I SA/Kr 1180/19

I SA/Kr 1180/19 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2020-03-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-10-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bogusław Wolas /przewodniczący/
Grażyna Firek
Piotr Głowacki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 3446/21 - Wyrok NSA z 2021-05-19
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 115 par 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Wolas sędziowie WSA Grażyna Firek Piotr Głowacki (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 marca 2020 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji; oddala skargę.
Uzasadnienie
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego K., jako organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku zobowiązanego J. P.. W toku egzekucji zawiadomieniami z 12.12.2016 r., 2.01.2018r., 5.12.2018 r., 19.09.2018 r., oraz z 9.01.2019 r. dokonał zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym w [...]
W odpowiedzi na zajęcia bank poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęć z uwagi na zbieg egzekucji z Komornikami Sądowymi oraz Dyrektorem O/ZUS w K.. Pismami z dnia 9.01.2019r. i 25.02.2019r. organ egzekucyjny poinformował bank o przejęciu egzekucji w wyniku zbiegu. W dniu 1.03.2019 r. bank dokonał przelewu środków z rachunku zobowiązanego na konto organu egzekucyjnego.
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego K. w dniu 15.03.2019r. dokonał podziału kwoty w wysokości [...] zł uzyskanej z egzekucji z rachunku bankowego w [...] SA.
Pismem z dnia 22.03.2019r. ZUS [...] złożył wniosek o wydanie na podstawie art. 115a § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2019r. poz. 1438 ze zm., dalej upea) postanowienia w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji.
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego K. postanowieniem z dnia 27.05.2019r. orzekł o podziale kwoty uzyskanej z rachunku bankowego. W tym też orzeczeniu w pkt III. 2 przyznano Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego K., jako wierzycielowi hipotecznemu kwotę [...]zł.
Na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K. złożył zażalenie zarzucając, iż plan podziału pomimo, iż obejmuje środki wyegzekwowane z rachunku bankowego, uprzywilejowuje wierzyciela hipotecznego dając mu pierwszeństwo w zaspokojeniu części wierzytelności kosztem innych wierzycieli osobistych.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K., postanowieniem z dnia 10.09.2019 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu podkreślono, iż do kolejności podziału kwoty uzyskanej z zajętego rachunku bankowego pomiędzy wierzycieli ma zastosowanie art. 115 § 2 upea. W związku z faktem, że nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej z sądową, którą prowadzi administracyjny organ egzekucyjny, będzie miał zastosowanie art. 115 § 2 upea, który reguluje kwestie dotyczące podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości lub egzekucji przejętej po wystąpieniu zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową. Przepis ten stanowi, że przy podziale kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości lub egzekucji przejętej po wystąpieniu zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową, po kosztach egzekucyjnych i kosztach upomnienia zaspokaja się należności alimentacyjne, a następnie należności za pracę za okres 3 miesięcy, do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę określonego w odrębnych przepisach, oraz renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci i koszty zwykłego pogrzebu zobowiązanego, a po należnościach zabezpieczonych hipoteką morską, przywilejem na statku morskim, hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym i zastawem skarbowym albo korzystających z ustawowego pierwszeństwa oraz prawach, które ciążyły na nieruchomości przed dokonaniem w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji lub przed złożeniem do zbioru dokumentów wniosku o dokonanie takiego wpisu - należności za pracę niezaspokojone w kolejności wcześniejszej. W przepisie tym ustawodawca określa kolejność zaspokajania wierzytelności z kwoty uzyskanej z egzekucji, zaliczając jednocześnie te wierzytelności do określonych kategorii. Ustalając kolejność, zapewnia się szczególną ochronę niektórym należnościom przed innymi. Nie określa on zaś pod względem podmiotowym kolejności, w jakiej wierzyciele uczestniczą w podziale sumy egzekucyjnej. Niemniej jednak z przedmiotowo określonej kolejności wynika prawo wierzyciela uczestniczącego w podziale kwoty egzekucyjnej do kolejności zaspokojenia jego poszczególnych należności. Analiza tego przepisu wskazuje, że np. pierwszeństwo kosztów egzekucyjnych uzasadnione jest zwrotem kosztów egzekucyjnych należnych organowi egzekucyjnemu prowadzącemu egzekucję na rzecz wierzycieli. Z kolei o drugiej kolejności zdecydowały względy natury socjalnej oraz zasada ochrony rodziny i dziecka. W dalsze] kolejności - względy natury socjalnej, a w jeszcze dalszej - zabezpieczenie prawami rzeczowymi.
Organ odwoławczy zauważył, że organ egzekucyjny zgodnie z prawem, w zaskarżonym postanowieniu w pierwszej kolejności zaspokoił koszty postępowania egzekucyjnego należne Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego K., jako organowi prowadzącemu egzekucję administracyjną z rachunku bankowego w [...] S.A. oraz koszty egzekucyjne i koszty upomnienia należne Dyrektorowi O/ZUS w K. z tytułu podjętych czynności egzekucyjnych. W pierwszej kolejności zostały również zaspokojone koszty zastępstwa w egzekucji (należne obcym wierzycielom) przejęte od komorników sądowych w wyniku zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową. Jako kolejne w niniejszym planie podziału, a przypisane do kolejnej kategorii podanej w art. 115 § 2 upea, zaspokojeniu podlegały należności zawarte w tytule wykonawczym nr [...] zabezpieczonym hipoteką i zastawem skarbowym przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego K., jako wierzyciela egzekwującego i hipotecznego.
Organ wyjaśnił, iż art. 115 § 2 upea odnosi się do podziału kwoty uzyskanej w dwóch sytuacjach mogących występować oddzielnie, a mianowicie 1) podczas egzekucji z nieruchomości i 2) podczas egzekucji przejętej po wystąpieniu zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową. Zatem jeżeli nastąpił zbieg egzekucji nawet tylko do rachunku bankowego, to ponieważ jest to tego typu egzekucja, to do niej będzie miał zastosowanie przepis art. 115 § 2 upea z podaną tam kolejnością i kategoriami spraw w podziale kwoty wyegzekwowanej.
Art. 115 § 5 upea nie będzie miał w rzeczonej sprawie zastosowania, bowiem podział kwoty uzyskanej z egzekucji nastąpił na podstawie art. 115 § 2 upea.
Nie ma sprzeczności pomiędzy art. 63 upea, a art. 115 § 2 upea przy podziale kwoty uzyskanej z egzekucji z rachunku bankowego.
Z kolei co do art. 65 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, powyższy przepis podaje definicję instytucji hipoteki. Przepis ten nie odnosi się do kolejności zaspakajania roszczeń w egzekucji administracyjnej i jako taki nie mógł zostać naruszony w postanowieniu organu pierwszej instancji.
Na powyższe postanowienie ZUS złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucając naruszenie:
- art. 115 § 1 pkt 3 upea w związku z art. 65 ust. 1 i art. 75 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w podziale sumy uzyskanej z egzekucji z rachunku bankowego, wierzycielowi hipotecznemu przysługuje pierwszeństwo w zaspokojeniu,
- art. 15 kpa poprzez jego niezastosowanie i nieprzeprowadzenia przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie.
W uzasadnieniu podkreślono, iż wykładnia art. 115 upea nie uwzględnia faktu, że artykuł ten jest elementem spójnego systemu prawnego i nie może być rozpatrywany w oderwaniu od przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Jak stanowi art. 65 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, wierzyciel hipoteczny jest uprawniony do zaspokojenia się z obciążonej nieruchomości z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości. W związku z tym, w myśl art. 75 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zaspokojenie wierzyciela hipotecznego z nieruchomości następuje według przepisów o sądowym postępowaniu egzekucyjnym chyba, że z nieruchomości dłużnika jest prowadzona egzekucja przez administracyjny organ egzekucyjny (co oznacza, że nie wyłącza to stosowania przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece, a wskazuje, że do egzekucji z nieruchomości nie mają zastosowania przepisy o sądowym postępowaniu egzekucyjnym). Decydujące znaczenie mają przepisy o podziale sumy uzyskanej z egzekucji, czyli art. 115 § 1 pkt 3 upea. Jednakże przepis ten ma zastosowanie wyłącznie w przypadku podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości w toku postępowania egzekucyjnego. Nie można go interpretować w ten sposób, w jaki zostało to zaprezentowane przez organy, gdyż prowadziłoby to do
nieuprawnionego uprzywilejowania wierzyciela hipotecznego, niezależnie od tego, w jaki sposób doszło do wyegzekwowania należności. Byłoby to także sprzeczne z definicją hipoteki i szczegółowymi regulacjami tej instytucji.
Sądowe postępowanie egzekucyjne, z którego został przeniesiony na grunt administracyjnego postępowania sposób podziału sumy uzyskanej z egzekucji, nie rozciąga uprzywilejowania wierzyciela hipotecznego na inne postępowania, niż postępowanie egzekucyjne z nieruchomości.
W ocenie skarżącego organ nie przedstawił w żaden sposób podstaw uprzywilejowania wierzyciela hipotecznego przez organ egzekucyjny.
W oparciu o te zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 – dalej "p.p.s.a."), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. – następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęto czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, stwierdzeniem ich nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a. skargę oddala.
Skarga jest nieuzasadniona.
Sporna w kontrolowanej sprawie była prawidłowość planu podziału, w sytuacji gdy egzekucja obejmowała jedynie środki wyegzekwowane z rachunku bankowego, a zatem niewyegzekwowane z nieruchomości. Wedle strony skarżącej nieprawidłowe było uprzywilejowanie w planie podziału wierzyciela hipotecznego poprzez udzielenie mu pierwszeństwo w zaspokojeniu kosztem innych wierzycieli osobistych.
Art. 115 § 2 upea usytuowany jest w osobnym rozdziale ustawy, ogólnie odnoszącym się do podziału kwoty uzyskanej z egzekucji bez rozróżnienia, jakiego składnika majątkowego dotyczy egzekucja, ponieważ wprost wskazuje, iż reguluje zarówno kwestie dotyczące podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości lub egzekucji przejętej po wystąpieniu zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową. Przepis ten stanowi, że przy podziale kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości lub egzekucji przejętej po wystąpieniu zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową, po kosztach egzekucyjnych i kosztach upomnienia zaspokaja się należności alimentacyjne, a następnie należności za pracę za okres 3 miesięcy, do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę określonego w odrębnych przepisach, oraz renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci i koszty zwykłego pogrzebu zobowiązanego, a po należnościach zabezpieczonych hipoteką morską, przywilejem na statku morskim, hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym i zastawem skarbowym albo korzystających z ustawowego pierwszeństwa oraz prawach, które ciążyły na nieruchomości przed dokonaniem w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji lub przed złożeniem do zbioru dokumentów wniosku o dokonanie takiego wpisu - należności za pracę niezaspokojone w kolejności wcześniejszej.
W przywołanym przepisie ustawodawca określa kolejność zaspokajania wierzytelności z kwoty uzyskanej z egzekucji, zaliczając jednocześnie te wierzytelności do określonych kategorii. Ustalając kolejność, zapewnia się szczególną ochronę niektórym należnościom przed innymi. Przepis nie określa pod względem podmiotowym kolejności, w jakiej wierzyciele uczestniczą w podziale sumy egzekucyjnej. Niemniej, jak słusznie zauważa organ, z przedmiotowo określonej kolejności wynika prawo wierzyciela uczestniczącego w podziale kwoty egzekucyjnej do kolejności zaspokojenia jego poszczególnych należności. Analiza tego przepisu wskazuje, co trafnie podniesiono w uzasadnieniu, że przykładowo pierwszeństwo kosztów egzekucyjnych uzasadnione jest zwrotem kosztów egzekucyjnych należnych organowi egzekucyjnemu prowadzącemu egzekucję na rzecz wierzycieli. Z kolei o drugiej kolejności zdecydowały względy natury socjalnej oraz zasada ochrony rodziny i dziecka. W dalszej kolejności - względy natury socjalnej, a w jeszcze w dalszej – co istotne w kontrolowanej sprawie - zabezpieczenie prawami rzeczowymi.
Z uwagi na to, iż zaspokojeniu podlegały sporne w niniejszej sprawie należności wskazane w tytule wykonawczym nr [...] zabezpieczonym hipoteką i zastawem skarbowym przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego K. - jako wierzyciela egzekwującego i hipotecznego, posiadały one w planie podziału pierwszeństwo przed innymi należnościami nie zabezpieczonymi hipotecznie. Powyższe wynikało ze spisu hipotek przymusowych, w którym to spisie należności strony skarżącej nie specyfikowano, jako zabezpieczonych hipotecznie.
Wobec powyższego brak jest podstaw, aby przyjmować, że przepisy ogólne dotyczące pierwszeństwa zawarte w ustawie o księgach wieczystych i hipotece mają wpływ na w/w szczególne regulacje zawarte w upea. Także należy zgodzić się z organem, że art. 65 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest przepisem ogólnym ustanawiającym pierwszeństwo z racji posiadania zabezpieczenia hipotecznego, definiując instytucję hipoteki. Przepis ten nie odnosi się natomiast do kolejności zaspakajania roszczeń w egzekucji administracyjnej i jako taki nie mógł zostać naruszony w kontrolowanym postanowieniu.
Niezasadne są także zarzuty odnoszące się do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania. Organ odwoławczy rozpatrzył w trybie odwoławczym sprawę planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji wskazując na istniejący stan faktyczny i przywołując obowiązujące przepisy prawa. Przedstawił w rozstrzygnięciu swe własne stanowisko w sprawie, w szczególności rozpatrzył istotę sporu i zarzuty powołane w zażaleniu tj. kwestię ustalania kolejności zaspokajania w planie podziału, w tym przez pryzmat należności zabezpieczonych hipotecznie. Poza kwestią prawną odnoszącą się do kolejności należności w planie podziału strona skarżąca nie przedstawiła żadnych zarzutów kwestionujących sposób wyliczenia poszczególnych sum, czy ustalania spisu wierzycieli. Również istotą zarzutów skargi była ocena prawna w zakresie ustalania kolejności zaspokajania w planie podziału, w tym uwzględniania pierwszeństwa należności zabezpieczonych hipotecznie, którą to kwestię skarżony organ poddał wyczerpującej ocenie.
Mając na uwadze powyższe sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy o p.p.s.a.