III FSK 267/23

III FSK 267/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dominik Gajewski /sprawozdawca/
Sławomir Presnarowicz
Stanisław Bogucki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 367/23 - Wyrok NSA z 2024-01-19
III SA/Wa 1704/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-11-21
III SA/Wa 1681/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-10-28
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 116 par. 1 pkt 1 lit. b, par. 2,  art. 118 par. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Protokolant asystent sędziego Jakub Witan, po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1681/22 w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 31 maja 2022 r., nr 1401-IEW1.4123.22.2022.6.AD w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od K. S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 października 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1681/22, w sprawie ze skargi K. S. (dalej: Skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: organ, DIAS) z 31 maja 2022 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za wrzesień, listopad i grudzień 2016 r., oddalił skargę.
Skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik skarżącego, na zasadzie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., wskazując naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy o ustroju sądów administracyjnych (dalej: usa, p.u.s.a.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 252 § 4 w zw. z art. 240, 243 § 1, 245 w zw. z art. 201 § 4 kodeksu spółek handlowych (dalej: "ksh") w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 188, art. 191 Ordynacji podatkowej (dalej: "o.p.") w zw. z art. 2 w zw. z art. 7 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej (dalej: "Konstytucja") poprzez:
- nieuwzględnienie (nieodniesienie się) do zgłoszonego na podstawie art. 252 § 4 ksh zarzutu nieważności uchwały Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników spółki B. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] o powołaniu Skarżącego do zarządu, jako podjętej z naruszeniem art. 240 i 243 § 1 ksh, wobec uznania, że dla przypisania odpowiedzialności członkowi zarządu nie jest istotne dopełnienie wymogów formalnych, a faktyczne pełnienie takiej funkcji (co zdaniem Sądu w mniejszej sprawie miało miejsce) - str. 15 wyroku, podczas gdy organy podatkowe nie dokonywały ustaleń (nie zgromadziły materiału dowodowego) w zakresie faktycznego pełnienia obowiązków członka zarządu przez Skarżącego, tzn. czy miał nieograniczoną możliwość sprawowania tej funkcji, co skutkowało nieprawidłowymi ustaleniami co do stanu faktycznego sprawy tj. co do okoliczności sprawowania przez Skarżącego funkcji w zarządzie w okresie powstania zaległości podatkowych.
2/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 usa w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 188, art. 191 o.p. poprzez:
- zaakceptowanie braku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego w zakresie zaistnienia przesłanki niewypłacalności z art. 11 ust. 2 ustawy Prawo upadłościowe (dalej: "PrUpad") – "organy podatkom me konfrontowały wielkości zobowiązań spółki wartością jej majątku" — str. 22 Wyroku, przy jednoczesnym wskazaniu, że Organ przypisując Skarżącemu odpowiedzialność, słusznie powołał się na art. 11 ust. 2 PrUpad,
- brak uchylenia zaskarżonej Decyzji pomimo stwierdzenia, że Organ Odwoławczy błędnie ocenił moment powstania w Spółce stanu niewypłacalności na podstawie art. 11 ust. 1 PrUpad (str. 22, 23 wyroku) i dokonanie za Organ Odwoławczy ustaleń faktycznych w zakresie daty wystąpienia przesłanek do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (marzec 2017 r.), pomimo, że nie jest to rolą Sądu,
- przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów polegające na uznaniu, że marzec 2017 r. był momentem w jakim Spółka stała się niewypłacalna i data ta jest tożsama z momentem popadnięcia w zwłokę z zapłatą drugiej z kolei należności (str. 23 wyroku),
- zmarginalizowanie, przy ustalaniu daty zaistnienia stanu niewypłacalności, dokumentów wskazujących na realne szanse na poprawę sytuacji finansowej Spółki:
a/ pisma P. Banku S. w C. z dnia 22 grudnia 2016 r. w przedmiocie dokapitalizowania Spółki i ubezpieczenia majątku stanowiącego zabezpieczenie kredytów. I pisma S. Sp. z o.o. z informacją o zainteresowaniu przejęciem udziałów w Spółce,
b/ pisma S. Sp. z o.o. z dnia 18 sierpnia 2017 r. - oferty nabycia wierzytelności kredytowych P. Banku S. w C. oraz S. Banku S.A. z tytułu kredytów udzielonych Spółce,
c/ odpowiedzi P. Banku S. w C. z dnia 1 lutego 2019 r. na ofertę komercyjną S.,
d/ oświadczenia Spółki z dnia 15 kwietnia 2019 r. i 3 sierpnia 2020 r. dotyczącego sprzedaży portfela wierzytelności przez P. Bank S. w C.,
e/ umowy o zachowaniu poufności i wyłączności z G.,
f/ przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów polegające na uznaniu, że egzekucja wobec Spółki była bezskuteczna, bowiem egzekucja z rzeczy ruchomych i nieruchomości wchodzących w skład majątku Spółki nie pozwoli na zaspokojenie roszczeń wszystkich wierzycieli (str. 21 wyroku), podczas gdy organy nie dokonały ustaleń co do wartości składników wchodzących w skład majątku Spółki i wysokości roszczeń wierzycieli,
g/ zaakceptowanie nieuwzględnienia wniosku dowodowego Skarżącego o zwrócenie się do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym we W. A. M. o udostępnienie akt postępowania egzekucyjnego skierowanego do nieruchomości wchodzącej w skład majątku Spółki i włączenie ich do akt sprawy, a dodatkowo zaakceptowanie odmowy przeprowadzenia ww. dowodu w uzasadnieniu Decyzji, tj. z pominięciem rozstrzygnięcia wniosku Skarżącego w formie niezaskarżalnego postanowienia o odmowie przeprowadzenia dowodu, podczas gdy dowód ten był istotny dla ustalenia aktualnej wysokości roszczeń wierzycieli, a więc dla ustalenia, czy egzekucja z majątku Spółki (z nieruchomości) była bezskuteczna, co wszystko łącznie skutkowało i wadliwą oceną dowodów wynikającą z nieprzestrzegania zasady swobodnej ich oceny oraz nieprawidłowymi ustaleniami co do stanu faktycznego sprawy, w szczególności co do okoliczności sprawowania przez Skarżącego funkcji w zarządzie w okresie powstania zaległości podatkowych oraz co do daty niewypłacalności (trwałego zaprzestania regulowania zobowiązań) Spółki.
3/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i § 2 w zw. z 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 usa poprzez sformułowanie uzasadnienia Wyroku w sposób uniemożliwiający prześledzenie toku rozumowania Sądu, przejawiające się w szczególności:
- brakiem odniesienia się przez Sąd do zarzutu nieważności uchwały wspólników Spółki, podniesionego w trybie art. 252 § 4 ksh w toku postępowania sądowoadministracyjnego,
- brakiem uzasadniania dlaczego zdaniem Sądu Organ Odwoławczy słusznie powołał się na przesłankę niewypłacalności określoną w art. 11 ust. 2 ustawy prawo upadłościowe, skoro jednocześnie stwierdził, że "organy nie konfrontowały wielkości obowiązań spółki wartością jej majątku" (str. 22 wyroku).
Jako podstawy kasacyjne, na zasadzie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., wskazano naruszenie prawa materialnego:
4/ art. 116 § 2 o.p. w zw. z art. 252 § 4 w zw. z art. 240, 243 § 1, 245 w zw. z art. 201 § 4 ksh w zw. z art. 2 w zw. z art. 7 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że "pełnienie obowiązków członka zarządu", jako przesłanka odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki kapitałowej ma charakter nie formalny, lecz obiektywny i decydujące znaczenie ma faktyczne sprawowanie funkcji (str. 15 wyroku), podczas gdy pełnienie obowiązków jest warunkowane otrzymaniem legitymacji (powołania) do tego, aby realizować wszystkie czynności związana z tą funkcją i odpowiadać za zaległości podatkowa spółki, co skutkowało uznaniem, że kwestia nieważności uchwały o powołaniu Skarżącego do zarządu nie ma w niniejszej sprawie znaczenia, brakiem odniesienia się do zarzutu podniesionego przez Skarżącego na podstawie art. 252 § 4 ksh oraz zaakceptowaniem przypisania mu odpowiedzialności za zaległości Spółki.
5/ art. 116 § 1 pkt 1 lit.b o.p. z zw. z art. 10 i 11 ust. 1 i art. 21 ust. 1 i 2 PrUpad poprzez:
1. błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że stan niewypłacalności powstaje z momentem niezapłacenia dwóch zobowiązań, podczas gdy niewykonywanie zobowiązań (stan niewypłacalności) w okresie, kiedy dana osoba pełniła funkcję członka zarządu, powinno mieć charakter trwały i dotyczyć przeważającej części zobowiązań,
2. błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że członek zarządu jest zobowiązany do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości również w sytuacji gdy spółka zalega z płatnościami wyłącznie w odniesieniu do jednego wierzyciela, podczas gdy istnienie tylko jednego wierzyciela - Skarbu Państwa wyłącza odpowiedzialność członka zarządu spółki,
3. błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że członek zarządu jest zobowiązany do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości również w sytuacji gdy nie ma on wiedzy o zaległościach podatkowych spółki (nienależnym zwrocie podatku), które powstały w związku z wydaną 3 lata później decyzją określającą odmienną wysokość zobowiązania podatkowego,
4. błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że Skarżący w sposób zawiniony nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości, co ostatecznie skutkowało niezastosowaniem ww. przepisów mimo, że brak było podstaw do złożenia wniosku o ogłoszenia upadłości Spółki, a w konsekwencji również brak było winy Skarżącego, i co skutkowało zaakceptowaniem przypisania Skarżącemu odpowiedzialności za zaległości Spółki.
6/ art. 118 § 1 o.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż dla zachowania terminu do wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej wystarczające jest samo "fizyczne wyekspediowanie decyzji" (str. 25 wyroku), podczas gdy skutki materialnoprawne takiej decyzji należy wiązać z jej doręczeniem, gdyż ma ona charakter konstytutywny, co w rezultacie skutkowało zaakceptowaniem wydania Decyzji I Instancji po upływie ustawowego 5 - letniego terminu.
Na podstawie art. 252 § 4 ksh podniesiono zarzut nieważności uchwały Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników nr [...] z dnia [...] lutego 2013 r. w przedmiocie powołania Skarżącego do zarządu Spółki i powierzenia mu funkcji prezesa zarządu.
W oparciu o przytoczone podstawy, na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, na wypadek uznania przez Sąd, iż istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 p.p.s.a. wniesiono o rozpoznanie skargi i uchylenie zaskarżonego Wyroku w całości oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a. o uchylenie decyzji organów I i II Instancji w całości.
Na podstawie art. 203 p.p.s.a. wniesiono o zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W niniejszej sprawie brak jest odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania oraz przesłanki wskazane w art. 189 p.p.s.a. Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu.
W związku z treścią zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej celowe wydaje się przypomnienie zasad odpowiedzialności członków zarządów spółek za zaległości podatkowe tych spółek.
Po pierwsze, na mocy zasady wyrażonej w art. 116 § 1 O.p. odpowiedzialność członka zarządu spółki kapitałowej powstaje po spełnieniu dwóch przesłanek: zaległość podatkowa powstała w czasie pełnienia przez nich funkcji oraz egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna (w całości lub w części). Wykazanie przez organ podatkowy, że przesłanki te ziściły się, oznacza odpowiedzialność członka zarządu za podatkowe zaległości spółki. Zasadę tę koryguje wykazanie przez członka zarządu, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości spółki (albo o wszczęcie postępowania zapobiegającego upadłości), że niezgłoszenie wymienionego wniosku nastąpiło bez winy członka zarządu, albo wskazanie przez członka zarządu mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki przynajmniej w znacznej części; stanowi o tym art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i lit. b oraz pkt 2 O.p. Wymaga podkreślenia, że ciężar wykazania przesłanek uwalniających od odpowiedzialności oraz związane z tym ryzyko dowodowe spoczywają na członku zarządu.
Najdalej idącym zarzutem kasacyjnym wniesionym na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 118 § 1 O.p. W ocenie Skarżącego, termin doręczenia decyzji stronie pozostaje istotny dla ustalenia terminu przedawnienia na wydanie decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej. Skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji, zgodnie z którym koniecznym jest wydanie decyzji jedynie przez organ I instancji.
Stosownie do przepisu art. 118 § 1 O.p., organ traci prawo do wydania decyzji ustalającej odpowiedzialność osoby trzeciej jeśli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa upłynęło 5 lat. Dla zachowania tego terminu wystarczy samo wydanie decyzji, a nie jej doręczenie, co potwierdza doktryna i orzecznictwo. W treści ww. unormowania ustawodawca jednoznacznie wskazał na brak możliwości wydania decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, określając jednocześnie termin, który prowadzi do takiego skutku. Chodzi zatem o wydanie decyzji przez organ podatkowy pierwszej instancji. Pojęcie "wydania" decyzji, wynikające z przepisów procesowych art. 210 § 1 pkt 2 i art. 212 O.p., jak też art. 118 § 1 O.p., odnosi się do sporządzenia aktu zawierającego elementy wyszczególnione w art. 210 § 1 O.p., którego wyrazem jest m.in. złożenie pod decyzją podpisu przez upoważnioną osobę oraz opatrzenie datą jej wydania. Stąd prawidłowe jest stanowisko WSA, że dla zachowania terminu wystarczy wydanie decyzji, a nie jej doręczenie.
Zarzuty skargi kasacyjnej oparto na zarzucie naruszenia prawa procesowego tj. przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem jednym z elementów uzasadnienia orzeczenia jest przytoczenie zarzutów skargi, a z tego z kolei wywodzi się obowiązek sądu odniesienia się do tych zarzutów. Nie oznacza to jednak, że wypełniając go sąd ma zawsze obowiązek odnieść się do każdego z argumentów, mających w ocenie strony świadczyć o zasadności zarzutu. Wystarczy, gdy z wywodów sądu wynika, dlaczego w jego ocenie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez sąd jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Dlatego polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu pierwszej instancji nie może sprowadzać się do zarzutu złamania przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. Poprzez taki zarzut nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego.
Ocena uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że spełnia wymogi określone w tym przepisie. W uzasadnieniu Sąd przedstawił stan sprawy, jak i stanowiska stron oraz zarzuty skargi, ponadto wyjaśnił podstawę rozstrzygnięcia i powołał argumenty przemawiające za uznaniem zaskarżonej decyzji za odpowiadającej prawu. W szczególność Sąd I instancji wyjaśnił, z jakich powodów nie uwzględnił zarzutu nieważności uchwały w sprawie powołania go na tą funkcję. Zdaniem Skarżącego uchwała obarczona jest wadą skutkującą jej nieważnością, gdyż zgromadzenie wspólników nie było formalnie zwołane. Skarżący twierdzi, że na zgromadzeniu wspólników nie był reprezentowany cały kapitał zakładowy, konkretnie nie był na nim obecny wspólnik F. ani osoba reprezentująca tę spółkę, a podpis na liście obecności w jej miejsce złożył inny wspólnik. Sąd I instancji właściwe ocenił, iż pełnienie funkcji członka zarządu, jako przesłanka odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki kapitałowej przywidziana w art. 116 § 2 O.p., ma charakter nie formalny, lecz obiektywny. W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż kluczowe znaczenie dla oceny zarzutu ustalenie, czy osoba miała nieograniczoną możliwość sprawowania tej funkcji. Natomiast nie jest istotne dopełnienia wymogów formalnych. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, w tym wypisu z KRS, wynika że Skarżący dysponował nieskrępowanym prawem reprezentowania Spółki, gdyż składał w jej imieniu deklaracje podatkowe. Biorąc pod uwagę wszystkie te elementy Sąd uznał, że fakt pełnienia przez Skarżącego funkcji członka zarządu spółki w okresie, gdy upływały terminy płatności podatku VAT za okres wrzesień, listopad i grudzień 2016 r. została przez organy podatkowe ustalona w sposób prawidłowy.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzut naruszenia przepisu postępowania, podniesiony jest skutecznie jeżeli wykazane zostanie, że uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej nie wykazał, że do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. doszło i nie zawarł żadnego uzasadnienia wskazującego na to, że naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Naruszenie tego przepisu może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej jeżeli wykazany zostanie wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 14.07.2006 r., sygn. akt II OSK 970/05, publik. CBOSA).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku w pełni odpowiada wymogom przewidzianym art. 141 § 4 p.p.s.a. i umożliwia jego kontrolę instancyjną. Sąd pierwszej instancji wskazał bowiem w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podstawę rozstrzygnięcia i uzasadnił swoje stanowisko, odnosząc się do zarzutów skargi. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera dostateczne wyjaśnienie powodów oddalenia skargi. Analiza treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, które zostało sporządzone zgodnie z wymogami zawartymi w art. 141 § 4 p.p.s.a., dowodzi, że wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji w prawidłowy sposób wywiązał się ze swoich obowiązków. Natomiast odmienne stanowisko Sądu wyrażone w zaskarżonym wyroku nie upoważnia do czynienia zarzutu naruszenia art. 141 § 4 tej ustawy. Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. można kwestionować kompletność elementów uzasadnienia, a nie jego prawidłowość merytoryczną (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2243/11, publik. CBOSA). Ewentualna wadliwość argumentacji bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu nie stanowi o naruszeniu przez sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Dlatego też orzeczenie Sądu I instancji poddaje się kontroli instancyjnej, a zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jest chybiony.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu wedle którego w ocenie skarżącego zgodnie z art. 252 § 4 k.s.h. jest on uprawniony do powołania się na nieważność uchwały zgromadzenia wspólników w niniejszym postępowaniu odnotowania wymaga, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że wyrok stwierdzający nieważność uchwały wspólników wywiera skutek ex tunc. Nie oznacza to, że zaskarżona uchwała była od początku nieważna. Możliwość powołania się na ten skutek aktualizuje się jednak dopiero z chwilą wydania prawomocnego wyroku stwierdzającego sprzeczność uchwały z ustawą; jego brak oznacza, że uchwała musi być respektowana zarówno w stosunkach między wspólnikami, jak i przez osoby trzecie, a także wykonywana przez zarząd. Jeżeli uchwała zgromadzenia wspólników lub walnego zgromadzenia narusza przepisy prawa, lecz nie zostanie zaskarżona na podstawie przepisów k.s.h. i nie zostanie stwierdzona jej nieważność przez właściwy sąd, to będzie ważna i w pełni skuteczna wywołując skutki prawne. Wyrok sądu ma w tej sytuacji - jak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale sygn. akt III CZP 13/13 oraz uchwale z 20 grudnia 2012 r. sygn. akt III CZP 84/12- charakter konstytutywny. Tak więc do wyeliminowania z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc uchwały zgromadzenie wspólników niezbędny był konstytutywny wyrok właściwego sądu, stwierdzający jej nieważność (por. wyrok NSA z 4 października 2023 r., sygn. akt III FSK 2302/21). Dlatego też jako nietrafny należy ocenić zarzut naruszenia art. 116 § 2 o.p. w zw. z art. 252 § 4 w zw. z art. 240, 243 § 1, 245 w zw. z art. 201 § 4 ksh w zw. z art. 2 w zw. z art. 7 Konstytucji RP.
Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 116 § 1 pkt 1 lit. b o.p. z zw. z art. 10 i 11 ust. 1 i art. 21 ust. 1 i 2 PrUpad. Art. 11 ust. 1 i 2 ustawy Prawo upadłościowe stanowi, iż dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań. Natomiast dłużnika będącego osobą prawną uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje. W art. 11 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe mowa jest o zaprzestaniu regulowania zobowiązań, a nie zobowiązania. Skoro więc ustawodawca w przepisie tym posłużył się liczbą mnogą, to nie można utożsamiać stanu niewypłacalności z opóźnieniem w zapłacie jednej lecz przynajmniej dwóch lub więcej należności.
Sąd I instancji prawidłowo także ocenił, iż mimo błędnej argumentacji uzasadnienia decyzji odnoszącego się do ustalenia stanu niewypłacalności, wada ta nie miała wpływu na wynik sprawy, gdyż właściwie wskazano na marzec 2017 r. jako moment, od którego, zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie 30 dni, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji zasadnie ocenił, iż rozbieżności w interpretacji ww. pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż nie powodują przesunięcia terminu, w którym wniosek ów powinien być złożony. Szczególnie że Skarżący i tak takiego wniosku w okresie pełnienia kadencji nie wystosował. Sąd powołał się także na ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, że nawet niewykonywanie wymagalnych zobowiązań wobec jednego wierzyciela nie zwalnia członka zarządu od zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Przyjęcie, iż członek zarządu zwolniony jest z obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w sytuacji, gdy spółka zalega z płatnościami wyłącznie w odniesieniu do jednego wierzyciela, stawiałoby w uprzywilejowanej pozycji tych członków zarządu, których spółki miałyby tylko jednego wierzyciela - Skarb Państwa, w stosunku do tych, których spółki miałyby co najmniej dwóch wierzycieli. Doszłoby zatem do oczywistego nierównego traktowania osób trzecich w zależności od tego, ilu wierzycieli miały zarządzane przez nich spółki.
Nieskuteczne jest także powoływanie się na brak wiedzy skarżącego o ciążących na Spółce zaległościach podatkowych, a w szczególności twierdzenie, że wysokość zobowiązań przekształconych w zaległości wynikała z decyzji organów podatkowych. Pogląd ten jest błędny, gdyż zobowiązania w podatku od towarów i usług powstają z mocy prawa (wskutek zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania – art. 21 § 1 pkt 1 O.p.). Innymi słowy okoliczności te obiektywnie istniały już w datach składania przez Spółkę obiektywnie wadliwych deklaracji podatkowych, a nie powstawały dopiero wskutek wydawania decyzji określających wysokość tych zobowiązań (a nie ustalających te zobowiązania). Taki sposób powstawania zobowiązań w podatku od towarów i usług implikuje konsekwencje związane z wystąpieniem ryzyka gospodarczego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą oraz osób podejmujących się prowadzenia spraw takiego podmiotu, co rzutuje na wymóg wysokiego profesjonalizmu członków zarządu takiego uczestnika obrotu gospodarczego, jak spółka.
Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. O naruszeniu tych regulacji można by mówić w przypadku, gdyby sąd administracyjny zaniechał wykonania kontroli postanowienia, odmawiając rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa, lub wykonując tę kontrolę zastosowałby inne kryteria niż kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne polega na rozpoznawaniu skarg na wskazane w tym przepisie akty i czynności oraz na bezczynność. Określa on zatem przedmioty zaskarżenia, wyznacza zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego. Sąd I instancji może naruszyć ww. przepis prawa wykraczając poza wyznaczoną nim właściwość rzeczową (rozpoznając skargę na akt lub czynność nie poddane jego kognicji) bądź odmawiając merytorycznego rozpoznania sprawy leżącej w jego właściwości. Nie może uchybić tym przepisom sąd administracyjny dokonując kontroli, nawet gdy jej wynik i zastosowany środek nie odpowiadają prawu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 ustawy.
SNSA Dominik Gajewski SNSA Stanisław Bogucki SNSA Sławomir Presnarowicz