III FSK 369/24

III FSK 369/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-09-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Olesińska /sprawozdawca/
Bogusław Woźniak
Wojciech Stachurski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Lu 488/23 - Wyrok WSA w Lublinie z 2023-11-24
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 162
art. 12 ust. 3 i 4
Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151, art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 12 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Lu 488/23 w sprawie ze skargi Prezydenta Miasta L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 5 lipca 2023 r. nr 0601-IEE.619.2.2023.9 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 5 lipca 2023 r. nr 0601-IEE.619.2.2023.9, 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie na rzecz Prezydenta Miasta L. kwotę 1120 (słownie: tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
|III FSK 369/24 | |
| | |
UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 488/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę Prezydenta Miasta L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 5 lipca 2023 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia o przyznaniu własności nieruchomości.
Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu stwierdził, że stanowisko organu o odmowie stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z 10 stycznia 2022 r. jest prawidłowe. Organ rozpoznający wniosek stwierdzenie nieważności, nie mógł rozpatrywać wniosku co do istoty sprawy i nie mógł zastępować czy powtarzać postępowania zakończonego ostatecznie postanowieniem zapadłym w postępowaniu egzekucyjnym. Takiego zaś działania faktycznie oczekiwał skarżący, który podnosił, że w chwili przysądzenia (przyznania własności) organ nie ustalił w sposób należyty stanu faktycznego i nie uwzględnił, że w dniu 23 grudnia 2021 r. ostateczną stała się decyzja Prezydenta Miasta L. z 18 listopada 2021 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przy ul. [...] na wyodrębnionej działce [...], która z tym dniem z mocy prawa przeszła na własność Gminy L. Skarżący nie zaprzeczył przy tym, że nie powiadamiał organu egzekucyjnego ani o toczącym się postępowaniu w tym przedmiocie, ani o jego wyniku. Uznał, że wiedza na ten temat ma charakter powszechny, wobec dokonywanych obwieszczeń publicznych. W zażaleniu na postanowienie wydane w niniejszej sprawie w pierwszej instancji oraz w skardze powołano nadto jako naruszone przepisy ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz ustawy drogach publicznych. Mając na uwadze powyższe, WSA w Lublinie przypomniał, że podstawą rozstrzygnięcia organu w ramach postanowienia z dnia 10 stycznia 2022 r. był przepis art. 112b § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479, dalej jako: u.p.e.a.). Zgodnie z nim, jeżeli postanowienie o przybiciu stało się ostateczne i nabywca uiścił cenę nabycia albo postanowienie o ustaleniu ceny nabycia stało się ostateczne i jednostka lub osoba, o których mowa w art. 110n, uregulowała całą cenę nabycia, organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przyznaniu własności. Sąd ten podkreślił, że w niniejszej sprawie poza sporem pozostaje fakt, że trzecia licytacja udziału w nieruchomości okazała się bezskuteczna, zaś A. O. (uczestniczka postępowania egzekucyjnego) złożyła wniosek o przejęcie tej części nieruchomości na własność. Organ po jej wysłuchaniu i udzieleniu na jej rzecz postanowieniem z 24 listopada 2021 r. przybicia (art. 111m § 4 u.p.e.a.), wezwał do uiszczenia ustalonej ceny udziału w nieruchomości (art. 112 § 1 u.p.e.a.). Wskazana w wezwaniu kwota została w całości uiszczona w dniu 30 grudnia 2021 r. W takich okolicznościach organ był zobowiązany do zastosowania art. 112b § 1 u.p.e.a., tj. do wydania postanowienia o przyznaniu własności. Pokreślenia wymaga, że organ egzekucyjny na każdym etapie sprawy, przed podejmowaniem kolejnych czynności, dokonywał sprawdzenia stanu wpisów w księdze wieczystej. Działanie organu było zatem w pełni uprawnione i prawidłowe w świetle przepisów ustawy egzekucyjnej, które stanowiły podstawę jego rozstrzygnięcia. Wyrok ten w całości dostępny jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl (CBOSA).
Nie zgadzając się z powyższym wyrokiem skargę kasacyjną Na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej p.p.s.a.) złożył pełnomocnik skarżącego, który zaskarżył wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy a mianowicie:
a. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt I lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 6, 7, 77, 80 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako: k.p.a.) przez oddalenie skargi, która powinna być uwzględniona w sytuacji gdy Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie dopuścił się wprowadzonym przez siebie postępowaniu, zakończonym skarżonym postanowieniem, naruszenia art. 7, 77, 80 k.p.a. przez niewszechstronne zebranie i rozważenie materiału dowodowego oraz dowolne przyjęcie, że możliwe jest przyznanie A. O. własności ułamkowej części nieruchomości, tj. udziału w wysokości 1/3 w nieruchomości stanowiącej działkę zabudowaną o nr [...], pot. w L. przy ul. [...], pow. 0,1500 ha, dla której Sąd Rejonowy L. w L., X Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą nr [...], w sytuacji gdy niniejsza nieruchomość była objęta decyzją Prezydenta Miasta L. nr [...] z dnia 18 listopada 2021 roku o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej: budowa ul. [...], i w konsekwencji z mocy prawa przeszła na własność Gminy L.,
b. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § I pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 49 ust.1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. Dz. U. z 2023, poz. 775, 803 ) w zw. Z art. 11d ust. 5 I 11f ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tj. Dz. U. z 2023, poz. 162) przez oddalenie skargi, która powinna być uwzględniona w sytuacji, gdy Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie zignorował publiczne obwieszczenia mające za przedmiot sporną nieruchomość, a do których był zobowiązany organ prowadzący postępowanie w przedmiocie zezwolenia na realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, co doprowadziło do wydania postawienia o przyznaniu A. O. własności ułamkowej części nieruchomości, tj. udziału w wysokości 1/3 w nieruchomości stanowiącej działkę zabudowaną o nr [...], pot. w L. przy ul. [...], pow. 0,1500 ha, dla której Sąd Rejonowy L. w L., X Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą nr [...], w sytuacji gdy niniejsza nieruchomość była objęta decyzją Prezydenta Miasta L. nr 1303/21 z dnia 18 listopada 2021 roku o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej: budowa ul. [...], i w konsekwencji z mocy prawa przeszła na własność Gminy L.
2. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego a to: a. art. 12 ust. 4 w zw. z art. 11f ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j. Dz. U. z 2023, poz. .162 ) oraz art. 2a ust. 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych ( t.j. Dz. U. 2023, poz. 645, 760 ) przez zaaprobowanie przez WSA w Lublinie postępowania organów administracji skarbowej polegającego na przyznaniu Pani A. O. własności ułamkowej części nieruchomości, tj. udziału w wysokości 1/3 w nieruchomości stanowiącej działkę zabudowaną o nr [...], pot. w L. przy [...], o pow. 0,1500 ha, dla której Sąd Rejonowy L. w L., X Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą nr [...], w sytuacji gdy niniejsza nieruchomość była objęta decyzją Prezydenta Miasta L. nr 1303/21 z dnia 18 listopada 2021 roku o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej: budowa ul. [...], i w konsekwencji z mocy prawa przeszła na własność Gminy L.
Mając na uwadze przedstawione zarzuty w pierwszej kolejności wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie w całości skarżonego wyroku i poprzedzających go postanowień organów administracji, a to postanowienia z dnia 5 lipca 2023 roku oraz z dnia 25 maja 2023 r. nr 0601-lEE619.1.2023.13 oraz stwierdzenie nieważności postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z 10 stycznia 2022 roku nr 0610-SEE1 .711.2.2022/O o przyznaniu własności – A. O. (zam. ul. [...]) - ułamkowej części nieruchomości, tj. udziału w wysokości 1/3 w nieruchomości stanowiącej działkę zabudowaną o nr [...], pol. w L. przy ul. [...], o pow. 0,1500 ha, dla której Sąd Rejonowy L. w L., X Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Wniósł także o zasądzenie od organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego w tym postępowaniu, według norm przepisanych oraz nie wniósł o rozpoznanie niniejszej skargi na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Prezydent Miasta L. domagał się stwierdzenia nieważności postanowienia z 10 stycznia 2022 r., którym organ egzekucyjny przyznał własność udziału w nieruchomości (działki nr [...]) osobie, której wcześniej udzielił przybicia. Prezydent we wniosku (k. 1-2 akt adm.) o stwierdzenie nieważności postanowienia z 10 stycznia 2022 r. powołuje się na to, że zanim doszło do wydania tego postanowienia, działka nr [...] uległa podziałowi na działki [...] i [...], a jedna z powstałych w wyniku podziału działek (nr [...]) z mocy prawa przeszła na własność Gminy L. Sąd pierwszej instancji skupił się na tym, że organ egzekucyjny wydając postanowienie z 10 stycznia 2022 r. o przyznaniu własności nie miał podstaw do przypuszczeń, że co do działki nr [...] wydano wcześniej decyzję z 18 listopada 2021 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Sąd pierwszej instancji uznał, że odmowa stwierdzenia nieważności postanowienia z 10 stycznia 2022 r. był zasadna, ponieważ organ nie dopuścił się jakiegokolwiek naruszenia przepisów związanych z prowadzeniem egzekucji z nieruchomości. Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że przyczyna, która doprowadziła do zaistniałej sytuacji, leży po stronie Prezydenta Miasta L., który nie zawiadomił organu egzekucyjnego o zmianach w statusie części działki nr [...].
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji nie odniósł się należycie do istoty problemu. Jest nią to, czy w istocie organ egzekucyjny przeniósł na uczestnika postępowania egzekucyjnego udział we współwłasności takiej nieruchomości, która stanowiła już własność Miasta. Autor skargi kasacyjnej zasadnie zarzuca w pierwszym zarzucie skargi kasacyjnej, że WSA nie dostrzegł, iż Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie dopuścił się naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. przez niewszechstronne zebranie, rozważenie i ocenę materiału dowodowego, bez których to czynności nie sposób było pozytywnie zweryfikować przyjęcia przez organ za prawidłowe przyznanie A. O. udziału w wysokości 1/3 we własności nieruchomości stanowiącej działkę zabudowaną nr [...], położoną w L. przy ul. [...], pow. 0,1500 ha. Ustosunkowując się do wniosku Prezydenta o stwierdzenie nieważności postanowienia z 10 stycznia 2022 r. organ zobowiązany był zbadać i ustosunkować się do tego, czy w istocie ta nieruchomość była objęta decyzją Prezydenta Miasta L. nr [...] z dnia 18 listopada 2021 roku o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej: budowa ul. [...], i czy w konsekwencji – tak jak twierdzi Prezydent - z mocy prawa działka [...] przeszła na własność Gminy L. w dacie wskazywanej przez Prezydenta, tj. 23 grudnia 2021 r. Organ kwestie te zmarginalizował, skupiając się na tym, czy organowi egzekucyjnemu można przypisać jakieś zaniedbanie. Tym niemniej, jeśli potwierdziłyby się twierdzenia Prezydenta, organ prowadził egzekucję działając – przynajmniej od pewnego momentu - w błędnym przekonaniu, że udział 1/3 w nieruchomości należy do zobowiązanego, podczas gdy nieruchomość była już własnością Gminy L. To przez pryzmat prawa własności (oraz, jak słusznie wskazuje autor skargi kasacyjnej, praworządności) organ powinien był rozpatrzeć wniosek o stwierdzenie nieważności postanowienia z 10 stycznia 2022 r. o przyznaniu własności.
Naczelny Sąd Administracyjny jako sąd kasacyjny nie jest władny wypowiedzieć się co do takich kwestii, które w ogóle nie były przedmiotem badania przez sąd pierwszej instancji, ani na które nie zwrócił uwagi organ. Zaskarżone postanowienie należało zatem uchylić ze względu na uchybienia proceduralne, których dopuścił się organ rozpatrując wniosek o stwierdzenie nieważności, a których to uchybień sąd pierwszej instancji nie dostrzegł. Organ ponownie rozpatrując sprawę ponownie rozważy, czy postanowienie przyznające udział 1/3 własności nieruchomości działki [...] nie naruszało prawa w stopniu rażącym. Uwzględni przy tym kontekst wyłaniający się z twierdzeń Prezydenta, z których wynika, że "działka nr [...] uległa podziałowi na działkę nr [...] oraz [...], przed jej przyznaniem Pani A. O., zaś Gmina L. z mocy prawa nabyła prawo własności działki nr [...]" (cytat z wniosku o stwierdzenie nieważności z dnia 27 marca 2023 r.). Organ zweryfikuje, jaki był stan prawny działki w dacie udzielania przybicia oraz wydania spornego postanowienia z 10 stycznia 2022 r. i wypowie się co do tego, czy postanowienie przysądzające własność mogło być wydane w okolicznościach zaistniałych w sprawie. Oceny, czy wystąpiło rażące naruszenie prawa, organ dokona nie tylko przez pryzmat tego, czy organ egzekucyjny działał w usprawiedliwionym okolicznościami przeświadczeniu, że prowadzi egzekucję z udziału w nieruchomości należącego do zobowiązanego, z którego majątku była prowadzona egzekucja, lecz także przez pryzmat tego, jaki był rzeczywiście status prawny działki nr [...] (lub też działek [...] i [...]) w momencie wydawania postanowienia, o którego stwierdzenie nieważności wnosi Prezydent. Organ zbada, oceni i wypowie się co do tego, czy decyzja Prezydenta Miasta L. z 18 listopada 2021 r. wywołała skutek prawnorzeczowy, na jaki powołuje się Prezydent – zważywszy, że organ wcześniej, jak wskazuje, zajął udział 1/3 w nieruchomości, który należał do dłużnika, przeciwko któremu była prowadzona egzekucja.
W postanowieniu z dnia 25 maja 2023 r. o odmowie stwierdzenia nieważności postanowienia z dnia 10 stycznia 2021 r. wskazano m.in.: "wydanie przez Prezydenta Miasta L. decyzji nr [...] z dnia 18 listopada 2021 o zezwoleniu na realizacje inwestycji drogowej [...] nie stanowi podstawy do uznania postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z 10 stycznia 2021 r. [...] za obarczone wadą rażącego naruszenia prawa." Dalej DIAS (s. 5 tego samego postanowienia z 25 maja 2023 r. wskazuje, że ponieważ postanowienie organu egzekucyjnego z 10 stycznia 2022 r. wywołało skutek materialnoprawny w postaci przeniesienia własności na nabywcę, brak jest możliwości zmiany i wyeliminowania z obrotu prawnego ostatecznego postanowienia z 10 stycznia 2022 r. o przyznaniu własności.
Rzecz jednak w tym, że dwa organy równolegle twierdzą, że ich rozstrzygnięcia wywołały skutek prawnorzeczowy i oba te organy wskazują na ustawowe podstawy tego, że ich rozstrzygnięcia stanowią podstawę do dokonywania wpisów w księgach wieczystych. Prezydent powołuje się na to, że jego decyzja z 18 listopada 2021 r. wywołała skutek w postaci nabycia prawa własności – tyle że przez Miasto L. Z art.12 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych wynika: "Decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stanowi podstawę do dokonania wpisów w księdze wieczystej i w katastrze nieruchomości." Z kolei ust. 4 stanowi, że nieruchomości lub ich części, o których mowa w art. 11f ust. 1 pkt 6, stają się z mocy prawa (...) własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych - z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna.
W świetle tego, skutek w postaci przejścia – z mocy prawa – własności działki [...] na Miasto L. nastąpiłby wcześniej, bo już 23 grudnia 2021 r., zaś postanowienie organu egzekucyjnego o przyznaniu własności zostało wydane dopiero 10 stycznia 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej aby zasadnie twierdzić, że skutek w postaci przejścia własności wywołało jego postanowienie z 10 stycznia 2022 r., a nie wcześniejsza decyzja Prezydenta z 18 listopada 2021 r. (ostateczna z dniem 23 grudnia 2021 r.) – musi wskazać podstawy prawne do uznania, że decyzja Prezydenta nie wywołała skutku prawnego przewidzianego w art. 12 ust. 3 i 4 ustawy o realizacji inwestycji, tj. że własność działki [...] z dniem 23 grudnia 2021 r. nie przeszła na Miasto L. Takiej argumentacji nie ma w zaskarżonym postanowieniu. Tego zagadnienia nie dostrzegł również i nie ustosunkował się do niego sąd pierwszej instancji. Dlatego też wyrok sądu pierwszej instancji należało uchylić, ze względu na częściową zasadność pierwszego z zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, odnoszącego się do naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.
Ponieważ zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego istota sprawy – w zakresie stwierdzonych uchybień procesowych – została wyjaśniona, możliwe było na podstawie art. 188 p.p.s.a. rozpoznanie skargi wniesionej do sądu pierwszej instancji. Uznając za zasadne zarzuty odnoszące się do niepełnego wyjaśnienia sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 188 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie.
O kosztach postępowania sądowego (za obie instancje) rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 203 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a. Na koszty te (w sumie 1120 zł) złożyły się: wpis od skargi do sądu pierwszej instancji (200 zł), wynagrodzenie pełnomocnika za reprezentowanie skarżącego Prezydenta Miasta L. w postępowaniu przed WSA (480 zł), opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku WSA (100 zł), wpis od skargi kasacyjnej (200 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika za sporządzenie skargi kasacyjnej (240 zł).
SWSA (del.) Agnieszka Olesińska SNSA Wojciech Stachurski SNSA Bogusław Woźniak