienie organu z dnia 8 grudnia 2020 r. utrzymującego w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 17 września 2020 r., nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w odniesieniu do rozpatrzenia zażalenia na postanowienie o udzieleniu przybicia wydanego przez ten sam organ. Trafnie WSA stwierdził, że rozstrzygnięcie skargi na czynności organu egzekucyjnego wniesione na zasadzie art. 110z § 1 u.p.e.a. nie stanowi w okolicznościach rozpoznanej sprawy zagadnienia wstępnego, gdyż rozstrzygnięcie skargi nie należy do właściwości innego organu lub sądu w ramach odrębnego postępowania.
Zgodnie z art. 111m ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. t.j. z 2020 r., poz. 1427, ze zm.), dalej: "u.p.e.a", po zamknięciu licytacji organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przybiciu na rzecz licytanta, który zaoferował najwyższą cenę (§ 1 ). Postanowienie o przybiciu ogłasza się niezwłocznie po zamknięciu licytacji, z zastrzeżeniem § 3 (§ 2). Jeżeli skargi lub zażalenia wniesione w toku postępowania egzekucyjnego nie są jeszcze ostatecznie rozstrzygnięte, organ egzekucyjny wstrzymuje wydanie postanowienia o przybiciu do czasu ich rozstrzygnięcia (§ 3). Gdy przejęcie nieruchomości na własność ma nastąpić po niedojściu do skutku licytacji, organ egzekucyjny udziela przybicia na rzecz przejmującego po wysłuchaniu wnioskodawcy (§ 4). Postanowienie o przybiciu zawiera firmę lub imię i nazwisko nabywcy, oznaczenie nieruchomości, datę licytacji i cenę nabycia (§ 5). Jednocześnie odmowę przybicia uregulowano w art. 111n u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny odmawia przybicia, jeżeli ostateczne rozstrzygnięcia skarg lub zażaleń wniesionych w toku postępowania egzekucyjnego potwierdzą naruszenie przepisów postępowania w toku licytacji i jeżeli uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik licytacji albo, jeżeli uczestnik nie otrzymał zawiadomienia o licytacji, chyba że będąc na licytacji nie wystąpił ze skargą na to uchybienie (§ 1). Organ egzekucyjny odmawia przybicia również wtedy, gdy postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu lub zawieszeniu (§ 2). Organ egzekucyjny wyznacza ponowną licytację: 1) jeżeli odmówi przybicia z przyczyn, o których mowa w § 1; 2) po ustaniu przyczyny zawieszenia. Postanowienie o przybiciu to oświadczenie woli organu egzekucyjnego o sprzedaży nieruchomości licytantowi wskazanemu w tym rozstrzygnięciu. Równocześnie potwierdza ono prawidłowość czynności dokonanych w toku postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny powinien wydać postanowienie w sprawie przybicia niezwłocznie po zamknięciu licytacji, chyba że wniesione wcześniej skargi lub zażalenia nie zostały ostatecznie rozstrzygnięte do chwili zamknięcia licytacji. Przedmiot tych skarg lub zażaleń nie jest istotny; mogą one dotyczyć czynności organu egzekucyjnego lub poborcy skarbowego, dokonanych zarówno w toku egzekucji z nieruchomości, jak i wcześniej. Skutkiem udzielenia licytantowi przybicia jest uzyskanie przez niego prawa do przyznania mu własności nieruchomości po spełnieniu warunków licytacyjnych co do zapłaty ceny (por.: Przybysz Piotr Marek, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX WKP 2021 – komentarz do art. 111m, stan prawny: 16 listopada 2020 r., LEX/el). Stąd wynikają dwie ważkie dla sprawy kwestie. Po pierwsze orzeczenie administracyjne dotyczy prawa własności, które jest dobrem chronionym na poziomie ustawy zasadniczej (art. 64 Konstytucji RP). Po drugie postanowienie to potwierdzając prawidłowość czynności dokonanych w toku postępowania egzekucyjnego, powinno być badane przez Sąd szeroko, w kontekście możliwych środków zaskarżenia przewidzianych w ustawie egzekucyjnej. (por.: wyrok NSA z 15 marca 2023 r., III FSK 1230/22).
Niemniej art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. nie obejmuje sytuacji, gdy nie jest wiadomy wynik sporu sądowego dotyczącego czynności egzekucyjnej obwieszczenia o licytacji. W tym wypadku sąd administracyjny rozpoznający skargę na postanowienie oddalające skargę tę czynność nie jest sądem, o jakim mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., a w obrocie pozostaje postanowienie ostateczne (o oddaleniu skargi na czynność obwieszczenia). Zatem tutaj nie można doszukać się związku przyczynowego, jaki jest przesłanką zastosowania tego art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Przepis ten zawiera inne niż art. 111m § 3 u.p.e.a. przesłanki do wstrzymania się od przybicia (dotyczy zawieszenie postępowania o przybiciu a nie wstrzymanie wydania postanowienia o przybiciu). Na koniec należy zwrócić uwagę, że w przywołanym w skardze kasacyjnej art. 111n § 2 u.p.e.a. jest mowa o jeszcze innej instytucji prawa procesowego, jaką jest zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Zatem wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej uznano za niezasadne. Ich osią były omówione wyżej, postulowane przez skarżącego naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz art. 111m § 3 i art. 111n § 2 u.p.e.a. Pozostałe wymienione tam, to przepisy ściśle z nimi, w ocenie ich naruszenia, powiązane. Przy czym należy pamiętać, że ich naruszenie należało wykazać przez jego możliwy istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając na względzie powyższe oraz art. 184 p.p.s.a. NSA oddalił skargę kasacyjną. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a., art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 265) i zasądził od "G." sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 złotych (75% z kwoty 480 zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Mirella Łent Wojciech Stachurski Dominik Gajewski