III FSK 2217/21

Naczelny Sąd Administracyjny2023-02-08
NSApodatkoweWysokansa
koszty egzekucyjnepostępowanie egzekucyjneNSAopłata manipulacyjnaopłata za zajęcieTrybunał Konstytucyjnyadekwatność kosztówskarżący kasacyjnyorgan egzekucyjny

NSA uchylił wyrok WSA i postanowienie organu dotyczące kosztów egzekucyjnych, uznając, że organ egzekucyjny nie może obciążać strony maksymalnymi opłatami bez analizy adekwatności kosztów do nakładu pracy i skomplikowania sprawy.

Sprawa dotyczyła zasadności obciążenia spółki kosztami egzekucyjnymi w kwocie ponad 25 tys. zł. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, opierając się na wyliczeniach organu odwoławczego, który zastosował maksymalne stawki opłat wynikające z przepisów, interpretując wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i postanowienie organu, wskazując, że organ egzekucyjny musi wykazać adekwatność ustalonych kosztów do faktycznie poniesionych nakładów pracy i skomplikowania postępowania, a nie może arbitralnie stosować maksymalnych stawek.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną spółki A. sp. z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który oddalił skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Spór dotyczył obciążenia spółki kwotą 25.650 zł tytułem opłaty za zajęcie rachunku bankowego i opłaty manipulacyjnej. Sąd pierwszej instancji uznał, że organ odwoławczy prawidłowo wyliczył koszty, stosując maksymalne stawki wynikające z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które zostały zinterpretowane w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 31/14. Spółka zarzuciła naruszenie prawa materialnego i procesowego, argumentując, że koszty zostały ustalone w rażącej wysokości, bez wykazania ich adekwatności do faktycznych nakładów pracy organu. NSA przychylił się do stanowiska spółki, wskazując, że organ egzekucyjny nie może automatycznie obciążać strony maksymalnymi opłatami. Kluczowe jest wykazanie racjonalnej zależności między wysokością opłat a podjętymi czynnościami, nakładem pracy i efektywnością postępowania. NSA powołał się na własne wcześniejsze wyroki, w tym wyrok składu siedmiu sędziów (III FSK 283/21), podkreślając, że samo formalnoprawne uzasadnienie zastosowania metody obliczenia opłat nie jest wystarczające; konieczne jest wykazanie adekwatności tej metody do konkretnej sprawy. Sąd uchylił zaskarżony wyrok i postanowienie, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania na rzecz spółki.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ egzekucyjny musi wykazać racjonalną zależność między wysokością opłat a podjętymi czynnościami, nakładem pracy i efektywnością postępowania, aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną.

Uzasadnienie

NSA uznał, że samo formalnoprawne uzasadnienie zastosowania metody obliczenia opłat nie jest wystarczające. Konieczne jest wykazanie adekwatności tej metody do konkretnej sprawy, uwzględniając rzeczywisty nakład pracy i skomplikowanie postępowania, zgodnie z wyrokiem TK SK 31/14.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

u.p.e.a. art. 64 § § 1 pkt 4

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Przepis w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłat za czynności egzekucyjne, jest niezgodny z Konstytucją RP. Organ egzekucyjny musi wykazać adekwatność kosztów do nakładu pracy i skomplikowania sprawy.

u.p.e.a. art. 64 § § 6

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Przepis w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z Konstytucją RP. Organ egzekucyjny musi wykazać adekwatność kosztów do nakładu pracy i skomplikowania sprawy.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naruszenie poprzez lakoniczne określenie i wyjaśnienie stanowiska sądu, oparcie uzasadnienia wyłącznie na twierdzeniach organu lub TK, bez własnych rozważań.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Niezastosowanie przepisu, mimo istnienia przesłanek do uchylenia zaskarżonego postanowienia.

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Błędne zastosowanie poprzez oddalenie skargi pomimo zaistnienia przesłanek uzasadniających jej uwzględnienie.

p.p.s.a. art. 188

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

W zw. z art. 18 u.p.e.a. - naruszenie zasady prawdy obiektywnej i działania organu.

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

W zw. z art. 18 u.p.e.a. - naruszenie zasady prawdy obiektywnej i działania organu.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

W zw. z art. 18 u.p.e.a. - naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 15zzs4 § § 3

Podstawa skierowania sprawy na posiedzenie niejawne.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Koszty egzekucyjne zostały ustalone w rażącej wysokości, bez wykazania ich adekwatności do faktycznych nakładów pracy organu egzekucyjnego. Sąd pierwszej instancji naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez lakoniczne uzasadnienie i brak własnych rozważań. Sąd pierwszej instancji naruszył art. 145 § 1 pkt 1 i art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo istnienia przesłanek do jej uwzględnienia.

Godne uwagi sformułowania

organ egzekucyjny może obciążyć ww. opłatami stronę w maksymalnej możliwej wysokości bez odniesienia się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych, względem poziomu skomplikowania podejmowanych czynności, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, czy efektywności postępowania. czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. formalnoprawne uzasadnienie zastosowania określonej metody obliczenia opłat [...] nie jest samodzielnie tożsame z uzasadnieniem adekwatności tej metody do danej indywidualnej sprawy egzekucyjnej.

Skład orzekający

Jan Rudowski

przewodniczący

Paweł Borszowski

sprawozdawca

Paweł Dąbek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie wysokości kosztów egzekucyjnych w postępowaniu administracyjnym, konieczność wykazania adekwatności opłat do nakładu pracy i skomplikowania sprawy, interpretacja wyroku TK SK 31/14."

Ograniczenia: Dotyczy okresu obowiązywania przepisów w brzmieniu obowiązującym od 17 sierpnia 2016 r. do 20 lutego 2021 r. (choć zasady ogólne mogą mieć szersze zastosowanie).

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy praktycznego aspektu kosztów egzekucyjnych, który może być niejasny dla wielu podatników i przedsiębiorców. Wyrok NSA wyjaśnia kluczowe zasady dotyczące adekwatności opłat.

Czy organ egzekucyjny może żądać od Ciebie dowolnej kwoty? NSA wyjaśnia, kiedy opłaty są zbyt wysokie.

Dane finansowe

WPS: 25 650 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III FSK 2217/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-02-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jan Rudowski /przewodniczący/
Paweł Borszowski /sprawozdawca/
Paweł Dąbek
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Sz 969/19 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2020-04-16
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 64 § 1 pkt 4; art. 64 § 6.
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, , po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 kwietnia 2020 r. sygn. akt I SA/Sz 969/19 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 30 października 2019 r. nr 3201-IEE3.711.224.2019.2 3201-IEE3.2.711.212.2019.3304 w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2) uchyla zaskarżone postanowienie; 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie na rzecz A. sp. z o.o. z siedzibą w S. kwotę 540 (słownie: pięćset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 16 kwietnia 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. (dalej: Skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 30 października 2019 r. w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych.
Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
Sąd pierwszej instancji wskazał, że spór w niniejszej sprawie dotyczy dopuszczalności obciążenia Spółki przez organ egzekucyjny kosztami egzekucyjnymi w kwocie 25.650 zł, na które składały się: opłata za zajęcie rachunku bankowego w kwocie 21.375 zł oraz opłata manipulacyjna w wysokości 4.275 zł w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. W ww. wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in. że art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438; dalej: u.p.e.a.) w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłat za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej, są niezgodne z art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP.
Sąd pierwszej instancji analizując treść ww. orzeczenia TK uznał, że organ II instancji zasadnie wyliczył koszty egzekucyjne przyjmując za punkt odniesienia górną granicę kosztów z tytułu egzekucji z nieruchomości i podtrzymał zasadność takiego stanowiska. Bazując na tym, że ustawodawca uznał, że 8% opłaty egzekucyjnej dla zajęcia nieruchomości może stanowić maksymalnie 34.200 zł, Sąd stwierdził, że zaistniały podstawy do przyjęcia, zachowując proporcję przy mniej skomplikowanej czynności zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, dla stawki 5% (z zachowaniem proporcji od tej maksymalnej stawki) górnej granicy opłaty za zajęcie na poziomie 21.375 zł. Analogicznie maksymalna wysokość opłaty manipulacyjnej, której stawka wynosi 1% nie może przekraczać kwoty 4.275 zł.
W ocenie Sądu zaletą zaproponowanego przez organ odwoławczy rozwiązania zmierzającego do "odtworzenia" maksymalnych stawek opłat dla poszczególnych środków egzekucyjnych jest również to, że opiera się ono na "parametrach ustawowych" (maksymalna stawka przy egzekucji z nieruchomości plus stawki procentowe dla poszczególnych środków egzekucyjnych) zamieszczonych w przepisach u.p.e.a., których konstytucyjność nie została zakwestionowana.
Skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego zaskarżyła powyższe rozstrzygnięcie w całości, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie:
1. prawa materialnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. art. art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że organ w sposób prawidłowy, albowiem nieprzekraczający wyznaczonego maksymalnego poziomu ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych, podczas gdy koszty te ustalone zostały w rażącej wysokości, bez wykazania że koszty w takiej właśnie wysokości pozostają w adekwatnym związku ze świadczeniami organu egzekucyjnego w toku tego postępowania, bez wskazania jakie konkretnie koszty i wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w ustalonej wysokości, co narusza wzorce określone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., wydanym w sprawie prowadzonej pod sygnaturą akt SK 31/14, w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł niezgodność tych ww. przepisów z Konstytucją, zaś w świetle treści uzasadnienia tego wyroku zasadnym jawi się ustalenie kosztów egzekucyjnych na podstawie współmiemości poniesionych kosztów organu egzekucyjnego oraz nakładu pracy w związku z wyegzekwowaniem należności do kosztów egzekucyjnych jakimi faktycznie zostanie obciążona strona;
2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez lakoniczne określenie i wyjaśnienie zajętego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska i oparcie uzasadnienia zaskarżonego wyroku wyłącznie na przytoczonych twierdzeniach Trybunału Konstytucyjnego oraz stanowisku prezentowanym przez organ, nie zaś na rozważaniach przeprowadzonych przez Sąd;
- art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a poprzez jego błędne zastosowanie i oddalenie skargi pomimo zaistnienia przesłanek uzasadniających uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części, które to przesłanki polegają na istotnym naruszeniu przez organ prawa, tj. art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., a także art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.
W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, a w każdym przypadku o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżąca zawnioskowała również o rozpoznanie skargi na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o oddalenie ww. skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, wydanym 23 listopada 2022 r. na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne. O powyższym strony zostały zawiadomione przy jednoczesnym pouczeniu co do możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym. Zawiadomienie to Skarżąca otrzymała 1 grudnia 2022 r., zaś organ odwoławczy – 28 listopada 2022 r. Przed wyznaczonym terminem posiedzenia niejawnego (8 lutego 2023 r.) strony nie zgłosiły sprzeciwu co do trybu jej rozpatrzenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na obydwu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., gdzie wskazuje się, że chodzi o naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, jak również naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy.
Odnosząc się do treści podniesionych zarzutów należy zauważyć, iż istota sporu sprowadza się nie tyle do rozstrzygnięcia, czy organ odwoławczy dokonał prawidłowej wykładni orzeczenia Trybunały Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 ustalając maksymalne poziomy opłaty o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 oraz w § 6 u.p.e.a. w wysokości odpowiednio 21.375 zł i 4.275 zł, lecz do tego, czy organ egzekucyjny może obciążyć ww. opłatami stronę w maksymalnej możliwej wysokości bez odniesienia się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych, względem poziomu skomplikowania podejmowanych czynności, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, czy efektywności postępowania. Innymi słowy, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.
Tożsamym zagadnieniem prawnym, jak obecnie rozpoznawane, zajmował się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku składu siedmiu sędziów NSA z 19 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 283/21, a także w wyrokach z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 755/21, III FSK 1007/21 oraz III FSK 1256/21. Argumentację przedstawioną w uzasadnieniach tych wyroków skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie podziela i przyjmuje za własną.
W wyroku składu siedmiu sędziów NSA z 19 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 283/21, Naczelny Sąd Administracyjny poczynił i przedstawił zasadnicze – kompleksowe oceny prawne w zakresie stosowania unormowania opłaty manipulacyjnej, o jakiej mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym od 17 sierpnia 2016 r. do 20 lutego 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny aprobuje argumentację i stanowisko prawne przywołanego wyroku, jako zgodne z prawem, właściwe i odpowiednie do rozpoznania sprawy niniejszej i wskazuje, że egzekucyjnoprawny stan faktyczny kształtuje ustawodawca, stanowiąc prawo, w którym normuje określony zakres aktywności, praw i obowiązków organów egzekucyjnych, wierzycieli i zobowiązanych. Jednakże to organy egzekucyjne, wierzyciele i zobowiązani szeregiem egzekucyjnie znaczących czynności faktycznych i prawnych, ukonkretniają i indywidualizują egzekucyjny stan faktyczny sprawy, z którego, z mocy prawa, wynikają określone skutki prawne, w tym sporne w sprawie niniejszej opłaty manipulacyjne. Egzekucyjny stan faktyczny sprawy w przedmiocie opłat egzekucyjnych to działania i/lub zaniechania, z którymi ustawa egzekucyjna łączy powstanie obowiązku uiszczenia przez dany podmiot opłaty egzekucyjnej w wysokości zgodnej z prawem. Jest to rzeczywisty, prawnie znaczący obraz wywołującej skutki egzekucyjne działalności zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego, takiej jak niepłacenie zobowiązań podatkowych, wystawienie i doręczenie tytułu wykonawczego, czynności mające na celu wykonanie tytułu wykonawczego. Odnośnie do egzekucyjnych opłat manipulacyjnych, są to: wysokość egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym oraz poniesione wydatki za czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych przy egzekwowaniu należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym. Wszystkie te przedmioty, zdarzenia, działania i/lub zaniechania podlegają ocenie na podstawie obowiązującego w czasie ich zaistnienia prawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; odnośnie do opłat manipulacyjnych jest to przede wszystkim art. 64 § 6 u.p.e.a., który nie został uchylony przez Trybunał Konstytucyjny, a tylko zweryfikowany konstytucyjnie wyłącznie w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej (egzekucyjnoprawny stan faktyczny).
Przypomnieć należy, że przywoływany art. 64 § 6 u.p.e.a., o którym wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, w stanie prawnym adekwatnym do ocenianego postępowania egzekucyjnego stanowił, że organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane z zastosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że: art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Rozważania powyższe są bardzo istotne w przypadkach – stosunkowo częstych – nowelizacji ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, również w zakresie spornych opłat. Rozważania te wskazują, że podstawą prawną egzekucyjnego stanu faktycznego indywidualnej sprawy administracyjnej w przedmiocie spornych opłat mogą być tylko i wyłącznie regulacje prawne adekwatne przedmiotowo i czasowo do stanu i czasu sprawy. Unormowania obowiązujące wcześniej lub później w relacji do prawnie znaczącego przebiegu określonego postępowania egzekucyjnego nie mogą stanowić podstawy ocen prawnych odnośnie do tego postępowania, mogą być natomiast wykorzystywane przy stosowaniu celowościowej, historycznej, porównawczej wykładni czasowo i przedmiotowo adekwatnego do sprawy treści prawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów międzyczasowych, jeżeli ustawa w odniesieniu do określonych treści i czasu jej obowiązywania regulacje takie zawiera.
Dla prawidłowego zastosowania art. 64 § 6 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym w okresie od 17 sierpnia 2016 r. do 20 lutego 2021 r. (art. 15 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. poz. 1553), należy: po pierwsze, określić podstawę prawną egzekucyjnoprawnego stanu faktycznego indywidualnej sprawy administracyjnej w przedmiocie opłaty manipulacyjnej, którą mogą stanowić tylko i wyłącznie regulacje prawne adekwatne przedmiotowo i czasowo do stanu i czasu sprawy, z uwzględnieniem przepisów intertemporalnych, jeżeli zostały one ustawowo przewidziane, po drugie ustalić egzekucyjny stan faktyczny sprawy, na który składają się poniesione wydatki za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środka egzekucyjnego/środków egzekucyjnych przy egzekwowaniu określonych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym. Należy więc ustalić i przedstawić ilość przypadków zastosowania w indywidualnej sprawie środków egzekucyjnych odnośnie do konkretnych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym i dokonane w relacji do nich czynności manipulacyjne oraz czy i jakie poniesiono na te czynności wydatki. Inaczej mówiąc, organy administracyjne powinny w sprawie (niniejszej) zaprezentować rzeczywisty obraz ocenianego postępowania egzekucyjnego. Dopiero niezbędnie ukonkretnione, jednoznaczne odtworzenie i przedstawienie egzekucyjnoprawnego stanu faktycznego umożliwi ocenę zastosowania w indywidualnej sprawie odpowiednich regulacji prawa o opłacie manipulacyjnej - w relacji do wymogów i standardów prawnych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Ocena ta może natomiast stanowić następnie podstawę rozważenia uzasadnienia zastosowania i legalności zastosowania danego - indywidualnego obliczenia wysokości opłaty manipulacyjnej, jeżeli egzekucyjny stan faktyczny, w którym wysokość opłaty została określona, wskazuje na jej niewspółmierność względem składników/okoliczności wymienionego stanu faktycznego, a w rezultacie na nadmierną ingerencję obciążeniem administracyjnoprawnym w sprawie.
Do powyższego sprowadza się, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sens prawidłowego wykorzystania ocen prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, który o żadnych "metodach określenia wysokości opłaty manipulacyjnej" się nie wypowiadał. Postępowanie przed sądami administracyjnymi nie stanowi jakiejkolwiek formy, postaci czy też kontynuacji postępowania administracyjnego, a więc sanowanie sprawy przez sąd administracyjny w zakresie uchybień i zaniechań organów wykonujących administrację publiczną, które są istotne dla merytorycznego, zgodnego z prawem rozstrzygnięcia, jest prawnie nieuzasadnione i niedopuszczalne.
Powyższe rozważania w zakresie opłaty manipulacyjnej odnieść można, a w świetle omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14, odnieść należy - również do opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, objętej unormowaniem art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., z tym że podstawą egzekucyjnego stanu faktycznego będzie w tym przypadku: wysokość egzekwowanego świadczenia pieniężnego oraz ilość, ewentualnie różnorodność lub powtarzalność zajęć wskazanych w pkt 4 wymienionego przepisu.
W wyroku z 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14, Trybunał Konstytucyjny poza konstytucyjnym zakwestionowaniem zaniechania ustawowego uregulowania maksymalnej wysokości opłat, nie uchylił podstawy i zasad odpowiedzialności z tytułu opłaty manipulacyjnej i opłaty za dokonane czynności manipulacyjne, o jakich mowa w art. 64 § 6 i art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a, nie zalecił stosowania określonej metody obliczania tych opłat lub określania ich w minimalnej lub maksymalnej dla danej metody obliczeniowej wysokości. Jeżeli egzekucyjny stan faktyczny, w którym wysokość opłaty ma zostać określona, wskazuje na jej niewspółmierność względem elementów/okoliczności egzekucyjnego stanu faktycznego, a w rezultacie na nadmierną ingerencję obciążeniem administracyjnoprawnym w sprawie, można zastosować konkretną metodę obliczenia opłaty, pod warunkiem, że będzie ona odpowiednia i uzasadniona w relacji czynności, nakładu pracy i trudności indywidualnej sprawy egzekucyjnej. W powyższym kontekście: formalnoprawne uzasadnienie zastosowania określonej metody obliczenia opłat, o których stanowi art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. - w brzmieniu obowiązującym w okresie od 17 sierpnia 2016 r. do 20 lutego 2021 r., nie jest samodzielnie tożsame z uzasadnieniem adekwatności tej metody do danej indywidualnej sprawy egzekucyjnej, które jest niezbędne dla zgodnego z prawem określenia wysokości opłaty od czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej.
Wobec powyższych rozważań Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zobowiązany był uchylić zaskarżone postanowienie i zobowiązać organ drugiej instancji do odniesienia się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych, względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności oraz efektywności postępowania. Zaaprobowanie stanowiska organu odwoławczego, który a priori obciążył Skarżącą maksymalnymi opłatami z tytułu poczynionych działań egzekucyjnych, bez uwzględnienia faktycznie poczynionych w tym zakresie nakładów pozwala uznać za usprawiedliwione podniesione przez Skarżącą zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 64 § 1 pkt 4 i § 6, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w kontekście omawianego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Organ egzekucyjny zobligowany jest bowiem do rozważenia, czy w sprawie została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną.
Warto również podkreślić, że powyższa kwestia była przedmiotem zarzutów strony skarżącej, a mimo to Sąd pierwszej instancji nie zajął w tym przedmiocie stanowiska, przywołując jedynie lakonicznie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, nie poczynając w tej sprawie własnych ustaleń, czym dopuścił się naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił w całości zaskarżony wyrok oraz kwestionowane postanowienie. W toku ponownego postępowania organ odwoławczy uwzględni ocenę prawną dokonaną w niniejszym uzasadnieniu. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 209 p.p.s.a.
Paweł Borszowski (spr.) Jan Rudowski Paweł Dąbek

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI