III FSK 4207/21

Naczelny Sąd Administracyjny2022-04-28
NSApodatkoweWysokansa
podatek od nieruchomościwspółwłasnośćposiadanie samoistneustawa o podatkach i opłatach lokalnychOrdynacja podatkowaskarżącyorgan odwoławczyNSAWSA

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie podatku od nieruchomości, uznając, że współwłaściciele są podatnikami, a były mąż skarżącej nie był samoistnym posiadaczem nieruchomości po zakończeniu działalności gospodarczej.

Sprawa dotyczyła podatku od nieruchomości za 2018 r., gdzie skarżąca kwestionowała swoją odpowiedzialność jako współwłaścicielka, twierdząc, że jej były mąż był samoistnym posiadaczem nieruchomości po zakończeniu działalności gospodarczej. Sądy obu instancji uznały, że brak jest dowodów na samoistne posiadanie przez byłego męża po 2015 r., a nieruchomość była opuszczona. W konsekwencji, obowiązek podatkowy obciąża współwłaścicieli, w tym skarżącą. NSA oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając stanowisko WSA.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. W. od wyroku WSA w Łodzi, który oddalił skargę skarżącej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2018 r. Spór dotyczył ustalenia, kto jest podatnikiem podatku od nieruchomości, w szczególności czy były mąż skarżącej, jako współwłaściciel, był samoistnym posiadaczem nieruchomości po zakończeniu prowadzonej na niej działalności gospodarczej. Skarżąca argumentowała, że obowiązek podatkowy powinien obciążać wyłącznie jej byłego męża jako posiadacza samoistnego. Sądy niższych instancji uznały, że brak jest dowodów na samoistne posiadanie nieruchomości przez byłego męża skarżącej od 2015 r., kiedy to nieruchomość została opuszczona. W ocenie sądów, sama obecność zamków czy kłódek nie świadczy o woli posiadania nieruchomości jak właściciel i wyzucia z posiadania pozostałych współwłaścicieli. W związku z brakiem samoistnego posiadacza, obowiązek podatkowy ciąży na współwłaścicielach zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. NSA podzielił to stanowisko, podkreślając, że zmiana sposobu posiadania jest możliwa, a zaprzestanie działalności gospodarczej i opuszczenie nieruchomości przez byłego męża skarżącej świadczy o braku jego samoistnego posiadania w rozumieniu przepisów podatkowych. W konsekwencji, skarga kasacyjna została oddalona.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości ciąży na współwłaścicielach, chyba że nieruchomość znajduje się w posiadaniu samoistnym. Samoistnym posiadaczem jest ten, kto faktycznie włada rzeczą jak właściciel i przejawia wolę posiadania jej dla siebie. W przypadku braku dowodów na samoistne posiadanie przez jednego ze współwłaścicieli po zakończeniu działalności gospodarczej i opuszczeniu nieruchomości, obowiązek podatkowy obciąża wszystkich współwłaścicieli.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że brak jest dowodów na samoistne posiadanie nieruchomości przez byłego męża skarżącej po 2015 r. Zaprzestanie działalności gospodarczej i opuszczenie nieruchomości przez byłego męża świadczy o braku woli posiadania jej jak właściciel i wyzucia pozostałych współwłaścicieli. W związku z tym, obowiązek podatkowy ciąży na współwłaścicielach.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (5)

Główne

u.p.o.l. art. 3 § ust. 1 pkt 2 i ust. 3

Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych

Jeśli nieruchomość znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy ciąży na posiadaczu samoistnym. W przypadku braku takiego posiadacza, obowiązek ciąży na właścicielach/współwłaścicielach.

Pomocnicze

u.p.l. art. 2 § ust. 3

Ustawa o podatku leśnym

k.c. art. 336

Kodeks cywilny

Definicja posiadacza samoistnego (faktyczne władanie rzeczą jak właściciel) i zależnego.

O.p. art. 121, 122, 187, 191

Ordynacja podatkowa

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 2 § zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1

Podstawa do skierowania sprawy na posiedzenie niejawne.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak dowodów na samoistne posiadanie nieruchomości przez byłego męża skarżącej po 2015 r. Zaprzestanie działalności gospodarczej i opuszczenie nieruchomości przez byłego męża świadczy o zmianie sposobu posiadania. Obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości ciąży na współwłaścicielach, gdy nie ma samoistnego posiadacza.

Odrzucone argumenty

Były mąż skarżącej był samoistnym posiadaczem nieruchomości w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. Naruszenie przepisów postępowania (art. 121, 122, 187, 191 O.p.). Naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji).

Godne uwagi sformułowania

posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny) posiadanie nieruchomości przez jej współwłaścicieli (...) zwykle wynika wyłącznie z wykonywania prawa własności przysługującego współwłaścicielom z respektowaniem prawa własności przysługującego wszystkim z nich wzajemne relacje współwłaścicieli oraz spory co do zakresu posiadania nieruchomości wspólnej (korzystania z niej), pozostają bez znaczenia z punktu widzenia ponoszenia ciężarów w podatku od nieruchomości uznanie współwłaściciela za posiadacza samoistnego całej nieruchomości, jest sytuacją wyjątkową zaprzestanie zatem wykorzystywania nieruchomości na cele prowadzonej działalności gospodarczej i jej opuszczenie, jednoznacznie świadczy o tym, że były mąż Skarżącej nie mógł nadal być uznany za posiadacza samoistnego w zakresie przekraczającym jego udział we współwłasności.

Skład orzekający

Krzysztof Winiarski

przewodniczący sprawozdawca

Jolanta Sokołowska

sędzia

Paweł Dąbek

sędzia (del.)

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia samoistnego posiadacza nieruchomości w kontekście współwłasności i podatku od nieruchomości, zwłaszcza po zakończeniu działalności gospodarczej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji współwłasności i zmiany charakteru posiadania po zakończeniu działalności gospodarczej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego podatku od nieruchomości i złożonej kwestii ustalenia podatnika w sytuacji współwłasności oraz spornego posiadania. Wyjaśnia praktyczne aspekty interpretacji przepisów.

Kto płaci podatek od nieruchomości, gdy nieruchomość jest współwłasnością, a były mąż twierdzi, że był samoistnym posiadaczem?

Dane finansowe

WPS: 12 306 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III FSK 4207/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-04-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Sokołowska
Krzysztof Winiarski /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Dąbek
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Podatek od nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Łd 561/20 - Wyrok WSA w Łodzi z 2021-02-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1170
art. 3 ust. 1 pkt 2 i ust. 3
Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Łd 561/20 w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 1 września 2020 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2018 r. oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 16 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Łd 561/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę A. W. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim (dalej: organ odwoławczy) z 1 września 2020 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2018 r.
Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.
W wyniku wydania decyzji kasatoryjnej przez organ odwoławczy i ponownego rozpoznania sprawy decyzją z 20 maja 2020 r. Wójt Gminy R. ustalił skarżącej łączne zobowiązanie pieniężne za 2018 r. w kwocie 12.306 zł, przyjmując do opodatkowania nieruchomość położoną w miejscowości [...], obręb [...], działki nr [...] i [...]. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że skarżąca wraz z byłym mężem są współwłaścicielami ww. nieruchomości, na której do 31 grudnia 2014 r. prowadzona była działalność gospodarcza przez byłego męża podatniczki.
Od decyzji organu pierwszej instancji skarżąca wniosła odwołanie, podnosząc, że jako współwłaścicielka ww. zabudowanej nieruchomości nie jest podatniczką podatku od nieruchomości, bowiem nieruchomość ta od 2008 r. znajduje się w posiadaniu samoistnym drugiego ze współwłaścicieli, tj. D. W. (byłego męża).
W wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim decyzją z 1 września 2020 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie wymiarowe organu pierwszej instancji, podzielając argumentację prezentowaną w jego uzasadnieniu.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, w treści której zarzuciła naruszenie art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2020 r. poz. 1740 ze zm., dalej: k.c.), art. 3 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1170 ze zm., dalej: u.p.o.l.), art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o podatku leśnym (Dz.U. z 2019 r. poz. 888 ze zm., dalej: u.p.l.), art. 121, art. 122, art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r. poz. 900 ze zm., dalej: O.p.), art. 188 O.p. oraz art. 191 O.p. W związku z zarzuconymi uchybieniami skarżąca domagała się uchylenia w całości decyzji obu instancji, zobowiązania organu do wydania decyzji określającej zobowiązanie podatkowe wyłącznie drugiemu współwłaścicielowi jako posiadaczowi samoistnemu oraz przeprowadzenia dowodów uzupełniających.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie podzielił stanowiska skarżącej. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że poza sporem pozostaje okoliczność, iż skarżąca pozostaje wraz z byłym małżonkiem współwłaścicielem nieruchomości będącej przedmiotem opodatkowania podatkiem od nieruchomości i podatkiem leśnym, a nadto powierzchnia nieruchomości. Spornym pozostawało, czy i w jakim okresie współwłaściciel nieruchomości – były małżonek skarżącej – był posiadaczem samoistnym badanych nieruchomości. W ocenie Sądu pierwszej instancji, zarzuty dotyczące naruszenia przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa nie są zasadne, ponieważ rozpoznawana sprawa była przedmiotem badania przez sąd (w ramach postępowania I SA/Łd 807/18) i jedynym zarzutem wymagającym wyjaśnienia pozostało ustalenie stanu posiadania nieruchomości. Organ prawidłowo uznał, że relacje pomiędzy podatnikami nie podlegają jakiemukolwiek badaniu ze strony organu podatkowego, gdyż mają charakter sporu należącego do właściwości sądów cywilnych. Dotyczy to chociażby wskazywanej przez skarżącą okoliczności wzajemnych rozliczeń między byłymi małżonkami.
Zdaniem Sądu, z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby były małżonek podatniczki faktycznie władał nieruchomością oraz by występowała po jego stronie wola wykonywania władztwa nad działką (element psychiczny). W toku postępowania dowodowego ustalono, że nieruchomość od 2015 r. jest opuszczona i nie jest we władztwie kogokolwiek. Skarżąca (poza własnymi stwierdzeniami) nie przedstawiła żadnych dowodów świadczących o samoistnym posiadaniu nieruchomości przez byłego męża od 1 stycznia 2015 r., a organ podatkowy nie znalazł dowodów potwierdzających taką okoliczność. Z uwagi na brak ustalenia występowania w sprawie posiadacza samoistnego przedmiotowej nieruchomości obowiązek podatkowy ciąży na współwłaścicielach, w tym skarżącej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie dopatrzył się w działalności organów obu instancji błędów proceduralnych w zakresie gromadzenia i oceny dowodów na okoliczność posiadania samoistnego spornych nieruchomości przez byłego męża podatniczki i uniemożliwiania jej korzystania z przysługującego prawa własności. Organy podatkowe przeprowadziły postępowanie zgodnie z wytycznymi zawartymi w uprzednio zapadłym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 22 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Łd 807/18, celem ustalenia spornej kwestii. W dniu 8 stycznia 2020 r. przeprowadzono oględziny nieruchomości oraz przesłuchano strony i świadków, w tym byłych pracowników firmy prowadzonej przez byłego męża skarżącej, a także właścicieli sąsiednich działek. Jakkolwiek zeznania świadków w pewnych punktach nie były spójne, w powiązaniu z innymi dowodami zgromadzonymi w sprawie nie dały podstaw do stwierdzenia, jakoby jeden ze współwłaścicieli nieruchomości był posiadaczem samoistnym, jak również jakoby skarżąca była pozbawiona władztwa nad nieruchomością.
Zdaniem Sądu, organy podatkowe zebrały w sprawie wystarczający materiał dowodowy pozwalający na stwierdzenie braku występowania w sprawie elementu posiadania samoistnego, co przesądzało o braku podstaw zastosowania art. 3 ust. 3 u.p.o.l. i art. 2 ust. 3 u.p.l.
W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej skarżąca zarzuciła naruszenie następujących przepisów:
1) prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 3 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 u.p.o.l., poprzez błędne określenie osoby zobowiązanej do zapłaty podatku wskutek braku potwierdzenia w danym stanie faktycznym występowania posiadacza samoistnego oraz naruszenie naczelnej zasady sprawiedliwości społecznej gwarantowanej przez art. 2 Konstytucji;
2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 121, art. 122, art. 187, art. 191 O.p., którego uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy tak sformułowanych zarzutach kasacyjnych skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania lub o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, a nadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Skarżąca wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W zakreślonym ustawowo terminie organ odwoławczy nie skorzystał z możliwości wystąpienia z odpowiedzią na skargę kasacyjną.
Zarządzeniem z 25 marca 2022 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, działając na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na wyznaczenie posiedzenia sądowego w sprawach powiązanych sygn. III FSK 475/21 i III FSK 476/21, a także brak możliwości technicznych przeprowadzenia w przyśpieszonym terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione pismem z 30 marca 2022 r. oraz jednocześnie pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym. Żadna ze stron z tej możliwości nie skorzystała, a nadto nie sprzeciwiono się skierowaniu rozpoznania sprawy na posiedzenie niejawne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Spór dotyczy ustalenia kto jest podatnikiem podatku od nieruchomości, w odniesieniu do budynków i gruntów oznaczonych jako działka o numerze ewidencyjnym [...], obręb [...], położonej w miejscowości [...].
Skarżąca utrzymuje, że status ten posiada wyłącznie jej były mąż, D. W., jako samoistny posiadacz nieruchomości w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. Sąd pierwszej instancji zaaprobował natomiast stanowisko organów podatkowych, że podatnikami są współwłaściciele nieruchomości (art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l.) i dopóki przysługuje im prawo własności/współwłasności danej nieruchomości, dopóty ciąży na nich obowiązek uiszczania podatku.
W art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. wyrażona została zasada, w świetle której podatnikami podatku od nieruchomości są m.in. osoby fizyczne będące właścicielami nieruchomości, z zastrzeżeniem art. 3 ust. 3 u.p.o.l., który stanowi że jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. W przypadku nieruchomości pozostającej we współwłasności, obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach, co oznacza, że wszyscy współwłaściciele powinni być adresatami decyzji, w której wysokość podatku od nieruchomości należy ustalić w jednej kwocie, niezależnie od wielkości udziału współwłaściciela w nieruchomości. Jak już zaznaczono, zasada opodatkowania podatkiem od nieruchomości właściciela (współwłaścicieli) doznaje wyjątku, w przypadku gdy nieruchomość znajduje się w posiadaniu samoistnym. W myśl art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2020 r. poz. 1740 ze zm. - dalej: k.c.) posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie samoistne jest zatem stanem, w którym posiadacz zarówno faktycznie włada rzeczą (corpus), jak i przejawia wolę posiadania jej jak właściciel (animus rem sibi habendi).
W praktyce, gdy nieruchomość należy do współwłaścicieli, reguła według której podatkiem od nieruchomości obciążony jest posiadacz samoistny znajduje zastosowanie na ogół w przypadku, gdy podmiotowi faktycznie władającemu rzeczą jak właściciel nie przysługuje prawo własności. Posiadanie nieruchomości przez jej współwłaścicieli (nawet jeżeli jest to tylko jeden z wielu współwłaścicieli) zwykle wynika wyłącznie z wykonywania prawa własności przysługującego współwłaścicielom z respektowaniem prawa własności przysługującego wszystkim z nich, to jest posiadającym nieruchomość i nie posiadającym. To, że pozostali współwłaściciele nieruchomości z niej nie korzystają i nie pobierają pożytków, nie jest istotne dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie podatku od nieruchomości. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny podziela również pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 26 czerwca 2007 r. (sygn. akt II FSK 1748/06), że zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.o.l., w sytuacji, gdy nieruchomość stanowi współwłasność, to obowiązek podatkowy ciąży na wszystkich współwłaścicielach solidarnie. Oznacza to między innymi, że wzajemne relacje współwłaścicieli oraz spory co do zakresu posiadania nieruchomości wspólnej (korzystania z niej), pozostają bez znaczenia z punktu widzenia ponoszenia ciężarów w podatku od nieruchomości (płacenia podatku). Interpretacja powyższa nie odnosi się jednak do sytuacji takiej, jaka może występować w rozpatrywanej sprawie, tj. gdy samoistnym posiadaczem jest jeden ze współwłaścicieli nieruchomości. Jest to sytuacja absolutnie wyjątkowa. Wyjątek taki może wiązać się z sytuacją, w której jeden ze współwłaścicieli posiada samoistnie nieruchomość z zamiarem "wyzucia" z własności innych współwłaścicieli (por. wyrok NSA z dnia 28 października 2019 r., sygn. akt II FSK 1393/19). Istnienie takiej właśnie sytuacji stara się wykazać w sprawie Skarżąca podkreślając, że jej były mąż nie dopuszczał pozostałych współwłaścicieli do korzystania z nieruchomości. Niesporne jest, że Skarżąca, jej ojciec oraz były mąż byli współwłaścicielami nieruchomości.
Rozstrzygnięcie czy były mąż Skarżącej był natomiast w 2015 r. posiadaczem samoistnym nieruchomości, w przytoczonym rozumieniu tego pojęcia, należy do sfery ustaleń faktycznych. Za podatnika w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l. (posiadacza samoistnego nieruchomości) może być zatem uznany jedynie ten podmiot, co do którego organ podatkowy ustali, że spełnia on wszystkie wymagania i cechy charakterystyczne dla posiadacza samoistnego w ujęciu art. 336 k.c. (tj. faktycznie włada rzeczą i przejawia wolę jej posiadania jak właściciel).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, słusznie Sąd pierwszej instancji zaakceptował ustalenia faktyczne organów podatkowych, z których wynika, że mąż Skarżącej w roku podatkowym 2015, nie mógł zostać uznany za posiadacza samoistnego przedmiotowej nieruchomości. Jak sami Skarżący stwierdzili, nieruchomość ta została przez niego "porzucona" w końcu 2014 r. i od tego czasu nie prowadzi on na nieruchomości żadnej działalności. Samo zaś zabezpieczenie nieruchomości w postaci zamków, czy kłódek, nie daje jeszcze podstaw do przyjęcia, że były mąż Skarżącej pragnie "wyzuć" z posiadania nieruchomości pozostałych współwłaścicieli.
Jak wskazano we wcześniejszej części uzasadnienia, uznanie współwłaściciela za posiadacza samoistnego całej nieruchomości, jest sytuacją wyjątkową. Może to nastąpić wówczas, gdy rozszerzył on zakres swego samoistnego posiadania ponad realizację uprawnienia wynikającego z art. 206 k.c. oraz w dostatecznie wyraźny sposób uzewnętrznił tę zmianę w stosunku do współwłaściciela, do którego należą pozostałe udziały. Niezbędne jest zatem zamanifestowanie na zewnątrz woli odsunięcia pozostałych współwłaścicieli od współposiadania i współkorzystania. Samodzielne wykonywanie uprawnień właścicielskich, pobieranie pożytków czy też ponoszenie ciężarów związanych z utrzymaniem nieruchomości, w tym wykonywanie remontów zmierzających do zachowania rzeczy w stanie niepogorszonym, nie przesądza jeszcze o posiadaniu samoistnym. Również fakt niewykonywania współposiadania przez innych współwłaścicieli nie świadczy automatycznie o samoistności posiadania współwłaściciela wykonującego władztwo, bowiem jest to uprawnienie współwłaścicieli, a nie obowiązek. O wykroczeniu poza uprawnienia współwłaścicielskie świadczy natomiast np. samodzielne podjęcie przez posiadającego współwłaściciela decyzji o znaczących zmianach w przedmiocie współwłasności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2019 r., sygn. akt III CSK 101/19 – LEX nr 2763437).
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w roku podatkowym, którego dotyczy niniejsza sprawa, przedmiotowa nieruchomość nie była przedmiotem władztwa żadnego ze współwłaścicieli. Były mąż Skarżącej nie prowadził już na niej działalności gospodarczej, zaś Skarżąca jak sama stwierdziła, nie usiłowała samodzielnie wchodzić na teren tej nieruchomości, bo nie miała ku temu żadnego powodu. Oznacza to, że brak jest jakichkolwiek przesłanek uzasadniających twierdzenie, że po opuszczeniu nieruchomości przez byłego męża Skarżącej, wykonywał on w stosunku do niej takie czynności, które przemawiałyby za uznaniem go za posiadacza samoistnego całej nieruchomości. Wszelkie zaś okoliczności, które tezę taką by uzasadniały, miały miejsce wcześniej. To w czasie prowadzenia działalności gospodarczej na nieruchomości, pozostali współwłaściciele nie byli dopuszczani do jej współposiadania, o czym świadczy choćby postanowienie z 2012 r. o dopuszczeniu Skarżącej do współzarządzania majątkiem wspólnym. Również w tym czasie były mąż Skarżącej dokonał wyburzenia budynków bez zgody pozostałych współwłaścicieli. Manifestował zatem na zewnątrz wolę władania całą nieruchomością, jako posiadacz samoistny.
Poczynając jednak od 2015 r., nie nastąpiły żadne zdarzenia, które uzasadniałyby tezę o pozbawieniu Skarżących prawa współposiadania nieruchomości. Po zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej i opuszczeniu nieruchomości przez byłego męża Skarżącej, pozostali współwłaściciele nie usiłowali wejść w jej posiadanie, jak również nie zwracali się do niego o udostępnienie kluczy. Opuszczenie nieruchomości przez byłego męża Skarżącej, świadczy o zmianie sposobu posiadania nieruchomości w zakresie udziału pozostałych współwłaścicieli. W prawie polskim nie obowiązuje bowiem zasada, że nikt nie może zmienić sobie samowolnie rodzaju lub tytułu posiadania. W związku z tym posiadacz zależny może przekształcić swoje posiadanie zależne w samoistne i odwrotnie, ale skuteczność takiego przekształcenia wymaga, aby posiadacz uczynił to jednoznacznie, tzn. zamanifestował zmianę w sposób widoczny dla otoczenia (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 1 czerwca 2017 r., sygn. akt I CSK 587/16 – LEX nr 2329039). Zaprzestanie zatem wykorzystywania nieruchomości na cele prowadzonej działalności gospodarczej i jej opuszczenie, jednoznacznie świadczy o tym, że były mąż Skarżącej nie mógł nadal być uznany za posiadacza samoistnego w zakresie przekraczającym jego udział we współwłasności.
Posiadanie jest stanem faktycznym, choć może prowadzić do wywołania określonych skutków prawnych. Niemniej jednak dla uznania konkretnej osoby za posiadacza samoistnego, bądź zależnego rzeczy, nie jest wymagane posiadanie określonego tytułu prawnego, lecz decydują o tym faktycznie istniejące okoliczności. Objęcie rzeczy w posiadanie również nie wymaga przeprowadzenia sformalizowanych działań (z wyjątkami przewidzianymi w przepisach szczególnych np. art. 350 k.c.). Nie było zatem konieczności, aby po opuszczeniu nieruchomości przez byłego męża Skarżącej, dokonywał on protokolarnego przekazania dokumentacji oraz kluczy, czy też dokonał rozliczenia z tytułu wcześniejszego posiadania całej nieruchomości. Wystarczającym było jego zachowanie, z którego wynikało, że nie uważa się już za posiadacza samoistnego całej nieruchomości. Nie można przy tym zapominać, że jako współwłaścicielowi przysługiwało mu prawo do posiadania przedmiotowej nieruchomości również w roku podatkowym, którego dotyczy niniejsza sprawa. Mógł on zatem w tym zakresie zabezpieczyć ją przed dostępem osób postronnych. Brak jest jednak jakichkolwiek dowodów, które przemawiałyby za stawianą przez Skarżących tezą, że po zakończeniu 2014 r., były mąż Skarżącej uniemożliwiał im dostęp do nieruchomości. Żadne takie okoliczności nie zostały wskazane. Wręcz przeciwnie, z materiału dowodowego wynika, że Skarżący zostali poinformowaniu o możliwości dostępu do posiadania nieruchomości. Oświadczenia w tym zakresie składał były mąż Skarżącej. Sama zaś okoliczność, że nie sporządzono na okoliczność przekazania posiadania żadnego dokumentu, nie świadczy jeszcze o niemożności objęcia posiadania nieruchomości przez Skarżących. Jak już bowiem powyżej wskazano, objęcie rzeczy w posiadanie następuje przez dokonanie czynności faktycznych, nie zaś prawnych.
Skarżąca nie może upatrywać samoistnego posiadania nieruchomości przez jej byłego męża, opierając się na faktach, które miały miejsce w latach wcześniejszych (np. wyburzenie budynków, zniszczenie zakładu i wywiezienie z niego maszyn i urządzeń). Jak już wyżej wskazano, istnieje możliwość zmiany sposobu posiadania danej rzeczy. To właśnie prowadzenie zakładu przez byłego męża Skarżącej, bezpośrednio związane było z posiadaniem przez niego całej nieruchomości, jako posiadacza samoistnego. Zaprzestanie takiej działalności i opuszczenie nieruchomości, pozwala uznać, że doszło do zmiany sposobu posiadania w zakresie posiadania udziałów należących do pozostałych współwłaścicieli. Skutki działań byłego męża Skarżącej są oczywiście trwałe (np. wyburzenie budynku), lecz nie mogą one przesądzać o kwalifikacji jego posiadania w konkretnym roku podatkowym. Jak już bowiem wcześniej zaznaczono, żadne okoliczności faktyczne nie wskazują, że jest on posiadaczem przedmiotowej nieruchomości w części ponad przysługujący mu udział we współwłasności. Zaprzestając prowadzenia działalności gospodarczej i wywożąc z niej urządzenia, zamanifestował jednoznacznie, że nie uważa się już za posiadacza samoistnego całej nieruchomości, czyli również w zakresie udziałów przysługujących pozostałym współwłaścicielom.
Z tych wszystkich powodów zarzuty naruszenia przepisów postępowania uznać należało za niezasadne. W konsekwencji nie mógł znaleźć usprawiedliwienia zarzut naruszenia prawa materialnego, gdyż z prawidłowo ustalonego i ocenionego przez organy podatkowe stanu faktycznego nie wynika, aby były mąż Skarżącej był posiadaczem samoistnym całej nieruchomości.
Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.
Paweł Dąbek Krzysztof Winiarski Jolanta Sokołowska

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI