III FSK 432/24

III FSK 432/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-05-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Dalkowska
Bogusław Woźniak /przewodniczący/
Krzysztof Przasnyski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Wa 1485/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-11-09
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151, art. 174 pkt 2, art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art 134 § 1, art 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 89, art. 18
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art 32, art 40 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski (sprawozdawca), Protokolant asystent sędziego Łukasz Tłuczkiewicz, po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G. S.K.A. z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 1485/23 w sprawie ze skargi G. S.K.A. z siedzibą w P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2023 r., nr 1401-IEE2.7192.37.2023.8.ASP w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od G. S.K.A. z siedzibą w P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 9 listopada 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 1485/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę G. S.K.A. z siedzibą w P. (dalej jako: "Skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2023 r., w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Wyrok, podobnie jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia, jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Warszawie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Skarżąca reprezentowana przez doradcę podatkowego zaskarżając ten wyrok w całości.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy: art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art 134 § 1, art 135 p.p.s.a., poprzez:
1) błędne uznanie, że organ egzekucyjny nie naruszył przepisu art. 89 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r, poz. 2505, dalej jako: "u.p.e.a.") wydając zawiadomienie, bez wskazania konkretnej wierzytelności, co z kolei nie pozwoliło Skarżącej na dokładne utożsamienie zobowiązania, którego dotyczyło przedmiotowe zawiadomienie i uznanie, że zawiera ono wszystkie niezbędne elementy;
2) błędne twierdzenie, że organy nie naruszyły przepisu art 32 oraz art 40 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775, dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez uznanie, że późniejsze doręczenie zawiadomienia pełnomocnikowi, mimo pierwotnego jego pominięcia nie stanowi naruszenia powyższych przepisów.
Wskazując na powyższe naruszenia, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, lub ewentualnie przekazanie, sprawy do ponownego rozpatrzenia; zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z właściwymi przepisami oraz rozpoznanie skargi na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Analiza akt sprawy wskazuje, że nie zachodzi żadna
z przesłanek wskazanych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie naruszeń przepisów wskazanych
w skardze kasacyjnej.
Sporna w sprawie jest zasadność zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec Skarżącej jako zobowiązanej środka egzekucyjnego w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej - zwrotu kosztów postępowania sądowego u dłużnika zobowiązanego, tj. w Izbie Administracji Skarbowej w Warszawie.
W postępowaniu przed organami obu instancji i sądem pierwszej instancji przedmiot sprawy dotyczy skargi na czynność egzekucyjną uregulowaną w art. 54 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r.. Zgodnie z tym przepisem, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania. Ten przedmiot postępowania wyznacza zatem zakres i przedmiot kontroli sądu.
Z uwagi na sposób sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienie, w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na charakter przedmiotowego środka prawnego i zakresu, w jakim poruszać się powinien organ egzekucyjny w badaniu skargi złożonej w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. Rzutuje to bowiem bezpośrednio na zakres możliwego badania przez sąd administracyjny, zgodności z prawem podjętego w sprawie administracyjnej rozstrzygnięcia.
W przepisie art. 1a pkt 2 u.p.e.a. zdefiniowano czynności egzekucyjne jako wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Zatem, na te właśnie działania przysługuje skarga (na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego). Przy czym, chodzi tu nie tylko o działania jako czynności faktyczne, wykonawcze organu egzekucyjnego i egzekutora, ale i czynności egzekucyjne, które mają charakter aktów administracyjnych i od których nie przysługuje inny środek ochrony niż zażalenie, czy zarzuty.
W ramach skargi na czynności egzekucyjne można zatem podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności.
Oceniając zatem legalność zastosowania ww. środka egzekucyjnego, uznać należy, że prawidłowo sąd pierwszej instancji odwołał się do brzmienia art. 89 u.p.e.a., zgodnie z którym, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (§1). Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (§ 2). Przepis art. 89 § 3 stanowi zaś, że jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:
1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:
a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,
b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania,
c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność;
2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem;
3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1.
W przypadku zasądzonych w postępowaniu sądowoadministracyjnym od organu podatkowego kosztów sądowych na rzecz strony przeciwnej, organ ten staje się dłużnikiem tej strony i zobowiązany jest, pod rygorem ewentualnej egzekucji sądowej, te koszty stronie przeciwnej zwrócić. W sytuacji natomiast, gdy strona taka staje się zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wierzyciel ma prawo do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym.
Koszty sądowe jako inna wierzytelność (nie wymieniona wprost w ustawie) są środkiem egzekucyjnym w rozumieniu art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. Kwestia ta została już w orzecznictwie sądowym przesądzona (por. wyroki NSA: z 13 września 2013 r., sygn. akt II FSK 2641/11; z 31 stycznia 2023 r. sygn. akt III FSK 1551/21)
Zasadnie w związku z tym przyjął sąd pierwszej instancji, że zastosowany przez organ egzekucyjny środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności, jaką Skarżąca miała w stosunku do Skarbu Państwa z tytułu zwrotu kosztów sądowych, był dopuszczalny. Wierzytelność taka jest traktowana jako środek egzekucyjny z innych wierzytelności pieniężnych (art. 1a pkt 12 lit. a tiret piąte u.p.e.a.).
Mając na uwadze powyższe uregulowania prawne, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowo sąd pierwszej instancji ocenił, że badaniu pod względem zgodności z prawem podlegały czynności faktyczne podjęte przez organ egzekucyjny, polegające na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego w Izbie Administracji Skarbowej w Warszawie, dokonane zawiadomieniem z 26 października 2022 r.. Zawiadomienie to zostało doręczone Skarżącej (2 listopada 2022 r.) a następnie pełnomocnikowi Skarżącej (16 grudnia 2022 r.) i zawierało wszystkie niezbędne elementy, jakie powinno zawierać zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności, w tym wysokość dochodzonej zaległości wraz z odsetkami, kosztami upomnienia i kosztami egzekucyjnymi. W treści przedmiotowego zawiadomienia została podana informacja jaka wierzytelność zostaje zajęta, natomiast brak wskazania sygnatury wyroku, którym przedmiotowe koszty zostały zasądzone, nie powoduje jego wadliwości. Identyfikacja określonej należności pieniężnej może się odbywać także poprzez wskazanie określonych cech, które są właściwe wyłącznie dla określonego obowiązku.
Z powyższych względów zarzut sformułowany w punkcie 1) petitum skargi kasacyjnej, nie zawierał usprawiedliwionych podstaw. Dodać przy tym należy, że kwestię elementów, jakie zawiera zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności reguluje art. 67 § 2 u.p.e.a., którego to przepisu jako naruszonego nie wskazano w skardze kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny za nietrafny uznaje także zarzut wadliwej oceny przez WSA, że organy orzekające w sprawie nie naruszyły przepisów art. 32 oraz art 40 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca upatrywała jego zasadności w późniejszym doręczeniu zawiadomienia pełnomocnikowi, mimo pierwotnego jego pominięcia.
W rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje, że zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej doręczono w dniu 2 listopada 2022 r. bezpośrednio Spółce, a nie profesjonalnemu pełnomocnikowi (Spółka ustanowiła już wtedy profesjonalnego pełnomocnika do działania w trakcie postępowania egzekucyjnego). Zatem doręczenie takie było wadliwe, niemniej terminowe wniesienie skargi na czynność egzekucyjną świadczy o braku jakiegokolwiek wpływu takiego uchybienia (wadliwości), tj. doręczenia zawiadomienia Spółce, a nie profesjonalnemu pełnomocnikowi, na sytuację prawną Skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd zaprezentowany w analogicznej sprawie przez NSA w orzeczeniu z 21 marca 2024 r., sygn. akt III FSK 1129/22. Podobne stanowisko zostało również przedstawione w wyrokach NSA: z 8 września 2021 r., sygn. akt III FSK 2232/21, z 19 lutego 2008 r., sygn. akt I FSK 282/07; z 15 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 825/12; z 16 lutego 2016 r., sygn. akt II FSK 3597/13. Naczelny Sąd Administracyjny nie uznaje wadliwego doręczenia zobowiązanemu zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego, za podstawę uwzględnienia skargi na czynność egzekucyjną, jeśli pomimo takiej wadliwości zobowiązany dochował terminu do wniesienia skargi w trybie art. 54 u.p.e.a.
Zarzuty naruszenia przepisów wskazanych w punkcie 1) i 2) petitum skargi kasacyjnej Skarżąca połączyła z zarzutem naruszenia art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art 134 § 1, art 135 p.p.s.a.
W art. 3 § 1 p.p.s.a. określono właściwość rzeczową sądów administracyjnych i przewidziano w ramach kontroli stosowanie ustawowych środków. Naruszenie powołanego przepisu mogłoby zatem polegać na wykroczeniu poza właściwość sądu albo zastosowanie środka nieznanego ustawie, a taka sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Sąd I instancji rozpoznał skargę i skontrolował, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa oraz władczo rozstrzygnął spór co do treści stosunku publicznoprawnego. Zarzut naruszenia powyższego przepisu nie może być zatem uznany za usprawiedliwiony (por. wyrok NSA z 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II GSK 2687/14). Przepis art. 3 § 1 p.p.s.a. nie stanowi bowiem podstawy dla czynienia zaskarżonemu orzeczeniu zarzutu błędnego rozstrzygnięcia, gdyż celowi temu służą inne przepisy.
O naruszeniu normy wynikającej z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. można byłoby natomiast mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a które Sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu. Tego rodzaju uchybienia nie zostały wykazane w skardze kasacyjnej.
Z kolei przepis art. 135 p.p.s.a. - z którego wynika, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia - stanowiąc o uprawnieniu wojewódzkiego sądu administracyjnego wyznacza jednocześnie zakres jego kompetencji orzeczniczych oraz uzależnia uruchomienie przewidzianych przez ustawę środków od "niezbędności" końcowego załatwienia sprawy, której dotyczy skarga, co prowadzi do wniosku, że warunkiem jego stosowania jest stwierdzenie braku zgodności z prawem zaskarżonego aktu w stopniu uzasadniającym jego wzruszenie, a więc innymi słowy uwzględnienie skargi, co w rozpatrywanej sprawie nie nastąpiło (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2023 r., sygn. akt III OSK 1884/21).
W przypadku oddalenia skargi na postanowienie organu administracji można zarzucić Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mimo to nie spełni dyspozycji tej normy prawnej i nie uchyli zaskarżonej decyzji lub postanowienia. Taka zaś sytuacja nie wystąpiła w niniejszej sprawie, zaś Skarżąca nie podniosła w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 54 § 1 u.p.e.a.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a..
s. Anna Dalkowska s. Bogusław Woźniak s. Krzysztof Przasnyski (spr.)