III FSK 1976/21

Naczelny Sąd Administracyjny2023-04-24
NSApodatkoweWysokansa
odpowiedzialność podatkowaczłonek zarząduzaległości podatkoweVATOrdynacja podatkowaupadłośćniewypłacalnośćtermin zgłoszenia wnioskubezskuteczność egzekucji

NSA oddalił skargę kasacyjną członka zarządu spółki od orzeczenia o jego solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe, uznając wniosek o upadłość za złożony po terminie.

Sprawa dotyczyła odpowiedzialności solidarnej członka zarządu spółki za zaległości podatkowe w VAT. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, uznając, że organ prawidłowo wykazał przesłanki odpowiedzialności, a egzekucja z majątku spółki była bezskuteczna. Skarżący zarzucał naruszenie art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) Ordynacji podatkowej, twierdząc, że brak winy może być wykazany również w przypadku złożenia wniosku o upadłość w nieodpowiednim czasie. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podkreślając, że kluczowe jest wykazanie złożenia wniosku o upadłość we właściwym czasie, co oznacza terminowe zgłoszenie go po stwierdzeniu niewypłacalności spółki.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną R. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu o solidarnej odpowiedzialności skarżącego jako członka zarządu spółki za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za okres od marca do lipca 2015 r. Sąd pierwszej instancji uznał, że organ podatkowy wykazał wszystkie niezbędne okoliczności, w tym pełnienie funkcji członka zarządu w czasie powstania zobowiązań oraz bezskuteczność egzekucji z majątku spółki. Skarżący zarzucił naruszenie art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) Ordynacji podatkowej, argumentując, że przesłanka egzoneracyjna obejmuje również sytuację, gdy wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony, ale nie we właściwym czasie i został oddalony. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że kluczowe dla zastosowania przesłanki egzoneracyjnej jest wykazanie, że wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony we właściwym czasie, co należy oceniać przez pryzmat przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego. W niniejszej sprawie ustalono, że spółka stała się niewypłacalna najpóźniej 16 stycznia 2015 r. z uwagi na niezapłacenie drugiego z kolei wymagalnego zobowiązania publicznoprawnego. Wniosek o ogłoszenie upadłości złożony 29 lipca 2015 r. był zatem spóźniony i nie mógł uwolnić skarżącego od odpowiedzialności. Sąd uznał zarzuty naruszenia art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) i b) o.p. za bezpodstawne.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, przesłanka egzoneracyjna wymaga wykazania, że wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony we właściwym czasie, co należy oceniać przez pryzmat przepisów Prawa upadłościowego i naprawczego.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że kluczowe jest terminowe zgłoszenie wniosku o upadłość po stwierdzeniu niewypłacalności spółki. Spóźniony wniosek nie zwalnia członka zarządu od odpowiedzialności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (15)

Główne

o.p. art. 116 § § 1 pkt 1 lit. a

Ordynacja podatkowa

Niewłaściwe zastosowanie przepisu, gdy skarżący nie powoływał się na zgłoszenie wniosku we właściwym czasie, lecz na brak winy w zgłoszeniu go w nieodpowiednim czasie.

o.p. art. 116 § § 1 pkt 1 lit. b

Ordynacja podatkowa

Błędna wykładnia przepisu poprzez przyjęcie, że przesłanka egzoneracyjna obejmuje jedynie sytuację braku zgłoszenia wniosku o upadłość, a nie jego zgłoszenie w nieodpowiednim czasie.

o.p. art. 116 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Solidarna odpowiedzialność członków zarządu za zaległości podatkowe spółki, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna, chyba że wykażą oni przesłanki egzoneracyjne.

p.u.n. art. 10

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze

Definicja niewypłacalności dłużnika.

p.u.n. art. 11

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze

Przesłanki niewypłacalności dłużnika (utrata zdolności płatniczej, przewaga zobowiązań nad majątkiem).

Pomocnicze

o.p. art. 116 § § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości powstałe w czasie pełnienia obowiązków.

o.p. art. 116 § § 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Przepisy stosuje się również do byłego członka zarządu.

p.u.n. art. 21

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze

Obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie dwóch tygodni od wystąpienia podstaw.

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 185 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa COVID art. 15zzs4 § ust. 3

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

ustawa COVID art. 15zzs4 § ust. 1

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

p.p.s.a. art. 66

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) o.p. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że przesłanka egzoneracyjna nie obejmuje sytuacji, gdy wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony nie we właściwym czasie. Zarzut naruszenia art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) o.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że przesłanka egzoneracyjna nie została spełniona, podczas gdy skarżący nie powoływał się na nią.

Godne uwagi sformułowania

Przesłanka egzoneracyjna wymaga wykazania, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości. Spóźniony wniosek o ogłoszenie upadłości nie może uwolnić skarżącego od solidarnej odpowiedzialności za zaległości spółki. Niewypłacalność istnieje nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn.

Skład orzekający

Anna Dalkowska

sprawozdawca

Bogusław Woźniak

członek

Dominik Gajewski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanki \"właściwego czasu\" do zgłoszenia wniosku o upadłość w kontekście odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie zdarzeń będących przedmiotem sprawy, w szczególności przepisów Prawa upadłościowego i Ordynacji podatkowej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy odpowiedzialności osobistej członków zarządu za długi spółki, co jest częstym problemem w biznesie. Wyjaśnia kluczowe kwestie związane z terminami i niewypłacalnością.

Czy spóźniony wniosek o upadłość chroni członka zarządu przed odpowiedzialnością za długi firmy?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III FSK 1976/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Dalkowska /sprawozdawca/
Bogusław Woźniak
Dominik Gajewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Sygn. powiązane
I SA/Po 470/19 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2019-12-18
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1325
art. 116
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia NSA Anna Dalkowska (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej R. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Po 470/19 w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 18 marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki. oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrok Sądu pierwszej instancji.
1.1. Wyrokiem z dnia 25 września 2019 r., sygn. akt I SA/Po 470/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę w sprawie ze skargi R. B. (dalej: "Skarżący", "Strona") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 18 marca 2019 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od marca do lipca 2015 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego oraz umorzenia postępowania w sprawie kosztów egzekucyjnych w w/w podatku za kwiecień 2015 r.
1.2. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu decyzją z dnia 18 marca 2019 r. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. (dalej: "NUS") z dnia 15 czerwca 2018 r. orzekająca o solidarnej odpowiedzialności podatkowej skarżącego jako członka zarządu S. Sp. z o.o. (dalej: "Spółka"), za zaległości podatkowe tej spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od marca do lipca 2015 r.
W ocenie Sądu pierwszej instancji organ podatkowy wykazał wszystkie okoliczności pozwalające na przeniesienie odpowiedzialności podatkowej na członka zarządu. Organ prawidłowo stwierdził, że skarżący pełni funkcję członka zarządu spółki od dnia 9 sierpnia 2013 r. i że terminy płatności owych zobowiązań upływały w czasie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu. Istotne było również wykazanie, że egzekucja z majątku spółki okazała się w całości bezskuteczna, co również było okolicznością bezsporną w przedmiotowej sprawie.
Sąd pierwszej instancji nie zgodził się z zarzutem skarżącego dotyczącym naruszenia przez organy podatkowe art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) o.p. poprzez stwierdzenie solidarnej odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe spółki bez uprzedniego wyjaśnienia sygnalizowanych przez niego okoliczności, t.j. braku winy skarżącego w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości. Właściwy czas na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest przesłanką obiektywną, ustalaną w oparciu o okoliczności faktyczne każdej sprawy. Dla jego określenia nie ma znaczenia subiektywne przekonanie członków zarządu w tym przedmiocie. Zgłoszenie wniosku powinno nastąpić w takim momencie, aby zapewnić ochronę zagrożonych interesów wszystkich wierzycieli.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie dopatrzył się zarzucanych przez skarżącego organom podatkowym uchybień proceduralnych. W ocenie Sądu organy podatkowe podjęły wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i w konsekwencji zebrany przez nie materiał dowodowy jest wystarczający. Mając powyższe na względzie, skargę oddalono.
1.3. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
2. Skarga kasacyjna.
2.1. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz na podstawie art. 188 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 - tekst jednolity z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") rozpoznanie skargi, uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w K., ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu orzeczeniu na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj.:
1. art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900 - tekst jednolity z późn. zm.; dalej: "o.p.") poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że zawarta w tym przepisie przesłanka egzoneracyjna umożliwia powoływanie się na brak winy jedynie w sytuacji, gdy nie zgłoszono w ogóle wniosku o ogłoszenie upadłości, a nie obejmuje sytuacji, gdy wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony nie we właściwym czasie i został przez Sąd oddalony, czyli okazał się nieskuteczny, a w konsekwencji bezpodstawne uznanie, że skarżący chcąc uchylić się od solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki w ogóle nie może powoływać się na brak winy, w sytuacji gdy złożył wniosek o ogłoszenie upadłości, który został zgłoszony nie we właściwym czasie, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyby bowiem Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni tego przepisu i doszedł do wniosku, że brak winy może również być wykazywany w razie zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie we właściwym czasie, to zauważyłby również, że organy administracji publicznej obu instancji okoliczności tej nie ustaliły, a zatem zaskarżone decyzje podlegałyby uchyleniu, a złożona w tej sprawie skarga uwzględnieniu;
2. art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) o.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie w zaskarżonym wyroku, że przesłanka egzoneracyjna zawarta w tym przepisie nie została w tej sprawie spełniona, podczas gdy skarżący w ogóle się na tę przesłankę nie powoływał, tj. nie twierdził, że zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie, lecz że nie ponosi winy w zgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości nie we właściwym czasie, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyby bowiem Sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował ten przepis, to doszedłby do wniosku, że w tej sprawie w ogóle nie znajduje on zastosowania, a do rozpoznania pozostaje jedynie przesłanka egzoneracyjna z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) o.p.
2.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o oddalenie skargi kasacyjnej.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu.
3.2. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 1842 dalej: "ustawa COVID") oraz zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 1 lutego 2023 r. Wymienionym zarządzeniem strony zawiadomiono o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i poinformowano o możliwości uzupełnienia argumentacji w piśmie procesowym, z zachowaniem trybu określonego w art. 66 p.p.s.a. Zarządzenie zostało odebrane przez pełnomocnika skarżącego kasacyjnie w dniu 22 lutego 2023 r., natomiast przez organ w dniu 3 lutego 2023 r. Żadna ze stron nie uzupełniła stanowiska oraz nie wyraziła sprzeciwu co do zastosowanego trybu rozpoznania sprawy. Zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 1 i 3 ustawy COVID w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy.
3.3. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z art. 116 § 1 o.p. za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się w całości lub w części bezskuteczna chyba, że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe) albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez jego winy, bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Przepis § 2 tego artykułu stanowi natomiast, że odpowiedzialność członków zarządu, określona w § 1, obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. Stosownie do brzmienia art. 116 § 4 o.p. powołane przepisy stosuje się również do byłego członka zarządu.
W konstrukcji art. 116 o.p. z jednej strony zawarto przesłanki pozytywne odpowiedzialności członka zarządu spółki za jej zobowiązania podatkowe, których wykazanie stanowi obowiązek organu podatkowego. Należą do nich wykazanie po pierwsze okoliczności, dotyczącej pełnienia funkcji członka zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego oraz po drugie bezskuteczności egzekucji skierowanej do majątku spółki. Z drugiej strony, dyspozycja art. 116 o.p zawiera tzw. przesłanki egzoneracyjne, których zaistnienie zwalnia członka zarządu - z udziałem którego prowadzone jest postępowanie - od odpowiedzialności. Do przesłanek tych zalicza się wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości spółki lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe) albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź też, że wskazał on mienie spółki, z którego egzekucja jest możliwa. Ciężar wykazania powyższych przesłanek egzoneracyjnych spoczywa na członku zarządu.
3.4. Kluczowym przepisem, dla oceny zaskarżonego wyroku w niniejszej sprawie jest art. 11 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r., poz. 233, dalej: "p.u.n."), w którym zakodowano treść normatywną przesłanki "niewypłacalności". W orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego podkreśla się, że przepis art. 11 p.u.n. wskazuje dwie przesłanki uznania dłużnika za niewypłacalnego tj. utratę zdolności płatniczej oraz przewagę zobowiązań na majątkiem. Pierwsza z tych przesłanek, zawarta w ustępie 1, ma charakter uniwersalny i odnosi się do wszystkich dłużników. Druga, art. 11 ust. 2 p.u.n., ma charakter uzupełniający i odnosi się do osób prawnych i określonych jednostek organizacyjnych. Przesłanki te są niezależne od siebie (zob. wyrok NSA z 17 października 2019 r., I GSK 1405/2018, Lex nr 2744518; postanowienie SN z 24 czerwca 1999 r., III CKN 276/98, LEX nr 1212989; postanowienie SN z 19 grudnia 2002 r., V CKN 342/01, LEX nr 75360; wyrok SN z 12 maja 2011, II UK 308/10, LEX nr 1165771; wyrok NSA z 23 marca 2006 r., II FSK 479/05, LEX nr 204069; wyrok WSA we Wrocławiu z 8 grudnia 2009 r., I SA/Wr 973/09, LEX nr 560637).
Dla ustalenia przesłanki "właściwego czasu" do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości konieczne jest udzielenie odpowiedzi na pytanie, kiedy członek zarządu spółki kapitałowej dla uwolnienia się od odpowiedzialności, powinien taki wniosek złożyć. Ponieważ przepisy Ordynacji podatkowej zagadnienia tego nie regulują, sięgnąć należy do odpowiednich przepisów u.p.u.n. Zgodnie z art. 10 tej ustawy (w brzmieniu mającym zastosowanie do realiów rozpatrywanej sprawy), upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Podkreślić należy, że współstosowanie art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) o.p. oraz odpowiednich przepisów u.p.u.n. jest niezbędne i uzasadnione, ponieważ przepis ten nie definiuje i nie wyjaśnia terminów i pojęć: zgłoszenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości – zagadnienia te są natomiast całościowo uregulowane w u.p.u.n., tak więc bez odwołania się do niej zastosowanie wymienionego powyżej przepisu prawa podatkowego nie byłoby możliwe (por. wyroki NSA z 14 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 3063/16 oraz z 3 lipca 2018 r., sygn. akt II FSK 64/18).
Czas właściwy do zgłoszenia wniosku o upadłość należy zatem oceniać poprzez odniesienie się do pojęcia niewypłacalności, użytego w u.p.u.n. i wskazanych w niej terminów, oznaczonych dla upadłego (jego organów) do zgłoszenia wniosku o upadłość (por. wyroki NSA: z 4 września 2019 r., sygn. akt II FSK 3090/17; z 3 marca 2017 r., sygn. akt II FSK 807/17, z 6 kwietnia 2020 r., sygn. akt II FSK 133/20 oraz R. Dowgier, pkt 1 do art. 116 w L. Leonard [red.], G. Liszewski, B. Pahl, P. Pietrasz, M. Popławski, S. Presnarowicz, W. Stachurski, K. Teszner, Ordynacja podatkowa. Komentarz aktualizowany, publ. SIP LEX/el. 2020).
3.5. Zgodnie z art. 10 u.p.u.n. upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Jak stanowił art. 11 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r., dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (ust. 1). Dłużnika, będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje (ust. 2). W orzecznictwie przyjmuje się, że każdy, kto nie płaci określonego ustawą (lub umową) drugiego z kolei zobowiązania, staje się od tej chwili niewypłacalny (por. powołane powyżej wyroki NSA w sprawach II FSK 807/17 i II FSK 133/20). Stosownie do art. 21 ust. 1 i 2 u.p.u.n. dłużnik był obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek ten spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami. W świetle powyższych unormowań nie powinno budzić wątpliwości, że jeżeli dłużnik nie wykonuje ciążących na nim wymagalnych zobowiązań, wówczas uznać należy go za niewypłacalnego.
Dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nie ma znaczenia to, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy tylko niektórych z nich. Nie ma też znaczenia wielkość niewykonanych przez dłużnika zobowiązań. Istnienie podstaw do ogłoszenia upadłości determinuje wyłącznie przesłanka niewykonania przez dłużnika wymagalnych zobowiązań (wyroki NSA z: 15 maja 2019 r., II FSK 1427/17, Lex nr 2779180; 12 kwietnia 2018 r., I FSK 1359/16; 17 maja 2016 r., II FSK 798/14; 24 lutego 2016 r., I FSK 1864/14). Z niewypłacalnością dłużnika, o której mowa w art. 10 i 11 ust. 1 p.u.n. mamy również do czynienia, gdy dłużnik ten nie zaspakaja jednego tylko wierzyciela posiadającego znaczną wierzytelność (por.m.in. wyroki NSA z: 10 stycznia 2017 r., II FSK 3737/14; 23 października 2018 r., II FSK 3005/16; 28 kwietnia 2017 r., I FSK 1624/15; 12 lutego 2019 r., II FSK 3336/18; 27 listopada 2019 r., II FSK 63/18 oraz 6 marca 2020 r., II FSK 2144/19). Jak wskazano m.in. w wyroku NSA z 23 czerwca 2021 r., III FSK 75/21 przesłanka egzoneracyjna wymieniona w art. 116 § 1 pkt 1 o.p. odnosi się bowiem wyłącznie do zgłoszenia wniosku, a nie do skutku tego wniosku, jakim jest ogłoszenie upadłości. Wniosek należy złożyć wówczas, gdy zaistnieją przesłanki niewypłacalności dłużnika, określone w art. 10 i art. 11 p.u.n. Jeżeli zatem dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań, powinien taki wniosek zawsze złożyć.
3.6. Podkreślenia wymaga fakt, że niewypłacalność istnieje nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn. Innymi słowy skoro złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest determinowane zaprzestaniem wykonywania wymagalnych zobowiązań, to zbędne jest ustalanie, jaka jest wartość majątku spółki i jaka jest jej kondycja finansowa. Nawet w przypadku dobrej kondycji finansowej spółki, ale przy jednoczesnym niewykonywaniu wymagalnych zobowiązań następuje niewypłacalność i obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania naprawczego (por. wyroki NSA: z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt I FSK 656/13, z dnia 15 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 1427/17, CBOSA). Należy również zauważyć, że w art. 11 ust. 1 u.p.u.n. ustawodawca nie powiązał stanu niewypłacalności ze stanem majątku dłużnika lecz z konkretnym zaniechaniem, zaprzestaniem płacenia długów (zob. wyroki NSA: z dnia 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 853/13, z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt II FSK 2557/14, CBOSA).
W przedmiotowej sprawie, NUS postanowieniem z dnia 6 grudnia 2017 r. wszczął postępowanie wobec skarżącego w sprawie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności ww. członka zarządu spółki za zaległości w podatku od towarów i usług za miesiące: marzec, kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2015 r. oraz odsetki za zwłokę od tych zaległości podatkowych i koszty postępowania egzekucyjnego. Decyzją z dnia 15 czerwca 2018 r. NUS orzekł o solidarnej odpowiedzialności skarżącego jako członka zarządu spółki za jej zaległości w podatku od towarów i usług za miesiące: marzec, maj, czerwiec i lipiec 2015 r. wraz z odsetkami za zwłokę od i kosztami postępowania egzekucyjnego, za kwiecień 2015 r. wraz z odsetkami za zwłokę od tej zaległości podatkowej oraz umorzył postępowanie w sprawie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności skarżącego za koszty postępowania egzekucyjnego dotyczącego zaległości podatkowej spółki w podatku od towarów i usług za kwiecień 2015 r.
Nie ulega również wątpliwości, że skarżący pełnił funkcję członka jednoosobowego zarządu spółki w okresie od dnia 9 sierpnia 2013 r., a w konsekwencji ponosi on solidarną ze spółką odpowiedzialność za zaległości podatkowe tej spółki w podatku od towarów i usług za miesiące: marzec 2015 r. w kwocie 230 zł wraz z odsetkami za zwłokę od tej zaległości podatkowej w kwocie 58,00 zł i koszty postępowania egzekucyjnego w kwocie 1.244,30 zł, kwiecień 2015 r. w kwocie 12.457,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę od tej zaległości podatkowej w kwocie 3.050,00 zł, maj 2015 r. w kwocie 15.640,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę od tej zaległości podatkowej w kwocie 3.723,00 zł i koszty postępowania egzekucyjnego w kwocie 194,10 zł, czerwiec 2015 r. w kwocie 19.167,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę od tej zaległości podatkowej w kwocie 4.428,00 zł i koszty postępowania egzekucyjnego w kwocie 204,80 zł, lipiec 2015 r. w kwocie 9.660,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę od tej zaległości podatkowej w kwocie 2.170,00 zł i koszty postępowania egzekucyjnego w kwocie 594,50 zł. Sam fakt niewykonania wymagalnych zobowiązań (bez względu na kondycję finansową) już czyni spółkę niewypłacalną, co w konsekwencji usprawiedliwia złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości.
3.7. Należy zgodzić się z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, że przesłanka niewypłacalności spółki, czyli niewykonywanie przez nią wymagalnych zobowiązań, obligująca zarząd spółki do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, zaistniała zatem, jak prawidłowo ustalił organ odwoławczy, wraz z dniem 16 stycznia 2015 r. W przedmiotowej sprawie spółka nie regulowała zobowiązań wobec ZUS z tytułu składek na fundusz ubezpieczeń społecznych za miesiące: listopad 2014 r i grudzień 2014 r., styczeń 2015 i luty 2015, składek na fundusz ubezpieczeń zdrowotnych za miesiące grudzień 2014 r., styczeń 2015 r. i luty 2015 r., składek na fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych za miesiące grudzień 2014 r., styczeń 2015 r. i luty 2015 r., wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych z tytuły wypłaconych wynagrodzeń za miesiące styczeń 2015 r., luty 2015 r., marzec 2015 r., kwiecień 2015 r., maj 2015 r., czerwiec 2015 r., lipiec 2015 r., sierpień 2015 r., wrzesień 2015 r., październik 2015r., listopad 2015 r. i grudzień 2015 r., zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za miesiące styczeń 2015 r. i luty 2015 r., a także posiadała zaległości w płatnościach wobec K.a F. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą G. za miesiące: marzec 2015 r., kwiecień 2015 r., maj 2015 r. i czerwiec 2015 r. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika zatem, że pierwsze zaległości spółki powstały w wyniku nieuregulowania należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za miesiąc listopad 2014 r. (termin wymagalności zobowiązania 15 grudnia 2014 r.) oraz za miesiąc grudzień 2014 r. (termin wymagalności zobowiązania 15 stycznia 2015 r.). Zatem drugim z kolei zobowiązaniem niezapłaconym przez spółkę było zobowiązanie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którego termin płatności upłynął w dniu 15 stycznia 2015 r. Uznać zatem należy, że spółka stała się niewypłacalna w rozumieniu art. 11 ust. 1 P.u.n. z dniem 16 stycznia 2015 r., ponieważ był to pierwszy dzień opóźnienia w zapłacie drugiego z kolei jej zobowiązania publicznoprawnego.
Skarżący powinien był zatem zgłosić najpóźniej wniosek o upadłość do dnia 29 stycznia 2015 r. A więc niosek o ogłoszenie upadłości z dnia 29 lipca 2015 r. był z oczywistych względów spóźniony, co potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego [...] w P., [...] Wydział Gospodarczy do Spraw Upadłościowych i Naprawczych z dnia 13 listopada 2015 r. sygn. akt [...], oddalające wniosek spółki o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku w trybie przepisów art. 13 ust. 1 p.u.n. z uwagi na fakt, że majątek nie wystarczał nawet na zaspokojenie kosztów postępowania. Zatem wniosek ten nie był złożony "we właściwym czasie" w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 lit. a o.p. Zawarta w skardze kasacyjnej argumentacja oparta o wykazanie, że wniosek o upadłość z dnia 29 lipca 2015 r. był wnioskiem "złożonym" nie ma istotnego znaczenia, gdyż w sprawie nie tyle kwestionowano samo jego złożenie, co wykazywano złożenie spóźnione. Spóźniony wniosek nie mógł zatem uwolnić skarżącego od solidarnej odpowiedzialności za zaległości spółki. Zatem zarzuty naruszenia art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) i b) o.p. były bezpodstawne.
3.8. Konkludując stwierdzić należy, że zaskarżony wyrok nie narusza podniesionych w skardze kasacyjnej przepisów prawa zarówno procesowego, jak i materialnego. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną podstaw, stosownie do art. 184 p.p.s.a.
Bogusław Woźniak Dominik Gajewski Anna Dalkowska

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI