III FSK 2302/21

III FSK 2302/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-10-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Juszczyk-Wiśniewska /sprawozdawca/
Jolanta Sokołowska /przewodniczący/
Paweł Borszowski
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Sygn. powiązane
II FSK 1718/20 - Postanowienie NSA z 2020-12-15
I SA/Kr 284/19 - Wyrok WSA w Krakowie z 2019-10-29
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 183 § 1, art. 183 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2017 poz 1577
art. 247 § 2, art. 252 § 4, art. 249, art. 422, art. 252, art. 425
Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 800
art. 116, art. 116 § 1 pkt 1 i 2.
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 4 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A.Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 października 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 284/19 w sprawie ze skargi A.Ł. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 4 stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A.Ł. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie u kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 29 października 2019 w sprawie sygn. akt I SA/Kr 284/19 oddalił skargę A. Ł. (Skarżąca, Strona) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (Organ, DIAS) z dnia 4 stycznia 2019 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2012 r.
Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyła Skarżąca.
Na podstawie art. 174 pkt. 1 p.p.s.a. zaskarżonemu orzeczeniu pełnomocnik Strony zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie tj.:
- art. 116 § 1 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (dalej "o.p.") poprzez nieuchylenie decyzji Organu administracyjnego i zaakceptowanie przez WSA, że Skarżąca odpowiada solidarnie za zobowiązania podatkowe spółki pod firmą T. Sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej: "Spółka") z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2012r., odsetek za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 173.732,90 zł, pomimo, że Skarżąca nie została powołana do zarządu Spółki, albowiem uchwała nr 2 zgromadzenia wspólników Spółki z dnia 03 października 2011r. powołująca Skarżącą do zarządu Spółki jest bezwzględnie nieważna, jako podjęta z naruszeniem postanowień art. 247 § 2 ustawy - kodeks spółek handlowych (dalej; "k.s.h."), co wprost wynika z treści wskazanej uchwały;
- art. 247 § 2 k.s.h. poprzez jego niezastosowanie i zaakceptowanie przez WSA, że uchwała nr 2 zgromadzenia wspólników Spółki z dnia 03 października 2011r. powołująca Skarżącą do zarządu Spółki została ważnie i skutecznie podjęta.
W ocenie Strony podjęta uchwała, którą została powołana do zarządu była bezwzględnie nieważna, bowiem głosowanie nad jej powołaniem było jawne, a nie jak wymaga tego art. 247 § 2 k.s.h. – tajne.
Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Strona wniosła również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
DIAS w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2023 r., na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COViD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym od 15 kwietnia 2023 r, z uwagi na brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy stacjonarnej, a także na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, w niezmienionym składzie orzekającym, sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna podlega oddaleniu.
Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023, poz. 1634, dalej jako: P.p.s.a.), rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.
Strona w skardze kasacyjnej podniosła wyłącznie zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego. Strona nie kwestionowała ustalonego przez organy i zaakceptowanego przez Sąd I instancji stanu faktycznego. W ocenie Strony, nie została ona powołana do zarządu Spółki, albowiem uchwała powołująca Stronę do zarządu Spółki jest bezwzględnie nieważna bowiem została podjęta z naruszeniem postanowień art. 247 § 2 k.s.h. Zdaniem Strony odpowiedzialność określoną w art. 116 o.p. można przypisać wyłącznie członkowi zarządu. Skarżąca nigdy nie była członkiem zarządu z uwagi na brak ważnej uchwały o jej powołaniu. W jej ocenie, zgodnie z art. 252 § 4 k.s.h. jest ona uprawniona do powołania się na nieważność uchwały zgromadzenia wspólników w niniejszym postępowaniu. Zdaniem Strony Sąd I instancji powinien z urzędu stwierdzić nieważność ww. uchwały zgromadzenia wspólników Spółki bez badania wpływu naruszenia zasady tajności na treść uchwały, ponieważ uchwała została podjęta w sposób sprzeczny z bezwzględnie obowiązującym art. 247 § 2 k.s.h.
Zarzuty skargi kasacyjnej należy uznać za całkowicie niezasadne. Jak już wcześniej wskazano, Strona nie zakwestionowała ustalonego przez organy i zaakceptowanego przez Sąd I instancji stanu faktycznego, z którego wynika, że w terminie płatności należności podatkowych za które przeniesiono na Stronę solidarnie ze spółką odpowiedzialność, Skarżąca pełniła funkcję Prezesa Zarządu T. Sp. z o.o. (poprzednio P.). Potwierdza to pismo Sądu Rejonowego dla Krakowa-Śródmieścia Wydział XII Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 5 czerwca 2018 r., z którego wynika, że skarżąca pełniła funkcję Prezesa Zarządu Spółki na mocy Uchwały nr 2 z dnia 3 października 2011 r. Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki. W dniu 12 marca 2012 r. Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników podjęło uchwałę nr [...], na podstawie której Spółka P. zmieniła nazwę na T. Sp. z o.o. Funkcję tę, będąc równocześnie jedynym członkiem zarządu ww. Spółki, skarżąca pełniła do dnia 7 stycznia 2014 r. kiedy złożyła rezygnację z pełnionej funkcji. Fakt pełnienia przez skarżącą ww. funkcji w tym czasie potwierdza znajdująca się w aktach dokumentacja z Krajowego Rejestru Sądowego nr [...]. Natomiast złożenie przez skarżącą rezygnacji z funkcji Prezesa Zarządu pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy ponieważ nastąpiło to w dniu 7 stycznia 2014 r., a więc już po powstaniu obowiązku podatkowego Spółki. Zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych powstaje z mocy prawa i powinno zostać wykonane w terminie przewidzianym w przepisach prawa. Tym samym wydanie przez organy podatkowe decyzji po okresie sprawowania przez skarżącą funkcji Prezesa Zarządu nie zmienia faktu, że zobowiązanie to powstało już w okresie kiedy skarżącą tą funkcję pełniła i nie zostało prawidłowo zrealizowane. Organy wykazały również, że egzekucja prowadzona przeciwko Spółce okazała się bezskuteczna. Ponadto Strona nie zwolniła się z odpowiedzialności poprzez wykazanie zaistnienia przesłanek co do których mowa w art. 116 §1 pkt 1 i 2 O.p.
Odnosząc się do zarzutu bezwzględnej nieważności uchwały o powołaniu należy odwołać się do poglądu wyrażonego w uchwale Sądu Najwyższego z 18 września 2013 r. sygn. akt III CZP 13/13. Sąd Najwyższy na wstępie uchwały wyjaśnił, że uwzględniając kryterium możliwych do wystąpienia skutków podjęcia uchwał, uchwały zgromadzeń wspólników dzielą się na prawidłowo podjęte, wadliwe, które mogą ulec uchyleniu (art. 249 i 422 k.s.h.), oraz nieważne, wobec których można żądać stwierdzenia ich nieważności (art. 252 i 425 k.s.h.). Przedmiotem analizy uchwały Sądu Najwyższego była trzecia kategoria uchwał, w szczególności ocena co do tego, jaki charakter ma sankcja dotykająca uchwałę zaliczoną do uchwał nieważnych, tj. czy jest to bezwzględna nieważność, czy też inna postać nieważności. W ocenie Sądu Najwyższego, przeciwko kwalifikowaniu uchwały zgromadzenia wspólników sprzecznej z ustawą za bezwzględnie nieważną ex lege przemawia obowiązek uzyskania orzeczenia sądowego stwierdzającego tę nieważność. Ponadto, bez uprzedniej ograniczonej czasowo inicjatywy podmiotu objętego katalogiem osób czynnie legitymowanych do zaskarżenia uchwały sąd nie może w innym postępowaniu z urzędu wziąć pod uwagę nieważności uchwały bez - stwierdzającego ją - prawomocnego wyroku. Wyłączenie expressis verbis w przepisach kodeksu spółek handlowych możliwości występowania z powództwem o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., które służy właśnie co do zasady stwierdzeniu wystąpienia bezwzględnej nieważności, dowodzi, że wolą ustawodawcy było konsekwentne zastrzeżenie w art. 252 i 425 k.s.h. odmiennej sankcji, polegającej na wzruszeniu uchwały sprzecznej z ustawą prawomocnym wyrokiem, eliminującym tę uchwałę z obrotu prawnego. Wyrokowi takiemu należy więc przypisać konstytutywny charakter.
Przyjęcie, że wyrok stwierdzający nieważność uchwały wspólników w wyniku uwzględnienia wskazanego powództwa wywiera skutek ex tunc nie oznacza jednak, że zaskarżona uchwała była od początku nieważna. Wyrok taki niweczy byt prawny zaskarżonej uchwały od chwili jej powzięcia, prowadząc do stworzenia sytuacji, jakby uchwała w ogóle nie została podjęta. Możliwość powołania się na ten skutek aktualizuje się jednak dopiero z chwilą wydania prawomocnego wyroku stwierdzającego sprzeczność uchwały z ustawą; jego brak oznacza, że uchwała musi być respektowana zarówno w stosunkach między wspólnikami, jak i przez osoby trzecie, a także wykonywana przez zarząd. Należy więc przyjąć, że art. 252 i 425 k.s.h. stanowią regulację szczególną i wprowadziły szczególną postać sankcji nieważności, różniącą się od tradycyjnie rozumianej nieważności bezwzględnej w rozumieniu art. 58 k.c., bliższą konstrukcji nieważności względnej, określanej również jako "unieważnialność", "wzruszalność" lub "zaczepialność". Sąd Najwyższy podkreślił również znaczenie bezpieczeństwa obrotu, możliwego do osiągnięcia -tylko w razie aprobaty tezy, że do czasu wydania wyroku uwzględniającego powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników uchwała taka wywiera skutki prawne jako element porządku prawnego. Aprobata odmiennego stanowiska pozwalałaby sądowi na uwzględnienie z urzędu bez jakichkolwiek czasowych ograniczeń nieważności bezwzględnej uchwały wspólników spółki kapitałowej, co niewątpliwie zagrażałoby stabilności, pewności i bezpieczeństwu obrotu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nawet w przypadku, gdy uchwała zgromadzenia wspólników lub walnego zgromadzenia narusza przepisy prawa, lecz nie zostanie zaskarżona na podstawie przepisów k.s.h. i nie zostanie stwierdzona jej nieważność przez właściwy sąd, to będzie ważna i w pełni skuteczna wywołując skutki prawne. Wyrok sądu ma w tej sytuacji - jak stwierdził Sąd Najwyższy w powołanej uchwale sygn. akt III CZP 13/13 oraz uchwale z 20 grudnia 2012 r. sygn.. akt III CZP 84/12- charakter konstytutywny. Tak więc w sprawie do wyeliminowania z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc uchwały zgromadzenie wspólników niezbędny był konstytutywny wyrok właściwego sądu, stwierdzający jej nieważność.
Strona nie wykazała, że wytoczyła powództwo przeciwko spółce o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników, na podstawie której objęła funkcję Prezesa zarządu w spółce T. Sp. z o.o., jako sprzecznej z ustawą, nie wykazała, że istnieje wyrok stwierdzający nieważność uchwały, a zatem uchwała ta musi być respektowana.
Z tych też przyczyn bezzasadne jest twierdzenie Skarżącej, że WSA winien z urzędu stwierdzić nieważność uchwał zgromadzenia wspólników. Sąd administracyjny nie jest właściwy do badania ważności uchwał walnego zgromadzenia wspólników w przedmiocie powołania Strony do zarządu spółki.
Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 204 pkt 1 P.p.s.a.
|Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA |
|Anna Juszczyk-Wiśniewska |Jolanta Sokołowska |Paweł Borszowski |