III FSK 3568/21

III FSK 3568/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Dalkowska
Anna Juszczyk-Wiśniewska /sprawozdawca/
Jacek Brolik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Lu 250/20 - Wyrok WSA w Lublinie z 2020-06-16
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 112b §3
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska (sprawozdawca), Protokolant asystent sędziego Marta Koźlik, po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skarg kasacyjnych Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie i T. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 października 2020 r., sygn. akt I SA/Lu 250/20 w sprawie ze skargi B. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 19 lutego 2020 r., nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej punktu 2, 3, 4, 2) oddala skargę w całości, 3) oddala skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w pozostałym zakresie, 4) zasądza od B. S.na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie kwotę 560 (słownie: pięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 5) zasądza od B. S. na rzecz T. R. kwotę 1040 (słownie: tysiąc czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 28 października 2020 r., sygn. akt I SA/Lu 250/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w sprawie ze skarg kasacyjnych Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie oraz T. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 czerwca 2020 r. sygn. akt I SA/Lu 250/20 w sprawie ze skargi B. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 19 lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego w pkt I. uchylił zaskarżony wyrok w całości, w pkt II. uchylił zaskarżone postanowienie, w pkt III zasądził od B.S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie kwotę 460 zł oraz na rzecz T.R. kwotę 477 zł z tytułu kosztów postępowania kasacyjnego, w pkt IV zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie na rzecz B. S. kwotę 597 zł z tytułu kosztów postępowania za pierwszą instancję.
Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
Zaskarżony wyrok wydany został w wyniku uwzględnienia przez Sąd I instancji skargi kasacyjnej od swojego wyroku. Przedmiotem zaskarżenia do Sądu I instancji było postanowienie z 19 lutego 2020 r. Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (organ II instancji, DIAS) którym umorzył postępowanie zażaleniowe, wydane po rozpatrzeniu zażalenia B. S. (zobowiązana, skarżąca, strona) na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. (organ egzekucyjny I instancji) z 15 grudnia 2017 r. w przedmiocie przyznania własności.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w związku z przeprowadzonym postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym na postawie dwóch tytułów egzekucyjnych nr [...] i nr [...], których odpisy doręczono odpowiednio 19 stycznia 2004 r. oraz 29 listopada 2004 r.
Organ podjął szereg czynności egzekucyjnych w tym również zawiadomieniem z 21 stycznia 2013 r. zajął należący do zobowiązanej udział wynoszący ½ we współwłasności nieruchomości.
W dniu 14 września 2015 r. organ egzekucyjny I instancji wydał obwieszczenie o pierwszej licytacji udziału zobowiązanej we współwłasności nieruchomości. Pierwsza licytacja została wyznaczona na dzień 3 grudnia 2015 r. Do licytacji nikt nie przystąpił. Pełnomocnik zobowiązanej, do protokołu licytacji z dnia 3 grudnia 2015 r., złożył oświadczenie, określając je jako skargę na czynności poborcy skarbowego. W jego ocenie postępowanie egzekucyjne podlegało obligatoryjnemu umorzeniu na skutek wygaśnięcia i nieistnienia obowiązku oraz powinno zostać zawieszone z mocy prawa. Komornik skarbowy oddalił skargę a organ egzekucyjny II instancji, po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanej, postanowieniem z 8 stycznia 2016 r. utrzymał w mocy postanowienie komornika skarbowego z 3 grudnia 2015 r.
Z kolei w dniu 20 lipca 2017 r. organ egzekucyjny wydał obwieszczenie o drugiej licytacji udziału we współwłasności nieruchomości. Druga licytacja została wyznaczona na 30 sierpnia 2017 r., cenę wywoławczą udziału we współwłasności nieruchomości określono jako 70% oszacowanej wartości, to jest 246.400,00 zł. Na czynność obwieszczenia o drugiej licytacji zobowiązana złożyła skargę, którą organ egzekucyjny I instancji oddalił postanowieniem z 28 sierpnia 2017 r. Organ II instancji, po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanej, postanowieniem z 12 października 2017 r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego I instancji (skarga zobowiązanej na postanowienie organu II instancji została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w Lublinie z 2 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 1049/17).
Z przeprowadzonej w dniu 30 sierpnia 2017 r. drugiej licytacji udziału we współwłasności nieruchomości sporządzony został protokół, z którego wynika, że przystępujący do licytacji T. R. (dalej zwany licytant, uczestnik postępowania) zaoferował najwyższą cenę w wysokości ceny wywoławczej, czyli 246.400,00 zł. Pełnomocnik zobowiązanej do protokołu licytacji złożył skargę na czynność poborcy skarbowego w postaci wywołania drugiej licytacji. Komornik skarbowy postanowieniem z 30 sierpnia 2017 r., zawartym w protokole z licytacji, oddalił skargę. Organ II instancji postanowieniem z 5 października 2017 r. utrzymał w mocy postanowienie komornika skarbowego (skarga zobowiązanej na postanowienie organu II instancji została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 2 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 1048/17).
Po wydaniu przez organ II instancji ostatecznych postanowień w przedmiocie skarg zobowiązanej na czynności obwieszczenia o drugiej licytacji oraz wywołania drugiej licytacji (5 i 12 października 2017 r.) Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego wydał w dniu 25 października 2017 r. postanowienie o przybiciu na rzecz licytanta, który zaoferował cenę nabycia wynoszącą 246.400,00 zł za licytowany udział we współwłasności nieruchomości, należący do zobowiązanej. Po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanej, DIAS postanowieniem z 24 listopada 2017 r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego I instancji o przybiciu (skarga na to postanowienie została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 20 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 99/18, następnie wyrok ten wraz z postanowieniem został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 października 2019 r. sygn. akt II FSK 2429/18).
Po wydaniu ostatecznego postanowienia o przybiciu organ egzekucyjny I instancji pismem z 29 listopada 2017 r. wezwał licytanta, aby w terminie 14 dni od otrzymania wezwania złożył do depozytu organu egzekucyjnego cenę nabycia z potrąceniem wadium. Wezwanie zostało doręczone na adres nabywcy 29 listopada 2017 r. Pozostała kwota do zapłaty wynosiła 211.200,00 zł. Licytant dokonał wpłat z tytułu uregulowania ceny nabycia nieruchomości. Na rachunek bankowy organu egzekucyjnego w dniu 29 listopada 2017 r. wpłacono 42.200,00 zł, a 30 listopada 2017 r. - 169.00,00 zł.
W tych okolicznościach organ egzekucyjny I instancji postanowieniem z 15 grudnia 2017 r. przyznał licytantowi udział w wysokości 1/2 we własności nieruchomości.
Na to postanowienie pełnomocnik zobowiązanej złożył zażalenie. DIAS postanowieniem z 12 lutego 2018 r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego I instancji (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 22 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 310/18 oddalił skargę strony, wyrok ten wraz z postanowieniem został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 października 2019 r. sygn. akt II FSK II FSK 3730/18).
Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej zobowiązanej, powołanym powyżej wyrokami z 16 października 2019 r.: sygn. akt II FSK 2429/18 oraz II FSK 3730/18 uchylił wyroki sądu I instancji z 20 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 99/18 oraz z 22 sierpnia 2018 r. I SA/Lu 310/18 oraz postanowienia organu II instancji uznając za zasadne skargi kasacyjne w zakresie oceny przedawnienia zobowiązania podatkowego, które uniemożliwiało zgodnie z prawem zaaprobowanie zaskarżonych rozstrzygnięć.
W konsekwencji powyższego DIAS zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem z 19 lutego 2020 r. umorzył postępowanie zażaleniowe zainicjowane zażaleniem zobowiązanej B. S. na postanowienie Naczelnika [...]Urzędu Skarbowego w L. z 15 grudnia 2017 r. w przedmiocie przyznania własności.
Podniósł, że wyrokiem NSA z 4 września 2018 r., sygn. akt II FSK 141/18 (dotyczącym postępowania egzekucyjnego w którym wydano postanowienie o przyznaniu własności) uchylono w całości wyrok WSA w Lublinie z 4 października 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 582/17 oraz uchylono postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z 26 kwietnia 2017 r. i poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z 7 marca 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. W związku z tym Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. postanowieniem z 28 listopada 2018 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanej na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...]. Na skutek tego nie jest już prowadzone postępowanie egzekucyjne, w ramach którego zobowiązana złożyła zażalenie z 4 stycznia 2018 r. na postanowienie organu egzekucyjnego I instancji z 15 grudnia 2018 r. w przedmiocie przyznania udziału we własności nieruchomości. Zdaniem organu II instancji od tego momentu wydawanie rozstrzygnięć przez organy egzekucyjne w ramach postępowania egzekucyjnego jest bezprzedmiotowe. W konsekwencji organ stwierdził, że wobec zaistniałych w sprawie okoliczności brak jest podstaw faktycznych i prawnych do prowadzenia postępowania z zażalenia z 4 stycznia 2018 r. na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z 15 grudnia 2017 r. w przedmiocie przyznania udziału we własności nieruchomości.
Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał, że w sytuacji jak w niniejszej sprawie nie można uznać, że bezprzedmiotowe jest postępowanie zażaleniowe w przedmiocie przyznania własności przedmiotu licytacji. Ostateczne i prawomocne umorzenie postępowania zażaleniowego w przedmiocie przyznania własności spowodowałoby, że ostateczne stałoby się postanowienie organu egzekucyjnego I instancji o przyznaniu własności na rzecz nabywcy licytacyjnego, niezależnie od tego, czy było wadliwe, czy prawidłowe. Jeżeli postanowienie organu I instancji o przyznaniu własności zostało zaskarżone zażaleniem, to nie jest możliwe umorzenie postępowania zażaleniowego ze względu na jego bezprzedmiotowość i na skutek tego zaniechanie zbadania prawidłowości postanowienia o przyznaniu własności. Jeżeli na skutek merytorycznego rozpoznania zażalenia okazałoby się, że postanowienie o przyznaniu własności jest zgodne z prawem, to dopiero wówczas można będzie stwierdzić, że skutkiem umorzenia postępowania egzekucyjnego jest uchylenie przyznania własności - na podstawie art. 60 § 1 u.p.e.a. Dopiero w takiej sytuacji otwiera się możliwość i konieczność oceny, czy - zgodnie z art. 60 § 1 zdanie drugie u.p.e.a. - pozostały jednak w mocy (mimo uchylenia z mocy prawa dokonanej czynności) prawa nabywcy licytacyjnego nabyte na skutek uchylonego przyznania własności. Natomiast gdyby okazało się, że postanowienie o przyznaniu własności było wydane niezgodnie z prawem, to jego uchylenie na skutek zażalenia spowoduje, że w ogóle nie będzie miał zastosowania przepis art. 60 § 1 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego nie spowoduje w takiej sytuacji uchylenia czynności egzekucyjnej przyznania własności z mocy art. 60 § 1 u.p.e.a., bowiem czynność ta okaże się być wyeliminowana z obrotu na skutek rozpoznania zażalenia i stwierdzenia, że była wadliwa. W takiej sytuacji bezprzedmiotowe będzie także rozważanie zagadnienia pozostawania w mocy praw osób trzecich nabytych na skutek uchylonej na podstawie art. 60 § 1 u.p.e.a. czynności egzekucyjnej. W związku z tym, jeżeli złożono zażalenie na postanowienie o przyznaniu własności, to nawet jeżeli przed rozpatrzeniem tego zażalenia umorzono postępowanie egzekucyjne, nie można uznać, że bezprzedmiotowe jest postępowanie zażaleniowe, w którym ma być zbadana prawidłowość postanowienia o przyznaniu własności. Ewentualne stwierdzenie przez organ odwoławczy na skutek rozpatrzenia zażalenia, że przyznanie własności było prawidłowe, a więc że postanowienie powinno być utrzymane w mocy, dopiero otwierałoby drogę do stwierdzenia, że na skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego przyznanie własności podlegało uchyleniu oraz do rozważenia w jaki sposób chronione są prawa osób trzecich na podstawie art. 60 § 1 zdanie drugie u.p.e.a. Wskazywane wyżej skutki umorzenia postępowania egzekucyjnego nie są jednak przedmiotem postępowania zażaleniowego w przedmiocie postanowienia o przyznaniu własności. W takiej sytuacji umorzenie postępowania egzekucyjnego przed rozpatrzeniem zażalenia w przedmiocie postanowienia o przyznaniu własności nie czyni postępowania zażaleniowego bezprzedmiotowym. Natomiast wzgląd na ochronę praw osób trzecich na podstawie art. 60 § 1 zdanie drugie u.p.e.a. nie może być przesłanką rozstrzygnięcia o prawidłowości postanowienia o przyznaniu własności. Skutki uchylenia, ze względu na umorzenie postępowania egzekucyjnego, dokonanej czynności egzekucyjnej (przyznania własności) z uwzględnieniem ochrony nabycia praw przez osoby trzecie na podstawie art. 60 § 1 zdanie drugie u.p.e.a. mogłyby być, w razie potrzeby, jeżeli postanowienie o przyznaniu własności okazałoby się prawidłowe, przedmiotem postanowienia wydanego na podstawie art. 60 § 2 u.p.e.a.
W ocenie Sądu I instancji umorzenie postępowania egzekucyjnego przed rozpatrzeniem zażalenia nie daje w rzeczywistości podstawy do uchylenia się od merytorycznego rozpatrzenia zażalenia zobowiązanej i umorzenia postępowania zażaleniowego.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie, zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił, na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 oraz art. 151 P.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi, chociaż rozstrzygnięcie organu administracji nie było dotknięte żadną z wad wskazanych w zaskarżonym wyroku, w rezultacie nieuwzględnienie przez Sąd przy rozpatrywaniu sprawy zgromadzonego w aktach sprawy materiału, co znalazło wyraz w wadliwym uzasadnieniu wyroku i braku oddalenia skargi,
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 § 1 k.p.a. mających zastosowanie w niniejszej sprawie na podstawie art. 144 k.p.a. i art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie, w konsekwencji uznanie przez Sąd I instancji, iż nowy element stanu faktycznego, który brał pod uwagę organ (umorzenie postępowania egzekucyjnego przed rozpatrzeniem zażalenia) nie daje w rzeczywistości podstawy do uchylenia się od merytorycznego rozpatrzenia zażalenia zobowiązanej i umorzenia postępowania zażaleniowego, podczas gdy uprzednie rozstrzygnięcie merytoryczne organu w zakresie przyznania własności zostały uchylone wyrokiem NSA z 16 października 2019 r., sygn. akt II FSK 3730/18 wobec czego zasadnym było umorzenie postępowania zażaleniowego.
Pełnomocnik DIAS wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi i jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Skargę kasacyjną wniósł również uczestnik postępowania T.R., zaskarżają wyrok w części, tj. w zakresie pkt II, którym uchylono postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 19 lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z dnia 15 grudnia 2017 r. co do przyznania udziału własności nieruchomości na rzecz nabywcy licytacyjnego T. R.oraz w zakresie pkt IV, w którym zasądzono od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie na rzecz B. S. kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania za pierwszą instancję.
Zaskarżonemu wyrokowi T.R. zarzucił naruszenie:
I. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.) tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1) lit c) i art. 145 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej także P.p.s.a.) w związku z art. 138 § 1 pkt 3) i art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej także k.p.a.), mających odpowiednie zastosowanie w sprawie w oparciu o art. 144 k.p.a. oraz o art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, t.j. z dnia 14 czerwca 2019 r. Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 (dalej także u.p.e.a.), a także w związku z art. 60 § 1 i § 2 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r.;
2. art. 153 oraz art. 170 w zw. z art. 193, a także art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), tj. art. 60 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.
Pełnomocnik uczestnika wniósł o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 października 2020 r. (sygn. akt I SA/Lu 250/20) w zaskarżonej części, tj. w zakresie pkt II oraz pkt IV i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie, w oparciu o art. 203 pkt 2) P.p.s.a., od B. S. na rzecz uczestnika T. R.kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Ponadto wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
B. S. nie skorzystała z prawa wniesienia odpowiedzi na skargi kasacyjne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skargi kasacyjne są zasadne. Skargi kasacyjne dotyczą wyroku Sądu I instancji wydanego w ramach autokontroli. W zaskarżonym wyroku, Sąd uchylił swój wyrok z 16 czerwca 2020 r. sygn. akt I SA/Lu 250/20 oraz postanowienie DIAS z 19 lutego 2020 r. w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego.
W sprawie sporne jest czy prawidłowo DIAS umorzył postępowanie zażaleniowe wszczęte na skutek zażalenia zobowiązanej z dnia 4 stycznia 2018 r. na postanowienie z dnia 15 grudnia 2017 r. w przedmiocie przyznania własności. Postanowienie o umorzeniu postępowania zażaleniowego zostało wydane w sytuacji, kiedy po wydaniu ostatecznego postanowienia z dnia 24 listopada 2017 r. o przybiciu na rzecz licytanta oraz ostatecznego postanowienia z 12 lutego 2018 r.
o przyznaniu własności, postępowanie egzekucyjne zostało umorzone ostatecznym postanowieniem z 28 listopada 2018 r., ponieważ stwierdzono, że egzekwowany obowiązek wygasł na skutek przedawnienia zobowiązania podatkowego jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego w ramach którego prowadzona była licytacja udziału w nieruchomości.
W konsekwencji tego, że egzekwowany obowiązek wygasł, postanowienia ostateczne w przedmiocie przybicia na rzecz licytanta i przyznania własności - zostały uchylone w dniu 16 października 2019 r. wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt II FSK 2429/18 i sygn. akt II FSK 3730/18. NSA w uzasadnieniu wskazanych wyroków wskazał, że " Uchylenie – w sprawie I SA/Lu 898/02 – decyzji podatkowych obu instancji odnośnie do zobowiązania podatkowego za 1996 r. spowodowało natomiast- w świetle uchwały I FPS 5/17 - ten skutek, że zastosowanie środków egzekucyjnych na podstawie uchylonej (następnie) decyzji nie przerwało biegu terminu przedawnienia. Jeżeli zaś zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu, to nie było podstaw prawnych: do odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz do zastosowania przybicia egzekucyjnego i następującego po nim przyznania własności (...) Organ egzekucyjny powinien doprowadzić do stanu zgodności z prawem, uwzględniając oceny prawne Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także treść z art. 60 §1 u.p.e.a. – rozważając w szczególności zagadnienie ochrony praw osób trzecich nabytych na podstawie zakwestionowanych czynności egzekucyjnych."
Uchylenie wskazanych postanowień spowodowało, że postępowania wynikłe ze złożonych przez zobowiązaną zażaleń z dnia 6 listopada 2017 r. oraz 4 stycznia 2018 r. nie zostały zakończone ani w sposób merytoryczny ani formalny. Ponadto mając na uwadze treść powyżej przytoczonego uzasadnienia wyroku z 16 października 2019 r. sygn. akt II FSK 3730/18 postępowanie zażaleniowe nie mogło zakończyć się w sposób merytoryczny. Tym samym prawidłowo organ postępowanie w tym zakresie umorzył na podstawie art. 138 §1 pkt 3 i art. 105 §1 K.p.a. z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Organ zobowiązany był uwzględnić stan faktyczny jaki zaistniał po umorzeniu postępowania egzekucyjnego i uwzględnić skutki jakie to umorzenie wywarło na wszelkie postępowania wszczęte w ramach prowadzonej egzekucji, a nadto uwzględnić ocenę prawną i związanie prawomocnym orzeczeniem sądu.
Na dzień wydawania zaskarżonego postanowienia tj. 19 lutego 2020 r. nie toczyło się już postępowanie egzekucyjne albowiem zostało ono umorzone 28 listopada 2018 r. w związku ze stwierdzeniem, że zobowiązanie podatkowe które było dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym uległo przedawnieniu. Umorzenie postępowania egzekucyjnego z kolei spowodowało, że bezprzedmiotowe stało się postępowanie zażaleniowe dotyczące zażalenia na czynności dokonane w trakcie postępowania egzekucyjnego - egzekucji z nieruchomości: przybicia oraz przyznania własności.
W tych okolicznościach prawidłowo organ II instancji bezprzedmiotowość postępowania zażaleniowego wywiódł z tego, że na skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego brak jest sprawy egzekucyjnej, w ramach której wydane zostało postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie przyznania własności, objęte zażaleniem zobowiązanej.
Zgodnie z treścią art. 60 ust. 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego postanowienie - umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich, nabyte na skutek tych czynności. W niniejszej sprawie umorzenie postępowania nastąpiło z przyczyny wskazanej w art. 59 §1 pkt 2 u.p.e.a. Z tego też względu z mocy prawa nastąpiło uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych.
Niemniej jednak w sprawie istotnym jest wyjaśnienie czy, a jeżeli tak to na jakim etapie uczestnik postępowania – skarżący kasacyjnie – nabył prawa jako osoba trzecia. Odpowiedź na powyższe znajduje się w treści art. 112b §1 i §3 u.p.e.a.
Zgodnie z art. 112 b §1 u.p.e.a. – jeżeli postanowienie o przybiciu stało się ostateczne i nabywca uiścił cenę nabycia (...), organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przyznaniu własności. Na mocy art. 112b § 3 u.p.e.a. - Postanowienie o przyznaniu własności, które stało się ostateczne, przenosi własność na nabywcę i jest tytułem do ujawnienia na rzecz nabywcy prawa własności w katastrze nieruchomości oraz przez wpis w księdze wieczystej lub podlega złożeniu do zbioru dokumentów. Postanowienie o przyznaniu własności jest także tytułem egzekucyjnym do wprowadzenia nabywcy w posiadanie nieruchomości.
W tym miejscu podkreślić należy, że w art. 112b u.p.e.a. w odniesieniu do postanowienia o przyznaniu własności ustawodawca posłużył się terminem "ostateczne", nie zaś "prawomocne".
W niniejszej sprawie w związku z postępowaniem egzekucyjnym, które ostatecznie zostało umorzone w listopadzie 2018 r., podjęte zostały czynności związane z egzekucją z nieruchomości. Organ przeprowadził w 30 sierpnia 2017 r. drugą licytację w której uczestnik postępowania zaoferował najwyższą cenę. Po wydaniu ostatecznych postanowień w przedmiocie skarg na obwieszczenie o drugiej licytacji oraz wywołania drugiej licytacji – organ wydał 25 października 2017 r. postanowienie o przybiciu na rzecz uczestnika postępowania. Postanowienie to stało się ostateczne 24 listopada 2017r.
Tym samym ostateczne postanowienie stanowiło podstawę dla organu do zażądania od uczestnika uregulowania ceny nabycia nieruchomości, co też w/w uczynił w dniu 29 listopada i 30 listopada 2017 r.
Ostateczność postanowienia o przybiciu i uiszczenie ceny nabycia przez licytanta zobowiązywało organ do wydania postanowienia o przyznaniu własności które organ wydał 15 grudnia 2017 r. W związku z zażaleniem zobowiązanej, DIAS utrzymał je w mocy w dniu 12 lutego 2018 r.
Mając na uwadze powyższy ciąg zdarzeń, z dniem 12 lutego 2018 r. postanowienie o przyznaniu własności stało się ostateczne i na jego podstawie uczestnik postępowania nabył prawo własności udziału w nieruchomości.
Z tego względu umorzenie postępowania w dniu 28.11.2018 r. nie miało wpływu na skutki jakie wywołało ostateczne od 12 lutego 2018 r. postanowienie o przyznaniu własności. Przesłankami przyznania własności są ostateczność przybicia i wykonanie warunków licytacji. Na dzień wydawania postanowienia o przyznaniu własności tj. na 15 grudnia 2017 r. postanowienie o przybiciu miało walor ostateczności. Taki walor również w dniu 12 lutego 2018 r. uzyskało postanowienie o przyznaniu własności, tym samym na mocy art. 112 b §3 u.p.e.a. postanowienie to przeniosło własność na licytanta - uczestnika postępowania.
Z tego też względu uchylenie przez NSA w 16 października 2019 r. ostatecznego postanowienia o przybiciu jak i o przyznaniu własności, w świetle art. 60 §1 zdanie 2 u.p.e.a. w zw. z art. 112b §3 u.p.e.a. nie wpłynęło na prawo własności, które uczestnik nabył w dniu 12 lutego 2018 r. na podstawie tego ostatecznego postanowienia o przyznaniu własności. Nabycie prawa własności udziału w nieruchomości przez licytanta pozostało w mocy. W sprawie nie można pominąć skutku jaki wywołały ostateczne postanowienia, pomimo ich późniejszego wyeliminowania z obrotu prawnego na skutek uchylenia wyrokami z 16.10.2019 r., ponieważ uchylenie nie powoduje skutków ex tunc jak ma to miejsce przy stwierdzeniu nieważności. Ostateczne postanowienie o przyznaniu własności wywołało skutki w zakresie nabycia prawa własności przez uczestnika postępowania których nie zniosło późniejsze uchylenie tego postanowienia.
Zaskarżone postanowienie o umorzeniu postępowania zażaleniowego realizuje również wskazania jakie zawarł NSA w wyrokach z 16 października 2019 r. – Organ doprowadził do stanu "niewątpliwej zgodności z prawem" – uznając, że z uwagi na przedawnienie zobowiązania podatkowego nie było podstaw do prowadzenia postępowania egzekucyjnego i z tego względu zostało ono umorzone w dniu 28 listopada 2018 r. W konsekwencji nie było podstaw po tej dacie do prowadzenia postępowania zażaleniowego w zakresie przybicia i następującego po nim przyznania własności. Jednocześnie w zaskarżonym postanowieniu uwzględnione zostały prawa osób trzecich które zostały nabyte na skutek tych czynności – nabycie prawa własności na podstawie ostatecznego w dniu 12 lutego 2018 r. postanowienia o przyznaniu prawa własności.
Z tego też względu za zasadne należy uznać zarzuty obu skarg kasacyjnych zarówno co do zarzutów naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 188 P.p.s.a. skargi kasacyjne należało uwzględnić i uchylić wyrok w części. Należało uwzględnić wniosek skarg kasacyjnych w zakresie uchylenia zaskarżonego wyroku w części tj. w pkt 2, 3 i 4. Z kolei z uwagi, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, a zaskarżone postanowienie było zgodne z przepisami jak i uwzględniało ocenę prawną i wskazania zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt II FSK 3730/18 rozpoznano skargę poprzez jej oddalenie.
DIAS wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, jednak nie wskazał przyczyn – podstawy prawnej - w których upatruje naruszenia przez sąd przepisów w odniesieniu do pkt 1 zaskarżonego wyroku. Brak również w tym zakresie uzasadnienia w skardze kasacyjnej. Z uwagi na powyższe w tym zakresie skarga kasacyjna DIAS została oddalona (w zakresie pkt 1 zaskarżonego wyroku).
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 202 §1 w zw. z art. 207§1 oraz art. 203 pkt 2, art. 205 §2 i art. 209 P.p.s.a.
|Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA |
|Anna Juszczyk-Wiśniewska |Jacek Brolik |Anna Dalkowska |