III FSK 231/22

Naczelny Sąd Administracyjny2024-04-25
NSApodatkoweWysokansa
PCCpodatek od czynności cywilnoprawnychnieruchomości rolnezwolnienie podatkowedarowiznasprzedażgospodarstwo rolnestruktura agrarnapomoc de minimis

NSA orzekł, że zbycie części gospodarstwa rolnego nie powoduje utraty zwolnienia z PCC, jeśli jego powierzchnia nadal mieści się w ustawowych ramach.

Sprawa dotyczyła interpretacji zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) przy sprzedaży gruntów rolnych. Skarżący nabyli ziemię, korzystając ze zwolnienia pod warunkiem prowadzenia gospodarstwa przez 5 lat. Następnie darowali inną działkę. Organ uznał, że darowizna narusza warunek zwolnienia. WSA uchylił decyzję organu, a NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając, że zbycie części gospodarstwa nie pozbawia zwolnienia, o ile jego powierzchnia nadal spełnia wymogi ustawowe.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku od wyroku WSA w Gdańsku, który uchylił decyzję organu podatkowego w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC). Spór dotyczył interpretacji art. 9 pkt 2 ustawy o PCC, który przewiduje zwolnienie z podatku przy sprzedaży gruntów rolnych, pod warunkiem utworzenia lub powiększenia gospodarstwa rolnego i prowadzenia go przez nabywcę przez co najmniej 5 lat. W analizowanej sprawie podatnicy nabyli nieruchomość rolną, korzystając ze zwolnienia, a następnie darowali inną działkę, która również wchodziła w skład ich gospodarstwa rolnego. Organ podatkowy uznał, że darowizna przed upływem 5 lat od nabycia narusza warunek prowadzenia gospodarstwa i pozbawia zwolnienia. WSA uznał stanowisko organu za nieprawidłowe, wskazując, że przepis nie wymaga prowadzenia całego pierwotnego obszaru gospodarstwa, a jedynie utrzymania odpowiedniej powierzchni. NSA podzielił stanowisko WSA, oddalając skargę kasacyjną organu. Sąd podkreślił, że językowa i celowościowa wykładnia art. 9 pkt 2 ustawy o PCC nie wskazuje, aby zbycie części gospodarstwa rolnego, o ile jego powierzchnia nadal mieści się w ustawowych granicach (11-300 ha), powodowało utratę zwolnienia. Sąd argumentował, że taka interpretacja jest zgodna z celem przepisu, jakim jest wspieranie działalności rolniczej i poprawa struktury agrarnej, a jednocześnie nie ogranicza obrotu nieruchomościami rolnymi.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, zbycie części gospodarstwa rolnego przed upływem 5 lat od dnia nabycia nie powoduje utraty zwolnienia z PCC, o ile w wyniku tego zbycia powierzchnia gruntów będących przedmiotem zwolnienia nadal spełnia wymogi ustawowe (nie mniejsza niż 11 ha i nie większa niż 300 ha).

Uzasadnienie

Sąd oparł się na wykładni językowej i celowościowej art. 9 pkt 2 ustawy o PCC. Stwierdził, że przepis nie wymaga prowadzenia całego pierwotnego obszaru gospodarstwa, a jedynie utrzymania odpowiedniej powierzchni. Celem zwolnienia jest wspieranie rolnictwa i poprawa struktury agrarnej, co jest realizowane również poprzez obrót nieruchomościami, o ile spełnione są wymogi powierzchniowe.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

u.p.c.c. art. 9 § pkt 2

Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych

Zwolnienie z PCC przy sprzedaży gruntów rolnych, pod warunkiem utworzenia lub powiększenia gospodarstwa rolnego i prowadzenia go przez nabywcę przez co najmniej 5 lat, przy zachowaniu powierzchni od 11 do 300 ha. Zbycie części gospodarstwa nie pozbawia zwolnienia, jeśli powierzchnia nadal spełnia wymogi.

Pomocnicze

u.p.r. art. 2 § ust. 1

Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym

Definicja gospodarstwa rolnego.

Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1408/2013

Pomoc de minimis w rolnictwie.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uwzględnienia skargi przez WSA.

P.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez WSA.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi przez WSA.

P.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania skargi kasacyjnej przez NSA.

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek wyjścia poza granice skargi przez WSA.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zbycie części gospodarstwa rolnego nie powoduje utraty zwolnienia z PCC, jeśli jego powierzchnia nadal mieści się w ustawowych ramach (11-300 ha). Językowa i celowościowa wykładnia art. 9 pkt 2 u.p.c.c. potwierdza, że darowizna innej działki nie narusza warunku prowadzenia gospodarstwa przez 5 lat. Cel zwolnienia (wspieranie rolnictwa, poprawa struktury agrarnej) jest realizowany również poprzez obrót nieruchomościami rolnymi.

Odrzucone argumenty

Organ podatkowy argumentował, że zbycie jakiejkolwiek części gospodarstwa rolnego przed upływem 5 lat od nabycia nieruchomości powiększającej to gospodarstwo, powoduje utratę zwolnienia z PCC.

Godne uwagi sformułowania

Z brzmienia powołanego przepisu nie wynika, że aby skorzystać ze zwolnienia od podatku, nabywca nieruchomości nie może zbyć żadnej części nieruchomości. Zmiana powierzchni prowadzonego gospodarstwa rolnego, jak długo mieści się w przedziale wyznaczonym przez ustawodawcę, nie może skutkować konsekwencjami, do których nie prowadzi językowa wykładnia przepisu. Prymat wykładni językowej bowiem oznacza, że dopóki językowe znaczenie tekstu jest jasne, nie ma potrzeby sięgania po inne, pozajęzykowe metody wykładni.

Skład orzekający

Anna Juszczyk-Wiśniewska

sprawozdawca

Bogusław Dauter

członek

Sławomir Presnarowicz

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja warunków zwolnienia z PCC przy nabyciu gruntów rolnych, w szczególności wpływu późniejszego zbycia części gospodarstwa na utrzymanie tego zwolnienia."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego przepisu (art. 9 pkt 2 u.p.c.c.) i jego zastosowania w kontekście darowizny innej części gospodarstwa rolnego. Wymaga analizy powierzchni gospodarstwa i spełnienia pozostałych warunków zwolnienia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego dla rolników zwolnienia podatkowego i jego interpretacji, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie podatkowym i rolnym.

Darowizna ziemi nie zawsze oznacza utratę ulgi podatkowej – NSA wyjaśnia zasady zwolnienia z PCC dla rolników.

Dane finansowe

WPS: 6092 PLN

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III FSK 231/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Juszczyk-Wiśniewska /sprawozdawca/
Bogusław Dauter
Sławomir Presnarowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne
Podatek od czynności cywilnoprawnych
Sygn. powiązane
I SA/Gd 1018/21 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2021-12-14
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 815
art. 9 pkt 2
Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska (sprawozdawca), Anna Błażejczyk, Protokolant, , po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 1018/21 w sprawie ze skargi A. D. i T. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 17 maja 2021 r. nr 2201-IOD-4.4104.14.2021 w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 14 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 1018/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie ze skargi A. D. i T. D. uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 17 maja 2021 r., nr 2201-IOD-4.4104.14.2021 oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia 17 grudnia 2020 r., nr 2214-SPO.4104.372.2020 w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od czynności cywilnoprawnych.
Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
Z akt wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. (dalej jako "Naczelnik", "organ pierwszej instancji") postanowieniem z dnia 22 września 2020 r. wszczął wobec A. D. oraz T. D. (dalej jako "skarżący") postępowanie podatkowe w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu zawartej w dniu 20 kwietnia 2016 r. umowy sprzedaży nieruchomości rolnej stanowiącej działkę gruntu o nr [...] o pow. [...] ha, z uwagi na utratę prawa do zastosowanego do tej czynności zwolnienia z opodatkowania na podstawie art. 9 pkt 2 u.p.c.c. Następnie decyzją z dnia 17 grudnia 2020 r. Naczelnik określił skarżącym wysokość podatku od czynności cywilnoprawnych na kwotę 6.092 zł od zawartej w dniu 20 kwietnia 2016 r. umowy sprzedaży.
W uzasadnieniu organ wskazał, że dla zachowania zwolnienia z art. 9 pkt 2 u.p.c.c., strony miały obowiązek prowadzenia całego gospodarstwa rolnego, powiększonego o nabyte działki, przez 5 lat od dnia nabycia, tj. od 20 kwietnia 2016 r. Natomiast umową darowizny w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...] zawartą w dniu 4 lipca 2019 r., tj. przed upływem 5-letnie okresu, T. D. darował A. K. nieruchomość rolną, stanowiącą działkę nr [...] o łącznym obszarze [...] ha.. Zdaniem organu w wyniku wskazanej powyżej darowizny nie został spełniony warunek prowadzenia powiększonego gospodarstwa rolnego przez okres 5 lat. Działka ta bowiem wchodziła w skład powiększonego gospodarstwa rolnego. Przepis art. 9 pkt 2 u.p.c.c. nie przewiduje regulacji pozwalającej zachować zwolnienie w przypadku uszczuplenia jakiejkolwiek części obszaru gospodarstwa rolnego powiększonego w wyniku zakupu własności gruntów stanowiących gospodarstwo rolne, przed upływem 5 lat od dnia nabycia nieruchomości, od której przysługiwało zwolnienie w podatku od czynności cywilnoprawnych. Pomimo, iż nieruchomość nabyta w dniu 20 kwietnia 2016 r. nie została zbyta przed strony i nadal wchodzi w skład gospodarstwa rolnego, jednak zbyta została inna część gospodarstwa. W ocenie organów umowa sprzedaży nie korzysta ze zwolnienia od podatku od czynności cywilnoprawnych ponieważ Skarżący zobowiązani byli do prowadzenia powstałego gospodarstwa rolnego o pow. (...) ha do dnia 20 kwietnia 2021 r.
Sąd uchylając zaskarżoną decyzję wskazał, że stanowisko organów podatkowych jest nieprawidłowe, bowiem z art. 9 pkt 2 u.p.c.c. nie wynika, aby przesłanką do utraty zwolnienia stanowiło zbycie przed upływem 5 lat od dnia nabycia, innej oznaczonej nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego, nie będącej przedmiotem zwolnienia, o ile w wyniku takiego zbycia, powierzchnia gruntów będących przedmiotem zwolnienia będzie spełniała obszar gospodarstwa rolnego w rozumieniu przywołanego przepisu.
Skargę kasacyjną od wyroku wniósł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, zaskarżając wyrok w całości, któremu zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 145 § pkt 1 lit a w zw. z art. 134 § 1 i art. 151 P.p.s.a. polegające na uwzględnieniu skargi i uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. podczas, gdy rozstrzygniecie organów podatkowych jest prawidłowe a zatem nie jest dotknięte wadą wskazaną przez Sąd, w szczególności nie narusza wskazanego w wyroku przepisu prawa materialnego zatem skarga podlegała oddaleniu,
b) art. 145 § pkt 1 lit a w zw. art. 9 pkt 2 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. pomimo braku naruszenia wskazanych przez Sąd przepisów prawa materialnego na skutek błędnej wykładni art. 9 pkt 2 u.p.c.c.
- co stanowi podstawę kasacyjną wynikającą z art. 174 pkt 2 ustawy P.p.s.a.
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, polegające na błędnej jego wykładni:
a) naruszenie art. 9 pkt 2 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych poprzez dokonanie błędnej jego wykładni i w konsekwencji niewłaściwego zastosowania w rozpoznanej sprawie polegającego na przyjęciu, że z przepisu art. 9 pkt 2 u.p.c.c. nie wynika, aby prowadzenie utworzonego lub powiększonego o nowo nabyte grunty gospodarstwa rolnego przez nabywcę przez okres co najmniej 5 lat od dnia nabycia było wymogiem warunkującym w niniejszej sprawie możliwość uzyskania zwolnienia podatkowego oraz że zbycie przed upływem 5 lat od dnia nabycia innej oznaczonej nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego, nie będącej przedmiotem zwolnienia, o ile w wyniku takiego zbycia powierzchnia gruntów będących przedmiotem zwolnienia będzie spełniała obszar gospodarstwa rolnego w rozumieniu wskazanego powyżej przepisu nie powoduje utraty ulgi przewidzianej w art. 9 pkt 2 u.p.c.c.
- co stanowi podstawę kasacyjną wynikającą z art. 174 pkt 1 ustawy P.p.s.a.
Pełnomocnik organu wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi Skarżącego poprzez jej oddalenie ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, a także zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie pełnomocnik organu wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
A. D. i T. D. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o utrzymanie w mocy wyroku Sądu pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, gdyż zawarte w niej zarzuty okazały się niezasadne, a w sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, które Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod uwagę z urzędu (art. 183 § 1 P.p.s.a.).
W niniejszej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej oparte zostały na naruszeniu przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), oraz przepisów prawa materialnego polegające na błędnej wykładni i w konsekwencji niewłaściwym zastosowaniu.
W sprawie bezspornym jest, że umową sprzedaży sporządzonej w formie aktu notarialnego (Repertorium A nr [...]) z 20 kwietnia 2016 roku, A. i T. D. nabyli nieruchomość położoną w obrębie N. w gminie N. S. składającej się z działki nr [...] o pow. (...) ha, w kwocie 304.615 zł. Ustalono, że w dacie nabycia nieruchomości T. D. był właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. gruntów ok. (...)ha. W dniu 4 lipca 2019 r. T. D. darował siostrze A. K. nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o obszarze (...) ha położonej w obręb M.
Zgodnie z art. 9 pkt 2 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 223 ze zm., dalej jako: u.p.c.c.) zwalnia się od podatku sprzedaż własności gruntów, stanowiących gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, wraz z będącymi ich częścią składową drzewami i innymi roślinami, pod warunkiem że w wyniku dokonania czynności zostanie utworzone lub powiększone gospodarstwo rolne, a powierzchnia gospodarstwa rolnego utworzonego lub powstałego w wyniku powiększenia będzie nie mniejsza niż 11 ha i nie większa niż 300 ha oraz gospodarstwo to będzie prowadzone przez nabywcę przez okres co najmniej 5 lat od dnia nabycia; zwolnienie to stanowi pomoc de minimis w rolnictwie, o której mowa w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz. Urz. UE L 352 z 24.12.2013, str. 9).
Spór w sprawie dotyczy wykładni wskazanego przepisu, a w szczególności odnosi się do przesłanki dotyczącej prowadzenia przez nabywcę nowoutworzonego lub powiększonego gospodarstwa rolnego przez okres co najmniej 5 lat od dnia nabycia.
Według organu art. 9 pkt 2 u.p.c.c. nie przewiduje regulacji pozwalającej zachować zwolnienie w przypadku uszczuplenia jakiejkolwiek części obszaru gospodarstwa rolnego powiększonego w wyniku zakupu własności gruntów stanowiących gospodarstwo rolne, przed upływem 5 lat od dnia nabycia nieruchomości, od której przysługiwało zwolnienie w podatku od czynności cywilnoprawnych. Natomiast zdaniem Sądu pierwszej instancji z wskazanego przepisu nie wynika, aby przesłanką do utraty zwolnienia stanowiło zbycie przed upływem 5 lat od dnia nabycia, innej oznaczonej nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego, nie będącej przedmiotem zwolnienia, o ile w wyniku takiego zbycia, powierzchnia gruntów będących przedmiotem zwolnienia będzie spełniała obszar gospodarstwa rolnego w rozumieniu tego przepisu.
Prezentowane w zaskarżonym wyroku stanowisko Sądu pierwszej instancji jest prawidłowe.
Z brzmienia powołanego przepisu wynikają następujące warunki zwolnienia w podatku: 1) czynnością cywilnoprawną jest sprzedaż własności gruntów, 2) sprzedawane grunty stanowią gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym wraz z będącymi ich częścią składową drzewami i innymi roślinami, 3) w wyniku czynności zostanie utworzone lub powiększone gospodarstwo rolne, 4) nowoutworzone lub powiększone gospodarstwo rolne będzie miało powierzchnię nie mniejszą niż 11 ha i nie większą niż 300 ha oraz gospodarstwo to będzie prowadzone przez nabywcę przez okres co najmniej 5 lat od dnia nabycia. Ponadto nieodzownym warunkiem skorzystania ze zwolnienia jest, oprócz spełnienia warunków wprost wskazanych w tym przepisie, uwzględnienie ograniczeń przewidzianych dla pomocy de minimis, której ramy prawne prawodawca unijny wyznaczył w przepisach rozporządzenia Komisji ( UE) nr 1408/2013.
W niniejszej sprawie sporne jest spełnienie czwartego z wymienionych w powyższym przepisie warunków, zgodnie z którym nowoutworzone lub powiększone gospodarstwo będzie prowadzone przez nabywcę przez okres co najmniej 5 lat od dnia nabycia.
Z treści wskazanego przepisu nie wynika, że aby skorzystać ze zwolnienia od podatku, nabywca nieruchomości nie może zbyć żadnej części nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego, w tym innej działki niż ta do której zastosowano zwolnienie. Zmiana powierzchni prowadzonego gospodarstwa rolnego, jak długo mieści się w przedziale wyznaczonym przez ustawodawcę, nie może skutkować konsekwencjami, do których nie prowadzi językowa wykładnia przepisu. Prymat wykładni językowej bowiem oznacza, że dopóki językowe znaczenie tekstu jest jasne, nie ma potrzeby sięgania po inne, pozajęzykowe metody wykładni. W takim wypadku wykładnia pozajęzykowa może jedynie dodatkowo potwierdzać, a więc wzmacniać, wyniki wykładni językowej wykładnią systemową czy funkcjonalną (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt III FSK 345/22). Nie można zatem uznać, że dokonana przez Skarżących darowizna doprowadziła do utraty zdolności skorzystania z omawianego zwolnienia.
Jak już powyżej wskazano, z powołanego przepisu, nie wynika, że dla skorzystania skorzystać ze zwolnienia od podatku, nabywca nieruchomości nie może zbyć żadnej części nieruchomości. O takim rozumieniu przepisu art. 9 pkt 2 u.p.c.c. przesądza brak przesłanki prowadzenia nowoutworzonego lub powiększonego gospodarstwa rolnego w całości. Zmiana powierzchni gruntów nie stanowi przesłanki utraty zwolnienia o ile zostanie zachowana powierzchnia gruntów nie mniejsza niż 11 ha i nie większa niż 300 ha.
Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 1381 ze zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza, których łączna powierzchnia przekracza 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Celem wprowadzenia zwolnienia określonego w art. 9 pkt 2 u.p.c.c. było wspieranie działalności rolniczej, a przede wszystkim poprawienie pożądanej struktury agrarnej poprzez zmniejszenie liczby małych gospodarstw rolnych czyli takich od 1 ha do 11 ha.
Z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1045), zwrócono uwagę, że celem wprowadzenia zwolnienia było zapobieżenie rozdrobnieniu gospodarstw rolnych, dla jak najefektywniejszego wykorzystania istniejących w Polsce terenów rolniczych, zaś jego adresatami miały być osoby tworzące lub powiększające gospodarstwa rolne – doszło jednak do sytuacji, w której zwolnienie było nadużywane przez przedsiębiorców nabywających grunty gospodarstw rolnych na cele inwestycyjne, stąd też konieczna była zmiana obowiązującego przepisu.
Również w piśmiennictwie wskazuje się, że intencją ustawodawcy podatkowego nie jest ograniczanie grona nabywców nieruchomości rolnych, ponieważ nie byłoby to spójne z założeniami przepisu ustawy, którego celem jest wspieranie także zakładania gospodarstw rolnych i ich prowadzenia. Ustawodawca zastrzegł tylko, że nabyta nieruchomość ma wejść w skład gospodarstwa rolnego nabywcy (por. Z. Ofiarski [w:] Komentarz do ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych [w:] Ustawa o opłacie skarbowej. Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych. Komentarz, wyd. IV, Warszawa 2018, art. 9).
