III FSK 4236/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpatrywał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzję organu odmawiającą umorzenia zaległości podatkowej w zryczałtowanym podatku dochodowym z tytułu sprzedaży nieruchomości. Podatnik wnioskował o umorzenie, argumentując, że błędne informacje zawarte w broszurze Ministerstwa Finansów wprowadziły go w błąd co do sposobu opodatkowania przychodu ze sprzedaży nieruchomości, zwłaszcza w kontekście spłaty kredytu zaciągniętego na zakup tej nieruchomości. Organy podatkowe uznały, że trudna sytuacja finansowa nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia, a interes publiczny nie został wykazany, ponieważ broszura nie jest źródłem prawa. WSA uznał, że organy zbyt wąsko rozważyły pojęcie "interesu publicznego" i naruszyły zasadę zaufania obywatela do państwa, gdyż podatnik działał w dobrej wierze, opierając się na informacjach autoryzowanych przez Ministerstwo Finansów. NSA, oddalając skargę kasacyjną organu, podkreślił, że choć broszura nie jest źródłem prawa, to fakt wprowadzenia podatnika w błąd przez państwo uzasadnia umorzenie zaległości podatkowej ze względu na interes publiczny i zasadę lojalności państwa wobec obywatela. Sąd zaznaczył, że uznanie administracyjne nie jest dowolnością, a sądy administracyjne mają prawo badać merytoryczną stronę decyzji uznaniowych, oceniając spełnienie przesłanek takich jak "interes publiczny".
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie umorzenia zaległości podatkowej ze względu na błąd interpretacyjny organów podatkowych, wynikający z błędnych informacji państwowych, oraz zakres kontroli sądów nad decyzjami uznaniowymi.
Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji wprowadzenia w błąd przez broszurę Ministerstwa Finansów i może być trudna do bezpośredniego zastosowania w innych przypadkach błędów interpretacyjnych, jeśli nie towarzyszy im podobny kontekst zaufania do państwa.
Zagadnienia prawne (2)
Czy błąd interpretacyjny organów podatkowych, wynikający z błędnych informacji zawartych w broszurze Ministerstwa Finansów, może stanowić podstawę do umorzenia zaległości podatkowej ze względu na "interes publiczny"?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, błąd interpretacyjny organów podatkowych, wynikający z błędnych informacji zawartych w broszurze Ministerstwa Finansów, może być odczytywany jako mieszczący się w granicach pojęcia niedookreślonego "interesu publicznego", uzasadniającego umorzenie zaległości podatkowej.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że państwo, poprzez autoryzowaną broszurę, wprowadziło podatnika w błąd co do sposobu rozumienia przepisów prawa podatkowego. W związku z tym, w interesie publicznym leży nienarażanie podatnika na ciężar podatkowy wynikający z błędnych informacji administracji podatkowej, co powinno skutkować umorzeniem zaległości podatkowej.
Jaki jest zakres kontroli sądów administracyjnych nad decyzjami wydawanymi w ramach uznania administracyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sądy administracyjne mają prawo badać merytoryczną stronę decyzji uznaniowych, oceniając, czy w konkretnym przypadku były spełnione kierunkowe dyrektywy wyboru konsekwencji, uzasadniające zastosowanie ulgi podatkowej, a nie tylko ograniczać się do kontroli formalnej.
Uzasadnienie
Uznanie administracyjne w państwie demokratycznym nie jest dowolnością organu, lecz podlega kontroli. Sądy muszą mieć możliwość oceny, czy przesłanki materialnoprawne, takie jak "interes publiczny", zostały spełnione, aby zapewnić zgodność decyzji z prawem i zasadami państwa prawnego.
Przepisy (27)
Główne
O.p. art. 67a § § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Umorzenie zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę może nastąpić w sytuacjach wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych, gdy przemawia za tym ważny interes podatnika lub interes publiczny. W tym przypadku, błąd interpretacyjny organów podatkowych wynikający z błędnej broszury Ministerstwa Finansów został uznany za mieszczący się w pojęciu "interesu publicznego".
P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny w przypadku naruszenia prawa materialnego lub naruszenia przepisów postępowania.
P.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.
P.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
O.p. art. 121 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Zasada zaufania obywatela do organów podatkowych. Sąd uznał, że naruszenie tej zasady przez organy podatkowe, wprowadzając podatnika w błąd, uzasadnia zastosowanie ulgi.
O.p. art. 187 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Zasada prawdy obiektywnej. Zarzut naruszenia przez organ podatkowy poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w kontekście interesu publicznego.
O.p. art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Zasada swobodnej oceny dowodów. Zarzut naruszenia przez organ podatkowy poprzez dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego z przekroczeniem tej zasady.
O.p. art. 124
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Zasada wyjaśniania (przekonywania). Zarzut naruszenia przez organy podatkowe.
O.p. art. 210 § § 4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Wymogi formalne uzasadnienia decyzji. Zarzut naruszenia przez organy podatkowe.
P.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymogi formalne uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego. Zarzut naruszenia przez Sąd I instancji.
P.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie organów administracji wytycznymi sądu administracyjnego. Zarzut naruszenia przez Sąd I instancji.
P.p.s.a. art. 133 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Obowiązek orzekania na podstawie akt sprawy. Zarzut naruszenia przez Sąd I instancji.
p.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Zakres kognicji sądu administracyjnego. Zarzut naruszenia przez Sąd I instancji.
P.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi przez sąd administracyjny. Zarzut niezastosowania przez Sąd I instancji.
O.p. art. 67a § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Przesłanki zastosowania ulgi płatniczej (interes publiczny lub ważny interes podatnika).
O.p. art. 120
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Zasada legalizmu. Zarzut naruszenia przez organy podatkowe.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego. Zarzut naruszenia przez organy podatkowe.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada proporcjonalności. Wskazana przez WSA jako element, który powinien być brany pod uwagę przez organy przy uznaniu administracyjnym.
Konstytucja RP art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa. Wskazana przez WSA jako element, który powinien być brany pod uwagę przez organy przy uznaniu administracyjnym.
O.p. art. 4-6
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Podstawowe przepisy dotyczące obowiązku podatkowego.
Konstytucja RP art. 217
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przepis dotyczący ustanawiania podatków.
P.p.s.a. art. 204 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 2 § ust. 2 pkt 2
Podstawa ustalenia wysokości wynagrodzenia doradcy podatkowego w postępowaniu kasacyjnym.
u.p.d.o.f. art. 10 § ust. 1 pkt 8 lit. a-c
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Przepisy dotyczące opodatkowania przychodu z odpłatnego zbycia nieruchomości.
u.p.d.o.f. art. 21 § ust. 1 pkt 131
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Przepis dotyczący zwolnienia z opodatkowania przychodu z odpłatnego zbycia nieruchomości przeznaczonego na własne cele mieszkaniowe.
u.p.d.o.f. art. 21 § ust. 25 pkt 2 lit. a)
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Definicja wydatków na własne cele mieszkaniowe w kontekście spłaty kredytu.
u.p.d.o.f. art. 25 § pkt 2
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Przepis powiązany z art. 21 ust. 1 pkt 131.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błąd interpretacyjny organów podatkowych wynikający z błędnej broszury Ministerstwa Finansów uzasadnia umorzenie zaległości podatkowej ze względu na interes publiczny i zasadę zaufania obywatela do państwa. • Sądy administracyjne mają prawo badać merytoryczną stronę decyzji uznaniowych, oceniając spełnienie przesłanek takich jak "interes publiczny".
Odrzucone argumenty
Broszura Ministerstwa Finansów nie jest źródłem prawa i nie może być podstawą do umorzenia zaległości podatkowej. • Organy podatkowe dokonały wyczerpującej analizy wszystkich okoliczności sprawy przez pryzmat przesłanki "interesu publicznego" i nie naruszyły zasad uznania administracyjnego. • Sąd I instancji dokonał wadliwej kontroli legalności decyzji administracyjnej wydanej w ramach uznania administracyjnego, przekraczając zakres kognicji sądu. • Uzasadnienie wyroku WSA jest niezgodne z ustawowymi wymogami i nie pozwala na odtworzenie motywów sądu.
Godne uwagi sformułowania
"Uznanie administracyjne w państwie demokratycznym nie jest bowiem tożsame ze swobodnym uznaniem organu, wyzutym spod jakiejkolwiek kontroli niezależnego od niego podmiotu." • "To właśnie państwo, w broszurze informacyjnej (...) przekazywało podatnikom informację, że oprocentowanie kredytu zaciągniętego na zakup zbytej nieruchomości jest kosztem uzyskania przychodu uzyskanego przez podatnika z tego tytułu." • "W interesie publicznym leży nienarażanie podatnika na ponoszenie ciężaru podatkowego, którego ten się nie spodziewał w wyniku błędnych informacji administracji podatkowej." • "Współcześnie wyróżnikiem sprawiedliwego opodatkowania jest jego dostosowanie do zdolności płatniczej podatnika."
Skład orzekający
Adam Nita
sprawozdawca
Bogusław Dauter
przewodniczący
Sławomir Presnarowicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie umorzenia zaległości podatkowej ze względu na błąd interpretacyjny organów podatkowych, wynikający z błędnych informacji państwowych, oraz zakres kontroli sądów nad decyzjami uznaniowymi."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji wprowadzenia w błąd przez broszurę Ministerstwa Finansów i może być trudna do bezpośredniego zastosowania w innych przypadkach błędów interpretacyjnych, jeśli nie towarzyszy im podobny kontekst zaufania do państwa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak błędy urzędowe i niejasne interpretacje przepisów mogą prowadzić do problemów podatkowych, a jednocześnie podkreśla znaczenie zasady zaufania obywatela do państwa i rolę sądów w ochronie praw podatników. Jest to przykład, jak państwo może naprawić własne błędy.
“Czy błąd Ministerstwa Finansów może zwolnić Cię z podatku? NSA: Tak, jeśli działałeś w zaufaniu do państwa!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.