III FSK 234/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny (NSA) rozpoznał skargę kasacyjną J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Białymstoku, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC). Sprawa dotyczyła kwoty 500 000 zł, która miała stanowić część ceny zakupu nieruchomości przez J. S. Środki te miały pochodzić z kredytu zaciągniętego przez córkę skarżącej, M. B., na rzecz matki, która zobowiązała się do pełnej spłaty. Organy podatkowe uznały tę transakcję za umowę pożyczki podlegającą opodatkowaniu PCC. WSA w Białymstoku dwukrotnie oddalił skargę J. S., uznając, że umowa z córką miała cechy pożyczki, a nie powiernictwa. NSA w poprzednim wyroku (III FSK 439/21) uchylił wyrok WSA, wskazując na brak analizy umowy pod kątem jej istotnych cech. W ponownym rozpoznaniu WSA ponownie oddalił skargę, podtrzymując stanowisko organów. NSA w obecnym wyroku uchylił zaskarżony wyrok WSA i decyzję organu, stwierdzając, że umowa z dnia 6 grudnia 2012 r. nie spełniała essentialia negotii umowy pożyczki (brak określenia ilości pieniędzy i zobowiązania do zwrotu). NSA podkreślił, że WSA błędnie zinterpretował prawo materialne, uznając umowę za pożyczkę tylko dlatego, że nie była umową powiernictwa, oraz naruszył prawo procesowe, ignorując wcześniejsze wytyczne NSA dotyczące analizy umowy i jej kwalifikacji prawnej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia umowy pożyczki w kontekście opodatkowania PCC, analiza essentialia negotii umowy pożyczki, znaczenie wytycznych NSA dla sądów niższej instancji.
Dotyczy specyficznej sytuacji finansowania zakupu nieruchomości przez osobę trzecią (córkę) na rzecz kupującego (matkę), gdzie kluczowe jest ustalenie charakteru prawnego tej transakcji.
Zagadnienia prawne (2)
Czy umowa, na mocy której córka zaciągnęła kredyt na zakup nieruchomości dla matki, a matka zobowiązała się do spłaty, stanowi umowę pożyczki podlegającą opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa ta nie spełnia essentialia negotii umowy pożyczki, ponieważ brak jest w niej postanowień określających ilość pieniędzy będących jej przedmiotem oraz zobowiązania do jej zwrotu.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że kluczowe elementy umowy pożyczki, takie jak określenie ilości pieniędzy i zobowiązanie do zwrotu, nie zostały spełnione w umowie z dnia 6 grudnia 2012 r. Błędna kwalifikacja prawna przez WSA i organy podatkowe doprowadziła do niewłaściwego zastosowania przepisów ustawy o PCC.
Czy Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo zinterpretował i zastosował prawo materialne oraz procesowe, uwzględniając wcześniejsze wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, WSA błędnie zinterpretował prawo materialne, uznając umowę za pożyczkę, oraz naruszył prawo procesowe, ignorując wytyczne NSA dotyczące analizy umowy i jej kwalifikacji prawnej.
Uzasadnienie
NSA wskazał, że WSA powielił błędy, nie dokonał wymaganej analizy umowy z dnia 6 grudnia 2012 r. w kontekście essentialia negotii umowy pożyczki i nie zastosował się do wiążącej wykładni prawa dokonanej przez NSA w poprzednim wyroku.
Przepisy (9)
Główne
u.p.c.c. art. 1 § 1 pkt 1 lit b)
Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych
Umowa z dnia 6 grudnia 2012 r. nie stanowi umowy pożyczki w rozumieniu art. 1 ust. 1 pkt 1 lit b) u.p.c.c., ponieważ nie zawiera essentialia negotii tej umowy.
k.c. art. 720 § § 1
Kodeks cywilny
Definicja umowy pożyczki wymaga określenia stron, ilości pieniędzy lub rzeczy oraz zobowiązania do ich przeniesienia i zwrotu. Brak tych elementów wyklucza kwalifikację umowy jako pożyczki.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 174 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa skargi kasacyjnej: naruszenie prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa skargi kasacyjnej: naruszenie przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 190
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
o.p. art. 122
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. Ordynacja podatkowa
Zasada prawdy materialnej.
o.p. art. 187 § § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. Ordynacja podatkowa
Zasada zupełności postępowania dowodowego.
o.p. art. 191
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. Ordynacja podatkowa
Zasada swobodnej oceny dowodów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa z dnia 6 grudnia 2012 r. nie zawiera essentialia negotii umowy pożyczki, w szczególności brakuje postanowień określających ilość pieniędzy i zobowiązania do ich zwrotu. • WSA błędnie zinterpretował prawo materialne, uznając umowę za pożyczkę tylko dlatego, że nie była umową powiernictwa. • WSA naruszył prawo procesowe, ignorując wytyczne NSA z poprzedniego wyroku dotyczące analizy umowy i jej kwalifikacji prawnej. • WSA nie przeprowadził wymaganej analizy umowy z dnia 6 grudnia 2012 r. z odpowiednim wywodem prawnym.
Odrzucone argumenty
Organ zebrał kompletny materiał dowodowy, który został oceniony w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów (zarzut naruszenia art 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art 122, art 180 § 1, art.187, art 191 i art. 21 § 1 o.p. okazał się niezasadny).
Godne uwagi sformułowania
Umowa z dnia 6 grudnia 2012 r. nie wypełnia essentialia negotii umowy pożyczki. • Brak spełnienia choćby jednego z elementów [umowy pożyczki] uniemożliwia powyższą kwalifikację. • Sąd pierwszej instancji pominął w swoim rozstrzygnięciu wytyczne zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FSK 439/21. • Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku dokonał błędnej oceny kwalifikacji prawnej umowy z dnia 6 grudnia 2012 r. dokonanej przez organy podatkowe i w konsekwencji zgodził się z twierdzeniem organów, zgodnie z którym skoro przedmiotowa umowa nie jest umową powiernictwa to jest ona umową pożyczki.
Skład orzekający
Anna Dalkowska
sprawozdawca
Krzysztof Winiarski
przewodniczący
Wojciech Stachurski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia umowy pożyczki w kontekście opodatkowania PCC, analiza essentialia negotii umowy pożyczki, znaczenie wytycznych NSA dla sądów niższej instancji."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji finansowania zakupu nieruchomości przez osobę trzecią (córkę) na rzecz kupującego (matkę), gdzie kluczowe jest ustalenie charakteru prawnego tej transakcji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowa jest precyzyjna analiza prawna umowy dla celów podatkowych i jak ważne jest przestrzeganie wytycznych sądów wyższej instancji. Pokazuje też, że nazwa umowy nie przesądza o jej charakterze prawnym.
“Czy umowa z córką to pożyczka? NSA wyjaśnia, kiedy transakcja nie podlega PCC.”
Dane finansowe
WPS: 500 000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.