III FSK 415/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie odmowy wydania zaświadczenia o przedawnieniu zobowiązania podatkowego od spadków i darowizn, wskazując, że zobowiązanie to nigdy nie powstało, a zatem nie mogło wygasnąć.
Skarżący domagał się wydania zaświadczenia potwierdzającego wygaśnięcie zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn z powodu przedawnienia. Zarówno organ podatkowy, jak i WSA odmówiły wydania takiego zaświadczenia, argumentując, że zobowiązanie podatkowe w tym podatku powstaje z chwilą doręczenia decyzji ustalającej jego wysokość, a taka decyzja nie została wydana. Skarżący wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego. NSA oddalił skargę, podkreślając, że postępowanie o wydanie zaświadczenia nie służy rozstrzyganiu sporów podatkowych ani ustalaniu wygaśnięcia zobowiązań, które nigdy nie powstały.
Sprawa dotyczyła odmowy wydania przez organ podatkowy zaświadczenia potwierdzającego wygaśnięcie zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn z powodu przedawnienia. Skarżący, M. B., nabył spadek po J. M. na podstawie ustawy w 1/3 części, co zostało potwierdzone aktem poświadczenia dziedziczenia z 6 czerwca 2022 r. Skarżący złożył wniosek o wydanie zaświadczenia o przedawnieniu zobowiązania podatkowego, wraz z zeznaniem SD-3. Organ podatkowy odmówił wydania zaświadczenia, wskazując, że obowiązek podatkowy powstał z dniem zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, a postępowanie podatkowe nie zostało zakończone, co uniemożliwia wydanie zaświadczenia o przedawnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, podzielając argumentację organu. Skarżący wniósł skargę kasacyjną, zarzucając m.in. naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej i Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd wyjaśnił, że zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn powstaje z chwilą doręczenia decyzji ustalającej jego wysokość. Skoro taka decyzja nie została wydana, skarżący nie był zobowiązany do zapłaty podatku, a tym samym zobowiązanie nie mogło wygasnąć na skutek przedawnienia. Postępowanie o wydanie zaświadczenia ma charakter techniczny i nie służy do rozstrzygania sporów podatkowych ani do potwierdzania wygaśnięcia zobowiązań, które nigdy nie powstały. NSA podkreślił, że organ podatkowy nie mógł wydać zaświadczenia o przedawnieniu zobowiązania, które nigdy nie istniało, a jego wyjaśnienia dotyczące sytuacji prawnej skarżącego miały charakter informacyjny, a nie merytoryczny. Sąd oddalił skargę kasacyjną jako bezzasadną.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, organ podatkowy nie jest zobowiązany do wydania zaświadczenia o przedawnieniu zobowiązania podatkowego, jeśli zobowiązanie to nigdy nie powstało, ponieważ postępowanie o wydanie zaświadczenia nie służy do rozstrzygania sporów podatkowych ani do potwierdzania wygaśnięcia zobowiązań, które nigdy nie istniały.
Uzasadnienie
Zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn powstaje z chwilą doręczenia decyzji ustalającej jego wysokość. Jeśli taka decyzja nie została wydana, zobowiązanie nie powstało i nie mogło wygasnąć na skutek przedawnienia. Postępowanie o wydanie zaświadczenia ma charakter techniczny i nie może kształtować stosunków prawnych.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (9)
Główne
o.p. art. 306a § 1
Ordynacja podatkowa
Organ podatkowy wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie, jeżeli urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa lub osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego.
o.p. art. 306a § 2
Ordynacja podatkowa
Zaświadczenia wydaje się, jeżeli urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa lub osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego.
o.p. art. 306b § 1
Ordynacja podatkowa
Organ podatkowy jest obowiązany wydać zaświadczenie, jeżeli chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów lub z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu.
u.p.s.d. art. 6 § 4
Ustawa o podatku od spadków i darowizn
Jeżeli nabycie niezgłoszone do opodatkowania stwierdzono następnie pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma; jeżeli pismem takim jest orzeczenie sądu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia.