Tym samym rezultat dokonanej wykładni językowej przepisu art. 9 pkt 2 u.p.c.c. potwierdzonej wykładnią celowościową wskazuje, że aby spełnić warunek w nim przewidziany, nabywca posiadający już gospodarstwo rolne, może zwiększać lub pomniejszać stan swojego posiadania, byleby została zachowana powierzchnia gruntów nie mniejsza niż 11 ha a nie większa niż 300 ha. W związku z czym czynność nabycia lub zbycia działek nie ma wpływu na zwolnienie z podatku od czynności cywilnoprawnych sprzedaży własności gruntów.
Taka interpretacja art. 9 pkt 2 u.p.c.c., wbrew stanowisku organu, nie podważa celu omawianego zwolnienia, którym jest wspieranie zakładania gospodarstw rolnych i prowadzenia w nich produkcji oraz poprawa struktury agrarnej, przede wszystkim przez powiększenie obszaru gospodarstw rolnych.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy, co nie było kwestionowane, doszło najpierw do zawarcia umowy sprzedaży działki [...] o pow. (...) ha, położnej w obrębie N. w gminie N. S., do której zastosowanie znalazło zwolnienie podatkowe w rozumieniu art. 9 pkt 2 u.p.c.c. Następnie skarżący umową darowizny z dnia 4 lipca 2019 r. przekazał siostrze nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] o pow. (...) ha, położonej w miejscowości M.-, gmina N.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dla zachowania zwolnienia podatkowego wynikającego z powyższego przepisu nabywca nieruchomości, które weszły w skład gospodarstwa rolnego, nie jest zobowiązany do prowadzenia tak powiększonego gospodarstwa rolnego, z uwzględnieniem wszystkich działek dotychczas wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, a będących jego częścią w chwili nabycia, w sytuacji gdy gospodarstwo rolne jest prowadzone przez 5 lat od dnia nabycia, a powierzchnia gruntów jest nie mniejsza niż 11 ha i nie większa niż 300 ha.
Autor skargi kasacyjnej wskazał, że "celem ustanowienia omawianego zwolnienia jest wspieranie zakładania gospodarstw rolnych i prowadzenia w nich produkcji oraz poprawa struktury agrarnej, przede wszystkim przez powiększenie obszaru gospodarstw rolnych". Organ stoi na stanowisku, że obszar powiększonego gospodarstwa rolnego nie może być uszczuplony w okresie 5 lat od dnia nabycia działki powiększającej to gospodarstwo, a zbycie jakiejkolwiek części tego gospodarstwa powoduje utratę zwolnienia od podatku w całości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zauważyć, że cel ten jest realizowany również poprzez obrót nieruchomościami rolnymi, jak długo spełnione są oczekiwania ustawodawcy wobec powierzchni takich gruntów. Natomiast uznanie stanowiska organu za prawidłowe doprowadziłoby do ograniczenia możliwość zastosowania zwolnienia, a w konsekwencji stałoby w opozycji do celu ustanowionego zwolnienia, jak chociażby uniemożliwiałoby zamianę gruntów, ich scalenie, co również ma wpływ na poprawę struktury agrarnej.
Podsumowując, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowo wykładni językowej art. 9 pkt 2 u.p.c.c., potwierdzonej wykładnią celowościową tego przepisu. W konsekwencji nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 9 pkt 2 u.p.c.c., jak również zarzut naruszenia przepisów postępowania art. 145 §1 pkt 1 lit.a P.p.s.a. w zw. z art. 9 pkt 2 u.p.c.c.
W związku z powyższym za chybiony należało uznać również zarzut naruszenia art. 145 § 1 lit. a w związku z art. 134 § 1 i art. 151 P.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W związku z tym stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Istota powyższych uregulowań sprowadza się do tego, że na sąd administracyjny został nałożony obowiązek wyjścia poza granice skargi i zajęcia się wszystkimi postępowaniami prowadzonymi w granicach danej sprawy. Zatem przesłanką zastosowania art. 135 P.p.s.a. jest stwierdzenie naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie tylko w zaskarżonym akcie lub czynności ale także w aktach lub czynnościach je poprzedzających, jeżeli tylko były one podjęte w granicach danej sprawy. Skarżący kasacyjnie organ, w złożonej skardze kasacyjnej podniósł, że niewłaściwe zastosowanie powyższych przepisów miałoby być konsekwencją naruszenia art. 9 pkt 2 u.p.c.c. przez jego błędną wykładnię. Skoro w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie doszło do naruszenia art. 9 pkt 2 u.p.c.c., zarzut naruszenia art. 134 § 1 również należało uznać za nieuzasadniony. Zatem Sąd pierwszej instancji uznając skargę za zasadną, prawidłowo nie zastosował art. 151 P.p.s.a. i nie oddalił skargi, a uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji z dnia 17 grudnia 2020 r.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
|Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA |
|Anna Juszczyk-Wiśniewska |Sławomir Presnarowicz |Bogusław Dauter |

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI