III FSK 195/22

III FSK 195/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogusław Woźniak /przewodniczący/
Dominik Gajewski /sprawozdawca/
Wojciech Stachurski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Po 415/21 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2021-10-07
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 61 par. 3 i par. 5
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia NSA Wojciech Stachurski, po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. sp. z o.o. z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 października 2021 r. sygn. akt I SA/Po 415/21 w sprawie ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 17 lutego 2021 r. nr 3001-IEE.711.472.2020 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od T. sp. z o.o. z siedzibą w P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 7 października 2021 r. sygn. akt I SA/Po 415/21 oddalił skargę T. P. sp. z o. o. z siedzibą w P. (dalej: skarżący) na postanowienie z dnia 17 lutego 2021 r. Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: organ) w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty wynikającej z zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego.
Skargę kasacyjną na ww. wyrok wniósł w imieniu skarżącego jego pełnomocnik, w oparciu o art. 50 § 1, 173 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30.8.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), zaskarżając go w całości, zarzucając mu:
Naruszenie przepisów postępowania - które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie zasady prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: kpa) gdyż organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli a w szczególności poprzez nieuwzględnienie umowy cesji z dnia [...] grudnia 2018 r. oraz aneksu z dnia [...] czerwca 2019 r.
Naruszenie przepisów postępowania tj. art. 28 kpa poprzez przyznanie przymiotu strony spółce T. P. sp. z o.o. poprzez uznanie, że m.in. P. S. jest reprezentantem zarówno T. P. sp. z o.o. oraz T. sp. z .o.o. w sytuacji gdy P. S. już od 2018 r. nie jest członkiem zarządu T. sp. z o.o.
Naruszenie przepisów postępowania tj. art. 71b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez jego błędne zastosowanie i tym samym uznanie, że spółka T. P. sp. z o.o. jest dłużnikiem spółki T. sp. z o.o., podczas gdy na dzień 30.06.2019 r. Spółka T. P. Spółka z o.o. miała wszystkie zobowiązania wobec podmiotu T. Spółka z o.o. rozliczone i nie posiadała wierzytelności.
Naruszenie przepisów postępowania tj. art. 71 a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że Spółka T. P. Spółka z o.o. uchylała się od przekazania zajętej wierzytelności, podczas gdy T. P. Spółka z o.o. nie ma się od czego uchylać z uwagi na brak przedmiotowej wierzytelności.
Wskazując na powyższe, wniesiono o uchylenie wyroku WSA w Poznaniu z dnia 7 października 2021 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, obejmujących koszty zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik organu, wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Analiza akt sprawy wskazuje, że nie zachodzi żadna z przesłanek wskazanych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie naruszeń przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej.
Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że zgodnie art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a.
Należy podkreślić, że zarzuty skargi kasacyjnej są co do zasady powieleniem zarzutów skargi, do których Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odniósł się w sposób wyczerpujący, uznając słusznie, że nie są one zasadne.
W związku z takim przedstawieniem zarzutów naruszenia przepisów postępowania należy stwierdzić, że wnosząca skargę kasacyjną skarżąca ograniczyła się przede wszystkim do zamanifestowania niezadowolenia z oceny zaskarżonego wyroku WSA w Poznaniu - jej motywacja w tym zakresie stanowi polemikę ze wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku argumentacją Sądu pierwszej instancji. Skarżąca nie wykazała natomiast, w jaki sposób ewentualne naruszenie każdego z tych przepisów z osobna - przy odmiennej ocenie - doprowadziłoby do innego rozstrzygnięcia sprawy przez WSA w Poznaniu. Tym samym nie uprawdopodobniła, że podnoszone okoliczności mogły mieć potencjalnie istotny wpływ na wynik postępowania przed Sądem pierwszej instancji, co jest wymogiem art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Przepis art. 71a u.p.e.a. określa tryb przeprowadzenia kontroli prawidłowości realizacji zastosowania środka egzekucyjnego u dłużników zajętej wierzytelności. Zgodnie z § 1 tego artykułu organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2. Według art. 71a § 9 u.p.e.a., jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. W konsekwencji wydania wskazanego postanowienia, stosownie do art. 71b u.p.e.a. jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności. Stosownie do art. 91 u.p.e.a. jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 71b.
Artykuł 71a § 9 u.p.e.a. określa dwie przesłanki uprawniające organ egzekucyjny do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia, które jest podstawą do wystawienia przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności tytułu wykonawczego tj. (1) przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności; (2) stwierdzenie w wyniku kontroli, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności. Okoliczność, że zajęta wierzytelność została uznana i jest wymagalna może wynikać wprost z pisemnego oświadczenia uprawnionego do reprezentacji przedstawiciela dłużnika zajętej wierzytelności albo zostać ustalona w toku kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, do której przeprowadzenia u dłużników zajętej wierzytelności organy egzekucyjne uprawnione są na podstawie art. 71a § 1 u.p.e.a.
Postanowienie wydawane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi zatem konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W orzecznictwie wskazuje się, że użyty w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować zatem jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Skuteczne uchylenie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności ma miejsce w sytuacji wystąpienia okoliczności natury prawnej, np. przedawnienia, potrącenia, wygaśnięcia (por. wyroki NSA: z dnia 20 października 2016 r., II FSK 2831/14; z dnia 16 września 2016 r., II FSK 2287/14; z dnia 21 czerwca 2007 r., I FSK 984/06; z dnia 21 kwietna 2020 r., II FSK 34/20; z dnia 9 października 2019 r., II FSK 3436/17). Podstawą do uchylenia się przez dłużnika zajętej wierzytelności, mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, wcześniejsze zajęcie wierzytelności przez inny organ egzekucyjny) (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2007 r., I FSK 984/06).
Trzeba również zauważyć, że poprzez wydanie postanowienia przewidzianego w tym przepisie następuje konkretyzacja obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu. Przepis ten stanowi podstawę prawną do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności albo części tej wierzytelności. Odpowiedzialność z tego tytułu może być realizowana wobec dłużnika zajętej wierzytelności także w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji, a podstawą wystawienia tytułu wykonawczego w tym zakresie jest właśnie postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 27 lutego 2019 r., III SA/Łd 1076/18).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji i organy egzekucyjne dokonały prawidłowej wykładni art. 71a § 9 u.p.e.a. Uchylanie się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych nie stoi na przeszkodzie wydaniu postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty.
Organ egzekucyjny przeprowadził kontrolę realizacji dokonanego zajęcia, w wyniku której ustalił, że należne z tytułu zajęcia środki pieniężne nie zostały przekazane. Sąd pierwszej instancji zasadnie przyznał rację organowi egzekucyjnemu, że działanie skarżącej nosiło znamiona bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Skarżąca powołuje się na okoliczność faktyczną dotyczącą m.in. umowy z [...] grudnia 2018 r. oraz aneksu do tej umowy z [...] czerwca 2019 r.
W niniejszej sprawie bezspornym jest jednak, że umowa pożyczki z [...] stycznia 2015 r. zawarta pomiędzy P. S. a T. sp. z o.o. jest nieważna z uwagi na niedochowanie formy aktu notarialnego wymaganej przez art. 210 § 2 w zw. z art. 173 § 1 k.s.h. (jak wynika z zapisów KRS P. S. był jej jedynym wspólnikiem oraz członkiem zarządu). Podobne uwagi należy odnieść do umowy z [...] grudnia 2018 r., co skutkuje jej bezwzględną nieważnością. W tym kontekście trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że umowa pożyczki z [...] stycznia 2015 r. jak również umowa z [...] grudnia 2018 r. i jakiekolwiek późniejsze aneksy do niej nie mogą być uznawane za okoliczności uzasadniające uchylanie się od przekazania zajętych w sprawie wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
Należy również podkreślić, że podmiot do którego zajęcie jest kierowane staje się dłużnikiem zajętej wierzytelności pieniężnej, o której mowa w art. 89 § 1 u.p.e.a., z chwilą doręczenia mu stosownego zawiadomienia, w przypadku gdy wierzytelność, tj. uprawnienie do świadczenia pieniężnego istnieje i przysługuje dłużnikowi na podstawie określonego stosunku prawnego.
Z kolei, zgodnie z art. 89 § 3 pkt 1u.p.e.a., jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:
1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:
a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,
b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania,
c) i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność.
Oświadczenie, o którym mowa w przywołanym przepisie powinien złożyć każdy dłużnik zajętej wierzytelności, w tym wierzytelności pieniężnej. Termin tygodniowy do jego złożenia nie ma charakteru zawitego, jednakże brak takiego oświadczenia lub złożenia nienależytego oświadczenia ma ten skutek, że okoliczności faktyczne, co do których oświadczenie takie miało być złożone mogą zostać potraktowane jako ich przyznanie. Tym samym brak wyraźnego oświadczenia o uznaniu zajętej wierzytelności zobowiązanego lub o tym czy i w jakiej wysokości przysługuje dłużnikowi zajęta wierzytelność stanowi dla organu egzekucyjnego wystarczającą podstawę do traktowania takiej wierzytelności jako uznanej przez dłużnika (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 22 lipca 2005 r., I SA/Gl 1813/04).
Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że w odpowiedzi na zajęcia strona skarżąca kasacyjnie nie złożyła w ogóle oświadczenia, o którym mowa w art. 89 § 3 pkt 1 lit. a)-c) u.p.e.a. Również na etapie kontroli prawidłowości dokonanego zajęcia strona nie przedstawiła umowy z [...] stycznia 2015 r., w związku z którą sporządzona została umowa z [...] grudnia 2018 r. a następnie aneks do niej z [...] czerwca 2019 r.
Z akt sprawy wynika również, że akt notarialny z dnia [...] listopada 2015 roku zawarty u notariusza D. G. (rep [...]), na który powołuje się strona w skardze kasacyjnej dotyczył podwyższenia kapitału zakładowego spółki nie zaś umowy pożyczki.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, stanowisko organów jak i Sądu pierwszej instancji w tym zakresie jest prawidłowe i nie ma żadnych podstaw do uwzględnienia podnoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia art. 71b oraz art. 71a § 9 u.p.e.a.
Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 28 k.p.a.
W postępowaniu administracyjnym, zgodnie z art. 28 k.p.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Pojęcie interesu prawnego związane jest, co do zasady, z normami prawa materialnego, tj. należy ustalić powszechnie obowiązujący przepis prawa, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu (por. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2007 r., sygn. akt I OSK 1559/06). Interes prawny pojawia się zatem zawsze wtedy, gdy ustalony zostanie związek pomiędzy obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegający na tym, że akt stosowania normy prawnej może mieć wpływ na sytuację podmiotu ustaloną właśnie przepisem prawa materialnego (por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 1998 r., sygn. akt IV SA 2164/97).
Cechą wyróżniającą interesu prawnego jest przy tym to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny i obiektywnie sprawdzalny, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami stosowania danego przepisu prawa. Od interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, czyli sytuację, w której dany podmiot jest zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, lecz nie może swojego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, które stanowiłby podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności organu administracji.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy organy obu instancji zasadnie uznały skarżącą za stronę tego postępowania, z uwagi na fakt, że była ona dłużnikiem zajętych wierzytelności. Organy nie uznały za stronę tego postępowania P. S.
W świetle zarzutów skargi kasacyjnej należy uznać, że działanie organów nie stanowiło naruszenia zasad wyrażonych w art. 7 i 8 k.p.a. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei w myśl art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Wbrew argumentacji skarżącej organy dokonały prawidłowych ustaleń i analizy sprawy. Nie została także naruszona zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, określona w art. 8 k.p.a., której skarżąca upatruje w prowadzeniu sprawy, które wzbudziło jej wątpliwości co do szczegółowego i pełnego rozpatrzenia sprawy przez organ. O naruszeniu zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa nie decyduje bowiem subiektywne odczucie strony, natomiast z zasady tej wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. W rozpoznawanej sprawie, mając na uwadze wcześniej wskazane okoliczności należy stwierdzić, że organy obu instancji nie dopuściły się naruszenia zasady praworządności i zaufania, a także nie były one zobowiązane do dokonania innych czynności aniżeli te, których dokonały.
Biorąc pod uwagę wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną uznając ją za bezzasadną. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 tej ustawy.
SNSA Dominik Gajewski SNSA Bogusław Woźniak SNSA Wojciech Stachurski