III FSK 4271/21

Naczelny Sąd Administracyjny2023-11-16
NSApodatkoweWysokansa
odpowiedzialność podatkowaosoba trzeciazaległości podatkowewniosek o upadłośćniewypłacalnośćOrdynacja podatkowaPrawo upadłościoweterminNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, uznając, że wniosek o upadłość spółki został złożony zbyt późno.

Skarga kasacyjna dotyczyła odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej za zaległości spółki. Skarżąca kwestionowała ustalenia WSA i organów podatkowych dotyczące terminu złożenia wniosku o upadłość spółki. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, uznając, że spółka stała się niewypłacalna i wniosek o upadłość powinien być zgłoszony wcześniej, zgodnie z przepisami Prawa upadłościowego. Sąd podkreślił, że zaprzestanie płacenia wymagalnych zobowiązań jest kluczową przesłanką niewypłacalności.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. W. od wyroku WSA w Rzeszowie, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej. Skarżąca zarzucała naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym błędną wykładnię art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej (o.p.) w zw. z przepisami Prawa upadłościowego (p.u.) w zakresie "czasu właściwego" na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz przesłanki płynnościowej. Kwestionowano również sposób zebrania i oceny materiału dowodowego przez sądy niższych instancji. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając wyrok WSA za zgodny z prawem. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 11 p.u., dłużnik jest niewypłacalny, gdy nie wykonuje wymagalnych zobowiązań pieniężnych, a termin na zgłoszenie wniosku o upadłość wynosi dwa tygodnie od dnia wystąpienia tej podstawy. W ocenie NSA, spółka stała się niewypłacalna w dniu 20 listopada 2014 r., a wniosek o upadłość powinien być zgłoszony do 4 grudnia 2014 r., podczas gdy nastąpiło to dopiero 29 maja 2015 r. Sąd uznał, że późniejsze regulowanie niektórych zobowiązań czy rozłożenie zaległości podatkowych na raty nie zmienia faktu, że spółka nie wykonała wszystkich wymagalnych zobowiązań w terminie, co stanowiło podstawę do ogłoszenia upadłości. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania, wskazując, że ustalenie niewypłacalności na podstawie zaprzestania płacenia długów nie wymaga analizy stanu majątku spółki ani opinii biegłego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, termin właściwy na zgłoszenie wniosku o upadłość należy oceniać przez odniesienie się do pojęcia niewypłacalności użytego w Prawie upadłościowym i wskazanych w nim terminów.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że niewypłacalność dłużnika następuje z chwilą zaprzestania wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych, a wniosek o upadłość należy zgłosić w ciągu dwóch tygodni od tej daty. Późniejsze regulowanie niektórych zobowiązań nie zmienia faktu, że spółka stała się niewypłacalna i wniosek został złożony z opóźnieniem.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (17)

Główne

o.p. art. 116 § 1

Ordynacja podatkowa

Za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe, albo że niezgłoszenie nastąpiło bez jego winy, oraz nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości w znacznej części.

p.u. art. 10

Prawo upadłościowe i naprawcze

Dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

p.u. art. 11 § 1

Prawo upadłościowe i naprawcze

Dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.

p.u. art. 11 § 2

Prawo upadłościowe i naprawcze

Dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.

p.u. art. 21 § 1

Prawo upadłościowe i naprawcze

Dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.

p.u. art. 21 § 2

Prawo upadłościowe i naprawcze

Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek ten spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami.

p.p.s.a. art. 184 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli naruszenie przepisów postępowania nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

Pomocnicze

o.p. art. 52

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 70 § 3

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 118 § 1

Ordynacja podatkowa

Ustawa o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw art. 22

Określa brzmienie przepisów Ordynacji podatkowej obowiązujące przed 1 stycznia 2016 r.

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk stron, podstaw prawnych rozstrzygnięcia oraz uzasadnienie prawne z przytoczeniem przepisów prawa.

p.p.s.a. art. 193

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 174

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawami skargi kasacyjnej są naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 176

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Skarga kasacyjna powinna zawierać, między innymi, oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

p.p.s.a. art. 204 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku oddalenia skargi kasacyjnej, sąd zasądza od strony skarżącej na rzecz organu lub strony przeciwnej zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) o.p. w zw. z art. 24 ust. 1 p.u. poprzez błędną wykładnię "czasu właściwego" na złożenie wniosku o upadłość. Zarzut naruszenia art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) o.p. w zw. z art. 11 ust. 1 p.u. poprzez błędną wykładnię przesłanki płynnościowej. Zarzut naruszenia przepisów postępowania (art. 122, 180 § 1, 187 § 1, 191 o.p. w zw. z art. 134 § 1 PPSA) poprzez niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego, przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, nie wyjaśnienie istotnych okoliczności (pominięcie faktów świadczących o regulowaniu zobowiązań, rozłożeniu na raty, zawieszeniu egzekucji, wypracowaniu dochodu, uregulowaniu zobowiązań wobec kontrahentów). Zarzut naruszenia przepisów postępowania (art. 122, 180 § 1, 187 § 1, 191 w zw. z art. 197 § 1 o.p.) poprzez niedopuszczenie dowodu z opinii biegłego w celu ustalenia daty niewypłacalności.

Godne uwagi sformułowania

czas właściwy do zgłoszenia wniosku o upadłość należy oceniać poprzez odniesienie się do pojęcia niewypłacalności dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych każdy, kto nie płaci określonego ustawą (lub umową) drugiego z kolei zobowiązania, staje się od tej chwili niewypłacalny podstawą do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki było zaprzestanie regulowania wymagalnych zobowiązań, nie występuje po stronie organu podatkowego obowiązek prowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia sytuacji finansowej Spółki. przyczyna niewypłacalności, związana z zaprzestaniem wykonywania wymagalnych zobowiązań sprawia, że badanie "właściwego czasu" na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości z tego właśnie powodu nie wymaga analizy stanu majątku spółki i tego, czy zobowiązania przekraczają jego wartość.

Skład orzekający

Dominik Gajewski

sprawozdawca

Jacek Pruszyński

przewodniczący

Stanisław Bogucki

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia niewypłacalności i terminu zgłoszenia wniosku o upadłość w kontekście odpowiedzialności podatkowej osób trzecich."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego w okresie, do którego odnosi się sprawa, a także specyfiki odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy odpowiedzialności osobistej za długi spółki, co jest tematem budzącym zainteresowanie przedsiębiorców i prawników. Kluczowe jest tu precyzyjne określenie momentu niewypłacalności i konsekwencji jego przekroczenia.

Kiedy spóźniony wniosek o upadłość spółki kosztuje majątek członka zarządu? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III FSK 4271/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-11-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dominik Gajewski /sprawozdawca/
Jacek Pruszyński /przewodniczący/
Stanisław Bogucki
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Rz 83/21 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2021-03-18
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 613
art. 52, art. 70 par 3, art. 116 par 1, art. 118 par 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Rz 83/21 w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 30 listopada 2020 r., nr 1801-I E W.4121.2.2020 1801-I E W.4123.6.2020 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 3) zwraca A. W. uiszczony wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (słownie dwieście pięćdziesiąt) od Skarbu Państwa z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 marca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: "WSA") sprawy ze skargi A. W. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 31 listopada 2020 r., nr 1801-1 E W.4121.2.2020; 1801-1 E W.4123.6.2020 w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich, oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik Skarżącej, zaskarżając go w całości, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w niniejszej sprawie według norm prawem przypisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:
dyspozycji art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) o.p. w zw. z art. 24 ust. 1 p.u. poprzez dokonanie błędnej wykładni powołanej wyżej normy prawnej w zakresie "czasu właściwego" na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości i odwołanie się do regulacji prawa upadłościowego wskazującego termin 14 dni, w sytuacji gdy treść powołanej normy prawnej nie odsyła do wskazanej wyżej regulacji, a przez czas właściwy do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki rozumieć należy stan finansowy tegoż podmiotu pozwalający na chociażby częściowe zaspokojenie wierzycieli w postępowaniu upadłościowym;
dyspozycji art. 116 § 1 pkt 1 lit a) o.p. w zw. z art. 11 ust. 1 p.u. poprzez dokonanie błędnej wykładni powołanej wyżej normy prawnej i przyjęcie, że opóźnienie w terminowym regulowaniu co najmniej jednej wymagalnej wierzytelności, świadczy o wystąpieniu tzw. przesłanki płynnościowej skutkującej obowiązkiem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, w sytuacji gdy opóźnienie, o którym mowa w art. 11 ust. 1 p.u. musi mieć charakter trwały, a o powyższym nie świadczy tak opóźnienie w terminowej spłacie jednej wierzytelności, jak też przejściowe trudności z terminową regulacją wymagalnych zobowiązań, lecz trwałe zaprzestanie ich spłaty lub też trwała utrata możliwości ich spłaty;
2) przepisów postępowania mających wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a to dyspozycji art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 o.p. w zw. z art. 134 § 1 PPSA w zw. z art. 135 PPSA poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, nie wyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności przejawiających się w:
pominięciu w kontekście ustalenia tzw. przesłanki płynnościowej (art. 11 ust. 1 p.u.), że S. Sp. z o.o. w dniu 15 kwietnia 2015 r. i 16 kwietnia 2015 r., a więc 5 miesięcy po ustalonej przez organ podatkowy dacie rzekomej niewypłacalności uregulowała na rzecz Urzędu Skarbowego w S. kwotę 20.000,00 zł tytułem spłaty zobowiązań podatkowych, co świadczy że do w/w dnia dłużnik pierwotny nie utracił w sposób trwały możliwości regulowania swoich wymagalnych zobowiązań;
pominięciu w kontekście ustalenia tzw. przesłanki płynnościowej (art 11 ust. 1 p.u.), że Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. na wniosek S. Sp. z o.o. postanowieniem z dnia 12 maja 2015 r. rozłożył na trzy raty należność z tytułu podatku od towarów i usług, sprawiając tym samym że przedmiotowe zobowiązanie stało się niewymagalne, a postępowanie egzekucyjne w tym zakresie było zawieszone od dnia 19 lutego 2015 r.;
pominięciu w kontekście ustalenia tzw. przesłanki płynnościowej (art. 11 ust. 1 p.u.), że począwszy od dnia 8 kwietnia 2015 r. postępowanie egzekucyjne w przedmiocie zapłaty zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych było zawieszone;
pominięciu w kontekście ustalenia tzw. przesłanki płynnościowej (art. 11 ust. 1 p.u.), że S. Sp. z o.o. wypracowała za 2014 r. dochód skutkujący obowiązkiem uregulowania podatku dochodowego od osób prawnych, która to należność została w całości i terminowo uregulowana przez dłużnika pierwotnego w kwocie ok. 80.000,00 zł do końca kwietnia 2015 r., a która to okoliczność znana jest organowi pierwszej instancji z uwagi na fakt, iż przedmiotowa należność została uregulowana na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., co sprawia, że w dacie wskazanej w zaskarżonej decyzji opóźnienie w terminowej spłacie zobowiązań nie mała charakteru trwałego;
pominięciu w kontekście ustalenia tzw. przesłanki płynnościowej (art. 11 ust. 1 p.u.), że S. Sp. z o.o. w okresie sześciu miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a więc od dnia 29 listopada 2014 r. do 29 maja 2015 r. uregulował na rzecz swoich kontrahentów zobowiązania o łącznej wartości 2.171.607,36 zł - zgodnie z załącznikiem do wniosku o ogłoszenie upadłości, co sprawia, że w dacie wskazanej w zaskarżonej decyzji opóźnienie w terminowej spłacie zobowiązań nie mała charakteru trwałego;
pominięciu w kontekście oceny przesłanki ekskludującej odpowiedzialność podatnika kwestii braku winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie (art. 116 § 1 pkt 1 lit b) o.p.), następujących faktów:
a) nieudzielenia przez wspólnika Pana A. F. pożyczki S. Sp. z o.o. w łącznej kwocie 193.000,00 zł w kwietniu 2015 r., pomimo zobowiązania się przez w/w do zawarcia umowy pożyczki, co potwierdza protokół Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z dnia 02 kwietnia 2015 r.;
b) powzięcia przez podatnika wiedzy o wycofaniu się przez Pana A. F. z deklaracji o udzieleniu w/w pożyczki w dniu 21 maja 2015 r.;
c) dysponowania przez S. Sp. z o.o. na dzień złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości wierzytelnościami względem swoich kontrahentów na łączną kwotę 216.000,23 zł;
- które to okoliczności łącznie pozwalają przyjąć, że w przypadku uznania przez organ a quo, że wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika pierwotnego nie został złożony we właściwym czasie, to jednak biorąc pod uwagę promesę udzielenia przez wspólnika pożyczki w opisanej wyżej kwocie oraz posiadanie wierzytelności pozwalających zabezpieczyć bieżące zobowiązania, podatnik jako członek Zarządu S. Sp. z o.o. nie ponosi winy za nie złożenie przedmiotowego wniosku, gdyż w opisanych realiach finansowych zasadnym było kontynuowanie do dnia 21 maja 2015 r. prowadzonej działalności gospodarczej;
3) przepisów postępowania mających wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a to dyspozycji art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 w zw. z art. 197 § 1 o.p. poprzez nie dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, celem ustalenia daty niewypłacalności S. Sp. z o.o., w sytuacji gdy powyższe przy prawidłowym uwzględnieniu okoliczności faktycznych sprawy (regulowanie bieżących zobowiązań przez S. Sp. z o.o. po dacie wskazanej przez organ a quo, dysponowania promesą udzielenia pożyczki, posiadania wymagalnych wierzytelności wobec kontrahentów) wymaga wiadomości specjalnych i organ podatkowy nie może we własnym zakresie dokonywać przedmiotowych ustaleń faktycznych.
W odpowiedzi na powyższą skargę Organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, ponieważ wyrok WSA odpowiada prawu, co powoduje, że skarga kasacyjna podlega oddaleniu.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40).
Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany zawartymi w skardze kasacyjnej podstawami i wnioskami (w myśl art. 174 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 176 p.p.s.a.). Związanie wnioskami skargi kasacyjnej oznacza niemożność wyjścia poza tę część wyroku sądu pierwszej instancji, której strona nie zaskarżyła. Związanie natomiast podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. W tym zakresie sąd odwoławczy ma obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej (por. uchwała NSA z 26 października 2009 r., I OPS 10/09 – wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym wyroku dostępne są na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie jest natomiast dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej ani ich uściślanie. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił Sąd pierwszej instancji, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odniesieniu do prawa materialnego należy wykazać, na czym polegała dokonana przez Sąd pierwszej instancji błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa lub jakie powinno być właściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego.
Materialnoprawną podstawą decyzji były przepisy art. 116 O.p., w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r., co wynikało - jak zasadnie przyjęły organy - z treści art. 22 ustawy z dnia 10 września 2015 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1649). Zgodnie z art. 116 § 1 O.p., za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością [...] odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:
1) nie wykazał, że:
a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo
b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;
2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.
Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 O.p. powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu (§ 2). Regulacje te stosuje się również do byłego członka zarządu (§ 4).
Jak słusznie zauważył WSA, dla przypisania członkowi (byłemu członowi) zarządu spółki ww. odpowiedzialności konieczne jest zatem wykazanie, że spółka posiadała zaległości podatkowe (w tym: niezapłacone w terminie podatki lub zaliczki na podatek, a także należności z tytułu podatków, zaliczek na podatek oraz podatków niewpłaconych w terminie przez płatnika, odsetki za zwłokę), których nie można (nie można było) wyegzekwować z jej majątku, a członek (były członek) zarządu pełnił w określonym czasie taką funkcję i że we właściwym czasie nie zgłoszono wniosku upadłościowego lub układowego albo że członek (były członek) zarządu ponosi winę w jego niezgłoszeniu i nie wskazał on mienia spółki, z którego można by przeprowadzić egzekucję w znacznej części.
Odpowiedzialność osoby trzeciej ma charakter akcesoryjny i nie może powstać (ani istnieć) w oderwaniu od odpowiedzialności podatnika (płatnika) i bez jednoznacznego wykazania, że zaległość istnieje i jaka jest jej wysokość. Wina, o której mowa, obejmuje zachowania umyślne, jak i nieumyślne, choćby wynikały z niedbalstwa i nie były nacechowane złą wolą. Opiera się ona bowiem na powinności i możliwości przewidywania istnienia wymagalnych zobowiązań podatkowych, których nie można zaspokoić. Kryterium to należy oceniać w oparciu o obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od osoby należycie dbającej o swoje interesy.
Odnosząc się do pierwszej z przesłanek egzoneracyjnych wskazać należy, że czas właściwy do zgłoszenia wniosku o upadłość należy oceniać poprzez odniesienie się do pojęcia niewypłacalności, użytego w ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2015 r. poz. 233 ze zm. - dalej: PrUpad - według stanu prawnego mającego zastosowanie w niniejszej sprawie) i wskazanych w niej terminów, oznaczonych dla upadłego (jego organów) do zgłoszenia wniosku o upadłość (por. wyroki NSA: z 4 września 2019 r., sygn. akt II FSK 3090/17; z 3 marca 2017 r., sygn. akt II FSK 807/17; z 6 kwietnia 2020 r., sygn. akt II FSK 133/20; z 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt III FSK 3105/21 oraz R. Dowgier, pkt 1 do art. 116 w L. Leonard [red.], G. Liszewski, B. Pahl, P. Pietrasz, M. Popławski, S. Presnarowicz, W. Stachurski, K. Teszner, Ordynacja podatkowa. Komentarz aktualizowany, publ. SIP LEX/el. 2020).
Zgodnie z art. 10 PrUpad upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Jak stanowił art. 11 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r., dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (ust. 1). Dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje (ust. 2). W orzecznictwie przyjmuje się, że każdy, kto nie płaci określonego ustawą (lub umową) drugiego z kolei zobowiązania, staje się od tej chwili niewypłacalny (por. cytowane powyżej wyroki NSA w sprawach II FSK 807/17 i II FSK 133/20). Stosownie do art. 21 ust. 1 i 2 PrUpad dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek ten spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami. W świetle powyższych unormowań nie powinno budzić wątpliwości, że jeżeli dłużnik nie wykonuje ciążących na nim wymagalnych zobowiązań, wówczas jest niewypłacalny, co stwarza podstawę ogłoszenia w stosunku do niego upadłości.
WSA słusznie zaaprobował stanowisko organów, że wniosek o ogłoszenie upadłości powinien być zgłoszony najpóźniej do 4 grudnia 2014 r., a stan niewypłacalności określono na 20 listopada 2014 r, podczas gdy nastąpiło do dopiero 29 maja 2015 r. Skarżąca wskazywała, że w okresie między tymi datami Spółka uregulowała zobowiązania na przeszło 2 mln zł i wpłaciła w 2015 r. tytułem podatku dochodowego za 2014 r. kwotę 80.000 zł.
Ponawiając argumentację w tym zakresie na poziomie skargi kasacyjnej skarżąca pomija, że podnoszone przez nią okoliczności nie są sporne. Natomiast nie mogą one przekonywać do uznania, iż uzasadniają one stwierdzenie o zgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki we właściwym czasie. Wierzyciele spółki nie zostali zaspokojeni. Jak wyżej zauważono, Skarżąca koncentruje się na okolicznościach związanych z tym, że w okresie między grudniem 2014 r. a majem 2015 r. Spółka uregulowała zobowiązania na kwotę przeszło 2 mln zł. Okoliczność ta jednak nie modyfikuje ustaleń związanych z innymi wcześniejszymi (oraz późniejszymi) zobowiązaniami, które uregulowane nie zostały. Tak samo nie wpływa na powyższe ustalenia kwestia rozłożenia na raty zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług. Podobnie bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostają okoliczności dotyczące wspólnika wycofującego się z decyzji o udzieleniu Spółce pożyczki. Jak wyjaśnił zasadnie WSA, nawet gdyby taka wola po jego stronie wcześniej istniała, to nie przybrała ona formy ani treści, odnośnie której Spółka mogłaby dochodzić wykonania takiego zobowiązania. Bezspornymi, kluczowymi ustaleniami w sprawie są te, z których wynika, że posiadane przez Spółkę wierzytelności nie pozwoliły na zaspokojenie wszystkich wierzycieli.
W odniesieniu do zarzutów i twierdzeń skargi kasacyjnej w tym zakresie wskazać należy, że w sytuacji gdy podstawą do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki było zaprzestanie regulowania wymagalnych zobowiązań, nie występuje po stronie organu podatkowego obowiązek prowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia sytuacji finansowej Spółki. Stanowisko takie znajduje uzasadnienie m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2023 r. III FSK 608/22, z dnia 1 marca 2019 r., sygn. akt I FSK 268/17, w których Sąd wskazał, że w art. 11 ust. 1 PrUpad, ustawodawca nie powiązał stanu niewypłacalności ze stanem majątku dłużnika, ale z jego zachowaniem, a konkretnie zaniechaniem - zaprzestaniem płacenia długów. W ocenie NSA, przyczyna niewypłacalności, związana z zaprzestaniem wykonywania wymagalnych zobowiązań sprawia, że badanie "właściwego czasu" na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości z tego właśnie powodu nie wymaga analizy stanu majątku spółki i tego, czy zobowiązania przekraczają jego wartość. W tej sytuacji, wobec wystąpienia przesłanki z art. 11 ust. 1 PrUpad, a taka w sprawie zaistniała, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, brak było obowiązku analizowania sytuacji finansowej Spółki, w tym jej stanu majątkowego oraz przeprowadzania dowodu z opinii biegłego.
Na marginesie przypomnieć można, że także sąd upadłościowy w sprawie zwrócił uwagę na zbyt późne zgłoszenie wniosku upadłościowego.
Zarzuty dotyczące przepisów postępowania koncentrują się de facto wokół wyżej wskazanych kwestii – w istocie poprzez ich postawienie Skarżąca próbuje negować ustalenia związane z zastosowaniem przepisów prawa materialnego, w kontekście których stwierdzono, iż wniosek nie został zgłoszony we właściwym czasie. Jak wykazano wyżej, stanowisko WSA oraz organów jest w tym zakresie prawidłowe.
Mając powyższe na uwadze NSA oddalił skargę kasacyjną na podstawie art.
184 § 1 p.p.s.a. O zwrocie kosztów orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.
SNSA Stanisław Bogucki SNSA Jacek Pruszyński SNSA Dominik Gajewski

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI