III FSK 463/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając, że naruszenie zakazu reformationis in peius przez organ odwoławczy było rażące i uzasadniało uchylenie jego postanowienia.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku WSA, który uchylił postanowienie organu odwoławczego w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. WSA uznał, że organ odwoławczy naruszył zakaz reformationis in peius (art. 139 k.p.a.), wydając orzeczenie na niekorzyść strony odwołującej się bez wykazania ku temu podstaw. NSA, analizując zarzuty organu, uznał je za bezzasadne, podkreślając, że organ odwoławczy nie wykazał w sposób wystarczający przesłanek do odstąpienia od zakazu orzekania na niekorzyść strony, co skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który uchylił postanowienie organu odwoławczego dotyczące zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd pierwszej instancji uznał, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej naruszył zakaz reformationis in peius (art. 139 k.p.a.), wydając postanowienie na niekorzyść strony odwołującej się (M. sp. z o.o.) bez wykazania rażącego naruszenia prawa lub interesu społecznego. NSA, analizując zarzuty skargi kasacyjnej, uznał je za bezzasadne. Sąd podkreślił, że organ odwoławczy nie wykazał w sposób przekonujący, na czym polegało "faktyczne pogorszenie sytuacji ekonomicznej Strony postępowania" przez organ pierwszej instancji, co było kluczowe dla uzasadnienia odstąpienia od zakazu orzekania na niekorzyść strony. NSA stwierdził, że stanowisko WSA co do naruszenia art. 139 k.p.a., a w konsekwencji art. 138 § 2 k.p.a. i zasady dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.), było klarowne i uzasadnione. Wobec braku zasadności zarzutów, skarga kasacyjna została oddalona, a organ został obciążony kosztami postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, naruszył.
Uzasadnienie
Organ odwoławczy nie wykazał w sposób wystarczający przesłanek pozwalających na odstąpienie od zakazu reformationis in peius, w szczególności nie uzasadnił, na czym polegało "faktyczne pogorszenie sytuacji ekonomicznej Strony postępowania" przez organ pierwszej instancji, co było podstawą do uznania rażącego naruszenia prawa.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (18)
Główne
k.p.a. art. 15
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 138 § § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 139
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
u.p.e.a. art. 33 § § 2 pkt 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 173 § § 1 i § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 204 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 207 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądach administracyjnymi
k.p.a. art. 107 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 144
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
u.p.e.a. art. 18
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ odwoławczy naruszył zakaz reformationis in peius, nie wykazując wystarczających przesłanek do odstąpienia od niego. Naruszenie zakazu reformationis in peius skutkuje naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a. i zasady dwuinstancyjności.
Odrzucone argumenty
Postanowienie organu pierwszej instancji rażąco naruszało prawo (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), co uzasadniało orzekanie na niekorzyść strony odwołującej się. Sąd pierwszej instancji nie wykazał, na czym polegało naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. i art. 15 k.p.a., co stanowi naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a.
Godne uwagi sformułowania
zakaz reformationis in peius rażące naruszenie prawa faktyczne pogorszenie sytuacji ekonomicznej Strony postępowania nie do zaakceptowania w państwie praworządnym
Skład orzekający
Agnieszka Olesińska
sprawozdawca
Sławomir Presnarowicz
członek
Wojciech Stachurski
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie zakazu reformationis in peius (art. 139 k.p.a.) przez organy administracji publicznej oraz sądów administracyjnych, zwłaszcza w kontekście postępowań egzekucyjnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której organ odwoławczy uchyla postanowienie organu pierwszej instancji i orzeka na niekorzyść strony odwołującej się.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnej zasady procesowej (zakazu pogarszania sytuacji strony odwołującej się) i jej stosowania w praktyce przez organy administracji i sądy, co jest istotne dla prawników procesowych.
“Czy organ odwoławczy może pogorszyć Twoją sytuację? NSA wyjaśnia zasady zakazu reformationis in peius.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII FSK 463/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-05-09 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-04-25 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Agnieszka Olesińska /sprawozdawca/ Sławomir Presnarowicz Wojciech Stachurski /przewodniczący/ Symbol z opisem 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych Hasła tematyczne Egzekucyjne postępowanie Sygn. powiązane I SA/Sz 941/21 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2022-02-16 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 329 art. 141 § 4 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2021 poz 735 art. 15, art. 139 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Sz 941/21 w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 23 września 2021 r. nr 3201-IEC2.711.46.2021.8 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie na rzecz M. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie |III FSK 463/22 | | | | | UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 16 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 941/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w sprawie ze skargi M. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. (dalej jako: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 23 września 2021 r. w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym uchylił zaskarżone postanowienie i zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie na rzecz skarżącej 597 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że istota i płaszczyzna sporu sprowadza się do tego, czy zasadnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie uchylił postanowienie organu I instancji w części, która dotyczyła uznania zarzutu nieistnienia obowiązku w zakresie odsetek za zwłokę w uregulowaniu zobowiązania w podatku akcyzowym za czerwiec 2018 r. (wniesionego na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.) oraz orzekł co do istoty sprawy przez oddalenie tego zarzutu w tym zakresie, a w pozostałej części zarzutu nieistnienia obowiązku utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W dalszej kolejności wskazał, że w okolicznościach rozpoznawanej, mając na uwadze przedstawione rozstrzygnięcia organów I i II instancji wskazać należało, że stosownie do treści art. 139 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021, poz. 735 ze zm., dalej jako: k.p.a.), organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Powyższy przepis prawa formułuje fundamentalną zasadę, a mianowicie, zakaz "reformationis in peius", wskazując na jego doniosłość jako gwarancji procesowych praw strony. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie doszło ze strony Organu odwoławczego do rażącego naruszenia art. 139 k.p.a. Ze względu na wyrażone w powołanym przepisie gwarancje procesowe dla strony odwołującej się (niepogarszanie jej sytuacji), każdy przejaw ich naruszenia należy oceniać surowo. Stosując art. 139 k.p.a., Organ odwoławczy miał zatem obowiązek szczegółowo odnieść się do naruszenia przewidzianego w nim zakazu, podając przyczyny i ocenę przesłanek umożliwiających mu takie odstąpienie. W niniejszej sprawie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie, nie wykazał żadnej z wspomnianych przesłanek, które legitymizowałyby go do wydania orzeczenia przełamującego zakaz reformationis in peius. Bardzo lakoniczne i mało precyzyjne wyjaśnienia odnośnie do możliwości reformatoryjnego orzekania nie stanowi spełnienia przesłanek przewidzianych w art. 139 K.p.a. WSA w Szczecinie podkreślił, że brak było jakichkolwiek, konkretnych ustaleń, wskazań umożliwiających stwierdzenie istnienia przesłanki zwalniającej z zakazu orzekania na niekorzyść strony. W tej sytuacji nie miał podstaw by przyjąć, że ziścił się przewidziany w art. 139 k.p.a. wyjątek umożliwiający odstąpienie od zakazu reformationis in peius z uwagi na rażące naruszenie prawa orzeczeniem pierwszoinstancyjnym. Dodał, że podobnie należało ocenić brak wykazania zaistnienia drugiej przesłanki umożliwiającej odstąpienie od zakazu, czyli rażące naruszenie interesu społecznego. Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że naruszenie zakazu reformationis in peius zaistniałe w niniejszej sprawie jest nie do zaakceptowania w państwie praworządnym. Jest to ograniczenie o zasadniczym znaczeniu dla procedowania przez organ II instancji, a zatem każde jego naruszenie (tak jak w sprawie niniejszej) należy traktować jako naruszenie rażące. Tego rodzaju rozstrzygnięcie narusza oczywiście art. 138 § 2 k.p.a. oraz zasadę dwuinstancyjności postępowania z art; 15 k.p.a. Wyrok ten w całości dostępny jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl (CBOSA). Nie zgadzając się z powyższym wyrokiem skargę kasacyjną złożył pełnomocnik organu, który na podstawie art. 173 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako: p.p.s.a.) zaskarżył wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: a) art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 2 i art. 139 w związku z art. 144 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., przez uwzględnienie skargi M. Spółki z o.o. z siedzibą w W. i uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie w wyniku błędnego uznania, że organ drugiej instancji wydając orzeczenie przełamujące zakaz reformationis in peius rażąco naruszył art. 139 k.p.a., gdyż nie wykazał żadnej z przesłanek wskazanych w tym przepisie, które legitymowałyby go do wydania orzeczenia przełamującego wskazany zakaz, podczas gdy z postanowienia organu drugiej instancji wynika, że postanowienie organu pierwszej instancji rażąco narusza prawo, tj. art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., co oznacza że zaistniała przesłanka z art. 139 k.p.a. pozwalająca na orzekanie na niekorzyść strony wnoszącej zażalenie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do uwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji skargi M. Spółki z o.o. z siedzibą w W. i uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie, b) art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 15, art. 107 § 3, art. 138 § 2 i art. 139 w związku z art. 144 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., przez uwzględnienie skargi M. Spółki z o.o. z siedzibą w W. i uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie w wyniku błędnego uznania, że poprzez naruszenie zakazu reformationis in peius rozstrzygnięcie organu II instancji "narusza oczywiście art 138 § 2 k.p.a. oraz zasadę dwuinstancyjności postępowania z art 15 k.p.a., podczas gdy Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił na czym konkretnie miałoby polegać - jego zdaniem - w niniejszej sprawie naruszenie przez organ art 138 § 2 k.p.a. oraz zasady dwuinstancyjności postępowania z art. 15 k.p.a. (z uwagi na treść tych przepisów) i nie zawarł w tym zakresie dla organu wskazań co do dalszego postępowania, a przede wszystkim - w ocenie organu odwoławczego - do naruszenia ustanowionego w art. 139 k.p.a. zakazu reformationis in peius, jak i art. 15 k.p.a. oraz art. 138 § 2 k.p.a. przez organ drugiej instancji nie doszło, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do uwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji skargi M. Spółki z.o.o. z siedzibą w W. i uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie. Mając na uwadze powyższe, pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi, a także o rozpoznanie skargi na rozprawie i o zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik skarżącej wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Zgodnie z art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. W myśl art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Spór dotyczył tego, czy Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie mógł uchylić postanowienie organu I instancji w części, która dotyczyła uznania zarzutu nieistnienia obowiązku w zakresie odsetek za zwłokę w uregulowaniu zobowiązania w podatku akcyzowym za czerwiec 2018 r. (wniesionego na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.) oraz orzec co do istoty sprawy poprzez oddalenie tego zarzutu w tym zakresie, a w pozostałej części zarzutu nieistnienia obowiązku utrzymać w mocy postanowienie Organu I instancji. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że DIAS wydając rozstrzygnięcie reformatoryjne na niekorzyść strony naruszył zakaz reformationis in peius wyrażony w art. 138 § 2 K.p.a., a także zasadę dwuinstancyjności postępowania z art. 15 K.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny celem uporządkowania materii przed przystąpieniem do dalszych rozważań pragnie przede wszystkim przypomnieć, że organ pierwszej instancji uznał zarzut zobowiązanego za częściowo zasadny, zaś organ odwoławczy zarzut zobowiązanego oddalił w całej rozciągłości. Zarzuty skargi kasacyjnej, zważywszy w szczególności na ich uzasadnienie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zmierzają w dwu kierunkach, które są ze sobą nie do pogodzenia. Z jednej strony bowiem organ argumentuje, że postanowienie organu pierwszej instancji rażąco naruszało prawo, "co oznacza że zaistniała przesłanka z art. 139 K.p.a. pozwalająca na orzekanie na niekorzyść strony wnoszącej zażalenie". Z drugiej zaś strony w skardze kasacyjnej podjęto próbę wykazania, że organ odwoławczy w istocie rzeczy nie orzekł na niekorzyść strony skarżącej (zarzut b). Niezależnie od tego, że argumentacja przedstawiona w skardze kasacyjnej zmierza w dwu przeciwstawnych kierunkach, Sąd stosownie do art. 193 zd. drugie P.p.s.a. oceni zasadność obu podniesionych w niej zarzutów. W pierwszej kolejności zarzucono naruszenie art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 2 i art. 139 w związku z art. 144 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., przez uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie w wyniku błędnego uznania, że organ drugiej instancji wydając orzeczenie przełamujące zakaz reformationis in peius rażąco naruszył art. 139 k.p.a., gdyż nie wykazał żadnej z przesłanek wskazanych w tym przepisie, które legitymowałyby go do wydania orzeczenia przełamującego wskazany zakaz, podczas gdy zdaniem autora skargi kasacyjnej z postanowienia organu drugiej instancji wynika, że postanowienie organu pierwszej instancji rażąco narusza prawo, tj. art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., co oznacza że zaistniała przesłanka z art. 139 k.p.a. pozwalająca na orzekanie na niekorzyść strony wnoszącej zażalenie. Konstruując ten zarzut autor skargi kasacyjnej nie kwestionuje tego, że organ odwoławczy orzekł na niekorzyść wnoszącego zażalenie, lecz skupia się na podważeniu stanowiska sądu pierwszej instancji, że orzekając na niekorzyść strony organ odwoławczy nie wykazał, że zachodzi przewidziany w ustawie wyjątek pozwalający na przełamanie zakazu reformationis in peius. Organ twierdzi, iż wykazał taką okoliczność, a mianowicie, że z postanowienia organu odwoławczego wynika jego ocena, iż organ pierwszej instancji rażąco naruszył prawo, a zatem zachodzi przesłanka pozwalająca orzec na niekorzyść strony wnoszącej zażalenie, przewidziana w art. 139 K.p.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut tak skonstruowany jest bezzasadny. W zaskarżonym postanowieniu organ powołał się na rozumienie "rażącego naruszenia prawa" jako sytuacji, w której treść rozstrzygnięcia pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą, a charakter naruszenia powoduje, że akt administracyjny (tutaj: postanowienie) nie może być zaakceptowany jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Dalej organ stanął na stanowisku, że w istocie organ pierwszej instancji doprowadził do faktycznego pogorszenia sytuacji ekonomicznej strony postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego organ odwoławczy nie wyjaśnił jednak, na czym miało polegać "faktyczne pogorszenie sytuacji ekonomicznej Strony postępowania" przez organ pierwszej instancji, a to na tym właśnie zbudowano tezę o rażącym naruszeniu prawa w postanowieniu tego organu (I instancji). Jakiekolwiek racje (najdelikatniej i eufemistycznie można je nazwać zawiłymi) nie przyświecałyby organowi pierwszej instancji, gdy wydawał postanowienie o uznaniu zarzutów (w części) za zasadne, to jedno - w świetle treści rozstrzygnięcia - pozostaje jasne: organ ten uznał zarzut dotyczący odsetek za zasadny. Jeśli więc organ odwoławczy twierdzi, że organ pierwszej instancji uznając zarzut pogorszył w ten sposób sytuację zobowiązanego wnoszącego zarzuty - to stanowisko organu odwoławczego wymaga pieczołowitego wyjaśnienia. Tego zaś w zaskarżonym postanowieniu zabrakło. Z tego powodu zarzut skargi kasacyjnej oznaczony lit. a), jest w całości bezzasadny. Zawarte na s. 7 skargi kasacyjnej twierdzenie, że pogorszenie sytuacji zobowiązanego wynikało z tego, że uznanie zarzutu będzie skutkowało umorzeniem postępowania egzekucyjnego i ponownym wszczęciem postępowania egzekucyjnego "z zastosowaniem prawidłowej (wyższej) kwoty odsetek" jest nieprzekonujące. Komponentem tego zarzutu jest wskazanie art. 141 § 4 P.p.s.a. jako naruszonego poprzez to, że WSA nie uzasadnił, na czym polegało naruszenie art. 138 § 2 oraz art. 15 K.p.a. Autor skargi kasacyjnej nie zarzuca, że nie było podstaw do stwierdzenia naruszenia art. 138 § 2 K.p.a., lecz to, że sąd nie wyjaśnił przesłanek stwierdzenia, że temu przepisowi uchybiono. Tak uzasadniony zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. musi zostać uznany za chybiony, ponieważ nie wykazano wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. jest naruszony w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy jeśli stanowisko sądu pierwszej instancji nie poddaje się merytorycznej kontroli. W analizowanej sprawie tak jednak nie jest. Uzasadnienie wyroku WSA jest klarowne i poddaje się merytorycznej kontroli sądu kasacyjnego. WSA przedstawił zwięźle stan sprawy, w sposób pozwalający na ustalenie, jaki stan faktyczny przyjął za podstawę rozstrzygnięcia. Na marginesie tylko można dodać, że stan faktyczny nie był sporny w sprawie. Sąd pierwszej instancji wyartykułował też swoje stanowisko co do tego, jak interpretuje przepisy mające zastosowanie w sprawie. Wskazał wyraźnie na s. 20 uzasadnienia wyroku, że dostrzegł rażące naruszenie art. 139 K.p.a. i szczegółowo to omówił. To, że w końcowej części uzasadnienia WSA wskazał jako naruszone również przepisy art. 138 § 2 K.p.a. i 15 K.p.a., nie uzasadniając tego bliżej, stało się przedmiotem zarzutu kasacyjnego, jednak autor skargi kasacyjnej nie wskazał, na czym miał polegać istotny wpływ na wynik sprawy wytkniętego uchybienia proceduralnego. Sprawia to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może poddać zarzutu - w tej części - merytorycznej ocenie. W zarzucie oznaczonym jako a) wśród naruszonych przepisów wskazano również art. 139 K.p.a., jednak w żaden sposób nie uzasadniono, na czym naruszenie miało polegać. W drugim z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów wskazano na naruszenie art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 15, art. 107 § 3, art. 138 § 2 i art. 139 w związku z art. 144 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., przez uwzględnienie skargi M. Spółki z o.o. z siedzibą w W. i uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie w wyniku błędnego uznania, że poprzez naruszenie zakazu reformationis in peius rozstrzygnięcie organu II instancji narusza oczywiście art 138 § 2 k.p.a. oraz zasadę dwuinstancyjności postępowania z art 15 k.p.a., podczas gdy Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił na czym konkretnie miałoby polegać - jego zdaniem - w niniejszej sprawie naruszenie przez organ art 138 § 2 k.p.a. oraz zasady dwuinstancyjności postępowania z art. 15 k.p.a. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny przyznaje, że sąd pierwszej instancji swoje stanowisko wyraził nader lakonicznie, jednak mimo to jest ono klarowne. WSA stwierdził: "Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie miał podstaw by przyjąć, że ziścił się przewidziany w art. 139 K.p.a. wyjątek umożliwiający odstąpienie od zakazu reformationis in peius z uwagi na rażące naruszenie prawa orzeczeniem pierwszoinstancyjnym. Podobnie należy ocenić brak wykazania zaistnienia drugiej przesłanki umożliwiającej odstąpienie od zakazu, czyli rażące naruszenie interesu społecznego." Mimo tej lakoniczności, tok rozumowania sądu pierwszej instancji jest oczywisty. W ocenie tego Sądu, naruszenie zakazu reformationis in peius zaistniałe w niniejszej sprawie jest nie do zaakceptowania w państwie praworządnym. Jest to ograniczenie o zasadniczym znaczeniu dla procedowania przez organ II instancji, a zatem każde jego naruszenie (tak jak w sprawie niniejszej) należy traktować jako naruszenie rażące. Tego rodzaju rozstrzygnięcie narusza oczywiście art. 138 § 2 K.p.a. oraz zasadę dwuinstancyjności postępowania z art. 15 K.p.a." Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko WSA należy odczytać tak, że jego zdaniem naruszenie zasady zakazu reformationis in peius było podstawą do stwierdzenia naruszenia art. 138 § 2 K.p.a. oraz zasady dwuinstancyjności (art. 15 K.p.a.). Jeżeli bowiem zdaniem WSA organ odwoławczy bez dostatecznego uzasadnienia wydał rozstrzygnięcie na niekorzyść strony wnoszącej zażalenie – to konsekwentnie sąd ten uznał, że organ odwoławczy powinien był raczej uchylić postanowienie organu podatkowego przekazać mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Skoro zaś organ odwoławczy tak nie postąpił – to WSA stwierdził naruszenie art. 138 § 2 K.p.a., który przewiduje tego rodzaju rozstrzygniecie, a nie został zastosowany. Idąc dalej, tym samym doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności, ponieważ zobowiązany (skarżąca spółka) nie miał możliwości zaprezentowania w toku postępowania swego stanowiska co do spornej, nowej kwestii, a pierwszą szansę na to stwarzało dopiero wniesienie skargi do WSA. Nie ma więc racji autor skargi kasacyjnej stwierdzając, że "do naruszenia ustanowionego w art. 139 k.p.a. zakazu reformationis in peius, jak i art. 15 k.p.a. oraz art. 138 § 2 k.p.a. przez organ drugiej instancji nie doszło". Autor skargi kasacyjnej zarzuca nadto, iż WSA nie zawarł w uzasadnieniu wyroku wskazań co do dalszego postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ich brak nie stanowił uchybienia, ponieważ stanowisko WSA co do dalszego postępowania wynika ze wskazania na naruszenie art. 138 § 2 K.p.a. WSA dał zatem klarowny wyraz swemu zapatrywaniu co do konieczności uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Wobec bezzasadności wszystkich zarzutów skargi kasacyjnej, została ona oddalona na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 w zw. z art. 207 § 1 p.p.s.a. Agnieszka Olesińska (spr.) Wojciech Stachurski Sławomir Presnarowicz
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI