III FSK 1872/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę, uznając, że opłata manipulacyjna w egzekucji administracyjnej nie przekroczyła rozsądnej wysokości, mimo braku ustawowego limitu.
Sprawa dotyczyła opłaty manipulacyjnej w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienie organu egzekucyjnego, uznając, że opłata została naliczona bez uwzględnienia racjonalnej zależności między jej wysokością a nakładem pracy organu, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że opłata manipulacyjna w wysokości 219,27 zł nie przekroczyła rozsądnej wysokości, a wyrok TK jedynie zakwestionował brak górnej granicy opłaty, a nie jej procentowy charakter.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który uchylił postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Sąd pierwszej instancji uznał, że organy nie uwzględniły wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, który stwierdził niezgodność przepisów dotyczących opłat egzekucyjnych z Konstytucją w zakresie braku określenia ich maksymalnej wysokości. WSA nakazał organom wykazać racjonalną zależność między wysokością opłat a czynnościami organu. NSA uznał skargę kasacyjną za uzasadnioną. Przypomniał, że wyrok TK zakwestionował brak maksymalnej wysokości opłat, a nie ich procentowy charakter. Wskazał, że opłata manipulacyjna w wysokości 219,27 zł, naliczona w tej sprawie, nie przekroczyła rozsądnej wysokości, którą można wyprowadzić przez analogię do maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości. NSA stwierdził, że sąd pierwszej instancji niewłaściwie zastosował art. 64 § 6 u.p.e.a., uchylając postanowienie organu. W konsekwencji NSA uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę, zasądzając koszty postępowania kasacyjnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, opłata manipulacyjna może być naliczana jako procent od kwoty egzekwowanej należności, jednakże musi istnieć mechanizm ograniczający jej maksymalną wysokość. W przypadku braku ustawowego określenia tej granicy, można ją wyprowadzić przez analogię do innych przepisów.
Uzasadnienie
NSA uznał, że wyrok TK SK 31/14 zakwestionował jedynie brak maksymalnej wysokości opłaty, a nie jej procentowy charakter. Opłata w wysokości 219,27 zł nie przekroczyła rozsądnej wysokości, którą można ustalić przez analogię do maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (11)
Główne
u.p.e.a. art. 64 § § 6
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Opłata manipulacyjna wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W przypadku braku ustawowego określenia maksymalnej wysokości opłaty, można ją ustalić przez analogię do maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości (34.200 zł), co daje maksymalną opłatę manipulacyjną w wysokości 4.275 zł.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego aktu lub czynności w przypadku naruszenia prawa materialnego lub istotnych uchybień procesowych.
p.p.s.a. art. 135
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga sprawę co do istoty.
p.p.s.a. art. 188
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku w całości.
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi.
Pomocnicze
u.p.e.a. art. 64 § § 1
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Określa opłaty za czynności egzekucyjne, w tym opłatę za zajęcie nieruchomości (pkt 6).
u.p.e.a. art. 64 § § 10
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Dotyczy opłaty manipulacyjnej w związku z doręczeniem odpisów tytułów wykonawczych.
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy uzasadnienia wyroku i zaleceń co do dalszego postępowania.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej.
k.p.a. art. 8 § § 1 i 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada pogłębionego zaufania.
k.p.a. art. 12 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada wnikliwości postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Opłata manipulacyjna w wysokości 219,27 zł nie przekroczyła rozsądnej wysokości, mimo braku ustawowego limitu. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 31/14 zakwestionował jedynie brak maksymalnej wysokości opłaty, a nie jej procentowy charakter. Sąd pierwszej instancji niewłaściwie zastosował przepisy prawa procesowego i materialnego.
Odrzucone argumenty
Opłata manipulacyjna została naliczona bez uwzględnienia racjonalnej zależności między jej wysokością a nakładem pracy organu egzekucyjnego.
Godne uwagi sformułowania
brak określenia maksymalnej wysokości opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (...) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. nie przekroczyło "maksymalnej rozsądnej wysokości" nie doszło zatem do naruszenia standardów dotyczących określenia wysokości tej opłaty wskazanych w cyt. wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Skład orzekający
Anna Juszczyk-Wiśniewska
sędzia WSA (del.)
Stanisław Bogucki
przewodniczący
Wojciech Stachurski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących opłat manipulacyjnych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w szczególności w kontekście braku ustawowego limitu tych opłat."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego stanu faktycznego i interpretacji przepisów obowiązujących w danym okresie. Może być pomocne w sprawach dotyczących podobnych opłat egzekucyjnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla organów egzekucyjnych i zobowiązanych, jakim są koszty egzekucyjne i ich zgodność z Konstytucją. Interpretacja NSA po wyroku TK jest istotna dla praktyki.
“Opłaty egzekucyjne bez limitu? NSA wyjaśnia, jak stosować przepisy po wyroku TK.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII FSK 1872/21 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2023-04-13 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2021-01-01 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Anna Juszczyk-Wiśniewska Stanisław Bogucki /przewodniczący/ Wojciech Stachurski /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych Hasła tematyczne Egzekucyjne postępowanie Sygn. powiązane III SA/Łd 704/19 - Wyrok WSA w Łodzi z 2019-11-06 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2018 poz 1314 art. 64 Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity Dz.U. 2019 poz 2325 art. 188. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska, po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 704/19 w sprawie ze skargi Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Toruniu na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 30 maja 2019 r., nr 1001-IEE2.711.88.2019.2.MOK w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Toruniu na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kwotę 340 (słownie: trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie 1. Wyrok sądu pierwszej instancji. Wyrokiem z 6 listopada 2019 r., III SA/Łd 704/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Toruniu (dalej: "Skarżący" lub "Wierzyciel"), uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 30 maja 2019 r., nr 1001-IEE2.711.88.2019.2.MOK, a także poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] z 8 kwietnia 2019 r., nr 1016-SEE.711.P.509.2019.MG, wydane w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego. Zdaniem sądu, w kontrolowanej sprawie organy nie uwzględniły tego, że art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.; dalej: "u.p.e.a."), stanowiący podstawę rozstrzygnięcia, od chwili ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją. Zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Zdaniem sądu, obciążając Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi z tytułu opłaty manipulacyjnej, organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłaty a czynnościami organów, za podjęcie których opłata ta została naliczona. W ocenie sądu w okolicznościach sprawy wątpliwości nie budzi sama zasadność naliczenia opłaty manipulacyjnej z tytułu zwrotu wydatków za czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Organ błędnie jednak uznał, że do czasu wejścia w życie nowych przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych, może rozstrzygać wyłącznie na podstawie obecnie obowiązujących w tym względzie regulacji prawnych, co oznacza, że jest obowiązany stosować się do aktualnego brzmienia art. 64 § 6 u.p.e.a., w myśl którego opłata manipulacyjna wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Sąd zalecił, aby w ponownie prowadzonym postępowaniu, w razie braku interwencji ustawodawcy, organ wykazał racjonalną zależność między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnej rozsądnej wielkości. Za niezasadny sąd uznał natomiast zarzut błędnego zastosowania art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez przyjęcie, że Wierzyciel jest zobowiązany do pokrycia kosztów postępowania egzekucyjnego za zajęcie rachunków bankowych oraz do zapłaty opłaty manipulacyjnej pomimo, że nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnej z uwagi na brak środków na rachunkach bankowych. Sąd wyjaśnił, że organ nie naliczył opłat egzekucyjnych za zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych. Wierzyciel obciążony został wyłącznie opłatą manipulacyjną w związku z doręczeniem zobowiązanej spółce odpisów tytułów wykonawczych (art. 64 § 10 u.p.e.a.). Opłata manipulacyjna jest odrębną opłatą, naliczaną obok innych opłat za dokonanie poszczególnych czynności egzekucyjnych. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl). 2. Skarga kasacyjna. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, reprezentowany przez pełnomocnika. Zaskarżonemu w całości wyrokowi, postawione zostały zarzuty naruszenia: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 7, art. 8 § 1 i 2 i art. 12 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej "k.p.a."), poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji wskutek nieuprawnionego przyjęcia, że w sprawie doszło do niewłaściwego zastosowania art. 64 § 6 w zw. z art. 64 ust. 1 u.p.e.a. i art. 84 Konstytucji RP w wyniku określenia w sprawie opłaty manipulacyjnej bez wyjaśnienia czy jej wysokość pozostaje w rozsądnej proporcji do podjętych przez organ egzekucyjny czynności manipulacyjnych związanych z doręczeniem zobowiązanej spółce odpisów 3 tytułów wykonawczych - podczas gdy do miarkowania wysokości opłaty manipulacyjnej organ egzekucyjny nie miał podstaw: a) prawnych - był bowiem obowiązany stosować się do literalnego brzmienia art. 64 § 6 u.p.e.a., którego wykładnia w dacie jego zastosowania w sprawie, nie nastręcza trudności, w myśl którego opłata manipulacyjna wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr, b) faktycznych - co przeoczył sąd in casu, w konsekwencji przyjmując błędny stan faktyczny za podstawę wyroku, mimo, że organy nie uchybiły zasadzie prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), zasadzie pogłębionego zaufania (art. 8 § 1 i 2 k.p.a.) oraz działały w sprawie wnikliwie (art. 12 § 1 k.p.a.), określając opłatę manipulacyjną w kwocie 219,27 zł, która de facto nie przekroczyła rozsądnej wysokości, w szczególności, że według wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r, SK 31/14, jest konstytucyjnie dopuszczalne, że określona wysokość tej opłaty może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji – w związku z czym brak wyjaśnienia racjonalnej zależności między wysokością określonej opłaty a czynnościami organu egzekucyjnego, nie mógł mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, skoro określona opłata manipulacyjna nie przekroczyła rozsądnej wysokości, mimo, że organ egzekucyjny nie posiadał obiektywnej możliwości uwzględnienia wszystkich wydatków związanych z podjętymi czynnościami manipulacyjnymi w sprawie; 2) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak adekwatnych dla rozstrzygnięcia sprawy zaleceń co do dalszego postępowania organów podatkowych aby zapewnić praktyczną realizację wytycznych sądu, w tym według jakich zasad organy powinny dokonać kalkulacji opłat egzekucyjnych, aby zapewnić prawidłowy i jednolity w szerszej skali sposób ich naliczania. W związku z tymi zarzutami autor skargi kasacyjnej wniósł o jej rozpoznanie na rozprawie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi zwrotu uiszczonego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej i kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, pełnomocnik Wierzyciela wniósł o jej oddalenie, a także o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych. Złożył także oświadczenie o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Należy przypomnieć, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, na który powołał się sąd pierwszej instancji uchylając zaskarżone postanowienia, Trybunał uznał przepisy art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. za niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji – w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej (zob. punkt 1 i 2 sentencji). Trybunał stwierdził również, że art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji (punkt 3 sentencji). Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że dopuszczalne jest stosowanie stawek stosunkowych (procentowych), które uzależnione są tylko od kwoty egzekwowanej należności, a nie od indywidualnej sytuacji zobowiązanego lub nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań. Jednak – jak zauważył Trybunał - brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Z tych przyczyn Trybunał uznał, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za czynności egzekucyjne, art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, a także art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, są niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji (zob. punkt 4.3 uzasadnienia prawnego). W orzecznictwie prezentowane są różne stanowiska na temat skutków przywołanego wyroku Trybunału dla praktyki ustalania opłat za czynności egzekucyjne. Najdalej idące zakłada, że skoro niezgodne z Konstytucją jest pominięcie w kwestionowanych przepisach maksymalnej wysokości opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej czy maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, to stosowanie tych przepisów w zgodzie z Konstytucją wymaga zrezygnowania z pobierania tych opłat (zob. wyroki NSA z 8 stycznia 2019 r., II FSK 2576/18; z 18 września 2019 r., II FSK 3238/17). W części judykatów składy orzekające opowiedziały się za możliwością pobierania opłat egzekucyjnych z zachowaniem odpowiedniej proporcji. W tej grupie można odnotować orzeczenia, w których wskazano na koniczność miarkowania tych opłat, uzależniając ich wysokość od realiów konkretnego postępowania egzekucyjnego, czyli jego pracochłonności, czasochłonności i stopnia skomplikowania (zob. wyroki NSA: z 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15; z 10 kwietnia 2018 r., II FSK 914/16; z 26 kwietnia 2018 r., II FSK 2621/17; z 14 marca 2019 r., II FSK 3700 i 3701/18; z 10 stycznia 2020 r., II FSK 869/18), a także orzeczenia wskazujące, że skoro Trybunał Konstytucyjny zakwestionował tylko brak maksymalnych stawek opłat, a nie ich stosunkowy charakter, miarkowanie tych opłat może odnosić się tylko do przypadków przekraczania rozsądnych granic, których wyznaczenie może nastąpić z zastosowaniem obiektywnego kryterium w postaci maksymalnej stawki opłaty za zajęcie nieruchomości, z uwzględnieniem jednak mniejszego stopnia skomplikowania innych czynności egzekucyjnych, odzwierciedlonego w przewidzianej w odnośnych przepisach niższej stawce procentowej (wyroki NSA: z 20 lutego 2019 r., II FSK 2094/18; z 24 maja 2019 r., II FSK 407/19; z 26 czerwca 2019 r., II FSK 2549/17). W innych orzeczeniach prezentowany jest pogląd, że w przywołanym wyroku Trybunał zakwestionował wyłącznie brak określenia maksymalnych kwot opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych i opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.), nie podważając stosunkowego charakteru tych opłat jako określonego procentu od kwoty egzekwowanej należności. Określenie maksymalnych kwot tych opłat może polegać na odpowiednim zastosowaniu w drodze analogii art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., określającego maksymalną kwotę opłaty za zajęcie nieruchomości. Miarkowanie tych opłat w oparciu o kryterium pracochłonności, skuteczności i ekwiwalentności czynności egzekucyjnych także w sytuacji, gdy nie przekraczają kwot maksymalnych, nie ma uzasadnienia prawnego. Co prawda w uzasadnieniu wyroku Trybunał nawiązał do efektywności działań organu egzekucyjnego, niemniej wolno sądzić, że argumentacja ta jest ukierunkowana na uwypuklenie niedopuszczalności traktowania opłat egzekucyjnych jako sankcji za niewykonanie obowiązku, którą to potencjalną wadliwość w przypadku egzekwowania obowiązków pieniężnych o znacznej wartości właśnie eliminuje kwotowe określenie górnej granicy opłaty, limitujące kwotę określaną procentowo. Takie rozumienie stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wyklucza możliwość przyjęcia, jakoby następstwem jego wyroku było obowiązywanie tylko przewidzianych w analizowanych przepisach minimalnych stawek opłat, ale także poddaje w wątpliwość usankcjonowanie miarkowania opłat w oparciu o obiektywnie nieprecyzowalne i labilne kryteria, jak czasochłonność, pracochłonność i stopień skomplikowania, a nawet efektywność prowadzenia postępowania egzekucyjnego (zob. wyroki NSA: z 13 maja 2020 r., II FSK 2950/19; z 4 marca 2021 r., III FSK 1301/21; z 10 marca 2021 r., III FSK 1448/21 i III FSK 1449/21; z 7 września 2021 r., III FSK 4105/21; z 1 grudnia 2021 r., III FSK 392/21). Odnotować należy również wyrok 7 sędziów NSA z 19 grudnia 2022 r., III FSK 283/21, w którym postawiona została teza, że dla prawidłowego zastosowania art. 64 § 6 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym w okresie od 17 sierpnia 2016 r. do 20 lutego 2021 r., należy: po pierwsze, określić podstawę prawną egzekucyjnoprawnego stanu faktycznego indywidualnej sprawy administracyjnej w przedmiocie opłaty manipulacyjnej, którą mogą stanowić tylko i wyłącznie regulacje prawne adekwatne przedmiotowo i czasowo do stanu i czasu sprawy, z uwzględnieniem przepisów intertemporalnych, jeżeli zostały one ustawowo przewidziane, po wtóre, ustalić egzekucyjny stan faktyczny sprawy, na który składają się poniesione wydatki za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środka egzekucyjnego/środków egzekucyjnych przy egzekwowaniu określonych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym. W rozpoznawanej sprawie sąd pierwszej instancji zobowiązał organy administracyjne do wykazania "racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły "maksymalnej rozsądnej wielkości." Nie wskazał jednak, co należy rozumieć przez "maksymalną rozsądną wielkość" opłaty manipulacyjnej. Jedyny przepis, który w tym okresie przewidywał maksymalną wielość opłat egzekucyjnych, to art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., z którego wynika, że przy egzekucji z nieruchomości opłata maksymalna wynosi 34.200 zł, a stawka stosunkowa wynosi 8 % od kwoty egzekwowanej należności. W przypadku opłaty manipulacyjnej stawka stosunkowa wynosi 1% egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 1,40 zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.). Uwzględniając zatem jako podstawę maksymalną stawkę za zajęcie nieruchomości w kwocie 34.200 zł, co stanowi 8 % egzekwowanej należności, można przyjąć, że maksymalna opłata manipulacyjna, w wysokości stanowiącej 1 % egzekwowanych należności, nie powinna być wyższa od kwoty 4.275 zł (34.200 zł : 8 = 4.275 zł). W ten sposób, uwzględniając treść wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, można wyprowadzić wniosek, że z tytułu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną w wysokości 1 % kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł i nie więcej niż 4.275 zł (zob. wyroki NSA: z 1 grudnia 2021 r., III FSK 392/21; z 27 stycznia 2023 r., III FSK 1348/22). W tej sprawie organ wyliczył opłatę manipulacyjną w odniesieniu do trzech tytułów wykonawczych w łączonej kwocie 219,27 zł, w tym: 202,72 zł od czynności nr 1910884; 15,15 zł od czynności nr 1910885; 1,40 zł od czynności nr 1910886 (zob. postanowienie Naczelnika [...] z 8 kwietnia 2019 r., k. 38 akt administracyjnych). Żadną miarą wielkości te nie mogą być uznane za przekraczające "maksymalną rozsądną wysokość". Podkreślenia również wymaga, że w tej sprawie naliczona została jedynie opłata manipulacyjna, a jak słusznie wskazał organ egzekucyjny, na opłatę manipulacyjną, jako zwrot wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, w tym między innymi: nadanie tytułowi wykonawczemu klauzuli wykonalności, doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, ustalenie informacji o zobowiązanym, zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych. Słusznie więc Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi zarzucił sądowi pierwszej instancji, że nie uwzględnił on realiów przedmiotowej sprawy. W tej sprawie procentowe naliczenie opłaty manipulacyjnej w łącznej wysokości 219,27 zł, powstałej w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w oparciu o kilka tytułów wykonawczych, nie przekroczyło "maksymalnej rozsądnej wysokości". Nie doszło zatem do naruszenia standardów dotyczących określenia wysokości tej opłaty wskazanych w cyt. wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Słuszna jest też uwaga organu, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie stwierdza, że niekonstytucyjne jest procentowe naliczanie kosztów egzekucyjnych, a jedynie, że niekonstytucyjny jest brak określenia górnej granicy kosztów. W konsekwencji nie jest zasadnym uchylanie wszystkich postanowień dotyczących kosztów egzekucyjnych naliczonych w oparciu o art. 64 § 6 u.p.e.a. Z tych powodów za zasadny należy uznać główny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 64 § 6 u.p.e.a. Do naruszenia tego przepisu doszło poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, jako wzorca sądowej kontroli zakażonych postanowień. Przyczyniła się do tego właściwa ocena stanu faktycznego sprawy, co czyni także słusznym zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. w z zw. z art. 7 k.p.a. Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej nie mają istotnego znaczenia. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). SWSA(del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska SNSA Stanisław Bogucki SNSA Wojciech Stachurski
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI