III FSK 378/23

III FSK 378/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Olesińska
Jolanta Sokołowska /sprawozdawca/
Krzysztof Winiarski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Sygn. powiązane
I SA/Gl 897/21 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-02-08
III FZ 375/22 - Postanowienie NSA z 2022-10-21
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1325
art. 108 § 2 pkt 2 lit. a), art. 116 § 1, § 2 i § 4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
Dz.U. 2017 poz 1577
art. 18 § 2
Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 174, art. 176 i art. 183 § 1.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, Protokolant asystent sędziego Julia Zielska, po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 897/21 w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 22 kwietnia 2021 r., nr 2401-IEW2_.4123.35.2020 2401-IEW2.4123.3.2021 2401-21-087035 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 8 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 897/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: WSA) po rozpoznaniu sprawy ze skargi Z. K. (dalej: Skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 22 kwietnia 2021 r. w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za okres od września 2015 r. do marca 2016 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego – uchylił zaskarżoną decyzję.
Skargę kasacyjną wniósł Dyrektor IAS. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego oraz mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przez Sąd przepisów postępowania, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 108 § 2 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm., dalej: O.p.) poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że w sprawie nie miało miejsca prawidłowe doręczenie decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego poprzedzające wszczęcie postępowania w sprawie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 116 § 1, § 2 i § 4 O.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że w sprawie nie ziściły się przesłanki rozciągnięcia odpowiedzialności za zaległości G. sp.
z o.o. w S. (dalej: Spółka) na Skarżącego.
Dyrektor IAS wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy – poprzez rozpoznanie skargi i jej oddalenie na podstawie art. 188 P.p.s.a., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna jest niezasadna. W jej petitum zarzucono naruszenie art. 108 § 2 pkt 2 lit. a) i art. 116 § 1, § 2 i § 4 O.p., ale o przepisach tych nawet nie wspomniano w uzasadnieniu. Skoncentrowano się wyłącznie na wykazaniu, że Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 18 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.; dalej: K.s.h.), wskazując, iż to ona legła u podstaw stanowiska Sąd, według którego nie została skutecznie doręczona decyzja określająca Spółce wysokość zobowiązań.
Przez wzgląd na regulacje z art. 174 w związku z art. 176 i art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może poddać kontroli skargę kasacyjną w zakresie w jakim zarzut został uzasadniony, tj. odnośnie do zawartego w jej uzasadnieniu zarzutu naruszenia art. 18 § 2 K.s.h.
Ten ostatnio przywołany przepis stanowił, iż nie może być członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej albo likwidatorem osoba, która została skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwa określone w przepisach rozdziałów XXXIII-XXXVII Kodeksu karnego oraz w art. 587, art. 590 i w art. 591 ustawy. Zacytowany przepis ustanawia bezwzględny zakaz sprawowania m.in. funkcji członka zarządu przez osobę skazaną. Jedynym kryterium decydującym o utracie zdolności do pełnienia obowiązków członka zarządu jest skazanie prawomocnym wyrokiem.
W orzecznictwie i literaturze przedmiotu dość jednolicie uznaje się, że utrata zdolności do pełnienia funkcji określonych w art. 18 § 1 K.s.h. następuje z chwilą uprawomocnienia się wyroku skazującego za popełnione przestępstwo i skutek ten następuje ex lege (vide np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 2015 r., III CSK 283/14, z dnia 17 lutego 2016 r., III CSK 107/15, z dnia 3 lipca 2019 r. II CSK 323/18, a także postanowienie tego Sądu z dnia 30 września 2020 r., I UK 263/19; M. Dumkiewicz Kodeks spółek handlowych, Komentarz, wyd. II - publ. LEX; A. Kidyba Kodeks spółek handlowych Tom I Komentarz – publ. LEX; D. Wajda Prawomocne skazanie za przestępstwa określone w art. 18 § 2 k.s.h. a pełnienie funkcji w organie spółki kapitałowej – publ. PPH 2018/2/22-27). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stanowisko to podziela.
Natomiast teza prezentowana w przywołanej w skardze kasacyjnej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2013 r., III CZP 13/13 nie zyskała akceptacji, o czym zaświadczają chociażby powyżej przywołane orzeczenia Sądu Najwyższego. W piśmiennictwie zwracano uwagę na negatywne skutki tej uchwały. Postawiony w niej wymóg uzyskania "stwierdzenia nieważności" uchwały powołującej członka zarządu dla jej "unicestwienia" uznano za "zachętę dla jawnego naruszania prawa" (m.in. D. Wajda Prawomocne skazanie za przestępstwa określone w art. 18 § 2 k.s.h. a pełnienie funkcji w organie spółki kapitałowej). Słusznie wskazywano, iż w sytuacji, gdy nikt nie zaskarżyłby uchwały w przedmiocie powołania skazanej prawomocnym wyrokiem osoby, przysługiwałby jej mandat do pełnienia funkcji przez cały okres, na jaki została powołana, co de facto uchylałoby zakaz z art. 18 § 2 k.s.h., czyli w rzeczy samej przepis ten zostałby pozbawiony wszelkiego znaczenia normatywnego (A. Kidyba Kodeks spółek handlowych Tom I Komentarz). Jako przykład wskazano sytuację, gdy zarządca spółki, którą kontroluje właścicielsko, popełnia przestępstwo objęte zakresem art. 18 § 2 K.s.h., po czym powołuje sam siebie do zarządu i dba o to, aby nikt uchwały nie zaskarżył i określano tę sytuację jako urągającą wprost powadze prawa. Poglądy te podziela Naczelny Sąd Administracyjny.
Mając na uwadze powyższe Sąd odwoławczy ocenił jako prawidłowe stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż utrata zdolności do pełnienia funkcji określonych w art. 18 § 2 K.s.h. następuje ex lege wskutek uprawomocnienia się wyroku za popełnione przestępstwo, zaś zarzut naruszenia tego przepisu uznał za niezasadny.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
sędzia A. Olesińska sędzia K. Winiarski sędzia J. Sokołowska