III FSK 389/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną spółki w sprawie egzekucji nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności, potwierdzając prawidłowość zastosowania przepisów o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu należności podatkowych.
Spółka S. sp. z o.o. zaskarżyła postanowienie Dyrektora IAS dotyczące egzekucji nieprzekazanej zajętej wierzytelności. Sąd I instancji oddalił skargę, a NSA w wyroku z 2 października 2024 r. oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że mimo cywilnoprawnego charakteru wierzytelności między dłużnikiem a wierzycielem, jej egzekucja przez organ administracji służy zaspokojeniu należności publicznoprawnej, a przepisy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu należności podatkowych zostały zastosowane prawidłowo.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 2 października 2024 r. oddalił skargę kasacyjną spółki S. sp. z o.o. od wyroku WSA w Gliwicach, który z kolei oddalił skargę spółki na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach. Sprawa dotyczyła egzekucji świadczeń pieniężnych, a konkretnie nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności. Spółka zarzucała m.in. naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania, kwestionując możliwość zastosowania przepisów o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu należności podatkowych do wierzytelności cywilnoprawnej oraz niezgodność określeń w pierwotnym i jednolitym tytule wykonawczym. NSA nie podzielił tych zarzutów. Sąd podkreślił, że choć wierzytelność między dłużnikiem zajętej wierzytelności a jego wierzycielem ma charakter cywilnoprawny, to jej egzekucja przez organ administracji służy zaspokojeniu należności publicznoprawnej pierwotnego dłużnika wobec Skarbu Państwa. W związku z tym, zastosowanie przepisów o wzajemnej pomocy było prawidłowe. NSA uznał również, że określenia należności i podmiotów w tytułach wykonawczych były jednoznaczne i zgodne, a wniosek o skierowanie pytania prejudycjalnego do TSUE nie był uzasadniony, gdyż przepisy unijne nie budziły wątpliwości interpretacyjnych w kontekście sprawy.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, wierzytelność ta, mimo cywilnoprawnego charakteru w relacji między dłużnikiem a wierzycielem, w kontekście egzekucji przez organ administracji służy zaspokojeniu należności publicznoprawnej pierwotnego dłużnika.
Uzasadnienie
NSA uznał, że zastosowanie przepisów o wzajemnej pomocy jest prawidłowe, ponieważ celem egzekucji od dłużnika zajętej wierzytelności jest zaspokojenie należności publicznoprawnej wobec Skarbu Państwa, a nie uregulowanie stosunku cywilnoprawnego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (31)
Główne
u.w.p. art. 2
Ustawa o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych
Ustawa stosuje się do podatków i należności celnych pobieranych przez Rzeczpospolitą Polską, państwo członkowskie lub w ich imieniu. W kontekście sprawy, wierzytelność cywilnoprawna dłużnika zajętej wierzytelności, służąca zaspokojeniu należności publicznoprawnej, mieści się w zakresie stosowania przepisów o wzajemnej pomocy.
Dyrektywa 2010/24/UE art. 2 § ust. 1, ust. 2 i ust. 3 lit. c)
Dyrektywa Rady 2010/24/UE z dnia 16 marca 2010 r. w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń
Przepisy te określają zakres należności, do których stosuje się wzajemną pomoc. W ocenie NSA, wierzytelność publicznoprawna pierwotnego dłużnika, ściągana od jego dłużnika, mieści się w tym zakresie.
u.p.e.a. art. 71a § § 9
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Reguluje sytuację, gdy dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu. Organ wydaje postanowienie określające wysokość nieprzekazanej kwoty, która może być egzekwowana od dłużnika zajętej wierzytelności.
Ustawa z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych art. 2
u.p.e.a. art. 71a § § 9
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Dyrektywa Rady 2010/24/UE z dnia 16 marca 2010 r. w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń art. 2 § ust. 1, ust. 2 i ust. 3 lit. c)
Pomocnicze
u.p.e.a. art. 71b
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy podstawy uchylenia zaskarżonego orzeczenia w przypadku naruszenia przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy oddalenia skargi, jeśli zarzuty nie są uzasadnione.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie NSA granicami skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 184
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa orzekania przez NSA.
p.p.s.a. art. 204 § pkt 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa orzekania o kosztach.
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa orzekania o kosztach.
p.p.s.a. art. 209
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa orzekania o kosztach.
u.p.e.a. art. 71b
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ustawa z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych art. 48 § pkt 2
Ustawa z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych art. 46 § ust. 2 pkt 1 lit. b
Rozporządzenie Wykonawcze Komisji (UE) NR 1189/2011 art. 16 § ust. 1
Ustawa z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych art. 48 § pkt 2
Ustawa z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych art. 46 § ust. 2 pkt 1 lit. a
Rozporządzenie Wykonawcze Komisji (UE) NR 1189/2011 art. 16 § ust. 1
u.p.e.a. art. 71b
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
TFUE art. 267
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
Przepis dotyczący możliwości zadawania pytań prejudycjalnych Trybunałowi Sprawiedliwości UE.
Ustawa z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych art. 41 § ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych art. 42 § ust. 1
Argumenty
Skuteczne argumenty
Egzekucja nieprzekazanej zajętej wierzytelności od dłużnika zajętej wierzytelności służy zaspokojeniu należności publicznoprawnej pierwotnego dłużnika. Zastosowanie przepisów o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu należności podatkowych jest dopuszczalne w przypadku egzekucji wierzytelności publicznoprawnych. Określenia należności i podmiotów w pierwotnym i jednolitym tytule wykonawczym były zgodne i jednoznaczne.
Odrzucone argumenty
Zastosowanie przepisów o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu należności podatkowych do wierzytelności cywilnoprawnej jest niedopuszczalne. Niezgodność i niejednoznaczność określeń w pierwotnym i jednolitym tytule wykonawczym. Konieczność skierowania pytania prejudycjalnego do TSUE w celu wykładni przepisów UE.
Godne uwagi sformułowania
egzekucji świadczeń pieniężnych nieprzekazana przez dłużnika zajętej wierzytelności zajęta kwota wierzytelności wierzytelność cywilnoprawna dłużnika zajętej wierzytelności ma charakter cywilnoprawny, jednakże charakter ten dotyczy jedynie relacji pomiędzy dwoma stronami stosunku cywilnoprawnego, nie dotyczy zaś relacji pomiędzy organem a dłużnikiem zajętej wierzytelności. zaspokojeniu podlega nadal zobowiązanie pierwotnego dłużnika, jednakże organ dysponuje możliwością wystawienia wobec dłużnika zajętej wierzytelności zarówno tytułu wykonawczego, jak i jednolitego tytułu wykonawczego. nie powoduje wątpliwości interpretacyjnych
Skład orzekający
Stanisław Bogucki
przewodniczący
Paweł Borszowski
sprawozdawca
Jacek Pruszyński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie możliwości egzekucji wierzytelności cywilnoprawnych w ramach procedury wzajemnej pomocy przy dochodzeniu należności podatkowych, gdy celem jest zaspokojenie należności publicznoprawnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji egzekucji administracyjnej i zastosowania przepisów o wzajemnej pomocy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy złożonej kwestii egzekucji administracyjnej i zastosowania prawa unijnego, co jest istotne dla praktyków prawa podatkowego i administracyjnego.
“Egzekucja wierzytelności cywilnej na rzecz Skarbu Państwa – NSA wyjaśnia zasady.”
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII FSK 389/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Pruszyński
Paweł Borszowski /sprawozdawca/
Stanisław Bogucki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 907/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-10-17
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 765
art. 2
Ustawa z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych - tj
Dz.U. 2022 poz 479
art. 71a § 9
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U.UE.L 2010 nr 84 poz 1 art. 2 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 lit. c)
Dyrektywa Rady 2010/24/UE z dnia 16 marca 2010 r. w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 24 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. sp. z o.o. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 października 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 907/23 w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 28 kwietnia 2023 r., nr 2401-IEE.7192.147.2023.3/AZ UNP: 2401-23-095879 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od S. sp. z o.o. z siedzibą w S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 17 października 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 907/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę S. sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "Organ") z dnia 28 kwietnia 2023 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.
Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
Sąd I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do wydania wobec Skarżącej, jako dłużnika zajętej wierzytelności, postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty, na podstawie art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 – dalej jako u.p.e.a.). Postanowienie w tym przedmiocie wydał Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. 21 września 2022 r. Prawidłowość tego rozstrzygnięcia została zbadana przez DIAS postanowieniem z 14 listopada 2022 r., oraz w wyroku tutejszego Sądu z 5 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 907/23.
W niniejszej sprawie w pierwotnym tytule wykonawczym jako rodzaj należności pieniężnej wskazano: "nieprzekazana przez dłużnika zajętej wierzytelności zajęta kwota wierzytelności" oznaczając ją jako "inna". W jednolitym tytule wykonawczym nazwę wierzytelności określono jako: "inne wierzytelności podatkowe", a jako nazwę podatku/należności, której dotyczył wniosek podano: "nieprzekazana przez dłużnika zajętej wierzytelności zajęta kwota wierzytelności". Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom skargi, takie określenie egzekwowanych należności jest jednoznaczne i nie prowadzi do rozbieżności w ocenie tego, jakie zobowiązania podlegają egzekucji. Zarówno z pierwotnego tytułu wykonawczego, jak i z jednolitego tytułu wykonawczego wynika, że egzekucji podlega nieprzekazana przez dłużnika zajętej wierzytelności zajęta kwota wierzytelności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym orzeczeniu wskazał, iż samo wystawienie przez dotychczasowy organ egzekucyjny tytułu wykonawczego przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności nie prowadzi do nowej egzekucji. Z uwagi na nierozerwalny związek egzekucji zasadniczej i tej skierowanej wobec dłużnika zajętej wierzytelności, ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności kwota musi być zarachowana na poczet obowiązku zasadniczego. Wystawienie odrębnego tytułu wykonawczego stanowi niezbędny element prowadzonego postępowania egzekucyjnego, ale ten odrębny tytuł nie kreuje odrębnej egzekucji, gdyż wywodzi się on z egzekucji zobowiązania zasadniczego i stanowi jedynie konieczny środek uzyskania kwot zaliczanych na poczet tegoż zobowiązania zasadniczego (wyrok NSA z 25 czerwca 2015 r., sygn. akt II FSK 1164/13).
W uzasadnieniu wyroku WSA przyznał, iż w kwestii rozważań co do tego, że egzekucja wobec dłużnika zajętej wierzytelności służy wykonaniu zobowiązania pierwotnego dłużnika, prawidłowo organ wskazał w jednolitym tytule wykonawczym jako podstawę odpowiedzialności inną niż dłużnik osobę odpowiedzialną za zapłatę podatków, ceł i innych obciążeń, lub odpowiedzialna za inne wierzytelności związane z tymi podatkami, cłami i innymi obciążeniami. Oceny tej nie zmienia wskazanie w pierwotnym tytule wykonawczym, że skarżąca jest podmiotem, u którego powstał obowiązek. Pierwotny tytuł wykonawczy, jest wystawiany w następstwie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. W konsekwencji obowiązek podmiotu, którego dotyczy pierwotny tytuł wykonawczy powstaje wskutek wydania postanowienia.
Skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego zaskarżyła powyższe rozstrzygnięcie w całości opierając skargę kasacyjną następujących podstawach:
1. Na podstawie naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, określonej w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a."), zarzucając:
a) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a., w związku z art. 2 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 2157) i art. 2 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 lit. c) dyrektywy Rady 2010/24/UE z dnia 16 marca 2010 r. w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń (tj. Dz. U. UE. L.2010.84.1, dalej jako: "Dyrektywa"), poprzez przyjęcie, że zajęta w toku egzekucji administracyjnej cywilnoprawna wierzytelność przysługująca podatnikowi może być ściągnięta od cywilnoprawnego dłużnika zajętej wierzytelności przy zastosowaniu procedury określonej w tych aktach prawnych,
b) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1, lit. c i art. 151 p.p.s.a., w związku z art. 48 pkt 2 i art. 46 ust 2 pkt 1 lit. b ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych oraz art. 16 ust. 1 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) NR 1189/2011 ustalającego szczegółowe przepisy dotyczące niektórych przepisów Dyrektywy, poprzez akceptację odmowy uznania zarzutu w sprawie jednolitego tytułu wykonawczego mimo, iż w jednolitym tytule wykonawczym rodzaj należności pieniężnych został określony niezgodnie z treścią pierwotnego tytułu wykonawczego,
c) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a., w związku z art. 48 pkt 2 i art. 46 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych oraz art. 16 ust. 1 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) NR 1189/2011 ustalającego szczegółowe przepisy dotyczące niektórych przepisów Dyrektywy, poprzez akceptację odmowy uznania zarzutu w sprawie jednolitego tytułu wykonawczego mimo, iż w jednolitym tytule wykonawczym podmiot (osoba) został określony niezgodnie z treścią pierwotnego tytułu wykonawczego,
d) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1, lit. c i art. 151 p.p.s.a., w związku z art. 71b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r., poz. 2505, dalej jako: "u.p.e.a."), poprzez uznanie, że wierzytelność, której dotyczy krajowy (pierwotny) tytuł wykonawczy umożliwiający egzekucję jest "inną wierzytelnością podatkową" oraz że osobą (podmiotem), której dotyczy krajowy tytuł wykonawczy jest "osoba inna niż dłużnik (solidarny), odpowiedzialna za zapłatę podatków, ceł i innych obciążeń, lub odpowiedzialna za inne wierzytelności związane z tymi podatkami, cłami i innymi obciążeniami";
2. Na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zarzucając:
naruszenie art. 2 ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych i art. 2 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 lit. c) Dyrektywy (w zakresie w jakim przepisy te odnoszą się do materialnoprawnego charakteru wierzytelności, w związku z którymi możliwe jest zwrócenie się o wzajemną pomoc, tzn. do przedmiotowego zakresu współpracy pomiędzy państwami członkowskimi), przez ich błędną wykładnię, poprzez przyjęcie, że zajęta w toku egzekucji administracyjnej cywilnoprawna wierzytelność przysługująca podatnikowi, która może być ściągnięta od dłużnika podatnika w ramach prowadzonej przeciwko podatnikowi egzekucji administracyjnej, stanowi podatek w rozumieniu tych przepisów ("inną wierzytelność podatkową").
W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał zaskarżony wyrok, rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego, poprzez zasądzenie od organu na rzecz skarżącej niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Dodatkowo Skarżąca wniosła o skierowanie przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (t.j. Dz. U. z 2004 Nr 90 poz. 864[2]) pytania prawnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w celu rozstrzygnięcia następującego zagadnienia dotyczącego wykładni przepisów prawa Unii Europejskiej:
Czy art. 2 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 lit. c) dyrektywy Rady 2010/24/UE w sprawie wzajemnej pomocy przy odzyskiwaniu wierzytelności dotyczących podatków, ceł i innych obciążeń należy rozumieć w ten sposób, że na podstawie tych przepisów państwo członkowskie może zwrócić się do innego państwa członkowskiego o udzielenie pomocy przy ściąganiu wierzytelności cywilnoprawnej przysługującej podatnikowi od jego dłużnika, zajętej toku egzekucji administracyjnej prowadzonej w celu odzyskania podatków od tego podatnika, w sytuacji gdy przepisy krajowe przewidują możliwość ściągnięcia takiej wierzytelności cywilnoprawnej od dłużnika podatnika w ramach egzekucji administracyjnej prowadzonej przeciwko podatnikowi?
W zakreślonym ustawowo terminie Organ reprezentowany przez radcę prawnego wniósł odpowiedź na skargę kasacyjną wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od strony skarżącej na rzecz strony przeciwnej kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych)
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., gdzie wskazuje się, że chodzi o naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), jak również naruszenie przepisów postępowania jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, gdzie Skarżąca podnosi naruszenie art. 2 ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych i art. 2 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 lit. c) Dyrektywy (w zakresie w jakim przepisy te odnoszą się do materialnoprawnego charakteru wierzytelności, w związku z którymi możliwe jest zwrócenie się o wzajemną pomoc, tzn. do przedmiotowego zakresu współpracy pomiędzy państwami członkowskimi), zarzucając ich błędną wykładnię.
Należy bowiem zauważyć, że stosownie do przywołanego w skardze kasacyjnej art. 2 ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych ustawodawca wskazał zakres należności pieniężnych, do których stosuje się ustawę. W art. 2 pkt 1 tej ustawy wskazał zatem normodawca, że ustawę stosuje się do podatków i należności celnych pobieranych przez Rzeczpospolitą Polską, państwo członkowskie lub w ich imieniu, przez ich jednostki podziału terytorialnego lub administracyjnego, w tym organy lokalne, lub w imieniu tych jednostek lub organów, a także w imieniu Unii Europejskiej. Tak określony zakres przywołał również Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku, odnosząc się również do regulacji art. 10 ust. 1 i art. 12 Dyrektywy.
W ramach tego zarzutu Spółka podnosi błędną wykładnię poprzez przyjęcie, że zajęta w toku egzekucji administracyjnej cywilnoprawna wierzytelność przysługująca podatnikowi, która może być ściągnięta od dłużnika podatnika w ramach prowadzonej przeciwko podatnikowi egzekucji administracyjnej, stanowi podatek w rozumieniu tych przepisów ("inną wierzytelność podatkową").
Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał za zasadny tak sformułowanego zarzutu błędnej wykładni. Należy bowiem zauważyć, że stosownie do art. 71a § 9 u.p.e.a. jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na treść tej regulacji wskazał również Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo stwierdzając, że postanowienie, które jest wydane w tym trybie stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jego dłużnika i stwierdzenie, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazana zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
W rezultacie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy podkreślić konsekwencje jakie wynikają z wydania postanowienia na podstawie art. 71a u.p.e.a., co wskazał również Sąd I instancji, stwierdzając, że zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej ze wszystkimi konsekwencjami. Zaspokojeniu podlega nadal zobowiązanie pierwotnego dłużnika, jednakże organ dysponuje możliwością wystawienia wobec dłużnika zajętej wierzytelności zarówno tytułu wykonawczego, jak i jednolitego tytułu wykonawczego.
Słusznie więc stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny, że wierzytelność dłużnika zajętej wierzytelności ma charakter cywilnoprawny, jednakże charakter ten dotyczy jedynie relacji pomiędzy dwoma stronami stosunku cywilnoprawnego, nie dotyczy zaś relacji pomiędzy organem a dłużnikiem zajętej wierzytelności. Dla organu wyegzekwowanie zajętej wierzytelności służy zaspokojeniu należności pierwotnego dłużnika wobec Skarbu Państwa, a zatem wierzytelności publicznoprawnej. Trafnie więc uznał Sąd I instancji, że rodzajem należności określonym na podstawie art. 41 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 42 ust. 1 ustawy o wzajemnej pomocy nie jest wierzytelność cywilnoprawna dłużnika zajętej wierzytelności, lecz każdorazowa wierzytelność pierwotnego dłużnika. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy bowiem podkreślić konsekwencje jakie wynikają z wydania postanowienia w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. W sytuacji zatem spełnienia przesłanek wskazanych w tej regulacji, a więc stwierdzenia w toku kontroli, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu organ ten wydaje postanowienie, w ramach którego określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Określenie w tym postanowieniu wysokości nieprzekazanej kwoty powoduje normatywne skutki. Chodzi bowiem o wyegzekwowanie zajętej wierzytelności, które służy zaspokojeniu należności pierwotnego dłużnika wobec Skarbu Państwa, zatem wierzytelności publicznoprawnej. Należy przy tym zauważyć, że ,,Pojęcie nieprzekazanej kwoty (art. 71a § 9 u.p.e.a.) odnosi się do "zajętej wierzytelności albo części wierzytelności". Organ w postanowieniu wydanym na podstawie tego przepisu może więc wskazać tę część zajętej wierzytelności, która bezpodstawnie nie została mu przez dłużnika przekazana’’ (wyrok NSA z 9 sierpnia 2023r., sygn. akt III FSK 316/23. Ponadto dla zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. istotne znaczenie ma ,,fakt, że dłużnik zajętej wierzytelności nie przekazał tych należności organowi egzekucyjnemu oraz nie wskazał na żadną okoliczność prawną, która umożliwiłaby mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela’’(wyrok NSA z 8 listopada 2022 r., III FSK 1074/21). Nie sposób więc uwzględnić zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego.
W konsekwencji powyższych uwag nie zasługuje na uwzględnienie także pierwszy z zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenia art. 145 § 1. pkt 1. lit. c i art. 151 p.p.s.a., w związku z art. 2 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych i art. 2 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 lit. c) Dyrektywy.
Również zarzuty kwestionujące niezgodność pomiędzy określeniami zawartymi w pierwotnym i jednolitym tytule wykonawczym nie znalazły uznania w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Sąd I instancji wskazał na treść art. 42 ust. 1 ustawy o wzajemnej pomocy zgodnie z którym treść jednolitego tytułu wykonawczego powinna być zgodna z treścią pierwotnego tytułu wykonawczego. W dalszej kolejności prawidłowo w tym względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał analizy sformułowań zawartych w obu tytułach wykonawczych, wskazując, że sformułowania te są zgodne.
Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się z Sądem I instancji, że określenie egzekwowanych należności jest jednoznaczne i nie prowadzi do rozbieżności w ocenie tego, jakie zobowiązania podlegają egzekucji. Zarówno z pierwotnego tytułu wykonawczego, jak i z jednolitego tytułu wykonawczego wynika, że egzekucji podlega nieprzekazana przez dłużnika zajętej wierzytelności zajęta kwota wierzytelności. Nie można zatem podzielić zarzutu naruszenie art. 145 § 1 pkt 1, lit. c i art. 151 p.p.s.a., w związku z art. 48 pkt 2 i art. 46 ust 2 pkt 1 lit. b ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych oraz art. 16 ust. 1 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) NR 1189/2011.
Nie jest zasadny również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a., w związku z art. 48 pkt 2 i art. 46 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych oraz art. 16 ust. 1 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) NR 1189/2011, a zatem dotyczący stwierdzenia, że w jednolitym tytule wykonawczym podmiot (osoba) został określony niezgodnie z treścią pierwotnego tytułu wykonawczego. Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego, że skoro egzekucja wobec dłużnika zajętej wierzytelności służy wykonaniu zobowiązania pierwotnego dłużnika, to prawidłowo organ wskazał w jednolitym tytule wykonawczym jako podstawę odpowiedzialności inną niż dłużnik osobę odpowiedzialną za zapłatę podatków, ceł i innych obciążeń, lub odpowiedzialna za inne wierzytelności związane z tymi podatkami, cłami i innymi obciążeniami, zaś oceny tej nie zmienia wskazanie w pierwotnym tytule wykonawczym, że skarżąca jest podmiotem, u którego powstał obowiązek.
W konsekwencji nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1, lit. c i art. 151 p.p.s.a., w związku z art. 71b "u.p.e.a. Trzeba przy tym zauważyć, że trafnie stwierdził Sąd I instancji, że nie jest fałszywym określenie w jednolitym tytule wykonawczym wierzytelności jako ,,innej wierzytelności podatkowej’’ z uzupełnieniem, że chodzi o ,,nieprzekazaną przez dłużnika zajętej wierzytelności zajętej kwoty wierzytelności’’.
Odnosząc się do wniosku Spółki o skierowanie przez Naczelny Sąd Administracyjny pytania prawnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczącego wykładni art. 2 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 lit. c) dyrektywy Rady 2010/24/UE aktualne pozostają zaprezentowane powyżej argumenty. Stosownie zaś do art. 267 akapit drugi Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, jest zobowiązany zadać pytanie prejudycjalne, jeżeli w rozpoznanej sprawie zachodzi uzasadniona wątpliwość co do wykładni wskazanych przepisów prawa unijnego, tj. gdy decyzja w tej kwestii jest niezbędna do wydania wyroku. Należy w związku z tym stwierdzić, że z tak określoną sytuacją na gruncie przedmiotowej sprawy nie mamy do czynienia, w związku z czym brak było podstaw do występowania z pytaniem prejudycjalnym. Wskazany bowiem przez Spółkę w jej wniosku przepis prawa unijnego nie powoduje bowiem wątpliwości interpretacyjnych.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a., art. 205 § 2 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a.
Jacek Pruszyński Stanisław Bogucki Paweł Borszowski (spr.)Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI