III FSK 274/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2023-11-08
NSApodatkoweŚredniawsa
podatek od spadków i darowiznzaświadczenieprzedawnienieterminypostępowanie podatkoweOrdynacja podatkowaUstawa o podatku od spadków i darowiznsąd administracyjny

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na postanowienie odmawiające wydania zaświadczenia o przedawnieniu zobowiązania podatkowego od spadku, uznając, że postępowanie o wydanie zaświadczenia nie jest właściwe do analizy kwestii materialnoprawnych.

Skarżąca domagała się wydania zaświadczenia potwierdzającego przedawnienie zobowiązania podatkowego z tytułu nabycia spadku po ojcu. Organ podatkowy odmówił wydania zaświadczenia, wskazując na brak zgłoszenia spadku w terminie i rozpoczęcie biegu nowego terminu do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie. Sąd administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że postępowanie o wydanie zaświadczenia nie służy do analizy kwestii materialnoprawnych, takich jak przedawnienie zobowiązania podatkowego.

Sprawa dotyczyła skargi E. O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, które utrzymało w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty o odmowie wydania zaświadczenia o przedawnieniu zobowiązania podatkowego z tytułu nabycia spadku po zmarłym S. I. Skarżąca złożyła wniosek o wydanie zaświadczenia, że zobowiązanie podatkowe wygasło wskutek przedawnienia. Organ odmówił, wskazując, że nabycie spadku nie zostało zgłoszone w terminie pozwalającym na skorzystanie ze zwolnienia podatkowego, a czynności mające na celu ustalenie zobowiązania podatkowego objęte będą odrębnym postępowaniem. Skarżąca zarzuciła błędną wykładnię przepisów. Sąd administracyjny oddalił skargę, podkreślając, że postępowanie o wydanie zaświadczenia ma charakter techniczny i nie służy do analizy kwestii materialnoprawnych, takich jak przedawnienie zobowiązania podatkowego. Sąd zaznaczył, że ocena przedawnienia powinna nastąpić w odrębnym postępowaniu podatkowym.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, postępowanie o wydanie zaświadczenia ma charakter techniczny i służy jedynie potwierdzeniu faktów lub stanu prawnego wynikających z posiadanych przez organ danych. Nie jest właściwe do analizowania przepisów prawa materialnego ani dokonywania ocen prawnych.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że postępowanie o wydanie zaświadczenia nie może służyć do analizy i wyprowadzania wniosków z przepisów prawa materialnego ani do dokonywania ocen prawnych, a tym bardziej do kształtowania stosunków prawnych. Kwestie przedawnienia zobowiązania podatkowego powinny być rozstrzygane w odrębnym postępowaniu podatkowym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

u.p.s.d. art. 6 § ust. 4

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

u.p.s.d. art. 19 § ust. 6

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

Przepis ten wymaga urzędowego zaświadczenia braku istnienia obowiązku podatkowego w celu umożliwiania dokonania rozporządzenia rzeczą lub prawem należącym do spadku. Odmienne rozumienie prowadziłoby do nieuzasadnionego ograniczenia w rozporządzaniu prawami majątkowymi.

O.p. art. 306a § par. 1-4

Ordynacja podatkowa

Organ podatkowy wydaje zaświadczenia na żądanie osoby ubiegającej się o jego wydanie, jeżeli urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa.

Pomocnicze

u.p.s.d. art. 4a § ust. 1

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

O.p. art. 68 § par. 1 i par. 2 pkt 1 i 2

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 306

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 306a § par. 2 pkt 1

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 306b § § 1 i § 2

Ordynacja podatkowa

p.p.s.a. art. 119 § pkt 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postępowanie o wydanie zaświadczenia nie jest właściwe do analizy kwestii materialnoprawnych, takich jak przedawnienie zobowiązania podatkowego.

Odrzucone argumenty

Błędna wykładnia i zastosowanie przepisów art. 306, art. 306a, art. 68 O.p. i art. 6, art. 19 u.p.s.d. przez organy obu instancji.

Godne uwagi sformułowania

przedmiotem postępowania o wydanie zaświadczenia nie może być analizowanie i wyprowadzanie wniosków z przepisów prawa materialnego, ani też dokonywanie ocen prawnych. Nie można drogą zaświadczenia wywołać skutków kształtujących stosunki prawne, tj. przyznać albo ograniczyć, bądź pozbawić uprawnienia, albo też nałożyć, zdjąć lub ograniczyć obowiązki.

