III FSK 2971/21

Naczelny Sąd Administracyjny2023-09-26
NSApodatkoweWysokansa
odpowiedzialność podatkowaosoba trzeciazaległości podatkowedoręczeniaaktualizacja adresuOrdynacja podatkowaNSAskarga kasacyjnaVAT

NSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe, uznając, że organ podatkowy prawidłowo doręczał korespondencję na adres widniejący w ewidencji, a strona nie dopełniła obowiązku aktualizacji danych.

Sprawa dotyczyła odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki. Skarżąca wniosła o wznowienie postępowania, twierdząc, że nie brała w nim udziału z własnej winy z powodu niedoręczenia pism. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, uznając, że organ podatkowy prawidłowo doręczał pisma na adres widniejący w ewidencji, a skarżąca nie dopełniła obowiązku aktualizacji adresu. NSA utrzymał w mocy wyrok WSA, podkreślając, że ciężar aktualizacji danych adresowych spoczywa na podatniku, a organ podatkowy ma prawo polegać na danych z rejestru.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną E. S. od wyroku WSA w Gliwicach, który oddalił jej skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach. Sprawa dotyczyła odmowy uchylenia decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki z tytułu VAT. Skarżąca domagała się wznowienia postępowania, argumentując, że nie brała w nim udziału z własnej winy, ponieważ pisma wysyłane na jej adres zameldowania nie zostały jej doręczone. Wskazała, że zmieniła adres zamieszkania, ale nie poinformowała o tym organu podatkowego w sposób formalny, jedynie w deklaracji podatkowej za 2016 r. Sąd pierwszej instancji uznał, że złożenie deklaracji z nowym adresem nie stanowiło skutecznej aktualizacji dla celów bieżącego postępowania, a organ podatkowy miał prawo doręczać pisma na adres widniejący w ewidencji. NSA podzielił to stanowisko, podkreślając, że obowiązek aktualizacji danych adresowych spoczywa na podatniku. Organ podatkowy nie ma obowiązku aktywnie poszukiwać nowego adresu strony, jeśli ta nie dopełniła formalności. Skoro skarżąca nie poinformowała organu o zmianie adresu zgodnie z przepisami, doręczenia na dotychczasowy adres były skuteczne, a tym samym nie zaistniała przesłanka wznowienia postępowania z powodu niezawinionego braku udziału w postępowaniu. W konsekwencji NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, organ podatkowy prawidłowo dokonał doręczeń na adres widniejący w ewidencji podatkowej, ponieważ obowiązek aktualizacji danych adresowych spoczywa na podatniku. Niewykonanie tego obowiązku obciąża podatnika.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że zgodnie z ustawą o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników, podatnik ma obowiązek aktualizować swoje dane adresowe. Organ podatkowy ma prawo polegać na danych zawartych w rejestrach. W przypadku braku formalnej aktualizacji, doręczenia na adres widniejący w ewidencji są skuteczne, nawet jeśli podatnik faktycznie zmienił miejsce zamieszkania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (22)

Główne

o.p. art. 240 § 1 pkt. 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 245 § 1 pkt. 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 150 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 150 § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 150 § 3

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 150 § 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

ustawa o ewidencji art. 9 § 1d

Ustawa z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników

o.p. art. 148 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 148 § 2 pkt. 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 149

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

ustawa o ewidencji art. 5 § 2

Ustawa z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników

ustawa o ewidencji art. 5 § 5

Ustawa z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników

ustawa o ewidencji art. 3 § 1

Ustawa z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

o.p. art. 120

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 121 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 122

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

ustawa COVID art. 15zzs4 § 3

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § 1 pkt. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ podatkowy prawidłowo doręczał korespondencję na adres widniejący w ewidencji podatkowej, ponieważ strona nie dopełniła obowiązku aktualizacji danych adresowych. Obowiązek aktualizacji danych adresowych spoczywa na podatniku, a organ podatkowy ma prawo polegać na danych z rejestru. Wskazanie nowego adresu w deklaracji podatkowej nie jest wystarczające do uznania, że organ podatkowy miał wiedzę o zmianie adresu i że doręczenia na stary adres były nieskuteczne.

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 240 § 1 pkt. 4 o.p., art. 245 § 1 pkt. 2 o.p., art. 150 § 1 pkt. 1, § 2, § 3 i § 4 o.p. oraz art. 9 ust. 1d ustawy o ewidencji, poprzez oddalenie skargi, wskutek przyjęcia za organami podatkowymi niezaistnienia przesłanki wznowienia przewidzianej w art. 240 § 1 pkt. 4 o.p. w wyniku niespełnienia przez skarżącą warunku aktualizacji miejsca zamieszkania. Naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art. 240 § 1 pkt. 4 o.p. i art. 9 ust. 1d zdanie pierwsze ustawy o ewidencji oraz w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 122 i art. 148 § 1 o.p., wskutek jego niezastosowania i nieuchylenia w całości decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 14.08.2019 r. pomimo spełnienia przez skarżącą warunku aktualizacji miejsca zamieszkania.

Godne uwagi sformułowania

ciężar ustaleń w kwestii miejsca zamieszkania podatnika na organ podatkowy nie można uznać za skuteczne, skoro dysponentem wiedzy o adresie miejsca swojego zamieszkania, a co istotniejsze o wewnętrznym, subiektywnym zamiarze stałego pobytu, jest sam podatnik Osoba fizyczna nie odbierając korespondencji skierowanej na prawidłowo określony adres w ewidencji podatkowej, powinna być świadoma skutków, jakie powoduje takie postępowanie i te konsekwencje dotknęły w badanej sprawie skarżącą organ podatkowy nie miał żadnych uzasadnionych podstaw do uznania, że adres ten nie jest aktualny.

Skład orzekający

Anna Dalkowska

przewodniczący sprawozdawca

Paweł Borszowski

członek

Agnieszka Olesińska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasady, że obowiązek aktualizacji danych adresowych spoczywa na podatniku, a organ podatkowy ma prawo polegać na danych z rejestru. Kluczowe dla spraw dotyczących doręczeń i wznowienia postępowania z powodu niezawinionego braku udziału."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy podatnik nie dopełnił formalnego obowiązku aktualizacji adresu, a organ działał w oparciu o dane z rejestru. Nie dotyczy sytuacji, gdy organ miał wiedzę o zmianie adresu z innych źródeł lub gdy doręczenie było wadliwe z innych przyczyn.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu doręczeń i aktualizacji danych adresowych w kontaktach z urzędami skarbowymi, co jest istotne dla wielu podatników. Wyjaśnia, kto ponosi odpowiedzialność za skutki niedopełnienia formalności.

Zmieniłeś adres? Uważaj, jak informujesz o tym urząd skarbowy – inaczej możesz stracić szansę na obronę!

Dane finansowe

WPS: 240 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III FSK 2971/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-09-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Olesińska
Anna Dalkowska /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Borszowski
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Sygn. powiązane
I SA/Gl 1503/19 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2020-02-13
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1325
art. 240 § 1 pkt. 4, art. 245 § 1 pkt. 2, art. 150 § 1 pkt. 1, § 2, § 3 i § 4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Dalkowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, po rozpoznaniu w dniu 26 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 1503/19 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 14 sierpnia 2019 r. nr 2401-IEW3.603.1.2019.11 2401-19-159488 w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od E. S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.
1.1. Wyrokiem z dnia 13 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 1503/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę E. S. (dalej: "Skarżąca", "Strona") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 14 sierpnia 2019 r. w przedmiocie odmowy uchylenia we wznowionym postępowaniu decyzji ostatecznej dotyczącej odpowiedzialności osoby trzeciej w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od grudnia 2010 r. do grudnia 2011 r.
1.2. Skarżąca złożyła wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną o jej odpowiedzialności podatkowej jako osoby trzeciej. Przyczyną był jej niezawiniony brak udziału w postępowaniu podatkowym, prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. Jak wniosła skarżąca, w trakcie wspomnianej procedury trzy postanowienia i jedna decyzja zostały wysłane na adres jej zameldowania w D. (precyzyjnie wskazany w dokumentacji postępowania podatkowego). Nie zostały one jednak doręczone ani stronie, ani jej mężowi, ani dorosłemu domownikowi. Wśród tych orzeczeń wydanych w stosunku do strony znalazło się postanowienie o wszczęciu postępowania, o włączeniu do akt materiału dowodowego, o wyznaczeniu siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego oraz decyzja o odpowiedzialności osoby trzeciej. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wznowił postępowanie postanowieniem z dnia 31 stycznia 2018 r. i wyznaczył Naczelnika Urzędu Skarbowego do jego prowadzenia. Organ pierwszej instancji, po przeprowadzeniu wznowionego postępowania odmówił uchylenia decyzji ostatecznej Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., ponieważ nie dopatrzył się uchybienia podnoszonego przez stronę – tego, że bez swojej winy nie brała udziału w postępowaniu, zakończonym decyzją ostateczna o jej odpowiedzialności podatkowej. Jak wskazał Naczelnik Urzędu Skarbowego, nie znalazł potwierdzenia zarzut skarżącej, że przesyłki pocztowe nie zostały awizowane pomimo istnienia skrzynki pocztowej. W odwołaniu od powyższej decyzji strona wniosła o zmianę w całości zaskarżonej decyzji, poprzez uchylenie decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego. Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego. Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.
Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że złożenie informacji o nowym adresie w rocznej deklaracji podatkowej za 2016 r. nie oznacza, że w tym samym 2016 r. administracja podatkowa miała świadomość tego, w jakim nowym miejscu mieszka skarżąca. O tym bowiem Naczelnik Urzędu Skarbowego dowiedział się dopiero w 2017 r. Tymczasem, wszczęcie postępowania podatkowego i wydanie decyzji o odpowiedzialności podatkowej skarżącej jako osoby trzeciej miało miejsce w roku 2016 (jak już wielokrotnie wskazywano, wspomniane rozstrzygnięcie konstytutywne jest datowane na 21 grudnia 2016 r.). W dodatku, strona – powołująca się teraz na przekazanie informacji o nowym adresie w deklaracji podatkowej złożonej za 2016 r. – nie skorzystała z prawnej możliwości złożenia organowi podatkowemu na bieżąco (wtedy, gdy nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych) informacji o swoim nowym adresie – poprzez przedłożenie stosownego formularza aktualizacyjnego. W tym kontekście należy zauważyć, że uprawnienie do takiego działania wynika z tego samego, omawianego wcześniej art. 9 ust. 1d ustawy o zasadach ewidencji podatników, w którym przewidziano że osoba fizyczna objęta rejestrem PESEL, nieprowadząca działalności gospodarczej lub niebędąca zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług dokonuje aktualizacji poprzez wskazanie aktualnego adresu miejsca zamieszkania w składanej deklaracji lub innym dokumencie, związanym z obowiązkiem podatkowym. W konsekwencji skargę oddalono.
1.3. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
2. Skarga kasacyjna.
2.1. Skargę kasacyjną na powyższy wyrok wywiodła skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości.
Skargę kasacyjną oparto na naruszeniu przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. na naruszeniu:
- art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") zw. z art. 240 § 1 pkt. 4 o.p., art. 245 § 1 pkt. 2 o.p., art. 150 § 1 pkt. 1, § 2, § 3 i § 4 o.p. oraz art. 9 ust. 1d ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników ( Dz. U. z 2019 r. poz. 63, dalej: "ustawa o ewidencji"), poprzez oddalenie skargi, wskutek przyjęcia za organami podatkowymi niezaistnienia przesłanki wznowienia przewidzianej w art. 240 § 1 pkt. 4 o.p. w wyniku niespełnienia przez skarżącą warunku aktualizacji miejsca zamieszkania zgodnie z przepisem art. 9 ust. 1d zdanie drugie ustawy o ewidencji, które to uchybienie miało istotny wpływ na nieuchylenie w całości lub w części decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia 21.12.2016 r. orzekającej o solidarnej odpowiedzialności skarżącej jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe I. Sp. z o.o. z siedzibą w D. z tytułu podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od grudnia 2010 r. do grudnia 2011 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi oraz na nie orzeczenie co do istoty sprawy lub umorzenie postępowania albo na odmowę uchylenia decyzji w całości lub w części przy stwierdzeniu istnienia przesłanek określonych w art. 240 § 1 pkt. 4 o.p. i art. 116 § 1 o.p. w zakresie zaistnienia przesłanek zwolnienia członka zarządu z odpowiedzialności za zaległości podatkowe oraz zarzutu przedawnienia, tj. miało istotny wpływ na naruszenie przez organy podatkowe art. 245 § 1 pkt. 1 o.p. i art. 245 § 1 pkt. 3 o.p. w zw. z art. 245 § 2 o.p.;
- art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art. 240 § 1 pkt. 4 o.p. i art. 9 ust. 1d zdanie pierwsze ustawy o ewidencji oraz w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 122 i art. 148 § 1 o.p., wskutek jego niezastosowania i nieuchylenia w całości decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 14.08.2019 r. pomimo spełnienia przez skarżącą warunku aktualizacji miejsca zamieszkania zgodnie z przepisem art. 9 ust. 1d pierwsze ustawy o ewidencji, skutkującego przyjęciem że skarżąca w 2016 r. zamieszkiwała pod adresem w M. i zaistnieniem przesłanki niebrania przez skarżącą z nie własnej winy udziału w postępowaniu zakończonym decyzją Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z dnia 21.12.2016 r. wobec niedoręczenia skarżącej na jej adres zamieszkania postanowień Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności skarżącej jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe I. Sp. z o.o. z siedzibą w D. z tytułu podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od grudnia 2010 r. do grudnia 2011 r. w przedmiocie włączenia do akt materiału oraz w przedmiocie wyznaczenia 7 dniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie materiału dowodowego zebranego w toku prowadzonego postępowania oraz decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z dnia 21.12.2016 r., które to uchybienie miało istotny wpływ na nie uchylenie w całości lub części decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia 21.12.2016 r. orzekającej o solidarnej odpowiedzialności skarżącej jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe I. Sp. z o.o. z siedzibą w D. z tytułu podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od grudnia 2010 r. do grudnia 2011 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi oraz orzeczenie co do istoty sprawy lub umorzenie postępowania albo odmowę uchylenia decyzji w całości lub w części, przy stwierdzeniu istnienia przesłanek określonych w art. 240 § 1 pkt. 4 o.p. i art. 116 § 1 o.p. w zakresie zaistnienia przesłanek zwolnienia członka zarządu z odpowiedzialności za zaległości podatkowe oraz zarzutu przedawnienia, tj. miało istotny wpływ na naruszenie przez organy podatkowe art. 245 §1 pkt. 1 o.p. i art. 245 § 1 pkt. 3 o.p. w zw. z art. 245 § 2 o.p.
2.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o oddalenie skargi kasacyjnej w całości.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu.
3.2. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 1842 dalej: "ustawa COVID") oraz zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 12 lipca 2023 r. Wymienionym zarządzeniem strony zawiadomiono o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i poinformowano o możliwości uzupełnienia argumentacji w piśmie procesowym, z zachowaniem trybu określonego w art. 66 p.p.s.a. Zarządzenie zostało odebrane przez pełnomocnika skarżącego kasacyjnie w dniu 24 lipca 2023 r., natomiast przez organ w dniu 17 lipca 2023 r. Żadna ze stron nie uzupełniła stanowiska oraz nie wyraziła sprzeciwu co do zastosowanego trybu rozpoznania sprawy. Zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 1 i 3 ustawy COVID w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy.
3.3. Spór w niniejszej sprawie dotyczy tego, czy organ podatkowy dokonywał prawidłowych doręczeń do skarżącej, to jest czy doręczał korespondencję na właściwy adres. Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 148 § 1 o.p., pisma doręcza się osobom fizycznym pod adresem miejsca ich zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju. Natomiast w myśl art. 148 § 2 pkt 2 o.p., pisma osobom fizycznym mogą być także doręczane w miejscu zatrudnienia lub prowadzenia działalności przez adresata - adresatowi lub osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji. W przypadku nieobecności adresata w miejscu zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, a gdyby go nie było lub odmówił przyjęcia pisma - sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy - gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata, lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję, na której zamieszkuje adresat lub której adres wskazano jako adres do doręczeń (art. 149 o.p.).
Z kolei przepis art. 150 § 1 o.p. stanowi, że w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149 poczta przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej – w przypadku doręczania pisma przez pocztę. Adresata zawiadamia się dwukrotnie o pozostawieniu pisma w miejscu określonym w § 1. Powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, lub miejsca wskazanego jako adres do doręczeń w kraju, na drzwiach jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (art. 150 § 2- 4 o.p.)
Zasadą jest zatem doręczanie pism osobom fizycznym pod adresem ich zamieszkania albo na adres do doręczeń w kraju. Dla dokonania doręczenia stronie postępowania zarówno w trybie art. 148 o.p., jak i w trybie tzw. fikcji prawnej doręczenia, organ musi dysponować adresem podatnika (miejsca zamieszkania albo adresem do doręczeń w kraju). Dlatego dla umożliwienia organom podatkowym dokonywania doręczeń i zapewnienia sprawności ich działania ustawodawca przewidział, że również na podatniku spoczywają określone obowiązki.
3.4. Podstawowym aktem prawnym w przedmiotowym zakresie jest ustawa z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, która przewiduje, że podatnik winien wskazać m.in. swoje miejsce zamieszkania i jeżeli zaistnieją ku temu podstawy, dokonywać aktualizacji. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, obowiązkowi ewidencyjnemu podlegają, m.in. osoby fizyczne. Zgłoszenie identyfikacyjne osób fizycznych zawiera, m.in. adres miejsca zamieszkania oraz adres miejsca zameldowania na pobyt stały lub czasowy (art. 5 ust. 2 ustawy o ewidencji). Zgodnie z art. 9 ust. 1d ustawy o ewidencji podatników, w przypadku zmiany adresu miejsca zamieszkania przez podatnika będącego osobą fizyczną objętą rejestrem PESEL, nieprowadzącą działalności gospodarczej lub niebędącą zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług, za dokonanie aktualizacji uznaje się wskazanie przez ten podmiot aktualnego adresu miejsca zamieszkania w składanej deklaracji lub innym dokumencie, związanym z obowiązkiem podatkowym. Podatnicy mogą jednak również dokonać aktualizacji adresu miejsca zamieszkania według wzoru określonego na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o zasadach ewidencji podatników (czyli składając stosowny formularz aktualizacyjny).
W świetle powyższych regulacji należy zgodzić się ze stanowiskiem orzekających w niniejszych sprawach organów oraz następnie Sądu pierwszej instancji, że dla organu podatkowego podstawowe znaczenie mają informacje zawarte w prowadzonych rejestrach. Pomimo, że przepisy ww. ustawy nie wskazują jednoznacznie terminu, w którym należy dokonać aktualizacji, niedopełnienie powyższej czynności przez podatnika powoduje, że organ podatkowy nie dysponuje innym adresem i nie posiada wiedzy o ewentualnie zaistniałych zmianach. Tym samym doręcza podatnikowi korespondencję na znany mu adres zamieszkania bądź adres do doręczeń w kraju. Taki sposób działania ma swą podstawę normatywną i nie można oczekiwać, że organ podatkowy każdorazowo będzie prowadził postępowanie w celu ustalenia adresu strony (por. wyroki NSA z dnia 17 lutego 2016r., sygn. akt II FSK 3779/13 oraz z dnia 4 kwietnia 2017r., sygn. akt II FSK 585/15). Odmienne zapatrywanie oznaczałoby, że zostatałaby podważona skuteczność działań aparatu publicznego, który ze względu na brak dostatecznych danych, umożliwiających komunikowanie się ze stroną, nie byłby w stanie wywiązać się z nałożonych nań obowiązków.
Trudno oczekiwać też, aby organ każdorazowo przed wszczęciem postępowania prowadził szeroko zakrojone czynności w celu ustalenia adresu strony. Taki obowiązek powstałby dopiero wówczas, gdyby w toku postępowania organ powziął wątpliwości co do prawidłowości podanego przez stronę adresu (np. korespondencja wróciłaby z adnotacją, że adresat wyprowadził się). W szczególności nie jest rolą organów podatkowych monitorowanie i sprawdzanie czy i jakie postępowania toczą się z udziałem danej strony przed innymi organami państwowymi oraz jakie adresy zamieszkania czy doręczeń wskazywała strona.
3.5. W wyroku z dnia 28 czerwca 2017 r., sygn. akt II FSK 3102/15, NSA wskazał, że skoro prawodawca przewidział specjalny system ewidencyjny podatników i płatników, służący organom podatkowym i prowadzonym przez nie postępowaniom, to wykluczone jest, aby organy te posiłkowały się innymi danymi, także zawartymi w innych publicznych rejestrach, bowiem poddawałoby to w wątpliwość celowość prowadzenia ewidencji podatników i płatników, a nawet godziło w istotę tej ewidencji. Dlatego też zaniechanie przez podatnika dokonania zgłoszenia aktualizacyjnego w przypadku zmiany adresu zamieszkania prowadzi do skutku w postaci kierowania korespondencji przez organ podatkowy pod niewłaściwy adres. Mogące stąd wynikać ewentualne negatywne skutki obciążają jednak podatnika, a nie organ podatkowy.
W orzeczeniu tym NSA stwierdził również, że skoro organ administracji publicznej dysponuje adresem podatnika z Krajowej Ewidencji Podatników, doręczeń może dokonywać tylko na ten adres. Nie tylko nie jest więc zobowiązany do prowadzenia postępowania zmierzającego do ustalenia innego miejsca zamieszkania strony, niż wskazane przez nią w zgłoszeniu identyfikacyjnym lub w aktualizacjach, ale wręcz nie może tego czynić, gdyż narażałby się na zarzut doręczania pism pod niewłaściwy adres, a więc adres nie wynikający z wiążącej go ewidencji. Nadto, przerzucanie ciężaru ustaleń w kwestii miejsca zamieszkania podatnika na organ podatkowy nie można uznać za skuteczne, skoro dysponentem wiedzy o adresie miejsca swojego zamieszkania, a co istotniejsze o wewnętrznym, subiektywnym zamiarze stałego pobytu, jest sam podatnik i to dlatego na nim, w przypadku zmiany miejsca zamieszkania, ciąży obowiązek wskazania adresu zamieszkania i aktualizacji danych identyfikacyjnych.
Osoba fizyczna nie odbierając korespondencji skierowanej na prawidłowo określony adres w ewidencji podatkowej, powinna być świadoma skutków, jakie powoduje takie postępowanie i te konsekwencje dotknęły w badanej sprawie skarżącą, która będąc dysponentem wiedzy o swoim adresie zamieszkania, w przypadku jego zmiany, powinna dokonać aktualizacji danych identyfikacyjnych w urzędowych rejestrach, w tym m.in. w rejestrze prowadzonym przez organ podatkowy.
3.6. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że to na skarżącej jako podatniku ciążył obowiązek informowania organów podatkowych o zmianie danych adresowych. W przypadku zmiany adresu miejsca zamieszkania przez podatnika będącego osobą fizyczną mającą identyfikator podatkowy, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy o ewidencji, nieprowadzącą działalności gospodarczej lub niebędącą zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług, za dokonanie aktualizacji uznaje się podanie przez tego podatnika aktualnego adresu miejsca zamieszkania w składanej deklaracji lub innym dokumencie związanym z obowiązkiem podatkowym. Podatnicy mogą również dokonać aktualizacji adresu miejsca zamieszkania według wzoru określonego na podstawie art. 5 ust. 5.
W przedmiotowej sprawie prawidłowo organy uznały, co zasadnie zaakceptował Sąd pierwszej instancji, że skoro skarżąca wskazała określony adres zamieszkania do ewidencji prowadzonej przez organ podatkowy oraz że zgłoszenia tego nie zmieniała, nie weryfikowała, nie powiadamiała o zmianie organu podatkowego, to posłużenie się tym adresem w korespondencji z podatnikiem przez organ podatkowy było dostatecznie uzasadnione. Należy przyjąć, że ewentualne negatywne skutki niezastosowania się podatnika do obowiązku aktualizacji danych, w tym danych adresowych, obciążają tego podatnika. Skutkiem takim może być prawnie skuteczne kierowanie korespondencji przez organy podatkowe na adres widniejący w ewidencji, mimo że pod adresem tym podatnik już nie mieszka (zob. wyroki NSA: z 14.08.2012 r., II FSK 104/11, z 28.06.2017 r., II FSK 3102/15, z 21.01.2022 r., I FSK 1495/18).
W niniejszym przypadku organ podatkowy miał zatem obowiązek dokonywania doręczeń na adres figurujący w rejestrze, bowiem taki jest sens, cel, a także prawne znaczenie urzędowej ewidencji. Tak też uczynił, przy czym nie miał żadnych uzasadnionych podstaw do uznania, że adres ten nie jest aktualny. Warto zauważyć, że skarżąca poinformowała o nowym adresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz bank prowadzący jej rachunek, zatem nie istniały przeszkody uniemożliwiające dokonania tego samego wobec organów podatkowych, poprzez przedłożenie właściwego formularza aktualizacyjnego, sporządzonego w trybie ustawy o zasadach ewidencji podatników.
3.7. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organ podatkowy w opisanym powyżej stanie faktycznym i prawnym nie mógł podejrzewać, że skarżąca zaniechała obowiązków ewidencyjnych oraz obowiązków aktualizacji danych objętych zgłoszeniem identyfikacyjnych, o których mowa w art. 9 ustawy o ewidencji, a w związku z tym nie musiał prowadzić w tym kierunku zakrojonego na szeroką skalę postępowania wyjaśniającego. O nowym miejscu zamieszkania i doręczeń dla celów postępowań powinna skarżąca niezwłocznie powiadomić organ rejestrowy. W tym stanie rzeczy, jako niezasadne ocenić należało zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 240 § 1 pkt. 4 o.p., art. 245 § 1 pkt. 2 o.p., art. 150 § 1 pkt. 1, § 2, § 3 i § 4 o.p. oraz art. 9 ust. 1d ustawy o ewidencji oraz art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a w zw. z art. 240 § 1 pkt. 4 o.p. i art. 9 ust. 1d zdanie pierwsze ustawy o ewidencji oraz w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 122 i art. 148 § 1 o.p.
Zasadnie zatem przyjął Sąd pierwszej instancji, że obowiązek aktualizacji i ustalania danych przez organ mógłby być rozważany w sytuacji, gdyby w toku postępowania organ powziął wątpliwość, co do prawidłowości podanego przez stronę adresu, z uwagi przykładowo na adnotacje przy zwrocie korespondencji. Prawidłowo zatem przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny, oceniając czynności dokonane przez organy, że korespondencja była prawidłowo przekazywana na adres wynikający z Centralnej Rejestracji i Ewidencji Podatników SERCE.
3.8. Konkludując stwierdzić należy, że zaskarżony wyrok nie narusza podniesionych w skardze kasacyjnej przepisów prawa zarówno procesowego, jak i materialnego. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną podstaw, stosownie do art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Agnieszka Olesińska Anna Dalkowska Paweł Borszowski

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI