III FSK 298/25

III FSK 298/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Brolik /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Przasnyski
Wojciech Stachurski
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Kara administracyjna
Sygn. powiązane
I SA/Gd 346/24 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2024-11-05
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 262 § 1. art. 262§ 1a
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, Protokolant Luiza Wyszomierska, po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 listopada 2024 r. sygn. akt I SA/Gd 346/24 w sprawie ze skargi M. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 6 lutego 2024 r. nr 2201-ICK.5001.1.5.2024 w przedmiocie kary porządkowej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz M. D. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 5 listopada 2024 r. (sygn. akt I SA/Gd 346/24) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uwzględnił skargę M.D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 6 lutego 2024 r. w przedmiocie kary porządkowej i w punkcie pierwszym wyroku uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Celno - Skarbowego w G. z 14 grudnia 2023 r., a w punkcie drugim zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (wyrok wraz z uzasadnieniem dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ podatkowy zaskarżając wyrok w całości. Zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, powoływanej dalej w skrócie jako: p.p.s.a.) w związku z art. 262 § 1 pkt 2 i 2a oraz art. 145 § 1 i 2, art. 155 § 1 i art. 159 § 1 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, poprzez ich niewłaściwą wykładnię polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że niewykonanie przez pełnomocnika wezwania organu do złożenia wyjaśnień nie może być uznane za bezzasadną odmowę, gdy to spółka a nie pełnomocnik jest dysponentem dokumentów i żądanych informacji, podczas gdy bezzasadność odmowy zastosowania się przez pełnomocnika do wezwania sprowadzała się do ignorowania wezwań organu i braku jakiejkolwiek odpowiedzi, co oznaczało, że spełnione były przesłanki do nałożenia kary porządkowej;
- art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 72 ust. 1 pkt 11 i ust. 3 i art. 94 ust. 1 pkt 3 ustawy o KAS do art. 291d §1 Ordynacji podatkowej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, co skutkowało błędnym przyjęciem, że organ nie może skutecznie żądać wyjaśnień od pełnomocnika kontrolowanego (osoby upoważnionej do reprezentowania) dotyczących przedmiotu kontroli celno-skarbowej podczas gdy przepisy dotyczące kontrolowanego stosuje się odpowiednio także do pełnomocnika. Tym samym w przypadku bezzasadnej odmowy lub niezrealizowania żądania organu w wyznaczonym terminie istnieje prawna możliwość zastosowania wobec pełnomocnika kary porządkowej.
- art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 286 § 1 pkt 4 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa i art. 94 ustawy z 16 listopada 2016 r., poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że art. 286 § 1 pkt 4 ustawy o KAS ma zastosowanie w niniejszej sprawie.
Mając na uwadze powyższe zarzuty organ podatkowy wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie 2) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania, 3) zasądzenie od Skarżącego na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, 4) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. D. wniósł jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wraz z odsetkami ustawowymi z tytułu opóźnienia w płatności od dnia wydania orzeczenia w przedmiotowej sprawie do dnia zapłaty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna Dyrektora Izby Administracji Skarbowej jest niezasadna.
Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego prowadził wobec Spółki kapitałowej kontrolę w zakresie podatku od towarów i usług za okres od czerwca 2021 r. do września 2022 r. oraz ustalenia, czy podmiot ten jest instytucją obowiązaną w świetle ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.
W dniu 19 maja 2023 r. organ wezwał pełnomocnika Spółki – profesjonalnego pełnomocnika – adwokata do złożenia wyjaśnień oraz dokumentów m.in. w zakresie:
• osób, które z ramienia Spółki wykonywały usługi/roboty budowlane na rzecz kontrahentów;
• przyporządkowania faktur VAT zakupu do faktur VAT sprzedaży usług/robót budowlanych;
• wskazania źródeł pochodzenia drogowych płyt betonowych;
• wskazania związku zakupów Spółki z jej sprzedażą opodatkowaną;
• wyjaśnienia dlaczego Spółka wystawiała i nie zaewidencjonowała wskazanych faktur;
• przedłożenia protokołów, o których mowa w fakturach udostępnionych NPUCS;
• wyjaśnienia dwukrotnego ujmowania w JPK_VAT faktur zakupu.
Przedmiotowy zakres wezwania był bardzo szeroki, obejmował złożenie wyjaśnień na tematy, które zazwyczaj znane są podmiotowi gospodarczemu, a nie zawsze jego profesjonalnemu pełnomocnikowi, wskazanie określonych elementów udokumentowania samoobliczenia podatku, braku lub wadliwości tego udokumentowania. Z rozpoznanej sprawy nie wynika, że: 1/pełnomocnik Spółki znał dane, których dotyczyło wezwanie, 2/posiadał wiedzę umożliwiającą złożenie wymaganych przez organ wyjaśnień, lub: 3/ nie przekazał Spółce wezwania organu, 4/ nie przedstawił organowi danych przekazanych mu przez Spółkę. Pełnomocnik działa wprawdzie za podmiot, który udzielił mu pełnomocnictwa, jednakże nie oznacza to, że jest z podmiotem tym tożsamy, że posiada wiedzę podmiotu, który reprezentuje, że może samodzielnie tworzyć lub odtwarzać dane i dokumenty prowadzonej przez podmiot działalności.
Zgodnie z art. 262 § 1 pkt 2 i 2a ustawy Ordynacja podatkowa (o.p.) karą porządkową mogą zostać ukarani: strona, pełnomocnik strony, świadek lub biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego:
- bezzasadnie odmówili lub nie dokonali w terminie wyznaczonym w wezwaniu złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin, przedłożenia tłumaczenia dokumentacji obcojęzycznej lub udziału w innej czynności (pkt 2), lub
- bezzasadnie odmówili okazania lub nie przedstawili w wyznaczonym terminie dokumentów, których obowiązek posiadania wynika z przepisów prawa, ksiąg podatkowych, dowodów księgowych będących podstawą zapisów w tych księgach (pkt 2a).
Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 262 § 1 pkt 2a o.p. karę porządkową można nałożyć w związku bezzasadną odmową okazania lub nieprzedstawienia w wyznaczonym terminie dokumentów, których obowiązek posiadania wynika z przepisów prawa, ksiąg podatkowych, dowodów księgowych będących podstawą zapisów w tych księgach. Należy zatem wiązać obowiązek przedłożenia określonych dokumentów, w tym ksiąg podatkowych, z obowiązkiem ich posiadania przez podmiot, do którego kierowane jest wezwanie. Należy też wskazać na art. 286 § 1 pkt 4 o.p. z którego wynika, że kontrolujący, w zakresie wynikającym z upoważnienia do kontroli są w szczególności uprawnieni do żądania udostępniania akt, ksiąg i wszelkiego rodzaju dokumentów związanych z przedmiotem kontroli oraz do sporządzania z nich odpisów, kopii, wyciągów, notatek, wydruków i udokumentowanego pobierania danych w formie elektronicznej. Nie bez znaczenia jest też zakres umocowania, jakim dysponuje pełnomocnik kontrolowanego, w tym uprawniony zakres wiedzy, którą w danej indywidualnej sprawie posiada pełnomocnik. Kryterium bezzasadności złożenia lub niedokonania w terminie wyjaśnień i oświadczeń (art. 262 § 1 pkt 2 o.p.) jest związane z prawidłowością wezwania organu. Obowiązki kontrolowanego oraz innych osób wyznacza art. 72 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. ustawy o KAS. Krąg osób związanych z obowiązkami jest szeroki, z tym, że żądanie może być kierowane wyłącznie do podmiotów posiadających wiadomości będące w zakresie zainteresowania kontrolujących i w przedmiocie kontroli (por. Krajowa Administracja Skarbowa. Komentarz" pod red. A. Melezini, K. Teszner, Wolter Kluwers, Warszawa 2018 r., str. 355).
Reasumując. W rozpoznanej sprawie, z wymienionych i rozważonych powyżej powodów, zgodnie z oceną prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego i nienaruszającymi prawa ocenami uzasadnienia zaskarżonego wyroku, brak było dostatecznych podstaw faktycznych i prawnych do ukarania karą porządkową profesjonalnego pełnomocnika Spółki. Ewentualne ukaranie Spółki, na podstawie i w sposób wynikający z art. 262 § 1 o.p. i art. 262§ 1a o.p., nie stanowiło natomiast przedmiotu sprawy przedstawionej Naczelnemu Sądowi Administracyjnego na skutek kasacyjnego zaskarżenia wyroku Sądu pierwszej instancji.
Z tych powodów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. i art. 204 pkt 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.
sędzia Wojciech Stachurski sędzia Jacek Brolik sędzia Krzysztof Przasnyski