Skład orzekający

Wiktor Jarzębowski

przewodniczący

Bożena Kasprzak

członek

Tomasz Furmanek

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Potwierdzenie, że postępowanie o wydanie zaświadczenia ma charakter techniczny i nie służy do rozstrzygania sporów materialnoprawnych, w tym kwestii przedawnienia zobowiązań podatkowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z podatkiem od spadków i darowizn oraz opóźnieniem w przekazaniu dokumentacji przez sąd, ale ogólna zasada dotycząca postępowania o wydanie zaświadczenia ma szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje ważną zasadę proceduralną w prawie podatkowym dotyczącą zakresu postępowania o wydanie zaświadczenia, co jest istotne dla praktyków.

Postępowanie o zaświadczenie to nie miejsce na spory o przedawnienie podatku!

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Łd 665/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-11-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-08-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Bożena Kasprzak
Tomasz Furmanek /sprawozdawca/
Wiktor Jarzębowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Podatek od spadków i darowizn
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 274/24 - Wyrok NSA z 2024-08-06
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1043
art. 6 ust. 4, art. 4a ust.1, art. 19 ust. 6
Ustawa o podatku od spadków i darowizn (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2651
art 68, art. 306, art. 306a par 1 i par 2 pkt 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Dnia 8 listopada 2023 rok Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Kasprzak, Asesor WSA Tomasz Furmanek (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 4 lipca 2023 r. nr 1001-IOD-3.4054.2.2023.1.JM w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o żądanej treści oddala skargę.
Uzasadnienie
I SA/Łd 665/23
UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 lipca 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty z 19 kwietnia 2023 r., w przedmiocie odmowy E. O. (dalej, skarżąca, strona, podatnik, wnioskodawca) wydania zaświadczenia o żądanej treści.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, że w dniu 13 kwietnia 2023 r. skarżąca złożyła w Pierwszym Urzędzie Skarbowym Łódź-Bałuty wniosek o wydanie zaświadczenia/zgody na dysponowanie rzeczami lub prawami majątkowymi nabytymi w drodze dziedziczenia po zmarłym S. I., w treści którego sprecyzowała, że wnosi o wydanie zaświadczenia, że zobowiązanie podatkowe wygasło wskutek przedawnienia.
Postanowieniem z 19 kwietnia 2023 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty, na podstawie art. 306a § 1-4 i 306b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm.), odmówił wydania zaświadczenia o żądanej treści wskazując, że strona nie zgłosiła nabycia spadku w terminie pozwalającym na skorzystanie ze zwolnienia określonego w art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2021, poz. 1043 - dalej u.p.s.d. lub u.s.d.) - ani po tym terminie. Organ, odmawiając wydania zaświadczenia w trybie art. 19 ust. 6 u.p.s.d., wyjaśnił, że czynności mające na celu ustalenie zobowiązania podatkowego z tytułu nabycia spadku po S. I. objęte będą odrębnym postepowaniem.
W zażaleniu z 26 kwietnia 2023 r. skarżąca zarzuciła błędną wykładnię obowiązujących przepisów u.p.s.d. zawartą w postanowieniu organu I instancji.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, powołując się na art. 19 ust. 6 u.p.s.d. i art. 306a, art. 306 § 1 i § 2 art. 306a § 3 art. 306a § 2 O.p. podkreślił, że poza sporem pozostają ustalenia faktyczne. Ojciec podatniczki, S. I., zmarł 3 stycznia 2014 r. Stwierdzenie praw do spadku nastąpiło na podstawie postanowienia z 23 września 2014 r. sygn. akt II [...], w którym Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi II Wydział Cywilny stwierdził, że spadek po zmarłym S. I. nabyła w 1/4 części córka E. O.. Orzeczenie to uprawomocniło się w dniu 15 października 2014 r. Do chwili złożenia wniosku o wydanie zaświadczenia, nabycie spadku po ww. zmarłym nie zostało zgłoszone do opodatkowania.
Mając na uwadze powyższe organ wskazał na treść art. 68 § 2 pkt 1 i pkt 2 O.p., art. 6 ust. 1 i ust. 4 art. 6 u.p.s.d. i wywiódł, że w przypadku niewywiązywania się podatnika z obowiązku zgłoszenia do opodatkowania nabycia rzeczy lub praw majątkowych, tworzy się stan faktycznego uchylania się od opodatkowania, bowiem organ podatkowy pozbawiony jest możliwości uzyskania danych niezbędnych do wydania decyzji. Uznano, że jeżeli podatnik powołuje się na nabycie tytułem dziedziczenia rzeczy lub prawa majątkowego po upływie 5 lat od uprawomocnienia się orzeczenia sądu poprzez złożenie wniosku o wydanie zaświadczenia w trybie art.19 ust.6 u.p.s.d. lub w inny sposób – to w dacie tego powołania powstaje w stosunku do danego nabycia obowiązek podatkowy i od tej daty biegnie na nowo termin do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe, wynikający z art. 68 O.p. Oczywisty – dla organu - jest przy tym fakt, że powołanie to skutkuje brakiem możliwości wydania zaświadczenia potwierdzającego wygaśnięcia zobowiązania podatkowego na skutek przedawnienia.
Odnosząc się do zarzutów zażalenia wskazano, że z wyjaśnień Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty wynika, że odpis postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi II Wydział Cywilny z 23 września 2014 r. sygn. akt II [...], które stanowi jedyny dokument potwierdzający dziedziczenie po zmarłym S. I., został przekazany organowi przez Sąd Rejonowy dopiero 4 kwietnia 2023 r.
Mając na uwadze powyższe stwierdzono, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty, po pierwsze nie mógł podjąć jakichkolwiek czynności procesowych związanych z opodatkowaniem nabycia w drodze dziedziczenia przed upływem biegu terminu przedawnienia prawa do wydania decyzji, a tym samym nie mógł wydać zaświadczenia o żądanej przez stronę treści, w związku z czym Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi uznał, że w stanie faktycznym i prawnym przedmiotowej sprawy odmowa wydania przedmiotowego zaświadczenia była uzasadniona.
Na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 4 lipca 2023 r. wniesiono skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 306, art. 306a, art. 68 O.p. i art. 6 art. 19 u.p.s.d poprzez błędną ich wykładnię i zastosowanie wskutek czego miało to wpływ na treść orzeczenia, polegający na tym, że skarżącej nie zostało wydane zaświadczenie żądanej treści.
Zdaniem strony uprawomocnienie się orzeczenia nie tylko aktualizuje ponowny moment powstania obowiązku podatkowego w podatku od spadków i darowizn, ale jednocześnie wypełnia tę sytuacje, gdy nabycie nie zgłoszone do opodatkowania zostało stwierdzone pismem, będącym orzeczeniem sądu.
W związku z powyższym wniesiono uchylenie zaskarżonego postanowienia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje.
Skarga podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że złożona w tej sprawie skarga została przez sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm. dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca domagała się wydania zaświadczenia, że zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn po zmarłym ojcu wygasło wskutek przedawnienia.
Okoliczności faktyczne sprawy pozostają niesporne. W dniu 3 stycznia 2014 r. zmarł ojciec skarżącej – S. I.. W dniu 23 września 2014 r. w sprawie sygn. Akt II [...] Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi II Wydział Cywilny wydał postanowienie, w którym stwierdził, że spadek po zmarłym nabyła w ¼ skarżąca. W dniu 15 października 2014 r. przedmiotowe postanowienie się uprawomocniło.
Zgodnie z § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 czerwca 2004 r. w sprawie określenia rodzajów i zakresu informacji przekazywanych organom podatkowym przez sądy, komorników sądowych i notariuszy oraz terminu, formy, z uwzględnieniem formy wypisu aktu i sposobu ich przekazywania (Dz.U. 2004 Nr 156, poz. 1640 z późn. zm.) Sąd miał obowiązek z urzędu przekazać informację o stwierdzeniu nabycia spadku przez skarżącą w terminie do 15 dnia kolejnego miesiąca.
Obowiązek powyższy Sąd zrealizował po terminie tj. 3 kwietnia 2023 r. (data z prezentaty wpływu do Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź – Bałuty – k. 14 akt administracyjnych) doręczając odpis postanowienia Naczelnikowi Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty.
W dniu 13 kwietnia 2023 r. skarżąca złożyła w Pierwszym Urzędzie Skarbowym Łódź-Bałuty wniosek o wydanie zaświadczenia, że jej zobowiązanie podatkowe od spadku po zmarłym S. I. wygasło wskutek przedawnienia.
Zgodnie z treścią art. 306a § 1 i § 2 pkt 1 O.p. organ podatkowy wydaje zaświadczenia na żądanie osoby ubiegającej się o jego wydanie. Zaświadczenie wydaje się, m.in. jeżeli urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa. Nadto w myśl art. 306b § 1 i § 2 w przypadkach, o których mowa w art. 306a § 2, organ podatkowy jest obowiązany wydać zaświadczenie, jeżeli chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów lub z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Organ podatkowy, przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w niezbędnym zakresie postępowanie wyjaśniające.
W orzecznictwie i doktrynie istnieje ugruntowane stanowisko, że w ramach postępowania organ bada tylko jakiego rodzaju źródło może zawierać żądane dane, a także czy dane te dotyczą stanu faktycznego bądź stanu prawnego, którego poświadczenia domaga się wnioskodawca. Postępowanie zmierzające do wydania zaświadczenia sprowadza się zatem do badania okoliczności wynikających z posiadanych przez organ ewidencji, rejestrów i innych danych (tak m.in. WSA w Krakowie w wyroku z dnia 13 kwietnia 2011 roku I SA/Kr 2089/11).
W świetle cytowanego także przez organy art. 19 ust. 6 u.p.s.d. jeżeli przedmiotem aktu notarialnego, który ma być sporządzony, lub dokumentu, co do którego notariusz ma uwierzytelnić podpis, ma być zbycie praw do spadku albo zbycie lub obciążenie rzeczy lub praw majątkowych uzyskanych tytułem, określonym w art. 1, notariusz może dokonać tych czynności tylko za uprzednią pisemną zgodą naczelnika urzędu skarbowego albo po przedstawieniu zaświadczenia wydanego przez naczelnika urzędu skarbowego potwierdzającego, że nabycie jest zwolnione od podatku, że należny podatek został zapłacony albo zobowiązanie podatkowe wygasło wskutek przedawnienia.
Literalna wykładnia przytoczonej regulacji odnosi się do przedawnienia zobowiązania podatkowego, a nie przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe nie mniej jednak obejmuje również przypadki zobowiązań podatkowych powstałych na mocy decyzji konstytutywnych. Zagadnienie to szeroko omówił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 czerwca 2013 r. sygn. akt II FSK 2164/11 wyjaśniając, że "w art. 19 ust. 6 u.p.s.d. ustawodawca w określeniu "zobowiązanie wygasło wskutek przedawnienia" nawiązał skrótowo także do obu tych instytucji przedawnienia. (...) oba te przypadki przedawnienia prowadzą w istocie do tego samego, że nie istnieje obowiązek zapłaty podatku, aczkolwiek w przypadku przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego nie dochodzi do wygaśnięcia obowiązku podatkowego". (...) określenie użyte w art. 19 ust. 6 u.p.s.d. o treści "zobowiązanie podatkowe wygasło wskutek przedawnienia" obejmuje zarówno przypadki, w których zobowiązanie podatkowe nie powstało wskutek niedoręczenia w terminie określonym w art. 68 § 1 i § 2 pkt 1 i 2 O.p. decyzji ustalającej to zobowiązanie, jak i przypadki przedawnienia zobowiązania podatkowego, określone w art. 70 § 1 tej ustawy, powodujące wygaśnięcie tych zobowiązań". W omawianym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż odmienne rozumienie tego określenia prowadziłoby do nierównego, sprzecznego z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP traktowania podatników.
Sąd orzekający w tej sprawie w pełni podziela zaprezentowany w wyroku NSA sposób wykładni przepisu art. 19 ust. 6 u.p.s.d. Wyjaśnić należy, że spadkobierca, aby mógł skutecznie zbyć prawa do spadku albo zbyć lub obciążyć rzeczy lub prawa majątkowych uzyskane tytułem spadku musi przedstawić notariuszowi stosowne zaświadczenie wydane przez naczelnika urzędu skarbowego, co wprost wynika z treści art. 19 ust. 6 u.p.s.d.
Celem zaś normy z art. 306a § 2 O.p. jest urzędowe stwierdzenie faktów lub stanu prawnego gdy wymaga tego przepis prawa. Przepis art. 19 ust. 6 u.p.s.d. wymaga właśnie urzędowego zaświadczenia braku istnienia obowiązku podatkowego w celu umożliwiania dokonania rozporządzenia rzeczą lub prawem należącym do spadku. Inne rozumienie tego przepisu prowadziłoby do niczym nieuzasadnionego ograniczenia w rozporządzaniu prawami majątkowymi wchodzącymi w do spadku, tj. de facto do ograniczenia prawa własności, w sytuacji gdy na podatniku nie ciążyłyby żadne obowiązki natury publicznoprawnej.
Nie tracąc z pola niekwestionowanych ustaleń faktycznych jak również przedstawionych powyżej uwag natury ogólnej trzeba wskazać, że w niniejszej sprawie oś spor pomiędzy skarżącą, a Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej (jak to wynika z treści zaskarżonego postanowienia oraz zarzutów wniesionej na niego skargi) koncentruje się, wokół kwestii momentu aktualizacji (odnowienia się) obowiązku podatkowego i związanej z nią inicjacją biegu terminu przedawnienia do wydania decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego skarżącej w podatku od spadków i darowizn, z tytułu dziedziczenia po ojcu.
Obie strony postępowania sądowego podstawy prawnej odnowienia obowiązku podatkowego upatrują w art. 6 ust. 4 u.s.d., z tym jednak zastrzeżeniem, że skarżąca skutek ten odnosi wyłącznie do zd. 1 powołanego wyżej przepisu, tj. wiąże powstanie czy też odnowienie jej obowiązku podatkowego ze stwierdzeniem pismem – prawomocnym orzeczeniem sądowym, nabycia przez nią spadku niezgłoszonego do opodatkowania. Organ tymczasem odnowienie obowiązku podatkowego wiąże z powołaniem się przed nim na fakt nabycia spadku niezgłoszonego do opodatkowania, które to powołanie się utożsamia ze złożeniem przez skarżącą wniosku o wydanie zaświadczenia.
Zgodnie z art. 6 ust. 4 u.s.d. jeżeli nabycie niezgłoszone do opodatkowania stwierdzono następnie pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma; jeżeli pismem takim jest orzeczenie sądu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia. W przypadku gdy nabycie nie zostało zgłoszone do opodatkowania, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą powołania się przez podatnika przed organem podatkowym na fakt nabycia.
Przytoczony wyżej przepis, niezależnie od art. 6 ust. 1 pkt 1 u.s.d., statuuje odrębne sposoby powstania obowiązku podatkowego. Pierwszy z nich wiąże się ze stwierdzeniem nabycia niezgłoszonego do opodatkowania spadku pismem, którym jest między innymi orzeczenie sądu, a drugi z faktem powołania się przed organem skarbowym na fakt nabycia wcześniej niezgłoszonego do opodatkowania spadku.
W tym miejscu należy zauważyć, że w orzecznictwie sądowym aktualny pozostaje problem relacji pomiędzy poszczególnymi zdarzeniami wymienionymi w art. 6 ust. 4 u.p.s.d. Mowa tam jest przecież o trzech różnych przesłankach "odnowienia" obowiązku:
a) sporządzeniu pisma stwierdzającego nabycie,
b) uprawomocnieniu się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie,
c) powołaniu się przez podatnika przed organem podatkowym na fakt nabycia.
Można się spotkać z poglądem, że otrzymanie przez organ podatkowy orzeczenia stwierdzającego nabycie zamyka drogę do późniejszego wszczęcia postępowania w związku z powołaniem się przez podatnika na nabycie potwierdzone tym orzeczeniem. Obowiązek podatkowy powstaje więc z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia, a jeżeli organ nie zainicjuje postępowania w sprawie ustalenia zobowiązania podatkowego, to po upływie 3-letniego terminu uregulowanego w art. 68 O.p. nie będzie już miał możliwości wymierzenia podatku, nawet jeśli później podatnik powoła się na nabycie. Pojawił się też pogląd przeciwny, dopuszczający możliwość wielokrotnego powstawania ("odnawiania") obowiązku podatkowego w związku z kolejno następującymi po sobie zdarzeniami wymienionymi w art. 6 ust. 4 u.p.s.d. Podnosi się argument, że z brzmienia art. 6 ust. 4 zd. 2 u.p.s.d. wynika, iż powstanie obowiązku podatkowego na skutek powołania się przez spadkobiercę na nabycie spadku przed organem podatkowym nie jest uzależnione od wiedzy organu podatkowego o tym, że uprzednio wydane zostało postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku (szerzej zob. Bogucki Stanisław i in., Podatek od spadków i darowizn. Komentarz, Warszawa 2021, uwagi do art. 6 u.p.s.d. i przywołane tam orzeczenia).
Mając na względzie treść art. 6 ust. 4 u.p.s.d. i powyższe rozważania należy założyć, że rozwiązania przyjęte w art. 6 ust. 4 u.p.s.d. służą zabezpieczeniu interesów fiskusa przed niewywiązywaniem się przez podatników z ich obowiązków, jednakże rodzi się w tym wypadku zasadnicze pytanie, a mianowicie czy w przypadku nabycia tytułem dziedziczenia własności rzeczy i praw majątkowych i niezgłoszenia tego faktu do opodatkowania, organy podatkowe mogą skorzystać z obu stwarzanych przez art. 6 ust. 4 u.p.s.d. możliwości skonkretyzowania, poprzez swoją decyzję obowiązku podatkowego, zwłaszcza w sytuacji, w której z urzędu dysponują informacją o fakcie nabycia spadku, otrzymaną z sądu.
Inaczej ujmując, przyjmując iż w przypadku dziedziczenia może dojść do odnowienia czy ponownego powstania obowiązku podatkowego, na podstawie art. 6 ust. 4 u.p.s.d. należy udzielić odpowiedzi na pytanie czy do tego odnowienia może dojść tylko raz, w oparciu o stwierdzenie nabycia prawomocnym postanowieniem czy też może to nastąpić ponownie w związku z powołaniem się (np. we wniosku o wydanie zaświadczenie) przez podatnika na nabycie potwierdzone tym orzeczeniem?
W ocenie Sądu takiej odpowiedzi nie da się udzielić w trybie uproszczonego postepowania zaświadczeniowego ponieważ przedmiotem postępowania o wydanie zaświadczenia nie może być analizowanie i wyprowadzanie wniosków z przepisów prawa materialnego, ani też dokonywanie ocen prawnych. Nie można drogą zaświadczenia wywołać skutków kształtujących stosunki prawne, tj. przyznać albo ograniczyć, bądź pozbawić uprawnienia, albo też nałożyć, zdjąć lub ograniczyć obowiązki.
Rację ma organ podnosząc, że w tym przypadku analiza kwestii przedawnienia winna zostać objęta odrębnym postępowaniem, w którym strona będzie miała możliwość czynnego uczestnictwa, prezentacji swojej argumentacji, a po wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w administracyjnym toku instancji, prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Jedynie na marginesie Sąd zauważa, że organy winny rozważyć objęciem zakresem postępowania podatkowego m. in. kwestii ponad dwumiesięcznego terminu rejestracji w systemach elektronicznych urzędu korespondencji przekazanej przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi II Wydział Cywilny – (k. 15 akt administracyjnych), a także oceny znaczenia faktu, że Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź - Bałuty był w posiadaniu odpisu prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi II Wydział Cywilny z dnia 23 września 2014 r. w sprawie sygn. Akt II [...] już w dniu 21 marca 2023 r. – (k. 2 akt administracyjnych).
Jednocześnie nie można nie zauważyć niekonsekwencji organu w przedstawionej argumentacji uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Z jednej strony podkreśla się, że ocena terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie może być przedmiotem analizy prawnej w uproszczonym postępowaniu w wydanie zaświadczenia, z którym organ nie jest uprawniony do dokonywania ocen prawnych, z drugiej zaś strony dokonuje takiej oceny wskazując na - "ratio legis" regulacji zawartej w art.6 ust.4 wywodzi się z faktu, że w przypadku niewywiązywania się podatnika z obowiązku zgłoszenia do opodatkowania nabycia rzeczy lub praw majątkowych, tworzy się stan faktycznego uchylania się od opodatkowania, bowiem organ podatkowy pozbawiony jest możliwości uzyskania danych niezbędnych do wydania decyzji. Należy więc uznać, że jeżeli podatnik powołuje się na nabycie tytułem dziedziczenia rzeczy lub prawa majątkowego po upływie 5 lat od uprawomocnienia się orzeczenia sądu poprzez złożenie wniosku o wydanie zaświadczenia w trybie art.19 ust.6 u.p.s.d. lub w inny sposób, w dacie tego powołania powstaje w stosunku do danego nabycia obowiązek podatkowy i od tej daty biegnie na nowo termin do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe, wynikający z art. 68 Op." (s. 4 i 5 zaskarżonego postanowienia).
W ocenie Sądu jest to uchybienie nie mające wpływ na wynik postępowania ponieważ, niezależnie od wskazanych niedostatków w zakresie argumentacji uzasadnienia, odmowa wydania zaświadczania w niniejszej sprawie jest zasadna, z uwagi na fakt, że przedmiotem postępowania o wydanie zaświadczenia nie może być analizowanie i wyprowadzanie wniosków z art. 6 ust. 4 u.p.s.d.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał zarzuty (naruszenia art. 306, art. 306a, art. 68 O.p. i art. 6 art. 19 u.p.s.d) skargi za niezasadne i skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił.
db

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI