III FSK 339/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, uznając brak podstaw do przyznania ulgi mimo niepełnosprawności skarżącego.
Skarżący domagał się umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, powołując się na swoją niepełnosprawność i trudną sytuację materialną. Sądy obu instancji uznały jednak, że brak jest podstaw do przyznania ulgi, wskazując na biern postawę skarżącego w poszukiwaniu zatrudnienia oraz fakt, że reguluje on inne zobowiązania. NSA potwierdził, że umorzenie zaległości ma charakter wyjątkowy i nie może premiować postawy unikającej płacenia zobowiązań publicznoprawnych.
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną W. R. od wyroku WSA w Białymstoku, który z kolei oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiającą umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za lata 2021 i 2022. Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających przyznanie ulgi, mimo posiadania orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Podkreślono, że skarżący prezentował bierną postawę w poszukiwaniu zatrudnienia, mimo posiadania wyższego wykształcenia i możliwości zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Sąd uznał, że interes publiczny nie przemawia za umarzaniem zaległości osobom, które mimo regulowania innych zobowiązań, nie wykonują wymagalnych zobowiązań podatkowych, a ich sytuacja materialna może ulec poprawie. NSA potwierdził, że kontrola sądowa decyzji uznaniowej nie obejmuje rozstrzygnięcia, a jedynie postępowanie poprzedzające jej wydanie, z zastrzeżeniem przypadków rażącego naruszenia zasad. Sąd podkreślił, że umorzenie zaległości ma charakter wyjątkowy i nie można go interpretować rozszerzająco, a organy podatkowe prawidłowo oceniły materiał dowodowy, nie naruszając zasad swobodnej oceny dowodów.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, brak jest podstaw do umorzenia zaległości, gdyż skarżący prezentuje bierną postawę w poszukiwaniu zatrudnienia i reguluje inne zobowiązania, a interes publiczny nie przemawia za umarzaniem zaległości w takich okolicznościach.
Uzasadnienie
Sądy uznały, że umorzenie zaległości ma charakter wyjątkowy i nie może premiować postawy unikającej płacenia zobowiązań publicznoprawnych, nawet w przypadku niepełnosprawności, jeśli podatnik nie wykazuje aktywności w celu poprawy swojej sytuacji materialnej.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (12)
Główne
O.p. art. 67a § § 1 pkt 3
Ordynacja podatkowa
Umorzenie zaległości podatkowych ma charakter wyjątkowy i wymaga wykazania istnienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, które nie mogą być interpretowane rozszerzająco.
Pomocnicze
O.p. art. 122
Ordynacja podatkowa
Obowiązek organów podatkowych do ustalenia wszystkich faktów i okoliczności niezbędnych dla załatwienia sprawy.
O.p. art. 187 § § 1
Ordynacja podatkowa
Obowiązek organów do zebrania i rozpatrzenia wszystkich dostępnych dowodów.
O.p. art. 121 § § 1
Ordynacja podatkowa
Obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.
O.p. art. 121 § § 2
Ordynacja podatkowa
Obowiązek udzielania stronom informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na prawa i obowiązki stron.
p.p.s.a. art. 173 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa złożenia skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa skargi kasacyjnej z powodu naruszenia przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia zaskarżonej decyzji lub postanowienia.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa stwierdzenia nieważności lub naruszenia prawa.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie NSA granicami skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 184
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.
Konstytucja RP art. 84
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązek ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 67a § 1 O.p. przez błędne uznanie, że za zastosowaniem ulgi podatkowej nie przemawia interes publiczny, w szczególności gdy egzekwowanie należności ze względu na stan zdrowia i ubóstwa skarżącego prowadziłoby do całkowitego pozbawienia go środków do życia. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 122 O.p. przez nieuwzględnienie skargi, mimo że sąd winien stwierdzić naruszenie przez organ drugiej instancji art. 122 O.p. przez poniechanie podjęcia niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 187 § 1 O.p. i art. 122 O.p. przez pominięcie przy ocenie przesłanek z art. 67a § 1 O.p. treści Orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1 i 2 w zw. z art. 127 O.p. przez nieudzielenie skarżącemu przez organ odwoławczy wyczerpujących informacji dotyczących ewentualnych skutków niewyjaśnienia stwierdzonych nieścisłości.
Godne uwagi sformułowania
Umorzenie zaległości podatkowych ma charakter wyjątkowy i jest odstępstwem od konstytucyjnej zasady powszechności opodatkowania. Nie można w związku z tym przedmiotowych zwrotów normatywnych (ustawowych przesłanek umorzenia zaległości podatkowych) interpretować rozszerzająco, jak chciałby tego skarżący. Sąd administracyjny nie może zobowiązać organu podatkowego do wydania decyzji o umorzeniu bądź odmowie umorzenia zaległości podatkowej. Przyznanie organowi dyskrecjonalnych uprawnień nie oznacza zupełnej dowolności w podejmowaniu decyzji w ramach uznania administracyjnego. Skarżący prezentował bierną postawę jeśli chodzi o dążenie do poprawy swojej sytuacji materialnej. Interes publiczny nie przemawia za umarzaniem zaległości osobom, które mimo regulowania innych zobowiązań nie wykonują własnych wymagalnych zobowiązań podatkowych.
Skład orzekający
Jan Rudowski
przewodniczący
Jacek Pruszyński
członek
Mirella Łent
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umorzenia zaległości podatkowych (art. 67a Ordynacji podatkowej) w kontekście niepełnosprawności, trudnej sytuacji materialnej i obowiązku aktywnego poszukiwania zatrudnienia."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i interpretacji klauzul generalnych 'ważny interes podatnika' i 'interes publiczny'. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla ograniczony zakres kontroli sądowej decyzji uznaniowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa ilustruje trudności w uzyskaniu ulgi podatkowej mimo niepełnosprawności, gdy podatnik nie wykazuje wystarczającej aktywności w celu poprawy swojej sytuacji. Pokazuje też granice uznania administracyjnego i kontroli sądowej.
“Niepełnosprawność to nie zawsze automatyczna ulga w podatkach. NSA wyjaśnia, kiedy można liczyć na umorzenie zaległości.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII FSK 339/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-08-06 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-03-19 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Jacek Pruszyński Jan Rudowski /przewodniczący/ Mirella Łent /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.) Hasła tematyczne Ulgi podatkowe Sygn. powiązane I SA/Bk 344/23 - Wyrok WSA w Białymstoku z 2023-12-12 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 2651 art. 67a § 1 pkt 3 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 grudnia 2023 r. sygn. akt I SA/Bk 344/23 w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 10 lipca 2023 r. nr 405.409/D-1/22/2023 w przedmiocie ulgi płatniczej oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2023 r., I SA/Bk 344/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 10 lipca 2023 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za rok 2021 i 2022 r. W uzasadnieniu wyroku, sąd pierwszej instancji wskazał, że rozstrzygnięcie sporu wymagało dokonania oceny legalności zaskarżonej decyzji SKO w Białymstoku z 10 lipca 2023 r., nr 405.409/D-1/22/2023. Mocą tej decyzji została utrzymana w mocy decyzja Wójta Gminy T. z dnia 6 kwietnia 2023 r. nr [...], w sprawie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za rok 2021 w kwocie - 561,20 zł, oraz za rok 2022 w kwocie - 656 zł. Wskazał, że podstawę wydania zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, stanowił m. in. art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 tj. ze zm.) – dalej jako: "O.p.". W opinii sądu pierwszej instancji w zaskarżonej decyzji zasadnie organ stwierdził, że brak było okoliczności uzasadniających przyznanie skarżącemu wnioskowanej ulgi. Zauważył, że powoływane przez skarżącego argumenty nie mogły zostać uznane za okoliczność uzasadniającą umorzenie zaległości podatkowej, oceniając je w zestawieniu ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, który dał organom obraz sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. Wskazywane przez stronę okoliczności nie jawiły się jako wyjątkowe, w sytuacji gdy na przestrzeni długiego okresu czasu nie podjął żadnych aktywnych działań w kierunku znalezienia jakiegokolwiek zatrudnienia bądź ewentualnie przekwalifikowania się. Zdaniem WSA w Białymstoku tego rodzaju postawa nie zwalnia z konieczności pokrywania zobowiązań publicznoprawnych. Udzielenie skarżącemu wnioskowanej ulgi stawiałoby go w uprzywilejowanej sytuacji w odniesieniu do innych podatników, którzy znajdując się w trudnej sytuacji, wywiązują się ze swoich zobowiązań podatkowych. Sąd ten dodał, że jedyną aktywnością strony zmierzającą do likwidacji zadłużenia podatkowego było wielokrotne składanie wniosków o umorzenia zaległości. WSA w Białymstoku za trafną uznał ocenę organów, że interes publiczny nie przemawia za umarzaniem zaległości osobom, które mimo regulowania innych zobowiązań nie wykonują własnych wymagalnych zobowiązań podatkowych. Zauważył, że w rozpoznawanej sprawie nie ulegało wątpliwości, że zestawienie dochodów i wydatków skarżącego wskazywało, że osiąga on bardzo niewielki dochód. W ocenie sądu pierwszej instancji za fakt należało uznać to, że strona nie dysponuje znacznymi środkami finansowym, ale za niezrozumiałe, że znajduje finanse, by regulować niektóre ze zobowiązań, a jednocześnie nie znajduje środków, by pokryć zobowiązania z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. WSA w Białymstoku podkreślił, że skarżący prezentował bierną postawę jeśli chodzi o dążenie do poprawy swojej sytuacji materialnej, czego dowodzą choćby działania w zakresie podjęcia zatrudniania. Pomimo wyższego wykształcenia, co z pewnością daje mu pewne możliwości zawodowe, skarżący nie podejmował żadnych działań aby znaleźć pracę. Sąd ten przy tym podkreślił, że nie kwestionuje, że skarżącemu może być trudniej z uwagi na posiadane orzeczenia o niepełnosprawności, jednakże zauważył, że może być on zatrudniony w warunkach pracy chronionej. Skarżący to osoba samodzielnie gospodarująca, a ze zgormadzonego materiału dowodowego wynika, że dysponuje stałym dochodem z pomocy społecznej, który nie podlega egzekucji. Jednocześnie nie wykazuje aktywności celem poprawy swojej sytuacji finansowej, poprzez poszukiwanie zatrudnienia, szczególnie że nie jest osobą w wieku emerytalnym. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że umorzenie zaległości ma charakter stały, a sytuacja skarżącego może ulec poprawie w pewnej perspektywie czasowej. Podkreślił, że skarżący reguluje pewne zobowiązania, czy też finansuje zakupy jak. np. zakup orbitreka, czy atlasu do ćwiczeń, zaś inne pomija (jak sporne gospodarowanie odpadami komunalnymi), których - co istotne - nie regulował również, gdy jego sytuacja finansowa była lepsza, co doprowadziło do ich nagromadzenia. Jednocześnie, pomimo podkreślania trudności z jakimi się mierzy z uwagi na sytuację finansową, nie podejmuje aktywności celem jej poprawy. Zdaniem tego sądu, premiowanie tego typu zachowania byłoby nieuzasadnionym preferencyjnym podejściem do osób, które unikają opłaty za gospodarowanie odpadami względem podatników, którzy podejmują wysiłki, by takie opłaty regulować. WSA w Białymstoku stanął na stanowisku, że nie jest w interesie społecznym, by umarzać zaległości osobom, które z jednej strony aktualnie zachowują bierną postawę w spłacie swoich zobowiązań, z drugiej mają choćby odległą perspektywę poprawy swojej sytuacji. Wyrok ten w całości dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie CBOSA). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.) złożył pełnomocnik skarżącego, który zaskarżył go w całości. Na zasadzie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 67 a § 1 O.p. przez błędne jego zastosowanie w wyniku uznania, że za zastosowaniem wobec skarżącego ulgi podatkowej nie przemawia interes publiczny, w szczególności w sytuacji gdy egzekwowanie należności ze względu na stan zdrowia i stan ubóstwa skarżącego będzie prowadzić do całkowitego pozbawienia go środków do życia; b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 122 O.p. przez nieuwzględnienie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku pomimo, że w okolicznościach niniejszej sprawy sąd ten winien stwierdzić naruszenie przez organ drugiej instancji art. 122 O.p., przez poniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego; c. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 187 § 1 O.p. i art. 122 O.p. przez pominięcie przy ocenie zaistnienia przesłanek zawartych w art. 67 a § 1 O.p. treści dokumentu w postaci Orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności niezbędnych działań w celu wyjaśnienia ujawnionego w tym dokumencie faktu uznania Skarżącego do kręgu osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności - wobec niemożliwości podjęcia zatrudnienia z uwagi na zły stan zdrowia; d. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1 i 2 w zw. z art. 127 O.p. przez nieudzielenie skarżącemu przez organ odwoławczy wyczerpujących informacji dotyczących ewentualnych skutków niewyjaśnienia przez nią stwierdzonych nieścisłości min. poprzez brak załączenia wszelkich dowodów wykazujących poniesione przez niego wydatki, a w konsekwencji istotne ograniczenie możliwości wypowiedzenia się przez Skarżącego - w istotnym zakresie. Wskazując na powyższe uchybienia, na podstawie art. 176 p.p.s.a. w zw. z art. 188 p.p.s.a. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i umorzenie zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za rok 2021 i 2022, ewentualnie, na zasadzie art. 185 § 1 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. Nadto stosownie do art. 176 § 2 p.p.s.a. oświadczył, że skarżący zrzeka się rozprawy. Wniósł również o zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, t.j.) – dalej jako: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona. Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia. Otóż w judykaturze w zasadzie jednolicie uznaje się, że sądowa kontrola decyzji uznaniowej obejmuje samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, ale nie rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania określonego wyboru (por. wyrok NSA z 31 sierpnia 2022 r., III FSK 845/21 – zawierający pogłębioną analizę prawną, która obecnie czyni podstawę uzasadnienia, gdyż należało się z nią zgodzić). Z drugiej strony zauważa się, że przyznanie organowi dyskrecjonalnych uprawnień nie oznacza zupełnej dowolności w podejmowaniu decyzji w ramach uznania administracyjnego. W ocenie rozpatrującego niniejszą sprawę składu orzekającego, z istoty art. 67a § 1 pkt 3 O.p. wynika, że sąd administracyjny nie może zobowiązać organu podatkowego do wydania decyzji o umorzeniu bądź odmowie umorzenia zaległości podatkowej (w przypadku stwierdzenia istnienia co najmniej jednej z przesłanek). Nie może też oceniać kryteriów przyjętych przez organ, a uzasadniających wybór opcji decyzyjnej. Poza zakresem sprawowanej przez sądy administracyjne kontroli administracji publicznej nie mogą jednakowoż pozostawać przypadki korzystania przez organy z przyznanej im kompetencji w sposób woluntarystyczny, zupełnie nieracjonalny lub sprzeczny z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi. Można zatem mówić, że są pewne granice uznania administracyjnego, w obrębie których może poruszać się organ podatkowy, podejmując decyzję w następstwie wystąpienia przesłanki "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego", o których mowa w art. 67a § 1 O.p. (por. wyrok NSA z 15 lipca 2016 r., II FSK 1685/14). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności stanu faktycznego pozwalały organom podatkowym na stwierdzenie, że w sprawie nie zaistniały okoliczności do umorzenia zaległości. Zarówno w orzecznictwie jak i piśmiennictwie prawniczym przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika. Zaś przesłanka interesu publicznego rozumiana jest jako dyrektywa postępowania, nakazująca mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy, korekta jego błędnych decyzji (por. np. wyrok NSA z 12 lutego 2003 r., III SA 1838/01, Mon. Pod. 2003, nr 7, str.43; wyrok WSA w Warszawie z 8 stycznia 2007 r., III SA 2904/06, Mon. Pod. 2007, nr 11, str. 43; R. Mastalski w: B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa, Komentarz 2010, Wrocław 2010, str. 349; B. Dauter w: S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Nezgódka – Medek, Ordynacja podatkowa, Komentarz, Warszawa 2010, str. 382). Zarówno jeden jak i drugi zwrot normatywny nie ma stałego zakresu treści, lecz jest to zespół ogólnie zarysowanych celów, które należy wziąć pod uwagę w procesie stosowania prawa i zawsze odnosić go do indywidualnej sytuacji podatnika występującego z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowych. Innymi słowy zwroty normatywne "ważny interes podatnika" i "interes publiczny" są swoistymi klauzulami generalnymi, odsyłającymi do ocen pozaprawnych. Rozważając to zagadnienie należy pamiętać, że zgodnie z art. 84 Konstytucji RP, każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach. Możliwość zaś umorzenia zaległości podatkowych ma charakter wyjątkowy i jest odstępstwem od konstytucyjnej zasady powszechności opodatkowania. Nie można w związku z tym przedmiotowych zwrotów normatywnych (ustawowych przesłanek umorzenia zaległości podatkowych) interpretować rozszerzająco, jak chciałby tego skarżący. Ze względu na konstrukcję art. 67a § 1 pkt 3 O.p. użyte w nim zwroty "ważny interes podatnika" i "interes publiczny" odnoszą się do hipotezy normy i wskazują sytuację faktyczną, w której można dokonać umorzenia zaległości podatkowych lub odsetek za zwłokę. Organ podatkowy dysponuje więc pewnym zakresem swobody w odniesieniu zarówno do wykładni tych pojęć, jak i oceny sytuacji faktycznej. Tej swobody w zakresie wykładni pojęć nieostrych jakimi są niewątpliwie obie przesłanki umorzenia zaległości podatkowych i oceny sytuacji faktycznej warunkującej zaistnieniem jednej z nich nie można utożsamiać z zastosowaniem przez organ tzw. uznania administracyjnego. Z samym uznaniem, a więc zastosowaniem dyspozycji omawianej normy prawnej będziemy mieli dopiero wówczas, gdy organ podatkowy stwierdzi istnienie jednej z tych przesłanek lub obu łącznie. Ponieważ w sprawie niniejszej organy podatkowe odmówiły umorzenia zaległości podatkowych z powodu braku okoliczności umorzenia, zasadnicze znaczenie dla oceny działania organów i dokonującego ich kontroli legalności sądu pierwszej instancji, ma kwestia prawidłowości zastosowania zasady swobodnej oceny dowodów. Organ podatkowy nie jest skrępowany przy ocenie dowodów kryteriami formalnymi, ma swobodnie oceniać wiarygodność i moc dowodową poszczególnych dowodów, na których oparł swoją decyzję. Aby w ramach owej swobodnej oceny nie zostały przekroczone granice dowolności, organ podatkowy przy ocenie zebranych w sprawie dowodów powinien, m.in. kierować się prawidłami logiki, zgodnością oceny z prawami nauki i doświadczenia życiowego, traktowania zebranych dowodów jako zjawisk obiektywnych, oceniania dowodów wyłącznie z punktu widzenia ich znaczenia i wartości dla rozpatrywanej sprawy. Organy podatkowe zobowiązane są do ustalenia wszystkich faktów i okoliczności, które są niezbędne dla załatwienia sprawy (art. 122 O.p.). Powinny zebrać wszystkie dostępne dowody i rozpatrzeć je w sposób wyczerpujący, niezależnie od tego, czy potwierdzają one tezy organu czy twierdzenia podatnika (art. 187 § 1 w zw. z art. 121 § 1 O.p.). W razie sprzeczności występujących w materiale dowodowym, dla potrzeb ustaleń faktycznych organ może wybrać jedno ze źródeł dowodowych pod warunkiem, że przekonująco to uzasadni, zgodnie z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z 28 czerwca 2016 r., II FSK 1628/14). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organ podatkowy, jak i sąd pierwszej instancji nie naruszyły tej zasady, a strona skarżąca nie wykazała, że uchybiły one zasadom logicznego rozumowania, wiedzy lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu organu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony skarżącej, wywodzone z orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności uznania skarżącego do kręgu osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, że w sprawie zaistniały ustawowe przesłanki umorzenia. Wbrew odmiennym wywodom skargi kasacyjnej sąd pierwszej instancji, w sposób bardzo szczegółowy w pisemnych motywach wyroku wykazał, dlaczego konsekwencje wskazywanych okoliczności zostały prawidłowo ocenione prze organ. WSA w szczególności przyjął, że skarżący przedstawił: Orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Białymstoku o zaliczeniu do stopnia niepełnosprawności - umiarkowanego - 05-R do 31 maja 2025 r. i nie kwestionował, że skarżącemu może być trudniej z uwagi na posiadane orzeczenia o niepełnosprawności. Zgodnym z logiką i doświadczeniem życiowym jest stwierdzenie, że może być on zatrudniony w warunkach pracy chronionej. Wskazywane przez stronę okoliczności nie jawią się jako wyjątkowe, w sytuacji gdy na przestrzeni długiego okresu czasu nie podjął żadnych aktywnych działań w kierunku znalezienia jakiegokolwiek zatrudnienia bądź ewentualnie przekwalifikowania się. Słuszna jest ocena, że interes publiczny nie przemawia za umarzaniem zaległości osobom, które mimo regulowania innych zobowiązań nie wykonują własnych wymagalnych zobowiązań podatkowych. Sąd prawidłowo przyjął, że zestawienie dochodów i wydatków skarżącego wskazuje, że osiąga on bardzo niewielki dochód. Trafne jest dostrzeżenia faktu, że oprócz wydatków niezbędnych do życia (żywność, leki) reguluje również inne zobowiązania. Jako bierną określono postawę jeśli chodzi o dążenie do poprawy swojej sytuacji materialnej, czego dowodzą choćby działania w zakresie podjęcia zatrudniania. Skarżący nie zaprzecza temu, że posiada możliwości zawodowe, aby znaleźć pracę. O naruszeniu natomiast art. 121 § 1 O.p. i zawartej w nim normy nakazującej organom prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, nie może stanowić podjęcie przez organ podatkowy rozstrzygnięcia odmiennego od oczekiwanego przez podatnika. Strona ma bowiem prawo do własnego subiektywnego przekonania o zasadności jej zarzutów, jednakże przekonanie to nie musi mieć odzwierciedlenia w obowiązujących przepisach prawnych i ich wykładni (por.: wyrok NSA z 26 sierpnia 2016 r., I FSK 51/15). Nie do przyjęcia jest pogląd strony skarżącej, że jeżeli w sprawach pozostawionych przez ustawodawcę uznaniu administracyjnemu organu orzekającego, interes społeczny nie stoi na przeszkodzie, organ ten ma obowiązek załatwić sprawę w sposób pozytywny dla strony. Przyjęcie tej tezy byłoby sprzeczne z treścią art. 67a § 1 pkt 3 O.p., ponieważ rodziłoby obowiązek umorzenia zaległości (przyznania ulgi) w każdym przypadku spełnienia przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, co byłoby sprzeczne z istotą instytucji uznania administracyjnego. Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 121 § 2 O.p., bowiem organy podatkowe z obowiązków wynikających z tego przepisu wywiązały się w sposób prawidłowy, o czym świadczy treść wezwania do doręczenia dowodów obrazujących jego aktualną sytuację finansową, majątkową i rodzinną, poprzez konkretnie wymienione dokumenty. Nie wiadomo na czym zdaniem autora skargi kasacyjnej miałoby polegać udzielenie skarżącemu przez organ odwoławczy informacji dotyczących skutków niewyjaśnienia przez nią stwierdzonych nieścisłości. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a. Mirella Łent Jan Rudowski Jacek Pruszyński
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI