III FSK 4671/21

III FSK 4671/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-03-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Juszczyk-Wiśniewska /sprawozdawca/
Dominik Gajewski
Wojciech Stachurski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Kr 551/20 - Wyrok WSA w Krakowie z 2020-08-31
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 33 par 1 pkt 1 , art. 34 par 1a, art. 166b
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. sp. z o.o. z siedzibą w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Kr 551/20 w sprawie ze skargi W. sp. z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 12 marca 2020 r. nr 1201-IEE.711.1.48.2020.3.JB w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od W. sp. z o.o. z siedzibą w G. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 31 sierpnia 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 551/20 oddalił skargę w sprawie ze skargi W. Sp. z o.o. w G. (dalej zwany Stroną, Spółką, Skarżącą) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej DIAS) z dnia 12 marca 2020 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną.
W niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w Nowym Sączu jako organ egzekucyjny, działając na podstawie własnych zarządzeń zabezpieczenia z dnia 09.12.2019 r. prowadzi do majątku zobowiązanej W. Sp. z o.o. postępowanie zabezpieczające. Zawiadomieniami z dnia 13.12.2019 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunków bankowych w Banku w L., Banku S.A. oraz Banku w G. W wyniku zajęcia skierowanego do Banku S.A. zabezpieczono w całości należność objętą postępowaniem zabezpieczającym. Wobec powyższego w dniu 31.12.2019 r. uchylono zajęcia skierowane do Banku w L. oraz Banku w G.
W dniu 10.01.2020 r. spółka wniosła w trybie art. 54 upea skargę na czynności zabezpieczające organu egzekucyjnego.
Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2020 r. organ egzekucyjny oddalił skargę. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez DIAS postanowieniem z dnia 12 marca 2020 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę wskazał, że organy dochowały wszystkich wymogów warunkujących skuteczne zajęcie rachunku bankowego. Ponadto wskazał, że kwestie dotyczące uchybień w zakresie doręczeń tytułów wykonawczych mogą być podnoszone w ramach zarzutów.
Wyrok podobnie, jak pozostałe wymienione w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl (dalej "CBOSA)".
Pełnomocnik Skarżącej zaskarżył wyrok w całości zarzucając:
I. na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na przebieg tego postępowania, tj.:
■ art. 145 § 1. lit c ppsa poprzez oddalenie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie pomimo, iż w sprawie istniały podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia jako wydanego z naruszeniem przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a tym samym wydanie przez WSA w Krakowie wyroku w oparciu o całkowicie wadliwie ustalony i oceniony przez WSA w Krakowie stan faktyczny sprawy, w tym:
- nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie, mimo że Dyrektor utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika oddalającego skargę na czynności zabezpieczające, w sytuacji gdy niedoszło do skutecznego doręczenia zawiadomień o zajęciach zabezpieczających i odpisów zarządzenia zabezpieczenia, co stanowiło naruszenie art. 54 § 1 w związku z art. 155b § 1 pkt. 3 i w zw. z 80 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji;
- poprzez niedostrzeżenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie w sprawie, wadliwie ocenił materiał dowodowy, w wyniku czego nie rozpatrzył całego materiału dowodowego w zakresie posiadanej dokumentacji oraz błędnie ocenił dowody przedstawione w sprawie, a tym samym, na podstawie tak zgromadzonego i ocenionego materiału dowodowego, uznanie przez WSA w Krakowie, że zawiadomienia o zajęciach zabezpieczających i odpisy zarządzeń zabezpieczenia zostały skutecznie doręczone Spółce;
II. na podstawie art. 174 pkt 1 ppsa naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, ti. poprzez zaakceptowanie przez WSA w Krakowie:
■ wystawienia przez organ egzekucyjny trzech różnych zawiadomień o zajęciu zabezpieczającym, zajęciu trzech różnych rachunków bankowych, oraz zajęcie na tych trzech rachunkach bankowych identycznych kwot, a tym samym zajęcie kwoty będącej trzykrotnością kwoty wskazanej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Nowym Sączu w decyzji o zabezpieczeniu na majątku z dnia 8 listopada 2019r. nr 1217-SEW-1.4253.6.2019, a tym samym naruszenie:
- art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zgodnie z którym organ powinien stosować środki zabezpieczające, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego i tym samym zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.
Z uwagi na powyższe Strona wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 185 § 1 ppsa. oraz zasądzenie na rzecz Strony zwrotu kosztów postępowania wg. norm przepisanych. Strona wniosła nadto o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.
Zarządzeniem Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione i pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym.
Strona skarżąca złożyła pismo procesowe z dnia 2 marca 2023 r. w którym wskazała na dodatkową argumentację dotyczącą kwestii nieprawidłowości przy doręczeniu decyzji o zabezpieczeniu, a także zakwestionowanie możliwości wystawienia zarządzenia zabezpieczenia przed prawidłowym doręczeniem decyzji o zabezpieczeniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 - dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009 r. II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3 poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi. W tym zakresie skarga kasacyjna okazała się niezasadna i dlatego została oddalona.
W skardze kasacyjnej strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania jak i naruszenie prawa materialnego.
W ocenie autora skargi kasacyjnej zaskarżony wyrok został wydany w oparciu o całkowicie wadliwie ustalony i oceniony stan faktyczny. Nieprawidłowości w ustaleniu stanu faktycznego Strona upatrywała w nieprawidłowym jej zdaniem przyjęciu, że zawiadomienia o zajęciach zabezpieczających oraz odpisy zarządzeń zabezpieczających zostały skutecznie doręczone.
Z kolei naruszenie prawa materialnego Strona upatruje w tym, że wystawienie trzech zawiadomień o zajęciu zabezpieczającym, zajęciu trzech różnych rachunków bankowych oraz zajęcia na tych trzech rachunkach bankowych identycznych kwot spowodowało zajęcie kwoty będącej trzykrotnością kwoty wskazanej w decyzji o zabezpieczeniu.
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej stan faktyczny w oparciu o który wydany został zaskarżony wyrok, ustalony i oceniony został prawidłowo.
Skarżąca wniosła skargę na czynność w postępowaniu zabezpieczającym, na podstawie art. 54 § 1 w zw. z art. 166b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej u.p.e.a.). Zgodnie z treścią art. 54 § 1 u.p.e.a. ( w brzmieniu aktualnym dla niniejszej sprawy ) zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W art. 166b u.p.e.a. znajduje się natomiast odesłanie, zgodnie z którym w postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy działu I i art. 168d – a więc również art. 54 § 1 u.p.e.a.
Należy podkreślić, że określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji.
Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonego przez organ postępowania, a także na wydawane w toku tego postępowania akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie. W szczególności skarga ta nie może stanowić konkurencyjnego środka w stosunku do zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Obalenie podjętej czynności, w trybie skargi z art. 54 § 1 u.p.e.a. może nastąpić jedynie poprzez kwestionowanie sposobu i formy jej przeprowadzenia (zob. wyroki NSA: z dnia 25 października 2016 r. sygn. akt II FSK 2833/14 i z dnia 21 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FSK 802/13; CBOSA). Skarga na czynności egzekucyjne, o której stanowi art. 54 § 1 u.p.e.a., nie może być więc traktowana jako regulacja umożliwiająca kwestionowanie wszelkich czynności oraz zdarzeń mających miejsce w toku postępowania egzekucyjnego.
W postępowaniu skargowym z art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 ustawy, kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (por. wyroki NSA: z dnia 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 778/13; z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1377/13.
W szczególności w postępowaniu prowadzonym w sprawie skargi na czynności egzekucyjne nie może być rozważane istnienie egzekwowanego obowiązku. Przedmiotem skargi mogą być zatem zarzuty formalnoprawne odnoszące się do regulacji dotyczących przeprowadzenia konkretnej czynności (por. wyroki NSA: z dnia 18 stycznia 2012 r., II FSK 1244/10; z dnia 3 grudnia 2013 r., II GSK 1285/12; z dnia 5 marca 2015 r., II FSK 290/13; z dnia 18 sierpnia 2015 r., II FSK 1688/13; z dnia 18 listopada 2015 r., II FSK 2594/13, CBOSA; zob. też R. Hauser, Z. Leoński, A. Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2005, str. 152). W przeciwnym razie deprecjacji uległoby znaczenie innych środków prawnych, o których stanowi u.p.e.a. – w tym zarzutów, w oparciu o które zobowiązany może wnosić o umorzenie tego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 4 marca 2021 r., sygn. akt III FSK 2501/21, wyrok NSA z dnia 18 marca 2020 r., sygn. akt II OSK 241/19, CBOSA).
Przechodząc na grunt niniejszej sprawy, Skarżąca wskazuje na naruszenie art. 54 § 1 w związku z art. 155b § 1 pkt. 3 i w zw. z 80 § 3 u.p.e.a. gdyż w jej ocenie nie doszło do skutecznego doręczenia zawiadomień o zajęciach zabezpieczających i odpisów zarządzenia zabezpieczenia. Zatem organ odwoławczy rozpatrując złożoną skargę na czynność winien był poddać kontroli prawidłowość doręczenia zarządzenia zabezpieczenia.
Doręczenie odpisu tytułu wykonawczego/zabezpieczającego jest czynnością materialno-techniczną i nie stanowi czynności egzekucyjnej/zabezpieczającej w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a., a zatem nie może być zaskarżone w trybie art. 54 u.p.e.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11.05.2011 r., sygn. akt II FSK 2135/09). Jednak z uwagi na brzmienie art. 80 § 3 u.p.e.a. należy ocenić czy formalnie organ zawiadomił zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności
z rachunku bankowego doręczając mu odpis zawiadomienia i odpis tytułu wykonawczego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wymóg formalny określony
w art. 80 § 3 u.p.e.a. został dochowany. Oceny prawidłowości dokonanych czynności egzekucyjnych należy dokonywać z uwzględnieniem stanu faktycznego jaki istniał
w dacie dokonania czynności. Wskazać należy, że wobec Strony został wydany wyrok w sprawie o sygn. akt III FSK 4749/21, w którym nie został zakwestionowany stan faktyczny stanowiący podstawę do przyjęcia, że zarządzenia zabezpieczające czy też tytuł wykonawczy zostały stronie doręczone. Przesyłkę zawierającą powyższe dokumenty jak też zawiadomienia o zajęciach zabezpieczających
30 grudnia 2019 r. odebrała osoba podająca się za pracownika spółki, podpisała się imieniem i nazwiskiem jak również posługiwała się pieczątką firmową spółki. Z tego też względu zostały zachowane wymogi formalne określone w art. 80 § 3 u.p.e.a. – zobowiązany został zawiadomiony o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego.
Prawidłowo Sąd wskazał w zaskarżonym wyroku, że to na spółce spoczywa obowiązek takiego zorganizowania pracy aby tylko osoby uprawnione do odbioru korespondencji miały dostęp do pieczątek, czy też dowodu awizo koniecznego do odebrania przesyłki. Skoro organ egzekucyjny dysponował dowodem doręczenia z którego wynikało kto – jako pracownik- odebrał przesyłkę adresowaną do spółki, posługującą się pieczęcią firmową spółki i okazującą awizo przesyłki uprawniony był do przyjęcia, że przesyłka została doręczona zgodnie z § 21 ust. 4 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 29 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków wykonywania usług powszechnych poprzez operatora wyznaczonego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1026) – jeżeli adresatem przesyłki rejestrowanej jest osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, pokwitowanie odbioru powinno zawierać czytelny podpis odbiorcy, datę odbioru i odcisk stempla firmowego, a w przypadku braku stempla firmowego- informację o dokumencie, potwierdzającym uprawnienie do odbioru przesyłki.
Jednocześnie należy podkreślić, że Skarżąca wniosła nie tylko skargę na czynności zabezpieczające, ale także zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego, które były przedmiotem oceny WSA w Krakowie w odrębnym postępowaniu sądowoadministracyjny - wyrok I SA/Kr 425/21 Skarżąca wnosząc zarzuty na podstawie art. 33 u.p.e.a., podniosła m.in. wadliwość dokonanego doręczenia decyzji o zabezpieczeniu oraz zarządzeń zabezpieczenia w trybie art. 155b § 1a u.p.e.a. Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej już sprawie sygn. akt III FSK 4749/21 wyrokiem z dnia 29 marca 2023 r. uwzględnił skargę zakresie wadliwości doręczenia decyzji o zabezpieczeniu, jednocześnie nie podzielił zarzutów dotyczących wadliwości doręczenia zarządzeń zabezpieczających.
Jak już wcześniej wskazano w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne odnoszące się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Z uwagi na powyższe w tym postępowaniu nie można oceniać prawidłowości doręczenia decyzji zabezpieczającej. Zarzuty dotyczące doręczenia decyzji zabezpieczającej
w niniejszej sprawie jako wykraczające poza jej granice nie mogą być oceniane ani tym bardziej stanowić podstawy uchylenia postanowienia dotyczącego skargo na czynności egzekucyjne.
Mając powyższe na uwadze wbrew zarzutom skargi kasacyjnej zaskarżony wyrok nie narusza art. 54 § 1 w zw. z art. 155b § 1 pkt 3 w zw. z art. 80 § 3 u.p.e.a.
Niezasadne są również zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego twierdzenia Skarżącej podnoszone
w postępowaniu prowadzonym na skutek złożonej skargi na czynność zabezpieczającą, zmierzają w rzeczywistości do zakwestionowania zasadności zastosowanego zajęcia zabezpieczającego. Skarżąca stoi na stanowisku, że naruszeniem przepisów było wydanie przez organ egzekucyjny zarządzeń zabezpieczenia oraz nadanie im klauzuli wykonalności przed doręczeniem zobowiązanemu decyzji zabezpieczającej. Skarżąca kwestionuje przy tym zastosowanie trybu z art. 155b § 1a u.p.e.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, w przypadku gdy doręczenie odpisu zarządzenia po doręczeniu decyzji o zabezpieczeniu, o której mowa w art. 33 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, mogłoby utrudnić lub udaremnić dokonanie zabezpieczenia, organ egzekucyjny wraz z odpisem zarządzenia zabezpieczenia doręcza zobowiązanemu tę decyzję o zabezpieczeniu. W ocenie Skarżącej organ egzekucyjny powinien zbadać, czy zachodzą przesłanki do zastosowania powyższego przepisu.
W postępowaniu w sprawie wniesionej skargi zastosowanie miał przepis art. 54 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym zobowiązanej przysługuje prawo do wniesienia skargi na czynności organu egzekucyjnego lub egzekutora przy czym prawo to przysługuje jedynie w odniesieniu do konkretnej czynności i to wyłącznie do czynności o charakterze wykonawczym (faktycznie podejmowanej w toku egzekucji). Skarżący powinien wyraźnie wskazać, która czynność egzekucyjna jest w jego ocenie nieprawidłowa i na czym ta nieprawidłowość polega. Należy podkreślić,
iż w postępowaniu zainicjowanym przez uprawnionego w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. badana jest wyłącznie prawidłowość wskazanej czynności egzekucyjnej, a nie prawidłowość całości prowadzonego postępowania egzekucyjnego (zabezpieczającego). Kontroli w tym trybie mogą bowiem podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne (zabezpieczające), którymi są zgodnie z definicją legalną
z art.1a pkt 2 u.p.e.a. wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.
W postępowaniu skargowym z art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ czynności egzekucyjnych (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 09.08.2017 r., III SA/Łd 516/17 oraz wyrok NSA z dnia 21.11.2019 r., II FSK 3921/17). W przedmiotowej sprawie strona zakwestionowała prawidłowość dokonanych w ramach prowadzonego postępowania zabezpieczającego zajęć rachunków bankowych.
Mając na względzie zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia podkreślić należy, iż strona może złożyć skargę w trybie art. 54 u.p.e.a. tylko wówczas, gdy w danej sytuacji nie są przewidziane inne środki zaskarżenia (zarzut na postępowanie egzekucyjne, zażalenie na postanowienie, żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego) albo gdy przewidziane jest prawo wniesienia pozwu do sądu powszechnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18.08.2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6.12.2013 r., sygn. akt II FSK 2988/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 03.12.2013 r., znak: II GSK 1285/12). Przedmiot zaskarżenia przede wszystkim mogą stanowić czynności faktyczne (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22.09.2010 r., II FSK 568/09) podejmowane w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego/zabezpieczającego. Okoliczności przywołane przez stronę
tj. prawidłowość doręczenia zarządzenia zabezpieczenia oraz nadmierna uciążliwość zastosowanego środka mogą być kwestionowane przez stronę w trybie art. 33 u.p.e.a., czyli poprzez zgłoszenie zarzutu na postępowanie egzekucyjne.
Środkiem zastosowanym do zabezpieczenia należności w przedmiotowej sprawie, jest zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego uregulowane w art. 80 do art. 86 u.p.e.a.. Organ egzekucyjny dokonał zajęć wierzytelności z rachunków bankowych by doprowadzić do zabezpieczenia wskazanego w treści tytułu wykonawczego obowiązku (art. 7 § 2 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny może zastosować jednocześnie wszystkie prawem przewidziane środki zabezpieczające, jeśli okoliczności sprawy tego wymagają. Ponadto odnosząc się do wskazanego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 7 u.p.e.a. zauważyć również trzeba, że z § 2 tego artykułu wyprowadzić można zasadę celowości, zgodnie z którą należy stosować środki prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku, oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Ta ostatnia zasada znajduje odpowiednie zastosowanie także w postępowaniu zabezpieczającym. Jak wskazuje się w piśmiennictwie (M. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer Polska 2021, teza 4. kom. do art. 7), przepis ten został skonstruowany przy założeniu, że w odniesieniu do egzekucji obowiązków pieniężnych organowi egzekucyjnemu przysługuje swoboda wyboru środków egzekucyjnych, które zostaną zastosowane wobec zobowiązanego.
W orzecznictwie sądowo-administracyjnym ugruntowany jest pogląd, że specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jest dla zobowiązanego dokuczliwe. Przepisy u.p.e.a. nie określają natomiast, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. Głos decydujący w tej kwestii ma organ egzekucyjny, ponieważ jego uznaniu ustawodawca pozostawił, który środek jest w danym przypadku mniej dokuczliwy. W toku danego postępowania egzekucyjnego organ prowadzący postępowanie winien w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym (patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 2021 r. sygn. akt III FSK 3610/21).
Z tego też względu nie można uznać za naruszenie przepisów prawa materialnego, podjęcie przez organ egzekucyjny działań, które w konsekwencji doprowadziły do zajęcia trzech rachunków bankowych. Organ podejmując działania nie ma jeszcze wiedzy które z podjętych czynności przyniosą oczekiwany rezultat. Istotne jest to, że w chwili zabezpieczenia wierzytelności z jednego rachunku bankowego w kwocie wystarczającej do zabezpieczenia kwoty wynikającej z decyzji o zabezpieczeniu, organ jednocześnie uchylił zajęcia skierowane do pozostałych dwóch rachunków bankowych.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 oraz art. 209 ww. ustawy.
|Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA |
|Anna Juszczyk-Wiśniewska |Wojciech Stachurski |Dominik Gajewski |