Pomocnicze
o.p. art. 21 § 1
Ordynacja podatkowa
Zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania.
o.p. art. 68 § 1
Ordynacja podatkowa
Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.
k.p.a. art. 217 § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ administracji publicznej obowiązany jest wydać zaświadczenie m.in. gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonych przez ten organ ewidencji, rejestrów lub innych danych znajdujących się w jego posiadaniu.
k.p.a. art. 218 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zaświadczenie powinno zawierać dane określone w § 1, a nadto, w miarę potrzeby, stwierdzenie o stanie prawnym lub faktycznym, który został uwzględniony przez organ przy wydaniu zaświadczenia.
k.p.a. art. 218 § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Organ administracji publicznej może odmówić wydania zaświadczenia, gdy dotyczy ono spraw, w których nie można wydać zaświadczenia z mocy ustawy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn powstaje z chwilą doręczenia decyzji ustalającej jego wysokość. Skoro taka decyzja nie została wydana, zobowiązanie nie powstało i nie mogło wygasnąć na skutek przedawnienia. Postępowanie o wydanie zaświadczenia ma charakter techniczny i nie służy do rozstrzygania sporów podatkowych ani do potwierdzania wygaśnięcia zobowiązań, które nigdy nie powstały. Organ podatkowy nie jest zobowiązany do wydania zaświadczenia o przedawnieniu zobowiązania, które nigdy nie istniało.
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej i Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niezastosowanie lub niewłaściwe zastosowanie przepisów dotyczących przedawnienia zobowiązania podatkowego. Naruszenie przepisu art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy decyzja naruszała przepis art. 217 § 2 pkt 2 w zw. z art. 218 § 1 k.p.a. poprzez ich błędne zastosowanie, na skutek uznania, że skarżący domagał się rzekomo, aby DIAS dokonał w formie zaświadczenia wykładni przepisów ordynacji podatkowej w zakresie przedawnienia zobowiązań podatkowych. Naruszenie przepisu art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy decyzja naruszała przepis art. 218 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w zakresie związanym z treścią “bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu". Naruszenie przepisu art. 151 p.p.s.a., poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy decyzja naruszała przepis art. 218 § 2 k.p.a., poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie sprowadzające się do uznania, że organ nie miał obowiązku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego.
Godne uwagi sformułowania
Domagając się wydania zaświadczenia o wygaśnięciu zobowiązania podatkowego z powodu przedawnienia strona skarżąca wydawała się pozostawać w mylnym przekonaniu, że to zobowiązanie w przeszłości powstało, a wygasło na skutek upływu czasu (w rezultacie przedawnienia). Tymczasem zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn powstaje na skutek doręczenia podatnikowi decyzji ustalającej jego wysokość. Skoro skarżącemu w przeszłości nie wymierzono podatku od spadków i darowizn z tytułu nabycia spadku po zmarłej (tj. nie wydano i nie doręczono decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn), to oczywistym jest, że na skarżącym dotąd nie ciążyło zobowiązanie podatkowe z tego tytułu, a w konsekwencji – nie mogło ono wygasnąć ani na skutek przedawnienia, ani w inny sposób. Żądanie wydania zaświadczenia o takiej treści, jakiej domagał się skarżący (tj. żądanie poświadczenia wygaśnięcia zobowiązania podatkowego), w istocie trafiało w próżnię, albowiem dotyczyło zobowiązania, które nigdy w przeszłości nie istniało. Organ podatkowy z całą pewnością nie mógł zaświadczyć, że niewymierzone wcześniej zobowiązanie podatkowe wygasło. Postępowanie o wydanie zaświadczenia nie ma charakteru władczego ani deklaratoryjnego – jest czynnością materialno-techniczną, a nie instrumentem służącym do rozstrzygania sporów podatkowych.
Skład orzekający
Anna Dalkowska
przewodniczący sprawozdawca
Paweł Borszowski
członek
Agnieszka Olesińska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą dotyczącą charakteru postępowania o wydanie zaświadczenia oraz zasad powstawania i przedawnienia zobowiązań podatkowych w podatku od spadków i darowizn. Jest to ważne orzeczenie dla podatników próbujących uzyskać zaświadczenie o przedawnieniu zobowiązania, które nigdy nie zostało ustalone decyzją podatkową."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której zobowiązanie podatkowe nie zostało ustalone decyzją organu podatkowego. Może nie mieć bezpośredniego zastosowania w przypadkach, gdy zobowiązanie zostało ustalone, a następnie podatnik twierdzi, że uległo przedawnieniu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe rozumienie podstawowych pojęć prawnopodatkowych, takich jak powstanie zobowiązania podatkowego i jego przedawnienie, zwłaszcza w kontekście procedury wydawania zaświadczeń. Jest to pouczające dla prawników i podatników.
“Czy można uzyskać zaświadczenie o przedawnieniu podatku, którego nigdy nie było?”
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII FSK 415/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-11-04 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-04-08 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Agnieszka Olesińska Anna Dalkowska /przewodniczący sprawozdawca/ Paweł Borszowski Symbol z opisem 6119 Inne o symbolu podstawowym 611 Hasła tematyczne Podatek od spadków i darowizn Sygn. powiązane III SA/Wa 1256/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-11-08 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 2651 art. 306b § 1 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Dalkowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, Protokolant Anna Iwaszkiewicz - Broniarek, po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 1256/23 w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 16 marca 2023 r., nr 1401-IOM.4054.2.2023.4.AJ w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o żądanej treści oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie 1. Wyrok sądu pierwszej instancji. 1.1. Wyrokiem z 8 listopada 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 1256/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. B. (dalej: "Skarżący", "Strona") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 16 marca 2023 r. w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o żądanej treści. 1.2. Jak wynika z akt sprawy na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z 6 czerwca 2022 r., spadek po zmarłej 10 lutego 2004 r. J. M. na podstawie ustawy w 1/3 części nabył skarżący. Skarżący złożył wniosek o wydanie zaświadczenia potwierdzającego, że zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn po zmarłej J. M. wygasło wskutek przedawnienia. Wraz z wnioskiem zostało złożone zeznanie podatkowe SD-3 w sprawie nabycia spadku po ww. zmarłej. Postanowieniem z 15 grudnia 2022 r. NUS odmówił skarżącemu wydania zaświadczenia o żądanej treści. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, któremu zarzucił "brak podstawy prawnej i rzeczywiste zaniechanie zbadania kwestii przedawnienia i w następstwie wygaśnięcia zobowiązania podatkowego, które powinno nastąpić w pierwszej kolejności". Utrzymując w mocy postanowienie NUS, DIAS wyjaśnił, że organ podatkowy nie był uprawniony do wydania zaświadczenia zgodnie z wnioskiem. Zaznaczył, że akt poświadczenia dziedziczenia został zarejestrowany w Rejestrze Spadkowym 6 czerwca 2022 r. Zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2021 r., poz. 1043 ze zm.; dalej: "u.p.s.d.") w tym dniu powstał obowiązek podatkowy. DIAS podniósł, że do dnia wydania przez organ podatkowy postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia o żądanej treści postępowanie podatkowe z tytułu nabycia w drodze dziedziczenia po zmarłej J. M. nie zostało zakończone. Natomiast w ramach postępowania o wydanie zaświadczenia organ podatkowy nie jest uprawniony do wydawania merytorycznych rozstrzygnięć. Na powyższe postanowienie skarżący wywiódł skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, uzasadniając, że organ odmawiając wydania zaświadczenia wskazał, że nie jest możliwe wydanie zaświadczenia o treści żądanej przez skarżącego, ponieważ 6 czerwca 2022 r. został zarejestrowany w Rejestrze Spadkowym akt poświadczenia dziedziczenia. W tym dniu powstał obowiązek podatkowy, zgodnie z art. 6 ust. 4 u.p.s.d. Ponadto, do dnia wydania postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia, postępowanie podatkowe z tytułu nabycia w drodze dziedziczenia po zmarłej, nie zostało zakończone. Tym samym z posiadanych przez organ informacji nie wynikało, aby organ podatkowy utracił prawo do ustalenia skarżącemu zobowiązania podatkowego z tytułu nabycia przez niego spadku po zmarłej. Dlatego też, organ nie mógł wydać zaświadczenia o przedawnieniu podatku od spadków i darowizn. W tym stanie rzeczy dokonana przez DIAS ocena, prowadząca do uznania, że brak jest podstaw do wydania skarżącemu zaświadczenia o treści przez niego wskazanej, jest zgodna z prawem. DIAS przedstawił przy tym logiczną i spójną argumentację prowadzącą do wniosku, że zasadne było odmówienie skarżącemu wydania zaświadczenia o żądanej treści. 1.3. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl). 2. Skarga kasacyjna. 2.1. Skargę kasacyjną na powyższy wyrok wywiódł skarżący. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. 1. Zaskarżonemu orzeczeniu na podstawie art. 174 pkt 2) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: a. art. 1 § 1 i § 2 w zw. z art. 145 § 1 ust 1 pkt a) p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 pkt 2 w zw. art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm.; dalej: "o.p.") poprzez ich niezastosowanie i oddalenie przez sąd pierwszej instancji skargi, pomimo że decyzje zostały wydane, z rażącym naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie następujących przepisów: art. 68 § 1 w zw. z art. 21 § 1 pkt 2 w zw. z 306a § 2 pkt 2 a nawet art. 4 i 5 o.p.; b. art. 1 § 1 i § 2 w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 pkt c) p.p.s.a. w zw. z art. 306a § 1 i § 2 pkt 2 w zw. z art. 68 § 1 w zw. art. 59 § 1 pkt 9, w zw. z art. 233 § 1 pkt 2 o.p. poprzez ich niezastosowanie lub niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi, pomimo że elementem prawidłowo ustalonego stanu prawnego jest wygaśnięcie zobowiązania z mocy prawa, na skutek jego przedawnienia i ten stan prawny powinien być potwierdzony przez organ w ramach wydawania zaświadczenia na wniosek osoby skarżącej, jeśli ma w tym interes prawny; c. naruszenie przepisu art. 151 p.p.s.a., poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy decyzja naruszała przepis art. 217 § 2 pkt 2 w zw. z art. 218 § 1 k.p.a. poprzez ich błędne zastosowanie, na skutek uznania, że skarżący domagał się rzekomo, aby DIAS dokonał w formie zaświadczenia wykładni (interpretacji) przepisów ordynacji podatkowej w zakresie przedawnienia zobowiązań podatkowych, co w ocenie Sądu I instancji uzasadniało odmowę wydania zaświadczenia o treści żądanej przez skarżącego, i odmowę dokonania interpretacji tych przepisów, podczas gdy skarżący nie wnioskował o wydanie żadnej interpretacji przepisów, ale wnioskował przede wszystkim o urzędowe poświadczenie istniejącego stanu prawnego, przy czym takie wydanie poświadczenia stanu prawnego wymagało od DIAS zastosowania (a więc i wykładni) przepisów ustawy, wobec czego odmowa wydania zaświadczenia nie była zasadna; które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy; d. naruszenie przepisu art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy decyzja naruszała przepis art. 218 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w zakresie związanym z treścią “bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu", a to na skutek zastosowania przepisu tylko w zakresie odnoszącym się do prowadzonych przez organ ewidencji i rejestrów, poprzez uznanie, że nie wykazano ani nie podniesiono że organ posiada informacje pozwalające na stwierdzenie przedawnienia obowiązku podatkowego, oraz poprzez brak rozważenia czy organ nie znajduje się w posiadaniu innych (niż ewidencje czy rejestry) danych na podstawie których mógłby wydać zaświadczenie, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy; e. naruszenie przepisu art. 151 p.p.s.a., poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy decyzja naruszała przepis art. 218 § 2 k.p.a., poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie sprowadzające się do uznania, że organ nie miał obowiązku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, skoro nie znajdował się w posiadaniu rejestru ani ewidencji, podczas gdy przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego mogło być konieczne do wyjaśnienia czy organ znajduje się w posiadaniu innych danych na podstawie których mógł wydać zaświadczenie; które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy; 2. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie: a. art. 233 §1 pkt 1 w związku z art. 239 o.p. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia DIAS z dnia 16.03.2023 r. utrzymującego w mocy postanowienie NUS z dnia 14.12.2022 r. odmawiającego wydania zaświadczenia o żądanej treści, pomimo tego iż istniały przesłanki do wydania zaświadczenia o treści żądanej we wniosku, gdyż zobowiązanie podatkowe przedawniło się; b. art. 68 § 1 w zw. z art. 21 § 1 pkt 2, w zw. z art. 306a § 2 pkt 2 o.p. polegające na ich niezastosowaniu i tym samym odmowę poświadczenia stanu prawnego poprzez wydanie stosownego zaświadczenia stwierdzającego wygaśnięcie zobowiązania podatkowego z tytułu spadku po J. M. na skutek upływu terminu przedawnienia, pomimo faktu upływu 3 letniego terminu, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy, tj.: od dnia 10 lutego 2004 r., co skutkowało błędnym uznaniem, iż w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek do wydania zaświadczenia o wnioskowanej przez skarżącego treści i w konsekwencji bezzasadną odmową wydania zaświadczenia; c. art. 68 § 1 w zw. art. 21 § 1 pkt 2, w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 o.p. polegającym na ich niezastosowaniu i tym samym odmowę poświadczenia stanu prawnego poprzez wydanie stosownego zaświadczenia stwierdzającego wygaśnięcie zobowiązania podatkowego, natomiast zastosowaniu wbrew brzmieniu normy z art. 68 § 1, która odnosi się do pojęcia "obowiązek podatkowy", zdefiniowanego w art. 4 o.p., a nie "zobowiązanie podatkowe" zdefiniowanego w art. 5 o.p., co skutkowało błędnym ustaleniem upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Skarga kasacyjna okazała się bezzasadna. 3.2. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych. Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest wskazanymi w niej podstawami. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 3.3. Na wstępie należy zauważyć, że formułując zarówno żądanie wydania zaświadczenia, jak też zarzuty skargi kasacyjnej strona skarżąca wydawała się pozostawać w błędzie co do zasad wymiaru i poboru podatku od spadków i darowizn. Domagając się wydania zaświadczenia o wygaśnięciu zobowiązania podatkowego z powodu przedawnienia strona skarżąca wydawała się pozostawać w mylnym przekonaniu, że to zobowiązanie w przeszłości powstało, a wygasło na skutek upływu czasu (w rezultacie przedawnienia). Tymczasem zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn powstaje na skutek doręczenia podatnikowi decyzji ustalającej jego wysokość (z pominięciem nieistotnych w tej sprawie przypadków, gdy pobór podatku dokonywany jest za pośrednictwem notariusza tj. płatnika). Skoro skarżącemu w przeszłości nie wymierzono podatku od spadków i darowizn z tytułu nabycia spadku po zmarłej (tj. nie wydano i nie doręczono decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn), to oczywistym jest, że na skarżącym dotąd nie ciążyło zobowiązanie podatkowe z tego tytułu, a w konsekwencji – nie mogło ono wygasnąć ani na skutek przedawnienia, ani w inny sposób. Żądanie wydania zaświadczenia o takiej treści, jakiej domagał się skarżący (tj. żądanie poświadczenia wygaśnięcia zobowiązania podatkowego), w istocie trafiało w próżnię, albowiem dotyczyło zobowiązania, które nigdy w przeszłości nie istniało. Organ podatkowy z całą pewnością nie mógł zaświadczyć, że niewymierzone wcześniej zobowiązanie podatkowe wygasło. Organ podatkowy, najwyraźniej mając świadomość braku orientacji skarżącego co do prawnej konstrukcji podatku od spadków i darowizn, która to nieświadomość jasno zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika z treści znajdującego się w aktach sprawy wniosku o wydanie zaświadczenia – nieco wychodząc poza treść wniosku starał się w postanowieniu o odmowie wydania zaświadczenia naświetlić skarżącemu jego sytuację prawną w kontekście uregulowań dotyczących podatku od spadków i darowizn. Można odnieść wrażenie, że – paradoksalnie – właśnie to nieformalistyczne podejście organu podatkowego i jego wyjaśnienia wychodzące poza suche stwierdzenie, że nie można poświadczyć wygaśnięcia zobowiązania, które wcześniej nie powstało, wywołało wielowątkowe zarzuty skarżącego, które doprowadziły spór aż do Naczelnego Sądu Administracyjnego. 3.4. Zgodnie z art. 306a § 1 o.p., organ podatkowy wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie. Zgodnie natomiast z § 2 cytowanego przepisu zaświadczenia wydaje się, jeżeli urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa lub osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Z treści art. 306c o.p. wynika natomiast, że załatwienie przez organ podatkowy sprawy, której istotą jest żądanie wydania zaświadczenia, może nastąpić w dwojaki sposób: po pierwsze przez wydanie zaświadczenia o żądanej treści, a więc potwierdzającego, zgodnie z wnioskiem osoby ubiegającej się o zaświadczenie, istnienie określonego stanu faktycznego lub stanu prawnego, po drugie zaś przez odmowę wydania zaświadczenia, z powodu niepotwierdzenia w toku postępowania wyjaśniającego istnienia stanu faktycznego lub stanu prawnego, którego stwierdzenia żądała osoba ubiegająca się o zaświadczenie. Z kolei zgodnie z art. 6 ust. 4 u.p.s.d. jeżeli nabycie niezgłoszone do opodatkowania stwierdzono następnie pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma; jeżeli pismem takim jest orzeczenie sądu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia. Na tej podstawie, co od razu należy wyjaśnić, możliwe jest zgodnie z art. 6 ust. 4 u.p.s.d. wymierzenie (przez organ podatkowy w drodze decyzji) podatku od spadku nabytego przed wielu nawet laty, jeśli nabycie wcześniej nie zgłoszone do opodatkowania zostało stwierdzone pismem tj. na przykład postanowieniem sądu stwierdzającym nabycie spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. Regulacja zawarta w art. 6 ust. 4 u.p.s.d. bywa nazywana "odnowieniem obowiązku podatkowego" (niekiedy określa się ją jako powtórne powstanie obowiązku podatkowego). Przedmiotowa sprawa dotyczy stricte odmowy wydania zaświadczenia, co determinuje zakres dopuszczalnej kontroli sądowoadministracyjnej oraz granice weryfikacji stanowiska organów podatkowych. Przedmiotem postępowania nie było rozstrzyganie o możliwości wymierzenia podatku w przyszłości (dlatego całkowicie chybione jest konstruowanie zarzutów w nawiązaniu do art. 68 o.p.), lecz jedynie ocena zasadności odmowy wydania zaświadczenia o określonej treści. 3.5. Jak słusznie zauważył sąd pierwszej instancji, postępowanie o wydanie zaświadczenia nie ma charakteru władczego ani deklaratoryjnego – jest czynnością materialno-techniczną, a nie instrumentem służącym do rozstrzygania sporów podatkowych. Jak wynika z art. 306b § 1 o.p., w przypadkach, o których mowa w art. 306a § 2, organ podatkowy jest obowiązany wydać zaświadczenie, jeżeli chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów lub z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Nie ma tym samym uprawnienia do kreowania nowej sytuacji prawnej, w szczególności przez orzekanie o wygaśnięciu zobowiązania podatkowego. Podnoszona przez skarżącego kasacyjnie kwestia rzekomego przedawnienia zobowiązania podatkowego z tytułu nabycia spadku po zmarłej nie mogła być potwierdzona w ramach postępowania o wydanie zaświadczenia. Jak słusznie zauważył WSA w Warszawie, organ nie dysponował żadnymi ewidencjami, danymi, czy rejestrami, z których miałoby wynikać, że zobowiązanie uległo przedawnieniu. Wręcz przeciwnie, z posiadanych danych, w tym prze wszystkim informacji, że akt poświadczenia dziedziczenia miał miejsce w dniu 6 czerwca 2022 r. wynikało, że do takiego przedawnienia nie doszło. Wypowiedź organu w tym zakresie była natomiast niezbędna dla celów uzasadnienia odmowy wydania zaświadczenia. Nie jest to jednak wiążąca wypowiedź merytoryczna w kwestii przedawnienia zobowiązania podatkowego. Nie można bowiem drogą zaświadczenia wywołać skutków kształtujących stosunki prawne. Ta materia winna być rozstrzygana w postępowaniu podatkowym dotyczącym ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego. Oznacza to, że stosownie do art. 306b § 1 o.p. organ był zobowiązany do odmowy wydania zaświadczenia o wygaśnięciu zobowiązania podatkowego, skoro z danych posiadanych przez ten organ nie wynikał stan rzeczy objęty żądaniem strony. Nadto, co Naczelny Sąd Administracyjny wyżej wyjaśnił, dopiero zarejestrowanie aktu poświadczenia dziedziczenia otworzyło organowi podatkowemu drogę do wymierzenia podatku. Jeśli w wyniku postępowania podatkowego zostanie wydana i doręczona podatnikowi decyzja ustalająca wysokość zobowiązania podatkowego – to powstanie zobowiązanie podatkowe (art. 21 par. 1 pkt 2 o.p.). Wydanie zaświadczenia potwierdzającego wygaśnięcie zobowiązania w takiej sytuacji, jaka istniała po wydaniu aktu poświadczenia dziedziczenia, lecz przed wydaniem i doręczeniem podatnikowi decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego, było jednoznacznie i kategorycznie niemożliwe, ponieważ żądanie wydania zaświadczenia dotyczyło zobowiązania, które (jeszcze) nie powstało. Zatem nie doszło do naruszenia art. 1 § 1 i § 2 w zw. z art. 145 § 1 ust 1 pkt a) p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 pkt 2 w zw. art. 239 o.p. oraz art. 1 § 1 i § 2 w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 pkt c) p.p.s.a. w zw. z art. 306a § 1 i § 2 pkt 2 w zw. z art. 68 § 1 w zw. art. 59 § 1 pkt 9, w zw. z art. 233 § 1 pkt 2 o.p. oraz art. 233 §1 pkt 1 w związku z art. 239 o.p. 3.6. Nie zasługuje również na uwzględnienie argumentacja, zgodnie z którą WSA rzekomo zaniechał zastosowania lub nie zastosował art. 68 § 1 w zw. z art. 21 § 1 pkt 2 oraz art. 59 § 1 pkt 9 o.p. Argument ten opiera się na błędnym założeniu, że w postępowaniu o wydanie zaświadczenia możliwe jest weryfikowanie dopuszczalności wydania decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego lub też wręcz przesądzanie o wygaśnięciu prawa organu do wymierzenia podatku. W istocie zaś, jak trafnie wskazał WSA, tego rodzaju oceny mogą być dokonywane wyłącznie w ramach postępowania podatkowego sensu stricto, a nie w trybie postępowania o wydanie zaświadczenia. Dodać można jedynie, że wskazywanie w skardze kasacyjnej na art. 59 par. 1 pkt 9 o.p. świadczy o błędnym założeniu, że zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn powstało po śmierci spadkodawczyni i przedawniło się, gdy tymczasem zobowiązanie to wówczas nie powstało, skoro nie zostało wymierzone decyzją organu podatkowego. Skoro zaś nie powstało, to nie mogło ulec przedawnieniu, co czyni chybionym zarzut naruszenia art. 59 par. 1 pkt 9 o.p. 3.7. Końcowo należy podkreślić, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów art. 217 § 2 pkt 2 i art. 218 k.p.a. (dotyczące przepisów uregulowanych w dziale VII zatytułowanym "Wydawanie zaświadczeń" – oznaczone w skardze kasacyjnej numerami od 2 pkt c do 2 pkt e) nie mogą być rozpoznane przez Naczelny Sąd Administracyjny merytorycznie. Odwołanie się do tych regulacji należy uznać za nietrafne i nieskuteczne w realiach rozpoznawanej sprawy, ponieważ przedmiotem postępowania było zaświadczenie wydawane przez organ podatkowy w zakresie jego właściwości materialnej i kompetencyjnej, a zatem postępowanie toczyło się na podstawie przepisów Działu VIIIa o.p. zatytułowanego "Zaświadczenia". Postępowanie o wydanie zaświadczenia uregulowane w Ordynacji podatkowej stanowi autonomiczną i wyczerpującą regulację, żadne przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie miały w tej sprawie zastosowania, toteż i nie mogły zostać naruszone. 3.8. Z przedstawionych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznawszy wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej za niezasadne, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. Agnieszka Olesińska Anna Dalkowska Paweł Borszowski
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI