III FSK 2936/21

III FSK 2936/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2021-04-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marek Kraus /sprawozdawca/
Sławomir Presnarowicz
Tomasz Zborzyński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Kr 1204/19 - Wyrok WSA w Krakowie z 2020-03-31
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1314
art. 71a § 9, art. 89  § 1 i 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Marek Kraus (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 marca 2020 r. sygn. akt I SA/Kr 1204/19 w sprawie ze skargi K. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 30 sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, 2. zasądza od K. P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z dnia 31 marca 2020 r. sygn. akt I SA/Kr 1204/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej jako "WSA" lub "Sąd pierwszej instancji") po rozpoznaniu skargi K. P. (dalej jako "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej jako "Dyrektor IAS", "organ drugiej instancji") z dnia 30 sierpnia 2019 r., nr [...], w przedmiocie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.
2.1. Z przyjętego do rozstrzygnięcia przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego K. (dalej jako "Naczelnik US" lub "organ egzekucyjny") prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej F. Sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej jako "Spółka", ,,Zobowiązana’’). W dniu 4 grudnia 2018 r., na podstawie zawiadomienia z dnia 27 listopada 2018 r., Naczelnik US zajął wierzytelność Spółki u dłużnika zajętej wierzytelności – P. [...]. Skarżący pismem z dnia 17 grudnia 2018 r. poinformował, że na dzień otrzymania zajęcia wierzytelności nie posiadał żadnych zobowiązań pieniężnych wobec zobowiązanej Spółki.
Organ egzekucyjny wystąpił do właściwego organu egzekucyjnego - Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. o przeprowadzenie kontroli, ponieważ uzyskał informację, że w styczniu jak również w lutym 2019 r., czyli po dacie dokonania zajęcia wierzytelności, Skarżący nadal współpracuje z Zobowiązaną.
W wyniku kontroli przeprowadzonej u dłużnika zajętej wierzytelności przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. ustalono, że Skarżący nie wykonał obowiązku nałożonego zawiadomieniem tj. zamiast przekazywać wierzytelność na konto organu egzekucyjnego, wypłacił tę wierzytelność Zobowiązanej albo dokonywał kompensaty.
W wyniku powyższych ustaleń Naczelnik US postanowieniem z dnia 8 lipca 2019 r., działając na podstawie art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej jako "u.p.e.a.") określił Skarżącemu wysokość nieprzekazanej wierzytelności w kwocie 204.642,50 zł.
Organ egzekucyjny w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że Skarżący będąc dłużnikiem zajętej wierzytelności nie wykonał obowiązku tj. nie przekazał zajętej kwoty na poczet realizacji zajęcia egzekucyjnego.
2.2. Dyrektor IAS postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2019 r., na skutek rozpoznania zażalenia wniesionego przez Skarżącego, utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
Dyrektor IAS podzielił stanowisko organu I instancji stwierdzając, jednocześnie nie zgodził się ze stanowiskiem Skarżącego, że obowiązek przekazania kwot z tytułu wierzytelności wobec zobowiązanej nie wystąpił. Zdaniem Dyrektora IAS organ egzekucyjny słusznie przyjął, że Skarżący bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności i postanowieniem określił wysokość nieprzekazanej kwoty.
3.1. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na postanowienie organu drugiej instancji Skarżący zarzucił naruszenie; art. 6, 7, 8, 77 § 1, 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej jako "k.p.a.") poprzez ich niezastosowanie, art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie oraz art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię.
Na podstawie wniesionych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia organu I i II instancji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania.
3.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie.
4. WSA w Krakowie w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż jej zarzuty są w pełni uzasadnione.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że do wydania postanowienia określającego wysokość kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności niezbędne jest zrealizowanie łącznie dwóch przesłanek: dłużnik zajętej wierzytelności musi uchylać się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu oraz jednocześnie to uchylanie się musi mieć charakter działania bezpodstawnego. W ocenie Sądu obie powyższe okoliczności powinny zostać ocenione przez organy obu instancji.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że przewidziane w art. 89 u.p.e.a. prawo organu egzekucyjnego do zajęcia wierzytelności zobowiązanego odnosi się wyłącznie do wierzytelności istniejących i wskazuje, że skoro wyjątek polegający na możliwości zajęcia "przyszłych" wierzytelności odnosi się do przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, to wierzytelność musi istnieć w dniu dokonania tego zajęcia. Zajęcie przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług jest bowiem konsekwencją zajęcia istniejącej już wierzytelności. Warunkiem zajęcia wszystkich wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług przysługujących zobowiązanemu od dłużnika zajętej wierzytelności jest istnienie w chwili zajęcia chociaż jednej wierzytelności z tego tytułu. Jak wyjaśnił Sąd pierwszej instancji, nie można bowiem prewencyjnie kierować zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług. Jeżeli skierowano zawiadomienie o zajęciu do podmiotu, wobec którego zobowiązanemu w danym momencie nie przysługuje wierzytelność z tytułu dostaw, robót i usług, to ewentualne przyszłe wierzytelności z tego tytułu nie będą mogły być zajęte na podstawie tego zawiadomienia.
WSA zaznaczył, że w jego ocenie organy nie zakwestionowały złożonego przez Skarżącego oświadczenia z dnia 17 grudnia 2018 r., zgodnie z którym na dzień otrzymania zajęcia nie miał żadnych zobowiązań pieniężnych wobec Spółki, a z materiału dowodowego nie wynika, by w dacie dokonania rzeczonego zajęcia Spółka posiadała jakąkolwiek wierzytelność z tytułu dostaw, robót i usług względem Skarżącego. Organy nie wyjaśniły w oparciu o jakie ustalenia zastosowano zajęcie, stąd w ocenie Sądu pierwszej instancji z dużym prawdopodobieństwem zastosowano je "na wyrost", a z pewnością nie dotyczyło żadnej rzeczywiście istniejącej w tym czasie wierzytelności.
Mając na uwadze powyższe Sąd pierwszej instancji uznał za uzasadnione zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 89 § 2 u.p.e.a oraz art. 71a § 9 u.p.e.a., jako że organy nie udowodniły, że w chwili zajęcia istniała chociaż jedna wierzytelność Spółki z tytułu dostaw, robót i usług względem Skarżącego, której istnienie powodowałoby, że zajęciu podlegałyby wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, które powstały po dokonaniu zajęcia.
Zatem w sytuacji, gdy organy nie podważyły twierdzenia Skarżącego, że w dniu 4 grudnia 2018 r. nie istniała względem Spółki żadna wierzytelność z tytułu dostaw, robót i usług, Skarżący na podstawie zawiadomienia z dnia 27 listopada 2018 r. nie miał obowiązku przekazywania kwot wynikających z przyszłych wierzytelności z tego tytułu, a tym samym nie została spełniona przesłanka uchylania się przez Skarżącego od przekazania zajętej wierzytelności, określona w art. 71a § 9 u.p.e.a.
W ocenie Sądu pierwszej instancji skoro nie wystąpiła przesłanka opisana w przepisie art. 71a § 9 u.p.e.a., zupełnie bezpodstawnym było wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia z dnia 8 lipca 2019 r., w którym obciążono Skarżącego kwotą 204.642,50 zł z tytułu nieprzekazanych kwot na poczet realizacji zajęcia wierzytelności pieniężnych dokonanych zawiadomieniem z dnia 27 listopada 2018 r. W rezultacie powyższych stwierdzeń, WSA w Krakowie uchylił zarówno postanowienie organu egzekucyjnego jak i postanowienie Dyrektora IAS.
Sąd pierwszej instancji stwierdził także, że w konsekwencji powyższego naruszone zostały art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., stosowane w rozpatrywanej sprawie na mocy art. 18 u.p.e.a. W ocenie Sądu organy naruszyły powyższe przepisy przez niepodjęcie działań zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie ustaliły bowiem podstawowej okoliczności, tj. czy w dacie dokonania zajęcia z dnia 4 grudnia 2018 r. istniała wierzytelność przysługująca Spółce wobec Skarżącego.
5. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektor IAS, reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, o którym mowa w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm, dalej jako "p.p.s.a."), tj. naruszenie przez Sąd:
1) art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niezastosowanie, polegające na przyjęciu, iż skoro możliwości zajęcia "przyszłych" wierzytelności odnosi się do przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, to wierzytelność musi istnieć w dniu dokonania tego zajęcia. Zajęcie przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług jest bowiem konsekwencją zajęcia istniejącej już wierzytelności, a warunkiem powstania tego skutku jest istnienie w chwili zajęcia chociaż jednej wierzytelności.
2) art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez niezastosowanie, na skutek wadliwego przyjęcia przez WSA, iż w rozpatrywanej sprawie nie było podstaw do jego zastosowania, gdyż organy nie udowodniły, że w chwili zajęcia istniała chociaż jedna wierzytelność z tytułu dostaw, robót i usług względem Skarżącego, której istnienie powodowałoby, że zajęciu podlegałyby wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstały po jego dokonaniu.
II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszenie przez Sąd:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez błędne uznanie przez WSA, że w przedmiotowej sprawie organy nie podjęły wystarczających działań zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy. Powyższe miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ gdyby Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny wydanego rozstrzygnięcia pod względem zgodności z przepisami musiałby skargę oddalić, stosując przepis art. 151 p.p.s.a.
W związku z powyższym Dyrektor IAS wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Krakowie oraz o zasądzenie na rzecz Dyrektora IAS kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Jednocześnie pełnomocnik organu oświadczył, że nie wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz że wyraża zgodę na skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne w trybie art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374, 567, 568, 695 i 875).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
6.1. Skarga kasacyjna jest zasadna.
6.2. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Kontrola dotyczy zgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia, która wykracza poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.
Związanie wnioskami skargi kasacyjnej oznacza niemożność wyjścia poza tę część wyroku Sądu pierwszej instancji, której strona nie zaskarżyła. Związanie natomiast podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. W tym zakresie sąd odwoławczy ma obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, publ. ONSAiWSA 2010, nr 1 (34), poz. 1).
Przepis art. 174 p.p.s.a. stanowi, że skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
Koniecznym warunkiem uznania, że strona prawidłowo powołuje się na jedną z podstaw kasacyjnych jest wskazanie, które przepisy prawa zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć to wpływ na wynik sprawy. To na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżonym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie. Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez sąd i wpływ naruszenia na wynik sprawy, czyli treść zaskarżonego orzeczenia.
W złożonej skardze kasacyjnej powołano zarzuty w oparciu o obydwie wyżej wymienione podstawy.
W ocenie NSA autorka skargi kasacyjnej wadliwie oparła zarzut naruszenia art. 89 § 2 u.p.e.a. wymieniony w pkt I petitum skargi kasacyjnej o podstawę określoną w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Wskazany przepis jest przepisem postępowania administracyjnego ( egzekucyjnego ), a zatem jego naruszenie powinno być podnoszone w ramach podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Jednakże pomimo błędnego sformułowania zarzutu, Naczelny Sąd Administracyjny, mając na uwadze stanowisko wyrażone w powołanej uchwale pełnego składu NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, jak również biorąc pod uwagę treść uzasadnienia skargi kasacyjnej, uznał że możliwe jest merytoryczne odniesienie się do tak postawionego zarzutu.
6.3. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do stwierdzenia, czy spełnione zostały przesłanki do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty organowi egzekucyjnemu przez dłużnika zajętej wierzytelności.
Zgodnie z art. 71a § 9 u.p.e.a. jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty.
W orzecznictwie wskazuje się, że użyty w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Skuteczne uchylenie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności ma miejsce w sytuacji wystąpienia okoliczności natury prawnej, np. przedawnienia, potrącenia, wygaśnięcia, nieistnienia wierzytelności ( por. wyrok NSA z 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt II FSK 34/20, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA ).
Niemniej jednak, aby przyjąć, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od obowiązku jej przekazania, organ w pierwszej kolejności powinien ustalić, czy i kiedy doszło do zajęcia wierzytelności. Dopiero bowiem skuteczne zajęcie daje podstawy do badania zachowania dłużnika zajętej wierzytelności.
Zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (§ 1).
Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (§ 2).
Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:
1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:
a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,
b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania,
c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność;
2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem;
3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1 (§ 3).
Jak wynika z powyższych przepisów, organ egzekucyjny może dokonać zajęcia wierzytelności pieniężnej innej niż określna w art. 72-85 u.p.e.a., czyli między innymi wierzytelności z tytułu umów dostaw, robót i usług, na podstawie których dłużnik zobowiązanego powinien zapłacić zobowiązanemu za świadczone przezeń dostawy, roboty lub usługi.
Sąd pierwszej instancji dokonując wykładni art. 89 u.p.e.a. wywiódł, że przewidziane prawo organu egzekucyjnego do zajęcia wierzytelności zobowiązanego odnosi się wyłącznie do wierzytelności istniejących. Zdaniem WSA skoro wyjątek, przewidziany w art. 89 § 2 u.p.e.a., polegający na możliwości zajęcia ,,przyszłych wierzytelności’’, odnosi się do przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, to wierzytelność musi istnieć w dniu dokonania tego zajęcia.
WSA zaaprobował prezentowany w piśmiennictwie pogląd z którego wynika, że; ,,Zajęcie przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług jest konsekwencją zajęcia istniejącej już wierzytelności. Oznacza to, że zostaną zajęte wszystkie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług przysługujące zobowiązanemu od dłużnika zajętej wierzytelności, niezależnie od tego, czy w chwili doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności istniał stosunek prawny, z którego wynikałyby owe wierzytelności. Warunkiem powstania tego skutku jest jednak istnienie w chwili zajęcia chociaż jednej wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług. Mówiąc inaczej, nie można prewencyjnie kierować zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług. Jeżeli zatem skierowano zawiadomienie o zajęciu do podmiotu, wobec którego zobowiązanemu nie przysługuje w danym momencie wierzytelność z tytułu dostaw, robót i usług, to ewentualne przyszłe wierzytelności z tego tytułu nie będą mogły być zajęte na podstawie takiego zawiadomienia.’’ ( zob. Piotr Przybysz Komentarz, Postępowanie egzekucyjne w administracji wydanie VIII, 2018 r. Lex, komentarz do art. 89 u.p.e.a.).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że skoro wyjątek polegający na prawie organu egzekucyjnego do zajęcia wierzytelności przyszłych, odnosi się do przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, to wierzytelność musi istnieć w dniu dokonania zajęcia, a koniecznym warunkiem dokonania skutecznego zajęcia wierzytelności przyszłych jest istnienie w chwili zajęcia chociaż jednej wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług jest nieprawidłowe.
Niewątpliwie zasadą jest, że egzekucję administracyjną z innych wierzytelności pieniężnych, o której mowa w art. 89 § 1 u.p.e.a., można prowadzić gdy wierzytelność istnieje w chwili zajęcia. Jednakże w § 2 art. 89 przewidziano wyjątek od tej zasady, z którego wynika, że zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, dotyczy wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia.
Termin "wierzytelność" wywodzi się z prawa cywilnego i oznacza prawo wierzyciela do żądania od dłużnika spełnienia określonego świadczenia. Świadczenie to może mieć różny charakter, jednakże z punktu widzenia postępowania egzekucyjnego w administracji istotne jest, aby świadczenie to mogło być przedmiotem zajęcia egzekucyjnego. Wierzytelnością pieniężną jest prawo z jednej strony pozwalające wierzycielowi domagać się określonego świadczenia pieniężnego (zapłaty określonej sumy), zaś z drugiej strony zobowiązuje dłużnika do jego wykonania (zapłaty tej sumy).
Z treści art. 89 u.p.e.a. wynika, że ustawodawca przewidział możliwość zajęcia nie tylko wierzytelności istniejących, ale również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu dostaw, robót i usług ( wierzytelności przyszłe).
Aby powstały wierzytelności przyszłe, o których mowa w art. 89 § 2 u.p.e.a. musi istnieć zobowiązaniowy stosunek prawny, z którego powstanie wierzytelność po dokonaniu zajęcia z tytułu dostaw, robót i usług. Czyli musi istnieć stosunek prawny, na mocy którego jedna ze stron zobowiązuje się do wykonania jakiejś czynności (dostawy, roboty czy usługi), a druga ma z tego tytułu dokonać zapłaty.
Mając na uwadze treść art. 89 § 2 u.p.e.a. i przewidziany w nim wyjątek, zajęcie przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług może mieć miejsce w sytuacji, gdy w chwili zajęcia istnieje już stosunek prawny, z którego wynikałyby te wierzytelności.
Zatem w odniesieniu do pieniężnych wierzytelności przyszłych z tytułu dostaw, robót i usług, będzie miało miejsce skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym mowa w art. 89 u.p.e.a., w sytuacji istnienia - pomiędzy dłużnikiem zajętej wierzytelności, a zobowiązanym - stosunku prawnego mającego za przedmiot te dostawy, roboty lub usługi. Jeśli organ ma wiedzę, że taki konkretny stosunek prawny istnieje w chwili dokonywania zajęcia ( dotyczący dostawy, robót i usług ), to może zająć wierzytelności, które powstaną w przyszłości, a które są przedmiotowo związane z istniejącym już stosunkiem prawnym.
W związku z powyższym nie tylko istnienie wierzytelności w chwili dokonania zajęcia z tytułu dostaw, robót i usług skutkuje zajęciem przyszłych wierzytelności, ale również istnienie stosunku prawnego, z którego powstaną po dokonaniu zajęcia wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług. W przypadku istnienia stosunku prawnego strona zobowiązana do dokonania zapłaty, ma obowiązek spełnienia świadczenia wobec zobowiązanego, a w przypadku braku spełnienia świadczenia staje się dłużnikiem zobowiązanego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, w sytuacji istnienia w chwili zajęcia stosunku prawnego pomiędzy zobowiązanym, a dłużnikiem zajętej wierzytelności, z którego powstaną po dokonaniu zajęcia wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług skutkuje zajęciem wierzytelności przyszłych, niezależnie od istnienia wierzytelności w chwili zajęcia.
Należy zaznaczyć, że zajęcie wierzytelności związanych z istniejącym stosunkiem prawnym nie stanowi prewencyjnego skierowania przez organ egzekucyjny zawiadomienia o zajęciu wszelkich przyszłych wierzytelności, bowiem zajęcie to dotyczy wierzytelności przyszłych związanych z konkretnym, istniejącym już stosunkiem prawnym. Natomiast w przypadku wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., organ zobowiązany będzie wykazać, że w chwili zajęcia wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług istniał stosunek prawny, na podstawie którego powstały wierzytelności po dokonaniu zajęcia.
W związku z powyższym zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym mowa w art. 89 u.p.e.a. w odniesieniu do wierzytelności przyszłych z tytułu dostaw, robót i usług jest skuteczne w sytuacji istnienia w momencie doręczenia zawiadomienia o zajęciu - stosunku prawnego - pomiędzy dłużnikiem zajętej wierzytelności, a zobowiązanym - mającego za przedmiot te dostawy, roboty lub usługi, również w przypadku braku wierzytelności istniejącej w chwili dokonania zajęcia.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że pomiędzy Skarżącym, a zobowiązaną Spółką dokonywane były transakcje gospodarcze zarówno przed doręczeniem zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, jak i po dniu doręczenia zawiadomienia o zajęciu. Natomiast po doręczeniu zawiadomienia o zajęciu, Skarżący realizował płatności na rzecz zobowiązanej z tytułu dokonanych dostaw towarów.
Natomiast Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 89 § 2 u.p.e.a., przyjmując, że aby doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności przyszłych, w chwili zajęcia musiała istnieć chociaż jedna wierzytelność ( niezależnie od tego, czy w dacie doręczenia zawiadomienia istniał stosunek prawny, z którego wynikałyby owe wierzytelności ). W związku z przyjęciem przez Sąd pierwszej instancji, że jedynie istnienie wierzytelności w dacie dokonania zajęcia, wywoływałoby w niniejszej sprawie skutki prawne zastosowanego środka egzekucyjnego, przedwczesna jest ocena pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.
6.4. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie i dlatego na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.
Rozpoznając ponownie sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny dokona kontroli legalności zaskarżonego postanowienia z uwzględnieniem wykładni prawa dokonanej w niniejszym wyroku.
O kosztach Sąd orzekł stosownie do art. 203 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a.
Na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym.
Tomasz Zborzyński Sławomir Presnarowicz Marek Kraus
[pic]