III FSK 535/22

III FSK 535/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Sokołowska /sprawozdawca/
Jacek Brolik /przewodniczący/
Paweł Borszowski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Wa 1390/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-01-18
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 27c,  art. 33 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Anna Sokołowska (sprawozdawca), Protokolant Anna Iwaszkiewicz, po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1390/21 w sprawie ze skargi G. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu I instancji.
Wyrokiem z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1390/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę G. K. (dalej: "Zobowiązany" "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: "organ II instancji") z 13 kwietnia 2021 r. nr [...] wydane po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. (dalej: "wierzyciel", "organ egzekucyjny", "organ I instancji") z 18 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
2. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przedstawił następujący stan sprawy:
Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. będąc jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z 10 października 2019 r., wystawionych celem doprowadzenia
do wyegzekwowania zaległości ciążącej na Zobowiązanym oraz jego żonie
E. K., jako odpowiedzialnej majątkiem wspólnym. Tytuły obejmowały
zaległość z tytułu podatku od towarów i usług za okres od 12/2006 r. do 10/2007 r.
i od 12/2007 r. do 04/2008 r. w łącznej kwocie należności głównej 3.308.937,60 zł
i należne odsetki za zwłokę. Podstawę prawną tytułów wykonawczych stanowiły decyzje z 27 listopada 2014 r. nr [...] i z 17 grudnia 2014 r.
nr [...].
Organ egzekucyjny 14 października 2019 r. skierował do Zobowiązanego i jego żony przesyłkę zawierającą odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniem
z 11 października 2019 r. o zajęciu nieruchomości położonej w miejscowości L., Gmina K., stanowiącej działkę niezabudowaną [...], dla której
Sąd Rejonowy w W. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę
wieczystą nr [...] oraz wezwał do zapłaty w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, egzekwowanych na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych należności wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Korespondencję podjął Zobowiązany w dniu 16 października 2019 r. Natomiast zawiadomieniem
z 30 października 2019 r. organ egzekucyjny uchylił w całości przedmiotowe zajęcie,
a następnie ponownie skierował, tym razem wyłącznie do E. K. zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych. Przesyłkę doręczono w trybie
art. 43 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
(Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. - dalej: "k.p.a.") w dniu 5 listopada 2019 r.
Zobowiązany 23 października 2019 r. wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej:
1) na podstawie art. 27c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.")
w zw. z art. 33 § 1 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 78 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm. – dalej: "Konstytucji RP") – zarzut braku doręczenia odpisów tytułów wykonawczych E. K., która jako żona Zobowiązanego została pozbawiona prawa do ochrony prawnej własnych interesów;
2) na podstawie art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w zw. z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a.
- zarzut niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 § 1
pkt 2 u.p.e.a. poprzez wskazanie adresu zameldowania E. K., nie zaś jej aktualnego adresu zamieszkania;
3) na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. - zarzut przedawnienia obowiązku podatkowego;
4) na podstawie art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. w zw. z art. 29 § 1 u.p.e.a. - zarzut niedopuszczalności prowadzenia egzekucji administracyjnej;
5) na podstawie art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a.
- zarzut naruszenia zasady prawdy obiektywnej;
6) na podstawie art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. - zarzut braku doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.
Mając na uwadze powyższe Zobowiązany wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego i uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych.
Postanowieniem z 15 listopada 2019 r. organ egzekucyjny zawiesił prowadzone postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia
w sprawie zarzutów.
Organ I instancji postanowieniem z 18 grudnia 2020 r. uznał zarzut określony
w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., tj. przedawnienie obowiązku - za niedopuszczalny
oraz uznał zarzuty określone w art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. - niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, w art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. - brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia oraz w art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. - niespełnienie wymogów określonych w art. 27 – za nieuzasadnione.
Po rozpatrzeniu zażalenia organ odwoławczy postanowieniem z 13 kwietnia 2021 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
3. Skarga do Sądu I instancji.
Zobowiązany na postanowienie organu odwoławczego skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie przepisów: art. 27c w zw. z art. 33 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 78 Konstytucji RP
(w związku z pozbawieniem E. K. prawa do ochrony prawnej własnych interesów); art. 33 § 1 pkt 10 w zw. z art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (w związku ze wskazaniem
w tytule wykonawczym adresu zameldowania E. K., a nie aktualnego adresu zamieszkania); art. 33 § 1 pkt 6 w zw. z art. 29 § 1 u.p.e.a. (w związku
z niedopuszczalnością egzekucji administracyjnej); art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. (w związku z brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia); art. 6, art. 7, art. 8,
art. 11, art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. (w związku
z naruszeniem zasad ogólnych postepowania administracyjnego).
4. Stanowisko Sądu I instancji.
Sąd I instancji oddalił skargę i wskazał, że przedmiotem sporu pomiędzy stronami w rozpoznawanej sprawie jest prawidłowość sposobu rozpatrzenia zarzutów na postępowanie egzekucyjne w administracji wniesionych przez skarżącego.
Sąd I instancji podkreślił, że skoro zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej został wniesiony przez Zobowiązanego w 2019 r., to do zarzutu
stosuje się przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r. (zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw
- Dz. U. z 2019 r. poz. 2070 ze zm.).
Sąd I instancji stwierdził w oparciu o art. 27c, art. 33 § 1, art. 34 § 1, § 4 u.p.e.a.
(w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r.) oraz art. 78 Konstytucji RP, że jeżeli nawet na organie egzekucyjnym ciążył obowiązek doręczenia żonie Zobowiązanego odpisu tytułu wykonawczego, to konsekwencją niedoręczenia odpisu tytułu wykonawczego w terminie 14 dni od dnia pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego jest jedynie niedopuszczalność pobrania opłat egzekucyjnych przez organ egzekucyjny (art. 64 § 2 u.p.e.a.). Brak doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego nie wpływa na możność prowadzenia egzekucji oraz ważność dokonanych czynności egzekucyjnych, lecz organ egzekucyjny, stwierdzając takie uchybienie powinien bezzwłocznie tytuł wykonawczy doręczyć.
Sąd I instancji wyjaśnił, że ustawodawca był władny nie przyznać uprawnienia do zaskarżania tytułów wykonawczych, żonie Zobowiązanego w sytuacji, o których mowa w art. 27c u.p.e.a. i nie stanowi to naruszenia art. 78 Konstytucji RP. Wskazał również na wyrok NSA z dnia 30 września 2021 r., sygn. akt III FSK 4135/21
i na zasadę związania na podstawie art. 153 p.p.s.a. Orzeczenie to rozstrzygnęło prawomocnie w sprawie E. K., że skoro nie była zobowiązanym w rozumieniu
art. 1a § 1 pkt 20 u.p.e.a., to nie przysługiwało jej uprawnienie zarezerwowane wyłącznie dla zobowiązanego, a do takich uprawnień należało prawo do złożenia zarzutów w oparciu o art. 33 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.
oraz do złożenia skargi na czynność egzekucyjną na mocy art. 54 § 1 u.p.e.a.
W tych okolicznościach Sąd uznał, że organy nie naruszyły art. 27c u.p.e.a.
w zw. z art. 33 § 1 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 78 Konstytucji RP.
Sąd I instancji stwierdził, że tytuł wykonawczy, w którym organ egzekucyjny
wskazał adresu zameldowania żony Zobowiązanego, a nie jej aktualny adres zamieszkania, nie jest obarczony brakiem. Zdaniem Sądu podanie w tytule wykonawczym nieprawidłowego (nieaktualnego) adresu małżonka zobowiązanego
nie jest brakiem formalnym dającym podstawę do wniesienia zarzutu na podstawie
art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a.
Sąd I instancji podkreślił, że utrwalony jest w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że w art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. chodzi o niedopuszczalność egzekucji z przyczyn formalnych, nie merytorycznych, które podlegają ocenie organu w ramach zarzutów z art. 33 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a. Sąd zauważył, że Zobowiązany uzasadniał zarzut niedopuszczalności egzekucji powołując się na przedawnienie zobowiązania podatkowego. Kwestia przedawnienia zobowiązania podatkowego nie może być jednak podnoszona w zarzucie niedopuszczalności egzekucji. W opinii Sądu, skoro Zobowiązany nie podnosi innych argumentów, wskazujących na niedopuszczalność egzekucji w wyżej podanym rozumieniu, to nie zasługiwał na akceptację zarzutu naruszenia art. 33 § 1 pkt 6 w zw. z art. 29 § 1 u.p.e.a.
Sąd I instancji stwierdził, że kwestia przedawnienia egzekwowanych należności
stanowiła przedmiot odrębnych postępowań. Zobowiązany zainicjował postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie wnosząc skargi
na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 27 listopada 2014 r. i z 17 grudnia 2014 r., w oparciu o które wystawione zostały tytuły wykonawcze stanowiące podstawę do prowadzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Sąd I instancji wyjaśnił, że WSA w Warszawie w wyroku z 28 czerwca 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 459/15, uznał, że wszczęcie postępowania karnoskarbowego spowodowało zawieszenie
biegu terminu przedawnienia za grudzień 2006 r. oraz za okresy od stycznia do grudnia 2007 r. i w konsekwencji możliwe było rozstrzygniecie merytoryczne w przedmiotowej sprawie. Podobnie WSA w Warszawie w wyroku z dnia 17 sierpnia 2017 r., sygn. akt
III SA/Wa 684/15, uznał że skoro organ I instancji pismem z 7 listopada 2013 r. zawiadomił Zobowiązanego o wszczęciu postępowania przygotowawczego i zawieszeniu z dniem 25 października 2013 r. biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do kwietnia 2008 r., to nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego w sprawie. Zdaniem Sądu I instancji, mimo że od obu ww. wyroków zostały wniesione skargi kasacyjne, to sam fakt dokonania w tych wyrokach oceny prawnej co do kwestii przedawnienia egzekwowanych zobowiązań podatkowych zmusza wierzyciela do wydania na podstawie art. 34 § 1a u.p.e.a. postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu przedawnienia.
Sąd I instancji uznał, że w tych okolicznościach nie jest zasadne twierdzenie Zobowiązanego, że organ egzekucyjny będący równocześnie wierzycielem jest mimo to zobligowany z mocy art. 29 § 1 u.p.e.a. do merytorycznego rozpatrzenia zarzutu i rozważenia kwestii przedawnienia egzekwowanych należności. Wyjaśnił, że przepis art. 29 § 1 u.p.e.a. dotyczy czynności organu egzekucyjnego podejmowanych na wstępnym etapie postępowania egzekucyjnego, to jest po otrzymaniu od wierzyciela tytułu wykonawczego wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji. W sytuacji, gdy organ egzekucyjny jest równocześnie wierzycielem, to on dokonuje czynności wskazanych w art. 29 § 1 u.p.e.a. w fazie wystawiania tytułu wykonawczego. Przepis ten nie jest natomiast stosowany w ramach rozpatrywania zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. poprzez uznanie, że wniesiony zarzut dotyczący braku doręczenia upomnienia, o którym mowa
w art. 15 § 1 u.p.e.a. pomimo takiego obowiązku po stronie organu egzekucyjnego, Sąd I instancji wyjaśnił, że upomnienie jest doręczane zobowiązanemu tylko jednokrotnie, a ewentualne umorzenie postępowania egzekucyjnego nie powoduje zniweczenia skutków upomnienia doręczonego zobowiązanemu przed wszczęciem umorzonego postępowania egzekucyjnego. Oznacza to możliwość wszczęcia kolejnego postępowania egzekucyjnego bez ponownego upominania zobowiązanego. Ponadto wystawienie tytułu wykonawczego również nie pociąga za sobą konieczności ponownego upomnienia zobowiązanego.
Sąd I instancji zwrócił uwagę, że w rozpoznawanej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte ponownie na podstawie art. 61 u.p.e.a., to jest w sytuacji uprzedniego umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność. W takiej sytuacji uprzednie doręczenie upomnienia nie było wymagane z mocy § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. z 2017 r. poz. 131).
Sąd I instancji zwrócił uwagę, że organ w zaskarżonym postanowieniu nie odniósł się do wszystkich okoliczności i argumentów podniesionych przez Zobowiązanego,
lecz nie były to okoliczności oraz argumenty mające istotne znaczenie dla rozpoznawanej sprawy. Organ odniósł się natomiast do wszystkich okoliczności i argumentów mających istotne znaczenie dla sprawy, a więc nie naruszył
przepisów k.p.a.
5. Skarga kasacyjna.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Skarżący, w której zarzucił na podstawie art 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."):
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 1a pkt 20,
art. 33 § 1 w zw. z art. 27 § 1 pkt 9, art. 54 § 1 i art. 27c w zw. z art. 54 § 1 u.p.e.a.
(w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r.) w zw. z art. 78 Konstytucji RP
poprzez przyznanie przez Sąd I instancji racji organom, podczas gdy żonie zobowiązanego przysługują uprawnienia zobowiązanego, tj. prawo do złożenia zarzutów i skarg na czynności egzekucyjne z uwagi na sięgnięcie do jej majątku;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 27c u.p.e.a. w zw. z art. 33 § 1 u.p.e.a. poprzez uznanie, że brak doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, nie wpływa na możność prowadzenia egzekucji oraz ważność dokonanych czynności egzekucyjnych;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w zw. z art. 27 § 1 pkt. 2 u.p.e.a., poprzez nieuprawnione przyjęcie przez
Sąd I instancji za organami, że wskazanie błędnego adresu zamieszkania E. K., nie jest brakiem formalnym dającym podstawę do wniesienia zarzutu na podstawie
art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a., co z kolei narusza wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP zasadę demokratycznego państwa prawa;
4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art 153 p.p.s.a.
w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie przez Sąd I instancji, że jest
on związany oceną prawną wyrażoną w wyroku NSA z 30 września 2021 r., sygn. akt
III FSK 4135/21 wydanym w stosunku do żony Zobowiązanego;
5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 pkt 6 p.p.s.a. oraz art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji,
że zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej jest niezasadny, podczas
gdy organ I instancji, działając zarówno jako organ egzekucyjny jak i wierzyciel,
przed wszczęciem egzekucji administracyjnej był zobowiązany do zbadania
jej dopuszczalności, w tym do sprawdzenia, czy zobowiązanie stanowiące podstawę
do prowadzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego wygasło na skutek przedawnienia obowiązku;
6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art 77 § 1 k.p.a.
w zw. z art 18 u.p.e.a. poprzez uznanie przez Sąd l instancji, że organy egzekucyjne podjęły wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia dokładnego stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny
interes obywateli;
7) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art 7a § 1 k.p.a. w zw. z art 18 u.p.e.a. poprzez uznanie przez Sąd I Instancji, że organy egzekucyjne prowadziły postępowanie egzekucyjne zgodnie z zasadą rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść podatnika;
8) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez uznanie przez Sąd I Instancji, że postępowanie egzekucyjne prowadzone
jest w sposób budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej.
Mając na uwadze powyższe zarzuty Skarżący wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualne uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji
oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego,
w tym kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z właściwymi przepisami.
6. Organ odwoławczy nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.
7. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
1. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność
postępowania. Kontrola dotyczy zgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia, która wykracza poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach
w niej wskazanych.
2. Naczelny Sąd Administracyjny oceniając skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, stwierdził że nie została ona oparta na uzasadnionej podstawie.
3. Analiza zasadności rozstrzygnięcia Sądu I instancji przez pryzmat postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów wymaga wskazana na art. 33 § 1 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r.), który w sposób enumeratywny wymienia podstawy zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.
Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. - podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia
egzekucji administracyjnej może między innymi być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia,
o którym mowa w art. 15 § 1; 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym – wymogów
określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.
Zarzuty opisane w ustawie są sformalizowanym środkiem prawnym, których wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania. Przy czym podniesione w nich okoliczności, które zdaniem zobowiązanego, wykluczają możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego (przesądzają o jego niedopuszczalności), zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny, właściwy do rozpoznania
tego środka prawnego. Jeżeli zatem dany zarzut nie zostanie podniesiony
przez zobowiązanego, to nie może być rozpoznany przez organy prowadzące
postępowanie egzekucyjne. Oznacza to, że po upływie terminu do wniesienia zarzutów nie jest dopuszczalne zgłaszanie nowych zarzutów lub uzupełnianie zarzutów
już wniesionych o nowe podstawy faktyczne lub prawne.
Ponadto zarzuty stanowiące środek ochrony zobowiązanego są rozpatrywane
przez organ egzekucyjny, a po wyczerpaniu toku instancji służy na nie skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. W skardze tej strona może podnosić zarzuty wobec zaskarżonego postanowienia wydanego przez organ egzekucyjny
na skutek wniesionych zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego.
Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., nie jest związany zarzutami podniesionymi w skardze, ale zawsze związany jest granicami sprawy rozpoznawanej przez organ. Jak już wspomniano w przypadku zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny wyznaczają wskazane przez zobowiązanego zarzuty. Sąd administracyjny nie może objąć
kontrolą sprawy w innym zakresie, niż ta która była przedmiotem rozstrzygnięcia w postępowaniu egzekucyjnym (por. wyroki NSA: z 13 grudnia 2011 r., sygn. akt
II GSK 1303/10; z 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FSK 2615/10).
5. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie uzasadnione było stwierdzenie niedopuszczalność badania zarzutu przedawnienia, który był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu.
Zgodnie z art. 34 § 1a u.p.e.a. (w brzmieniu przed dniem 30 lipca 2020 r.), jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu.
W orzecznictwie przyjmuje się, że regulacja art. 34 § 1a u.p.e.a. ma na celu wyeliminowanie mnożenia ilości postępowań w odniesieniu do tego samego zagadnienia czy problemu, w ramach różnych postępowań. Rozstrzygnięcie danej kwestii w ramach jednego postępowania tj. głównego, stanowiącego podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, pozbawia zobowiązanego możliwości ponownego jego zgłoszenia w ramach postępowania wykonawczego, egzekucyjnego.
Norma ta ma także na celu wykluczenie sytuacji, w której kwestia mogąca być podstawą do sformułowania zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym, byłaby rozstrzygana w tym postępowaniu, pomimo, że została już lub zostanie
rozstrzygnięta w ramach innego, wskazanego w powyższym przepisie postępowania
(por. prawomocny wyrok WSA w Bydgoszczy z 5 kwietnia 2018 r., sygn. akt
I SA/Bd 89/18; wyrok NSA z 21 lipca 2021 r., sygn. akt III FSK 35/21).
Kontrola postępowania zainicjowanego wniesionymi przez stronę zarzutami nie jest kolejną instancją, z wykorzystaniem, której strona mogłaby podważać podstawy wszczęcia postępowania egzekucyjnego, poprzez dążenie do wyeliminowania jego źródła. Celem (ratio legis) art. 34 § 1a u.p.e.a. jest usprawnienie postępowania egzekucyjnego. Przepis ten pozbawia organ możliwości merytorycznego badania zarzutu wniesionego w postępowaniu egzekucyjnym, jeśli dana kwestia była
już przedmiotem rozpoznania w innym postępowaniu dotyczącym tego samego obowiązku. Stwierdzenie, że taka okoliczność miała miejsce, obliguje organ
do wydania postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności zarzutów.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się zgodnie, że celem
art. 34 § 1a u.p.e.a. nie jest ograniczenie zakresu merytorycznych kompetencji organów występujących w podwójnej roli, ale usprawnienie postępowania egzekucyjnego. Przepis ten pozbawia wierzyciela i organ egzekucyjny możliwości merytorycznego badania zarzutu wniesionego w postępowaniu egzekucyjnym, jeśli kwestia ta była
już przedmiotem rozpoznania w innym postępowaniu dotyczącym tego samego obowiązku. Stwierdzenie, że taka okoliczność miała miejsce obliguje organ
do wydania postanowienia nie o nieuwzględnieniu zarzutu, lecz o stwierdzeniu
jego niedopuszczalności. Uregulowanie to wprowadza zasadę niekonkurencyjności środków prawnych. Jednocześnie, nie ma uzasadnienia do merytorycznego rozpatrywania zarzutów dotyczących danej kwestii, jeżeli została ona określona
lub ustalona w orzeczeniu, od którego przysługują odrębne środki zaskarżenia
lub zarzut był lub będzie przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu.
W kontekście przesłanek wyrażonych w powołanym art. 34 § 1a u.p.e.a., dla możliwości poprzestania na rozstrzygnięciu procesowym, konieczne jest jednak przesądzenie,
że zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym. Innymi słowy uregulowanie zawarte w art. 34 § 1a u.p.e.a. ma na celu wyeliminowanie mnożenia ilości
postępowań w odniesieniu do tego samego zagadnienia, kwestii, problemu - w ramach różnych postępowań. Rozstrzygnięcie danej kwestii w ramach jednego postępowania
tj. głównego, stanowiącego podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, pozbawia zobowiązanego możliwości ponownego jego zgłoszenia w ramach postępowania wykonawczego, egzekucyjnego (por. wyroki NSA: z 4 czerwca 2014 r., sygn. akt
II FSK 1535/12; z 19 lipca 2019 r., sygn. akt II FSK 2451/17 z 2 grudnia 2022 r.,
sygn. akt III FSK 1290/21).
Powyższa sytuacja zachodziła w rozpatrywanej sprawie, skoro zarzut wniesiony przez Skarżącego – na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. - były już przedmiotem kontroli organów podatkowych, a w dalszej kolejności sądu administracyjnego (wynika
to z materiału dowodowego sprawy prawidłowo odzwierciedlonego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia). W ten sposób realizowany jest cel ustawodawcy wyeliminowania sytuacji, w której kwestia mogąca być podstawą do sformułowania zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a., byłaby rozstrzygana w tym postępowaniu, pomimo, że została już lub zostanie rozstrzygnięta w ramach innego postępowania, wskazanego w art. 34 § 1a. Dostrzeżenie zatem,
że wystąpiła okoliczność, o której mowa w art. 34 § 1a u.p.e.a., obligowało
organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem do wydania postanowienia
o stwierdzeniu niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu.
Z powołanych powyżej względów niezasadny jest zarzut skargi kasacyjnej
w zakresie naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a.
w zw. z art. 33 § 1 pkt 6 p.p.s.a. oraz art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Uzasadniając zarzut Skarżący wskazał na wygaśnięcie podstawy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego (niedopuszczalność egzekucji) na skutek przedawnienia obowiązku. Kwestia ta była przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym
oraz sądowym. Jedynie na marginesie Sąd kasacyjny wskazuje na wyroki WSA
z 28 czerwca 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 459/15 i z 17 sierpnia 2017 r., sygn. akt
III SA/Wa 684/15 (do których odwoływał się Sąd I instancji) oraz znane tut. sądowi wyroki NSA z 4 lutego 2022 r., sygn. akt I FSK 1483/18 i sygn. akt II FSK 644/18.
6. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza treści zarzutu kasacyjnego
(co do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 1a pkt 20, art. 33 § 1 w zw. z art. 27 § 1 pkt 9, art. 54 § 1 i art. 27c w zw. z art. 54 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 78 Konstytucji RP) i jego uzasadnienia przesądziła o braku
jego zasadności.
Zarzut kasacyjny nawiązuje do sytuacji małżonki Zobowiązanego i przysługujących jej uprawnień w związku z egzekucją prowadzoną zarówno z majątku wspólnego Zobowiązanego i jego małżonki, jak i z majątku osobistego Zobowiązanego. Innymi słowy, według Skarżącego, jego małżonce przysługiwały uprawnienia zobowiązanego zdefiniowanego w przepisie art. 1a pkt 20 u.p.e.a., w tym w zakresie wniesienia zarzutów. Tak, więc zarzut sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji, co do statusy małżonki zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym (prowadzonym na podstawie przepisów obowiązujących przed 30 lipca 2020 r.) i w zasadzie nie dotyczy sytuacji samego Zobowiązanego, ale właśnie jego małżonki.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji (ale i organ) przedstawił obszerną analizę statusu małżonki Zobowiązanego, mimo że zarzut nawiązywał
do art. 27c w zw. art. 33 § 1 u.p.e.a. Dostrzec należy, że Zobowiązany opisując zarzut, nie wskazał konkretnej jednostki redakcyjnej art. 33 § 1 (zawierającego enumeratywnie wymienione podstawy zarzutów egzekucyjnych). Organ egzekucyjny mimo to przeprowadził analizę zarzutu, a wnioski zamieścił w uzasadnieniu postanowienia, stwierdzając że nie jest on uzasadniony. Sąd I instancji następnie przeanalizował ocenę organu egzekucyjnego, podzielił ją, a wynik tej oceny opisał w uzasadnieniu wyroku. Sąd I instancji tym samym sprostał, w tym zakresie wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a.
Dodać należy, że w zasadzie nie jest kwestionowana prawidłowość tytułu wykonawczego, w zakresie wystawienia go w oparciu art. 27c u.p.e.a.,
czyli zarówno na Zobowiązanego, jak i jego małżonkę (co było prawidłowe).
7. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zamieszczona w zaskarżonym wyroku Sądu I instancji ocena prawna jest prawidłowa, również w zakresie, w jakim wskazuje ona na nieuzasadniony charakter zgłoszonego przez skarżącego zarzutu egzekucyjnego, o którym mowa w art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. W rozpatrywanej sprawie kwestią sporną było, czy zamieszczenie w tytule wykonawczym błędnego adresu zamieszkania E. K., jest brakiem formalnym dającym podstawę do skutecznego zakwestionowania tego tytułu wykonawczego.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla sformalizowany charakter tytułu wykonawczego i w związku z tym wskazuje, że brak chociażby jednego ze wskazanych w przepisach elementów powoduje, że dany tytuł wykonawczy nie może stanowić podstawy prowadzenia egzekucji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wymogi formalne tytułu wykonawczego są przewidziane w określonym celu.
Tym celem jest zagwarantowanie zobowiązanemu (a w przypadku analizowanym w niniejszej sprawie, także odpowiadającej majątkiem wspólnym małżonce zobowiązanego), że zostanie wyegzekwowana kwota, do zapłaty której rzeczywiście jest obowiązany na podstawie decyzji organu. Ponadto zachowanie ustawowych wymogów tytułu wykonawczego ma umożliwić przeprowadzenie skutecznej egzekucji z poszanowaniem praw zobowiązanego (i odpowiadającej w określonym zakresie małżonce zobowiązanego). Wobec tego naruszenie wymogów formalnych tytułu wykonawczego musi przełożyć się na niebezpieczeństwo wyegzekwowania kwoty, która nie obciąża zobowiązanego, bądź niebezpieczeństwo nienależytego prowadzenia egzekucji, by można było zasadnie rozważać uznanie zarzutu za uzasadniony. Dopiero taki brak formalny tytułu wykonawczego, który powyższe gwarancje narusza, należy postrzegać w kategorii przesłanki do uznania zarzutu za zasadny.
W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że stanowisko Sądu I instancji przedstawione w zaskarżonym wyroku, dotyczące błędu w adresie małżonki Zobowiązanego, jest prawidłowe.
W sprawie nie naruszono ustawowych rygorów gromadzenia i oceny materiału dowodowego – art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Organ orzekający w sprawie podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie przesłanek określonych u.p.e.a., a także dokonał prawidłowej oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i wskazał, z jakich powodów odmówił przyznania Skarżącemu racji, co do sformułowanych zarzutów egzekucyjnych.
Sąd I instancji prawidłowo ocenił działania organu egzekucyjnego, czemu dał wyraz w treści uzasadnienia. Nie zasługują na uwzględnienie, także podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art 6 k.p.a. (zasady legalności działania), art. 8 k.p.a. (zasady bezstronności), art. 11 k.p.a. (zasady przekonywania). Zaskarżone skargą postanowienie zostało ocenione, jako prawidłowo wydane przez Sąd I instancji, a wyraz tej oceny stanowi uzasadnienie wyroku.
8. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wobec braku wystarczająco klarownego i jasnego uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 27c u.p.e.a. w zw. z art. 33 § 1 u.p.e.a. stwierdzić można jedynie, że Skarżący nie zgadza się z oceną Sądu I instancji, iż brak doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, nie wpływa na możność prowadzenia egzekucji oraz ważność dokonanych czynności egzekucyjnych. Nie sposób jednak wywieść z treści skargi kasacyjnej ani ze sposobu sformułowania naruszenia wskazanych przepisów, wpływu tego naruszenia na wynik sprawy co czyni powyższy zarzut za nieuzasadniony.
9. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie
art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.