III FSK 234/25

III FSK 234/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Brolik /przewodniczący/
Krzysztof Przasnyski /sprawozdawca/
Wojciech Stachurski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wr 1019/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2024-08-06
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 174 pkt 2, art. 135,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 59 § 1, art.27i, art. 33, art. 27j, art. 1a pkt 20, art. 33 § 1, art. 54, art. 18
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2651
art. 59 § 1 pkt 9
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7 i art. 8¸ art. 15
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 sierpnia 2024 r. sygn. akt I SA/Wr 1019/23 w sprawie ze skargi A.U. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 23 października 2023 r. nr 0201-IEE1.7192.131.2023.4 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od A.U. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu kwotę 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2024 r. sygn. akt I SA/Wr 1019/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu skargi A.U. (dalej jako: "Skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej jako: "Dyrektor IAS") z dnia 23 października 2023 r., nr 0201-IEE1.7192.131.2023.4 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych, uchylił w całości zaskarżone postanowienie. Jako podstawę prawną powołano art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
Przedstawiając stan sprawy, Sąd I instancji wskazał, że wspomnianym postanowieniem z dnia 23 października 2023 r., Dyrektor IAS uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z dnia 17 sierpnia 2023 r., odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz orzekł o umorzeniu postępowania toczącego się przed organem I instancji. W uzasadnieniu podkreślono, że organ I instancji błędnie uznał Skarżącą za stronę postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, tj. za zobowiązaną. Na obecnym etapie postępowania Skarżąca jest bowiem dłużnikiem rzeczowym, a zatem nie przysługuje jej uprawnienie do wnioskowania o umorzenie egzekucji. Wniosek taki przysługiwałby jej, gdyby wobec niej, jako spadkobiercy A.U., został wystawiony tytuł wykonawczy. A taka sytuacja w sprawie nie wystąpiła. Wskazano, że w sprawie, wierzyciel egzekwował zaległości podatkowe zobowiązanego A.U. – między innymi – na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...], [...] i [...].
Organ egzekucyjny zawiesił postępowanie egzekucyjne w dniu 10 listopada 2020 r. z uwagi na śmierć dłużnika w dniu 22 października 2020 r. Postępowanie to nie zostało podjęte i pozostaje zawieszone. Postanowienie wydano natomiast w trakcie prowadzenia postępowania w oparciu o kolejny tytuł wykonawczy, który nie jest tytułem wykonawczym, który wszczyna odrębne postępowanie egzekucyjne, w którego trakcie można wydawać rozstrzygnięcia dotyczące całego postępowania egzekucyjnego, w tym orzekać o umorzeniu tego postępowania. Organ egzekucyjny, który działa na podstawie kolejnego tytułu wykonawczego, kończy swoje postępowanie w sposób formalny, a nie merytoryczny. Zakończenie tych działań ma charakter czysto techniczny. Pozycja dłużnika rzeczowego i zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego jest różna, a co za tym idzie, przysługują im odmienne środki zaskarżenia. Dłużnik rzeczowy może kwestionować egzekucję w obszarze go dotyczącym, wnosząc sprzeciw. Uprawnienia zobowiązanego są szersze, może występować – między innymi – o umorzenie całego postępowania egzekucyjnego. Takie żądanie zobowiązanego nie jest ograniczone tylko do postępowania, którego podstawą jest kolejny tytuł wykonawczy, ale dotyczy całego postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego. Z tego powodu prawo wystąpienia z żądaniem umorzenia postępowania egzekucyjnego zarezerwowano tylko dla zobowiązanego i dla wierzyciela, na którego rzecz egzekucja jest prowadzona. Skarżąca na tym etapie postępowania nie jest zobowiązaną, więc wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego jej nie przysługiwał.
W ocenie Sądu I instancji, Dyrektor IAS błędnie przyjął, że Skarżącej - jako jedynie dłużnikowi rzeczowemu - nie służy możliwość żądania umorzenia postępowania czy też wniesienia zarzutów przeciwko egzekucja. Sąd podał, że podstawą złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego jest art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a."), a wniosek taki przysługuje dłużnikowi rzeczowemu na podstawie art. 27i § 3 u.p.e.a. Sąd uznał, że stanowisko Dyrektora IAS ogranicza swobodę Skarżącej co doboru środków zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym przysługujących jej, jako dłużnikowi rzeczowemu. Podkreślił, że żaden przepis u.p.e.a. w swojej treści nie pozbawia dłużnika rzeczowego uprawnienia do złożenia zarówno zarzutów przeciwko egzekucji, jak i wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Sąd wskazał na przepis art.27i, zwracając uwagę, że sformułowanie "uczestniczy na prawach zobowiązanego" należy rozumieć w ten sposób, że "zakres praw przysługujących takiemu nabywcy, w granicach, w jakich egzekucja dotyczy tej rzeczy/prawa majątkowego został zrównany z zakresem praw przysługujących zobowiązanemu.
Sąd uznał, że Skarżącej - jako dłużnikowi rzeczowemu - przysługiwało prawo do podnoszenia zarzutu przedawnienia zobowiązania, a wniosek o umorzenie postępowania - na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 9 O.p. - stanowił jeden z dostępnych ku temu środków. Negowanie przez organ odwoławczy uprawnień Skarżącej do żądania umorzenia egzekucji w trybie art. 59 § 1 u.p.e.a. czy też wnoszenia zarzutów przeciwko niej w trybie art. 33 u.p.e.a., ograniczałoby środki ochrony jej interesów wyłącznie do sprzeciwu z art. 27j u.p.e.a. i skarg na czynności egzekucyjne (art. 54 u.p.e.a.), z których możliwość korzystania i obrony praw dłużnika rzeczowego jest znacząco ograniczona zarówno w aspekcie czasowym, jak i przedmiotowym. Takie działanie organu narusza zasady wyrażone w art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a., które w postępowaniu egzekucyjnym stosuje się zgodnie z odesłaniem zawartym w art. 18 u.p.e.a., bowiem nie służy to praworządności, nie chroni interesu społecznego, a tym bardziej słusznego interesu Strony, jak również podważa jej zaufanie do władzy publicznej. Ponadto, w aspekcie procesowym stanowi ono przejaw zignorowania praw Skarżącej wynikających z niespornej okoliczności, że nabyła ona z dobrodziejstwem inwentarza spadek po swoim zmarłym małżonku, jako zobowiązanym. Sąd uznał końcowo, że na skutek błędnej wykładni przepisu art. 27i § 3 u.p.e.a., stanowiącej oczywiste naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, organ odwoławczy niezasadnie uchylił się od merytorycznego rozpatrzenia zażalenia Strony na postanowienie wierzyciela w przedmiocie rozpoznania jej zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego, naruszając w ten sposób art. 17 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.
Skargę kasacyjną od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniósł Dyrektor IAS reprezentowany przez radcę prawnego zaskarżając ten wyrok w całości.
Skargę kasacyjną oparto na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. tj. naruszeniu przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm., dalej jako: "O.p."), art. 1a pkt 20 oraz art. 27i § 3 u.p.e.a. poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS na skutek błędnego przyjęcia, że Skarżącej, niebędącej zobowiązanym w rozumieniu art. 1 pkt 20 u.p.e.a., przysługiwało prawo wnioskowania o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na wygaśnięcie zobowiązania;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 1a pkt 20 oraz art. 27i § 3, art. 27j, art. 33 § 1, art. 54 i art. 59 § 1 u.p.e.a. poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS na skutek nieuprawnionego przyjęcia, że Skarżącej, będącej dłużnikiem rzeczowym i niebędącej zobowiązanym w rozumieniu art. 1 pkt 20 u.p.e.a., przysługiwało także prawo wnioskowania o umorzenie postępowania egzekucyjnego z tego względu, że możliwość korzystania i obrony praw przewidziana dla dłużnika rzeczowego w drodze sprzeciwu i skargi na czynności egzekucyjne jest znacząco ograniczona czasowo, jak i przedmiotowo;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 18 i 27i § 3 u.p.e.a. poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS na skutek nieuprawnionego przyjęcia, że wobec błędnej wykładni przepisu art. 27i § 3 u.p.e.a. Dyrektor IAS naruszył zasadę prawdy obiektywnej i pogłębiania zaufania, podczas gdy przepis art. 27i § 3 u.p.e.a. został przez Dyrektora IAS zastosowany prawidłowo;
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia na skutek nieuprawnionego przyjęcia, że Dyrektor IAS niezasadnie uchylił się od merytorycznego rozpatrzenia zażalenia Skarżącej na postanowienie wierzyciela w przedmiocie rozpoznania jej wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, podczas gdy w ogóle nie była ona uprawniona do wnioskowania o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Dyrektor IAS we Wrocławiu wskazał, że wskazane powyżej naruszenia przepisów postępowania przez Sąd miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż w przypadku ich niewystąpienia nie doszłoby do wyeliminowania z obrotu prawnego zgodnych z prawem postanowień, a skarga zostałaby oddalona w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, wniesiono uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu bądź rozpoznanie skargi kasacyjnej w trybie art. 188 p.p.s.a. oraz o zasądzenie od Skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie zrzeczono się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
W piśmie z 18 grudnia 2024 r. pełnomocnik Skarżącej wniósł o umorzenie postępowania ze względu na powstałą bezprzedmiotowość oraz brak sporu, ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej. Jednocześnie złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wniosek ten oddalił.
Zarządzeniem Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy zaznaczyć, że stosownie do art. 183 § 1 zd. 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie występuje. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oparte jest na zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, pozostając ograniczonym do rozpatrzenia zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej, w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.
Istota sporu w sprawie, wyrażona sformułowanymi w petitum skargi kasacyjnej zarzutami kasacyjnymi, sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy istniały podstawy do merytorycznego rozpoznania wniosku złożonego przez Skarżącą jako dłużnika rzeczowego, w którym podnosiła zarzut przedawnienia zobowiązania i domagała się umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Zasady umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały zasadniczo określone w art. 59 u.p.e.a. Przepis art. 59 § 4 u.p.e.a. wskazuje podmioty, które mogą wystąpić z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Są nimi zobowiązany i wierzyciel. Zgodnie z art. 1a pkt 20 u.p.e.a., zobowiązanym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej albo osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (...). Wierzycielem jest zaś - zgodnie z art. 1a pkt 13 u.p.e.a. - podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym.
W rozpoznawanej sprawie zobowiązanym w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a., był A.U. Wyjaśnienia wymaga natomiast sytuacja Skarżącej, która ma status dłużnika rzeczowego.
Ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy w postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070) wprowadzono, od dnia 30 lipca 2020 r., przepis art. 27i określający podstawy formalne prowadzenia egzekucji w stosunku do właściciela przedmiotu objętego hipoteką przymusową lub zastawem skarbowym, znacznie przy tym rozszerzając uprawnienia tego właściciela. Przepis ten stanowi, że w egzekucji z rzeczy lub prawa majątkowego obciążonych zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową podmiot, o którym mowa w § 1, uczestniczy na prawach zobowiązanego. Przepis art. 27e § 4 stosuje się odpowiednio. Według § 1 tego artykułu, jeżeli prawo własności rzeczy lub inne prawo majątkowe obciążone zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową zabezpieczającymi należność pieniężną i odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie zostało przeniesione na inny podmiot, podstawą do prowadzenia egzekucji z tej rzeczy lub prawa majątkowego jest: (1) tytuł wykonawczy wystawiony na zobowiązanego; (2) kolejny tytuł wykonawczy wystawiony zgodnie z art. 26ca § 1 pkt 2.
Przepisy art. 27i oraz art. 27j u.p.e.a. ustanawiają szczególne zasady dochodzenia należności z przedmiotu hipoteki przymusowej oraz z przedmiotu zastawu skarbowego w sytuacji, gdy obciążone nimi rzecz lub prawo majątkowe zostały przeniesione na inny podmiot niż zobowiązany. Przepisy te regulują sytuację nabywcy rzeczy lub prawa majątkowego obciążonych hipoteką przymusową lub zastawem skarbowym będącego w tej sytuacji dłużnikiem rzeczowym. Podmiot ten objęty jest postępowaniem egzekucyjnym dotyczącym cudzego obowiązku, ponieważ jest właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego obciążonych zastawem skarbowym lub hipoteką przymusowa, do których skierowana została egzekucja należności zobowiązanego. Innymi słowy, w takiej sytuacji egzekucja administracyjna prowadzona jest z prawa własności lub innego prawa majątkowego dłużnika rzeczowego.
Zasadniczym źródłem kontrowersji w niniejszej sprawie jest interpretacja art. 27i § 3 u.p.e.a., uprawniającego nabywcę rzeczy lub prawa majątkowego obciążonych hipoteką przymusową lub zastawem skarbowym do uczestniczenia w egzekucji z tych rzeczy lub praw majątkowych "na prawach zobowiązanego". W uzasadnieniu projektu ustawy z 11 września 2019 r. (Druk sejmowy Nr 3753, Sejm VIII kadencji, https://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/druk.xsp?nr=3753) podano, że: "właściciel rzeczy będzie miał prawo wnoszenia środków zaskarżenia w tej egzekucji. Mając na względzie, że dłużnik rzeczowy uczestniczy na prawach zobowiązanego jedynie w konkretnej egzekucji, należy podkreślić, że nie będą mu przysługiwały środki zaskarżenia dotyczące samego postępowania (a tylko te dotyczące środka egzekucyjnego zastosowanego do rzeczy obciążonej)".
W związku z powyższym zasadne okazały się zarzuty przedstawione w punktach 1 - 4 petitum skargi kasacyjnej. Ustawodawca przewidział bowiem w art. 27j u.p.e.a., że podmiotowi będącemu w dniu zajęcia właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego, o których mowa w art. 27i § 1, przysługuje odrębny środek prawny w postaci sprzeciwu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, iż "w postępowaniu zainicjowanym wniesieniem sprzeciwu aktualnemu właścicielowi przysługują środki ochrony dotyczące tylko środka egzekucyjnego zastosowanego do rzeczy obciążonej, natomiast - jak wskazano - nie mogą one dotyczyć prowadzenia egzekucji z majątku zobowiązanego. W tym zakresie środki ochrony przysługują jedynie zobowiązanemu." (por. wyroki NSA: z 25 września 2024 r., sygn. akt III FSK 545/24; z 6 maja 2025 r., sygn. akt III FSK 156/24). Należy przy tym podkreślić, że sama możliwość wniesienia sprzeciwu nie powoduje, że podmiot wskazany w art. 27j zd. 1 u.p.e.a. staje się zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a.
Pozycja dłużnika rzeczowego i zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego jest więc różna, a co za tym idzie przysługują im odmienne środki zaskarżenia. Dłużnik rzeczowy może kwestionować egzekucję w obszarze, który go dotyczy, wnosząc sprzeciw. Uprawnienia zobowiązanego są natomiast szersze, może wnosić zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, czy wnioskować o umorzenie całego postępowania egzekucyjnego. Takie żądanie zobowiązanego nie jest ograniczone tylko do postępowania, którego podstawą jest kolejny tytuł wykonawczy, ale dotyczy całego postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego. Z tego powodu prawo wystąpienia z żądaniem umorzenia postępowania egzekucyjnego zarezerwowano tylko dla zobowiązanego i dla wierzyciela, na którego rzecz egzekucja jest prowadzona. Brak jest zatem przesłanek, aby uznać, że art. 27i § 3 u.p.e.a. pozwala traktować nabywców rzeczy i praw majątkowych obciążonych zastawem skarbowym bądź hipoteką, w egzekucji dotyczącej tego przedmiotu majątkowego - jak zobowiązanego, dodatkowo w pełnym zakresie. Nie można przyjąć, że dłużnikowi rzeczowemu przysługują te same prawa procesowe jak zobowiązanemu, w szczególności prawo do podniesienia zarzutu przedawnienia zobowiązań podatkowych i złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Ustawodawca przewidział ochronę dłużnika rzeczowego w toku egzekucji z rzeczy obciążonej. Nie oznacza to jednak możliwości rozszerzenia zakresu środków zaskarżenia wykraczających poza obszar konkretnej egzekucji (tu egzekucji z nieruchomości). W tym celu wprowadzono nowy środek zaskarżenia do u.p.e.a., w postaci sprzeciwu. Istnienie tego środka zaskarżenia byłoby zbędne w sytuacji, gdyby przyjąć, że dłużnikowi rzeczowemu przysługuje wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego jak również zarzuty w tym postępowaniu.
W konsekwencji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługuje na aprobatę pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku, iż będący dłużnikiem rzeczowym, właściciel nieruchomości obciążonej hipoteką przymusową, która zabezpiecza egzekwowane z tego przedmiotu zobowiązanie podatkowe, powołując się na wygaśnięcie egzekwowanego obowiązku w związku z upływem terminu przedawnienia w myśl art. 59 § 1 pkt 9 O.p., oprócz możliwości wniesienia sprzeciwu, o którym mowa w art. 27j u.p.e.a., może również skorzystać zarówno ze środka zaskarżenia w postaci zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej w oparciu o przepisy art. 33 § 1 i § 2 pkt 5) u.p.e.a., jak i wystąpić równolegle z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.
Przyjęcie odmiennego stanowiska oznaczałoby bowiem naruszenie obowiązującej w postępowaniu egzekucyjnym w administracji zasady niekonkurencyjności środków zaskarżenia w ramach tego postępowania. Ma ona zapobiegać powielaniu środka zaskarżenia i komplikacjom wynikającym z uruchomienia różnych trybów ochrony interesu jednostkowego w tej samej co do przedmiotu sprawie. Środki różnią się bowiem między sobą z uwagi na przedmiot, którego mogą dotyczyć, kategorię podmiotów, którym przysługują, termin przewidziany do ich wniesienia, wymogi formalne, właściwość i kompetencje organu władnego rozpoznać konkretny środek, a w konsekwencji - charakter postępowania, jakie wywołuje wniesienie środka zaskarżenia (por. M. Romańska, Skarga na czynności organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz na przewlekłość administracyjnego postępowania egzekucyjnego, (w:) System egzekucji administracyjnej, red. J. Niczyporuk, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 535-557; R. Hauser, M. Wierzbowski, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Warszawa 2021, str. 742). Pogląd ten został również powszechnie zaakceptowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki NSA: z 24 października 2014 r., II GSK 1377/13; z 23 listopada 2021 r., III FSK 314/21 i III FSK 330/21; wyroki: WSA w Gdańsku z 13 lipca 2021 r., I SA/Gd 384/21, i z 19 października 2021 r., I SA/Gd 183/21; WSA w Szczecinie z 17 listopada 2021 r., I SA/Sz 567/21, czy WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 16 stycznia 2020 r., I SA/Go 707/19).
Dyferencjacja środków prawnych następuje bowiem nie tylko poprzez zróżnicowanie przedmiotu zaskarżenia, ale także poprzez zastosowanie kryteriów odnoszących się do innych elementów konstrukcji środków prawnych. Zasadą jest zatem wniesienie jednego środka prawnego, a nie dwóch konkurujących wobec siebie (por. wyrok NSA z 28 lutego 2025 r., III FSK 1467/23).
Z powyższych względów brak było usprawiedliwionych podstaw do stwierdzenia, aby Skarżąca, jako dłużnik rzeczowy była uprawniona do wnioskowania o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wobec czego Dyrektor IAS nie naruszył zasad: prawdy obiektywnej i pogłębiania zaufania do organów, oraz prawidłowo odstąpił od merytorycznego rozpatrzenia zażalenia Skarżącej na postanowienie wierzyciela w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Mając na uwadze, że okoliczności sprawy zostały dostatecznie wyjaśnione, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i stosownie do art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 203 pkt 2, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).
s. Wojciech Stachurski s. Jacek Brolik s. Krzysztof Przasnyski (spr.)