III FSK 380/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej byłego prezesa zarządu spółki za zaległości podatkowe. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, w tym art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, kwestionując prawidłowość ustaleń faktycznych i ocenę materiału dowodowego. Podnosił, że nie ponosi winy za niezgłoszenie wniosku o upadłość spółki we właściwym czasie z powodu braku wpływu na prowadzenie spraw, zlecenia restrukturyzacji zewnętrznej firmie, stanu zdrowia oraz prowadzonych rozmów naprawczych. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej i nie dopatrzył się nieważności postępowania. Sąd podkreślił, że przesłanki do zgłoszenia wniosku o upadłość, określone w art. 11 Prawa upadłościowego, mają charakter alternatywny i równorzędny, a domniemywa się niewypłacalność, gdy opóźnienie w wykonaniu zobowiązań przekracza trzy miesiące. W analizowanej sprawie ustalono, że spółka miała znaczące zaległości wobec ZUS i US, a najstarsze z nich przekroczyły trzymiesięczny termin płatności już w grudniu 2016 r., co oznaczało niewypłacalność i bieg 30-dniowego terminu do złożenia wniosku o upadłość. Sąd uznał, że skarżący nie wykazał braku winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość, wskazując, że pełnienie funkcji członka zarządu wiąże się z obowiązkiem monitorowania sytuacji finansowej spółki i ponoszenia odpowiedzialności za skutki działań spółki. Argumenty dotyczące braku wpływu na prowadzenie spraw, zlecenia restrukturyzacji zewnętrznej firmie czy stanu zdrowia nie zostały uznane za wystarczające do wyłączenia winy. Sąd podzielił stanowisko, że podjęcie ryzyka związanego z próbą opanowania sytuacji finansowej nie zwalnia z odpowiedzialności w przypadku błędnej oceny i niemożności zaspokojenia długów. Zarzuty naruszenia art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 2a Ordynacji podatkowej również uznano za nieuzasadnione, wskazując, że zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika dotyczy wykładni prawa, a nie ustalania stanu faktycznego. W konsekwencji, skarga kasacyjna została oddalona, a skarżący został obciążony kosztami postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki, interpretacja pojęcia niewypłacalności i właściwego czasu na zgłoszenie wniosku o upadłość, a także zakres stosowania zasady 'in dubio pro tributario'.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania podatkowe spółki, z uwzględnieniem przepisów Prawa upadłościowego i Ordynacji podatkowej. Interpretacja pojęcia 'braku winy' jest ściśle związana z okolicznościami faktycznymi konkretnej sprawy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy członek zarządu spółki może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki, jeśli wykaże brak winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość we właściwym czasie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, członek zarządu nie może uwolnić się od odpowiedzialności, jeśli nie wykaże w sposób przekonujący braku winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość we właściwym czasie, a podnoszone okoliczności (np. brak wpływu na prowadzenie spraw, zlecenie restrukturyzacji zewnętrznej firmie) nie stanowią wystarczającego usprawiedliwienia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że obowiązek monitorowania sytuacji finansowej spółki i terminowego zgłoszenia wniosku o upadłość spoczywa na członku zarządu. Brak wystarczających dowodów na brak winy, a podnoszone argumenty nie zwalniają z odpowiedzialności.
Kiedy powstaje niewypłacalność dłużnika w rozumieniu Prawa upadłościowego, uzasadniająca złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Niewypłacalność powstaje, gdy dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, co domniemywa się, gdy opóźnienie w wykonaniu zobowiązań przekracza trzy miesiące, lub gdy zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez ponad dwadzieścia cztery miesiące.
Uzasadnienie
Sąd powołuje się na przepisy Prawa upadłościowego (art. 11 ust. 1 i 1a) oraz orzecznictwo, wskazując, że opóźnienie w płatności drugiego z kolei zobowiązania, trwające dłużej niż trzy miesiące, stanowi podstawę do uznania dłużnika za niewypłacalnego.
Czy zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika (art. 2a Ordynacji podatkowej) ma zastosowanie do ustalania stanu faktycznego w sprawie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zasada ta dotyczy wyłącznie wykładni przepisów prawa podatkowego, a nie wątpliwości co do stanu faktycznego, który podlega ustaleniu zgodnie z zasadami postępowania.
Uzasadnienie
Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że art. 2a Ordynacji podatkowej nakazuje rozstrzyganie na korzyść podatnika wątpliwości prawnych, a nie faktycznych.
Przepisy (22)
Główne
o.p. art. 116 § § 1
Ordynacja podatkowa
Określa przesłanki odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki oraz warunki uwolnienia się od tej odpowiedzialności (zgłoszenie wniosku o upadłość, brak winy, wskazanie mienia).
p.u. art. 11
Ustawa Prawo upadłościowe
Określa przesłanki niewypłacalności dłużnika (utrata zdolności do wykonywania zobowiązań, opóźnienie powyżej 3 miesięcy, nadwyżka zobowiązań nad majątkiem).
p.u. art. 21 § ust. 1
Ustawa Prawo upadłościowe
Nakłada obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie 30 dni od wystąpienia podstawy do jej ogłoszenia.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa orzekania o oddaleniu skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
o.p. art. 2a
Ordynacja podatkowa
Nakazuje rozstrzyganie wątpliwości prawnych na korzyść podatnika, nie dotyczy wątpliwości faktycznych.
o.p. art. 187 § § 1
Ordynacja podatkowa
Dotyczy obowiązku organów podatkowych do zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
o.p. art. 191
Ordynacja podatkowa
Dotyczy swobodnej oceny dowodów przez organ podatkowy.
o.p. art. 122
Ordynacja podatkowa
Dotyczy obowiązku organu podatkowego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy podstaw uchylenia decyzji lub postanowienia z powodu naruszenia prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy podstaw uchylenia decyzji lub postanowienia z powodu naruszenia przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy oddalenia skargi, gdy nie zachodzą podstawy do jej uwzględnienia.
p.p.s.a. art. 173
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy prawa do wniesienia skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 174
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa podstawy kasacyjne (naruszenie prawa materialnego lub istotne naruszenie przepisów postępowania).
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa zakres rozpoznania sprawy przez NSA (granice skargi kasacyjnej, z urzędu nieważność).
p.p.s.a. art. 183 § § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa przypadki nieważności postępowania przed NSA.
p.p.s.a. art. 204 § pkt 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego od strony przegrywającej.
p.p.s.a. art. 207 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy zasad zwrotu kosztów postępowania.
p.p.s.a. art. 209
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy zwrotu kosztów w przypadku oddalenia skargi.
p.p. art. 10 § ust. 2
Ustawa Prawo przedsiębiorców
Dotyczy zasad prowadzenia działalności gospodarczej, w kontekście zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść przedsiębiorcy.
Ustawa Prawo restrukturyzacyjne
Wspomniana w kontekście przesłanek zwalniających z odpowiedzialności podatkowej.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów prawa procesowego, w tym art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w związku z brakiem stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania. • Naruszenie przepisów postępowania podatkowego (art. 180, 187 § 1, 191 w zw. z art. 122 o.p.) poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego i ocenę materiału dowodowego. • Naruszenie art. 151 p.p.s.a. w związku z oddaleniem skargi i brakiem uchylenia zaskarżonych decyzji. • Naruszenie art. 116 § 1 o.p. oraz art. 11 i 21 ustawy Prawo upadłościowe poprzez ich nieprawidłową wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. • Naruszenie art. 2a o.p. w zw. z art. 2 Konstytucji RP i art. 10 ust. 2 Prawa przedsiębiorców poprzez brak uwzględnienia zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika.
Godne uwagi sformułowania
Członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne... • Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. • Niewypłacalność istnieje zarówno wtedy, gdy dłużnik nie ma środków finansowych, jak i wtedy, gdy nie wykonuje zobowiązań z innych powodów. • Brak winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość może być odnoszony jedynie do wyjątkowych sytuacji, w których członek zarządu nie ma wiedzy co do rzeczywistej sytuacji w zakresie płacenia zobowiązań przez spółkę z uzasadnionych (obiektywnie) przyczyn i przy dołożeniu należytej staranności nie może tej wiedzy uzyskać albo podjąć stosownych działań. • Nieznajomość kondycji finansowej spółki trzeba rozpatrywać jako zaniechanie obowiązków członka zarządu, które należy uznać za zawinione.
Skład orzekający
Jacek Pruszyński
przewodniczący sprawozdawca
Sławomir Presnarowicz
członek
Agnieszka Olesińska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki, interpretacja pojęcia niewypłacalności i właściwego czasu na zgłoszenie wniosku o upadłość, a także zakres stosowania zasady 'in dubio pro tributario'."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania podatkowe spółki, z uwzględnieniem przepisów Prawa upadłościowego i Ordynacji podatkowej. Interpretacja pojęcia 'braku winy' jest ściśle związana z okolicznościami faktycznymi konkretnej sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy odpowiedzialności osobistej członków zarządu za długi spółki, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie wśród przedsiębiorców i prawników. Wyjaśnia kluczowe kwestie związane z terminami i dowodzeniem braku winy.
“Czy możesz odpowiadać za długi spółki? NSA wyjaśnia, kiedy brak winy nie zwalnia z odpowiedzialności.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.