Orzeczenie · 2025-02-26

III FSK 241/24

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Data

2025-02-26

NSApodatkoweWysokansa

podatek od spadków i darowiznzachowekmoment nabyciazwolnienie podatkowedata nabyciazaspokojenie roszczeniaustawa nowelizującaprawo cywilneNSA

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrzył skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzje organów podatkowych w sprawie podatku od spadków i darowizn od zachowku. Spór dotyczył momentu nabycia prawa do zachowku i jego opodatkowania. Skarżący nabył prawo do zachowku po matce zmarłej w 2004 r., a środki pieniężne w kwocie 287 800 zł otrzymał w 2020 r. w wykonaniu ugody pozasądowej. Organy podatkowe uznały, że nabycie nastąpiło przed 1 stycznia 2007 r., kiedy to weszło w życie zwolnienie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, i określiły zobowiązanie podatkowe. WSA w Warszawie uchylił te decyzje, stwierdzając, że nabycie nastąpiło w 2020 r., co pozwala na zastosowanie zwolnienia. NSA, oddalając skargę kasacyjną Dyrektora, potwierdził, że obowiązek podatkowy z tytułu zachowku powstaje z chwilą zaspokojenia roszczenia, a nie z chwilą śmierci spadkodawcy. Sąd podkreślił, że opodatkowaniu podlega nabycie rzeczy lub praw majątkowych tytułem zachowku, co następuje w momencie zaspokojenia roszczenia, a nie samego prawa do zachowku. W związku z tym, nabycie dokonane w 2020 r. kwalifikuje się do zastosowania zwolnienia podatkowego przewidzianego dla nabyć po 1 stycznia 2007 r.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ustalenie momentu powstania obowiązku podatkowego w podatku od spadków i darowizn z tytułu zachowku oraz zasad stosowania zwolnienia podatkowego dla nabyć dokonanych po 1 stycznia 2007 r.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji nabycia zachowku w drodze ugody pozasądowej po śmierci spadkodawcy przed 2007 r., ale z faktycznym zaspokojeniem roszczenia po tej dacie.

Zagadnienia prawne (3)

Kiedy powstaje obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn z tytułu nabycia prawa do zachowku?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą zaspokojenia roszczenia o zachowek w całości lub części, a nie z chwilą śmierci spadkodawcy.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że opodatkowaniu podlega nabycie rzeczy lub praw majątkowych tytułem zachowku, co następuje w momencie zaspokojenia roszczenia, a nie samego prawa do zachowku. Prawo do zachowku powstaje z chwilą śmierci spadkodawcy, ale obowiązek podatkowy jest powiązany z faktycznym zaspokojeniem.

Czy zwolnienie podatkowe z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn ma zastosowanie do nabycia zachowku, które nastąpiło przed 1 stycznia 2007 r., jeśli zaspokojenie roszczenia nastąpiło po tej dacie?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli zaspokojenie roszczenia nastąpiło po 1 stycznia 2007 r., a nabywca spełnia warunki określone w art. 4a u.p.s.d., zwolnienie ma zastosowanie, nawet jeśli prawo do zachowku powstało wcześniej.

Uzasadnienie

Sąd stwierdził, że momentem decydującym dla zastosowania zwolnienia jest data zaspokojenia roszczenia, a nie data śmierci spadkodawcy. Skoro zaspokojenie nastąpiło w 2020 r., a skarżący spełnił warunki zwolnienia, mógł z niego skorzystać.

Jak należy interpretować pojęcie 'nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych tytułem zachowku' na gruncie ustawy o podatku od spadków i darowizn?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nabycie to należy wiązać z momentem wejścia w pozycję właścicielską w wyniku realizacji prawa do zachowku, czyli z chwilą zaspokojenia roszczenia, a nie z chwilą otwarcia spadku.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że podatek od spadków i darowizn ma charakter majątkowy i obciąża przysporzenia rzeczywiste i definitywne. Moment zaspokojenia roszczenia zapewnia takie definitywne przysporzenie, w przeciwieństwie do samego prawa do zachowku, które jest bardziej abstrakcyjne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalono skargę

Oddalono skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.

Przepisy (15)

Główne

u.p.s.d. art. 1 § ust. 1 pkt 5

Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn

Podatkowi podlega nabycie tytułem zachowku, co Sąd zinterpretował jako moment zaspokojenia roszczenia.

u.p.s.d. art. 4a § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn

Zastosowanie zwolnienia podatkowego, które Sąd przyznał skarżącemu.

u.p.s.d. art. 6 § ust. 1 pkt 2a

Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn

Określa moment powstania obowiązku podatkowego z tytułu nabycia zachowku jako chwilę zaspokojenia roszczenia.

Pomocnicze

Dz.U. 2006 nr 222 poz 1629 art. 3 § ust. 1

Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych

Dotyczy przepisów przejściowych, które Sąd uznał za nie mające zastosowania w sposób sugerowany przez organ, gdyż kluczowy jest moment zaspokojenia roszczenia.

k.c. art. 924

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

Dotyczy otwarcia spadku i powołania do dziedziczenia, co Sąd odniósł do powstania prawa do zachowku.

k.c. art. 925

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

Dotyczy nabycia spadku, co Sąd odniósł do powstania prawa do zachowku.

O.p. art. 2a

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika, którą Sąd przywołał w kontekście wykładni przepisów.

p.p.s.a. art. 141 § § 4