II FSK 795/18

Naczelny Sąd Administracyjny2020-01-31
NSApodatkoweWysokansa
odpowiedzialność osób trzecichzaległości podatkowePFRONPaństwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnychzarząd spółkiprawo upadłościowetermin złożenia wniosku o upadłośćbezskuteczność egzekucjiprawo administracyjneprawo finansowe

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę w sprawie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki wobec PFRON, uznając, że wniosek o upadłość powinien był być złożony wcześniej.

Sprawa dotyczyła odpowiedzialności R. B. jako członka zarządu spółki za zaległości wobec PFRON. Sąd pierwszej instancji uchylił decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej, uznając, że nie można jednoznacznie stwierdzić, kiedy powstał obowiązek złożenia wniosku o upadłość. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, oddalił skargę i zasądził koszty, powołując się na wcześniejsze prawomocne orzeczenie WSA, które ustaliło, że podstawa do ogłoszenia upadłości wystąpiła już w kwietniu 2011 r., co czyniło wniosek złożony w lipcu 2011 r. spóźnionym.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzję Ministra o solidarnej odpowiedzialności R. B. za zaległości spółki wobec Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) za maj i czerwiec 2011 r. Sąd pierwszej instancji uznał, że organ nie dokonał wystarczającej analizy sytuacji finansowej spółki, aby stwierdzić, kiedy dokładnie powstał obowiązek złożenia wniosku o upadłość, i że nie można utożsamiać niezapłacenia jednego długu z trwałym niewykonywaniem zobowiązań. Naczelny Sąd Administracyjny, opierając się na art. 170 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) i wcześniejszym prawomocnym wyroku WSA w podobnej sprawie dotyczącej poprzednich okresów zaległości, uznał, że podstawa do ogłoszenia upadłości wystąpiła już w kwietniu 2011 r. W związku z tym, wniosek o upadłość złożony w lipcu 2011 r. był spóźniony, co wykluczało zastosowanie przesłanek egzoneracyjnych dla członka zarządu. NSA uchylił wyrok WSA, oddalił skargę R. B. i zasądził od niego zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Obowiązek złożenia wniosku o upadłość nie powstaje z chwilą niezapłacenia jednego długu, lecz gdy niewykonywanie zobowiązań ma charakter trwały. W tym przypadku, podstawa do ogłoszenia upadłości wystąpiła już w kwietniu 2011 r., co czyniło wniosek złożony w lipcu 2011 r. spóźnionym.

Uzasadnienie

NSA oparł się na wcześniejszym prawomocnym orzeczeniu WSA, które ustaliło, że zobowiązanie wobec PFRON za luty 2011 r. (termin płatności do 21 marca 2011 r.) nie zostało zapłacone, a podstawa do ogłoszenia upadłości wystąpiła już w kwietniu 2011 r. Wniosek złożony w lipcu 2011 r. był zatem spóźniony.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

O.p. art. 116 § 1

Ordynacja podatkowa

u.p.u.n. art. 11 § 1

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze

Pomocnicze

O.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 187 § 1

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 10

Ordynacja podatkowa

u.p.u.n. art. 21

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze

p.p.s.a. art. 141 § 4

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 170

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez wadliwe uzasadnienie wyroku WSA. Naruszenie art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p. w zw. z art. 10 i art. 11 u.p.u.n. przez błędne zastosowanie i wykładnię przepisów dotyczących obowiązku złożenia wniosku o upadłość.

Odrzucone argumenty

Argumenty WSA dotyczące konieczności analizy sytuacji finansowej spółki w celu ustalenia terminu powstania obowiązku upadłościowego.

Godne uwagi sformułowania

podstawa do ogłoszenia upadłości, o której mowa w art. 11 ust. 1 u.p.u.n. wystąpiła już w kwietniu (4 kwietnia) 2011r. Ratio legis art. 170 p.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy.

Skład orzekający

Jan Grzęda

przewodniczący

Małgorzata Wolf-Kalamala

członek

Marek Olejnik

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wykładnia art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p. w kontekście terminu złożenia wniosku o upadłość oraz zasada związania oceną prawną wyrażoną w prawomocnym orzeczeniu sądu administracyjnego (art. 170 p.p.s.a.)."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji odpowiedzialności członka zarządu za zaległości wobec PFRON, ale zasady prawne są szersze.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest precyzyjne ustalenie momentu powstania obowiązku złożenia wniosku o upadłość dla uniknięcia odpowiedzialności osobistej za długi spółki. Podkreśla również wagę zasady związania prawomocnymi orzeczeniami.

Czy spóźniony wniosek o upadłość może kosztować miliony? NSA wyjaśnia, kiedy członek zarządu odpowiada za długi spółki.

Sektor

finanse

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 795/18 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2020-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-03-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jan Grzęda /przewodniczący/
Małgorzata Wolf- Kalamala
Marek Olejnik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Osoby niepełnosprawne
Podatki inne
Sygn. powiązane
III SA/Wa 3456/16 - Wyrok WSA w Warszawie z 2017-09-28
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 201
art. 122, art 187 par. 1,  art. 116 par 1 lit. 1,
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Dz.U. 2012 poz 1112
art. 10 , art. 11,
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Grzęda, Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Sędzia WSA (del.) Marek Olejnik (sprawozdawca), Protokolant Paweł Koluch, po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2020 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 września 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 3456/16 w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za maj i czerwiec 2011 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę w całości, 3) zasądza od R. B. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej kwotę 610 (słownie: sześćset dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1.Zaskarżonym wyrokiem z dnia 28 września 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 3456/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę R. B.(dalej: Skarżący) i uchylił decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 września 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości członka zarządu wraz ze spółką z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za maj i czerwiec 2011 r. Wyrok jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej "CBOSA".
2. Przebieg postępowania podatkowego przedstawiony przez Sąd pierwszej instancji :
2.1.Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych decyzją z dnia 12 października 2015 r. ustalił, że odpowiedzialność za zaległości "B.[...] " Sp. z o. o. (dalej: "Spółka") z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za maj i czerwiec 2011 r. ponosi Prezes Zarządu ww. Spółki – Skarżący solidarnie ze Spółką.
2.2. Skarżący w odwołaniu przyznał, że pełnił w Spółce funkcję Prezesa Zarządu w czasie gdy powstały zaległości wobec PFRON. Wyjaśnił jednak, że we właściwym czasie złożył wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki, tj. w dniu 28 lipca 2011 r. w Sądzie Rejonowym w K. Wydział Upadłościowo-Naprawczy, który w postanowieniu z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt [...] stwierdził, że niewykonywanie zobowiązań przez Spółkę ma charakter trwały od lipca 2011 r. Skarżący wskazał też, że Spółka posiada nieruchomości, z których może być prowadzona egzekucja.
2.3. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia 6 września 2016 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Przytaczając motywy swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał się na treść przepisów: art. 107 § 1 oraz art. 116 § 1, § 2 i § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm., dalej: "O.p."). Organ odwoławczy zauważył, że na podstawie danych z odpisu Krajowego Rejestru Sądowego nr [...] oraz pisma z dnia 27 stycznia 2015 r. informującego o rezygnacji z funkcji Prezesa Zarządu - ustalono, że Skarżący w okresie objętym zaskarżoną decyzją, tj. od dnia 6 listopada 2001 r. do 12 sierpnia 2015 r., pełnił funkcję Prezesa Zarządu w Spółce. Nawiązując następnie do przesłanki bezskuteczności egzekucji prowadzonej wobec Spółki organ odwoławczy wskazał, że bezskuteczność egzekucji została wykazana na podstawie postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. z dnia 7 maja 2014 r., sygn. akt [...], którym Komornik umorzył postępowanie egzekucyjne wszczęte na wniosek Prezesa Zarządu PFRON jako wierzyciela, stwierdzając bezskuteczność egzekucji z majątku Spółki.
W ocenie organu odwoławczego, nie można również uznać argumentu Skarżącego, iż we właściwym czasie złożył wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki. Organ odwoławczy zauważył, że organ pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniał, iż wymagalnym zobowiązaniem pieniężnym w czasie pełnienia obowiązków Prezesa Zarządu Spółki przez Skarżącego była już płatność zobowiązania za luty 2011 r., którego termin płatności upływał w dniu 20 marca 2011r., a które nie zostało uiszczone. W tej sytuacji termin zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości określony w art. 21 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm., dalej: "u.p.u.n."), upływał w dniu 4 kwietnia 2011 r., a zatem nie można zdaniem organu odwoławczego uznać, że wniosek o ogłoszenie upadłości złożony w dniu 28 lipca 2011 r., został zgłoszony we właściwym czasie. Sąd Rejonowy w K. Wydział Gospodarczy postanowieniem z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt [...] oddalił bowiem wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki z powodu braku majątku na zaspokojenie kosztów postępowania. Tym samym zgłoszony wniosek o upadłość należało uznać zdaniem tego organu za spóźniony w stosunku do "właściwego czasu", o którym mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p. Brak majątku dłużnika na zaspokojenie kosztów postępowania uniemożliwia bowiem spełnienie celu postępowania upadłościowego, a co za tym idzie uzasadnia uznanie wniosku dłużnika za spóźniony.
Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że Skarżący nie wykazał w niniejszej sprawie, iż jako Prezes Zarządu Spółki podjął działania zmierzające do zaspokojenia wierzyciela - Prezesa Zarządu PFRON. Skarżący nie wykazał, iż zgłoszono we właściwym czasie wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości, a także, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości nastąpiło bez winy Skarżącego.
3. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.
3.1. W skardze na powyższą decyzję organu odwoławczego Skarżący zarzucił jej naruszenie następujących przepisów:
1) art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i b) O.p. w zw. z art. 49 § 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721 ze zm.) poprzez niewłaściwą interpretację;
2) art. 120 O.p. w zw. z art 49 § 1 ustawy o rehabilitacji, poprzez jego niezastosowanie i stosowanie przepisów prawa jedynie w ograniczonym zakresie z pominięciem podstawowych zasad postępowania podatkowego,
3) art. 121 § 1 O.p. w zw. z art. 49 § 1 ustawy o rehabilitacji, poprzez nierówne traktowanie interesu Skarżącego i Skarbu Państwa, polegające na niestarannym prowadzeniu postępowania;
4) art. 122 O.p. w zw. z art. 49 § 1 ustawy o rehabilitacji, poprzez nie podjęcie niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i nie przeprowadzenie postępowania dowodowego w kwestii złożenia w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości,
5) art. 187 § 1 O.p. w zw. z art. 49 § 1 ustawy o rehabilitacji, mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na wybiórczym potraktowaniu materiału dowodowego, z ograniczeniem do twierdzeń Prezesa Zarządu PFRON, tj. kwestii złożenia w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości, zgłoszenie bowiem zostało złożone przed wystąpieniem podstaw ogłoszenia upadłości.
3.2. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.
4. Sąd pierwszej instancji uznał skargę za zasadną. Nie podzielił poglądu organu, że obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości powstaje już w momencie niezapłacenia jednego czy kliku długów. Trwałego niewykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych nie można utożsamiać z nieuiszczeniem jednego długu ani też z sytuacją, gdy pomimo nieuiszczenia kilku długów zachodzi tylko wstrzymanie wypłat. W każdym przypadku należy ustalić, kiedy doszło do zaprzestania płacenia długów, a kiedy zachodziło jeszcze tylko przejściowe wstrzymanie wypłat. Zdaniem Sądu organ nie dokonał analizy sytuacji finansowej Spółki w okresie poprzedzającym zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości tj. do lipca 2011 roku w szczególności za okres luty 2011 roku. Dopiero analiza sytuacji finansowej Spółki pozwoliłaby na ustalenie czy stwierdzenie organu, że wniosek o ogłoszeniu upadłości powinien być zgłoszony w dniu 4 kwietnia 2011 roku jest zasadne. Bez stosownej analizy finansowej wskazany powyżej termin oparty jest wyłącznie na językowej wykładni przepisów prawa upadłościowego w oderwaniu od wykładni celowościowej.
Sąd pierwszej instancji uznał przy tym, że organy podatkowe wykazały, że Skarżący pełnił funkcję członka zarządu Spółki w okresie, gdy z uwagi na upływ terminu płatności powstały zaległości z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) oraz wykazały istnienie przesłanki bezskuteczności egzekucji wobec Spółki.
5. Stanowiska stron przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
5.1. Od wskazanego na wstępie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie skargę kasacyjną wywiódł organ. Zaskarżając orzeczenie w całości, wniósł o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi ewentualnie o uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W skardze kasacyjnej od powyższego zarzucono obrazę :
I. przepisów postępowania, co miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:
1/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.:Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej "p.p.s.a.") w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak wyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku przesłanek zastosowania tej podstawy prawnej, a w konsekwencji wadliwe uzasadnienie wyroku,
2/ art. 141§ 4 p.p.s.a. poprzez brak zawarcia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jednoznacznego wyjaśnienia, jakie istotne naruszenie przepisów postępowania miało wpływ na stosowanie przepisów prawa materialnego w sprawie oraz brak uzasadnienia w części dotyczącej naruszenia przez organ administracji przepisów postępowania,
3/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez uznanie, że organ nie dokonał ustaleń faktycznych pozwalających na stwierdzenie, że istniały podstawy do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, a w konsekwencji uwzględnienie skargi i błędne uznanie, że doszło do naruszenia przepisów postępowania;
II. przepisów prawa materialnego:
3/ art. 116 § 1 pkt 1 lit. a o.p. w zw. z art. 10 i art. 11 ust. 1 w zw. z art. 21 ust. 1 i 3 u.p.u.n., poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że w stanie faktycznym ustalonym przez organ administracji, nie można było stwierdzić, że nie zostały spełnione przesłanki egzoneracyjne, o których mowa w tym przepisie, wyłączające odpowiedzialność Skarżącego za zaległości spółki,
4/ art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) i b) O.p. poprzez błędna wykładnię sprowadzająca się do uznania, że wykazanie czy w czasie, gdy dana osoba piastowała funkcję członka zarządu wystąpiły okoliczności uzasadniające złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości i czy z winy członka zarządu taki wniosek nie został złożony, należy do organu administracji, podczas gdy, wykazanie okoliczności wyłączających odpowiedzialność (przesłanek egzoneracyjnych) spoczywa na członku zarządu.
5.2 Skarżący nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.
6. Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje:
6.1. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Najdalej idącym zarzutem skargi kasacyjnej jest zarzut naruszenia art.145 §1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób, który uniemożliwia pełne poznanie motywów rozstrzygnięcia oraz poprzez brak zawarcia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jednoznacznego wyjaśnienia, jakie istotne naruszenie przepisów postępowania miało wpływ na stosowanie przepisów prawa materialnego w sprawie oraz brak uzasadnienia w części dotyczącej naruszenia przez organ administracji przepisów postępowania.
Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa wymogi, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie orzeczenia. Jest więc przepisem o charakterze formalnym. O jego naruszeniu można mówić wówczas, gdy brak jest jednego z ustawowych wymogów (opis stanu sprawy, zarzutów skargi, stanowiska strony przeciwnej, podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie). Na gruncie uchwały 7 sędziów NSA z 15 lutego 2010r., sygn. akt II FPS 9/09 - ONSAiWSA 2010/3/39NSA przyjmuje się, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną jedynie wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. też wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2010 r., sygn. akt II OSK 672/09 - Lex nr 597768). Ponadto, aby zarzut taki mógł stanowić samodzielną podstawę zarzutu skargi kasacyjnej, wskazana wada uzasadnienia musi być na tyle istotna, że może to mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 13 października 2010 r., sygn. akt IIFSK 1479/09, Lex nr 745670), a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (por. tezę 1 wyroku NSA z dnia 28 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1605/09 - Lex nr 745098). Oznacza to, że orzeczenie sądu pierwszej instancji nie będzie się poddawało takiej kontroli NSA nie tylko w kontekście braku wymaganych prawem części (np. przedstawienia stanu sprawy, czy też podstawy prawnej rozstrzygnięcia), ale także i wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób lakoniczny, niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego orzeczenia sądu (wyrok NSA z 15 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 986/09, wyrok NSA z 5 listopada 2010 r., sygn. akt II OSK 1713/10, CBOSA).
Kontrola uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że jakkolwiek nie zawiera on wszystkich niezbędnych elementów, o których stanowi art. 141 § 4 p.p.s.a., to jednak w realiach przedmiotowej sprawy możliwa jest jego kontrola kasacyjna. Sąd pierwszej instancji uznał, że obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie powstaje już w momencie niezapłacenia jednego czy kliku długów lecz musi mieć charakter trwały. Biorąc pod uwagę powyższe wskazał, że organ nie dokonał analizy sytuacji finansowej Spółki w okresie poprzedzającym zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości tj. do lipca 2011 roku w szczególności za okres luty 2011 roku. Dopiero analiza sytuacji finansowej Spółki pozwoliłaby na ustalenie czy stwierdzenie organu, że wniosek o ogłoszeniu upadłości powinien być zgłoszony w dniu 4 kwietnia 2011 roku jest zasadne. Mimo zatem braku przywołania konkretnych przepisów O.p. regulujących zasady prowadzenia postępowania podatkowego zdaniem Sądu odwoławczego nie ma wątpliwości, że Sądowi pierwszej instancji chodziło o naruszenie art.122 i art.187 §1 O.p.
6.2. Wobec przesądzenia przez Sąd pierwszej instancji, że organy podatkowe wykazały, że Skarżący pełnił funkcję członka zarządu Spółki w okresie, gdy z uwagi na upływ terminu płatności powstały zaległości z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) oraz wykazały istnienie przesłanki bezskuteczności egzekucji wobec Spółki, sporna pozostaje jedynie ocena właściwego czasu w jakim winien zostać zgłoszony wniosek o upadłość Spółki (art.116 §1 pkt 1 lit. a O.p.).
Zagadnienie powyższe było już przedmiotem oceny przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, który prawomocnym wyrokiem z dnia 23 listopada 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 3828/16 dotyczącym tego samego Skarżącego w zakresie odpowiedzialności wraz ze Spółką za zaległości z tytułu wpłat na PFRON za luty, marzec i kwiecień 2011r. (czyli za okres poprzedzający) uznał, że "w przypadku Spółki wystąpiły okoliczności uzasadniające zgłoszenie wniosku o upadłość z art. 11 ust. 1 u.p.u.n., przed dniem 21 lipca 2011 r., czyli dniem kiedy wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony. Zgromadzony w sprawie materiał dowodzi, że już w lutym 2011r. powstało zobowiązanie wobec PFRON, które powinno być uregulowane do 21 marca 2011r., a nie zostało zapłacone. A więc podstawa do ogłoszenia upadłości, o której mowa w art. 11 ust. 1 u.p.u.n. wystąpiła już w kwietniu (4 kwietnia) 2011r. [...] W związku z tym Sąd ocenił (...) że w okresie pełnienia przez Stronę obowiązków w zarządzie spółki wystąpiła powinność wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości z uwagi na trwałe zaprzestanie płacenia długów, stanowiące przesłankę upadłości określoną w art. 11 ust. 1 u.p.u.n.".
6.3. Na mocy art. 170 p.p.s.a. prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego wiąże zarówno sąd, który je wydał, jak i strony, inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Istotą mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu jest obowiązek wymienionych podmiotów wzięcia pod uwagę zarówno faktu istnienia w obrocie prawnym, jak i treści prawomocnego orzeczenia. Związanie to stanowi pozytywny aspekt prawomocności materialnej, dzięki któremu orzeczenie staje się wiążące dla innych sądów i podmiotów. Dlatego też dokonana uprzednio przez sąd administracyjny ocena zgodności z prawem aktu z zakresu administracji publicznej nie może podlegać dalszej weryfikacji prawnej przez inne sądy i organy, lecz winna zostać przyjęta w taki sposób, jak orzekł sąd w prawomocnym orzeczeniu. Dlatego też ilekroć ocena prawna, wyrażona w prawomocnym orzeczeniu sądu administracyjnego, ma jakiekolwiek znaczenie dla oceny zgodności z prawem innego aktu administracji publicznej, badanego przez sąd administracyjny, sąd ten obowiązany jest uznać i uwzględnić to wcześniejsze, prawomocne orzeczenie. Istotą zasady "związania oceną prawną" jest to, że dotyczy wykładni prawa materialnego, jak i procesowego oraz braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu istotnych okoliczności stanu faktycznego.
Ratio legis art. 170 p.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (por. wyrok NSA z 6 września 2016 r. sygn. akt II FSK 1901/14). Analogiczne stanowisko konsekwentnie zajmuje Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie (por. wyrok NSA z 23 czerwca 2017 r. sygn. akt I FSK 1474/15; wyrok NSA z 31 maja 2016 r. sygn. akt II OSK 2295/14; wyrok NSA z 25 listopada 2015 r. sygn. akt II FSK 2785/15; wyrok NSA z 15 września 2015 r. sygn. akt I GSK 1707/13; wyrok NSA z 25 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 2127/10; wyrok NSA z 17 listopada 2011 r. sygn. akt I FSK 3/11).
6.4. Związek pomiędzy obecnie rozpoznawaną sprawą, której przedmiotem jest orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości członka zarządu wraz ze spółką z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za maj i czerwiec 2011 r., a rozpoznaną prawomocnie przez WSA w Warszawie w dniu 23 listopada 2017 r. sprawą, której przedmiotem było orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności za zaległości członka zarządu wraz ze spółką z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za luty, marzec i kwiecień 2011 r., jest oczywisty, gdyż w obu tych sprawach istota sporu sprowadza się do oceny właściwego czasu w jakim winien zostać zgłoszony wniosek o upadłość Spółki (art.116 §1 pkt 1 lit. a O.p.).
Skoro zatem WSA w Warszawie w wydanym wcześniej wyroku w sprawie, zawarł ocenę prawną, że podstawa do ogłoszenia upadłości, o której mowa w art. 11 ust. 1 u.p.u.n. wystąpiła już w kwietniu (4 kwietnia) 2011r. to ta ocena na mocy art. 170 p.p.s.a. wiąże także Naczelny Sąd Administracyjny orzekający obecnie w sprawie, której przedmiotem jest orzeczenie o odpowiedzialności Skarżącego jako członka zarządu za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za kolejne okresy.
6.5. Biorąc pod uwagę powyższe jako uzasadnione należało uznać zarzuty naruszenia art.145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez błędne uznanie przez Sąd pierwszej instancji uznanie, że organ nie dokonał ustaleń faktycznych pozwalających na stwierdzenie, że istniały podstawy do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki już w dniu 4 kwietnia 2011 r. W konsekwencji jako uzasadnione należało także uznać zarzuty naruszenia art.116 §1 pkt 1 lit. a O.p. w zw. z art.10 i art.11 u.p.u.n.
7. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok w całości, rozpoznał skargę i ją oddalił. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI