III FSK 1673/23

III FSK 1673/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Dalkowska /sprawozdawca/
Bogusław Woźniak
Jacek Pruszyński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 184/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-07-11
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 156
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Anna Dalkowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Protokolant Cezary Bajorek, po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 lipca 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 184/23 w sprawie ze skargi S. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 21 grudnia 2022 r. nr 2401-IEE.619.11.2022.8/AZ UNP: 2401-22-275510 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 17 października 2022 r. nr 2401-IEE.619.10.2022.3.MSN, 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz S. B. kwotę 1120 (słownie: tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
1. Wyrok sądu pierwszej instancji.
1.1. Wyrokiem z 11 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 184/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę S. B. (dalej: "Skarżąca", "Strona") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 21 grudnia 2022 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego.
1.2. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej na podstawie własnego tytułu wykonawczego z 29 sierpnia 2019 r., obejmującego zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych w kwocie należności głównej 349.060,00 zł. Zawiadomieniem z 2 września 2019 r. zajął wierzytelności zobowiązanej z rachunku bankowego w B. S.A. Pismem z 11 lutego 2020 r. Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w K. przesłał do Naczelnika postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 27 stycznia 2020 roku sygn. akt I SA/GI1050/19 o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej przez skarżącą i W. B. decyzji Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w K. z 16 maja 2019 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r.
W związku z powyższym organ egzekucyjny postanowieniem z 13 lutego 2020 r., działając na podstawie art. 56 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479, dalej: "u.p.e.a.") o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiesił wspomniane postępowanie egzekucyjne.
Postanowieniem z 12 lipca 2022 r., Naczelnik sprostował z urzędu oczywistą omyłkę w postanowieniu z 13 lutego 2020 r., polegającą na błędnym wskazaniu podstawy prawnej zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny wyjaśnił, że w postanowieniu z 13 lutego 2020 r. jako podstawę prawną wskazał błędnie art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a., natomiast powinien być wskazany art. 56 § 1 pkt 1 tej ustawy.
Na powyższe postanowienie, skarżąca złożyła zażalenie. Postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy oraz wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Ponadto pismem z 2 sierpnia 2022 r. skarżąca wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na fakt, że postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania.
Dyrektor postanowieniem z 8 września 2022 r. uchylił postanowienie organu egzekucyjnego z 12 lipca 2022 r. i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji w sprawie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej.
Postanowieniem z 8 września 2022 roku organ nadzoru wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika z 13 lutego 2020 r. o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego z 29 sierpnia 2019 r. Następnie Dyrektor postanowieniem z 17 października 2022 r. stwierdził nieważność postanowienia Naczelnika z 13 lutego 2020 r. o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego z 29 sierpnia 2019 r.
Na to postanowienie, skarżąca złożyła zażalenie w którym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienie Naczelnika.
Naczelnik postanowieniem z 4 listopada 2022 r. zawiesił postępowanie w sprawie złożonego wniosku o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego do czasu wydania przez Dyrektora ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia z 13 lutego 2020 r. Na to postanowienie skarżąca, działając przez adwokata wniosła zażalenie.
Postanowieniem z 21 grudnia 2022 r. Dyrektor utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu nadzoru z 17 października 2022 r., którym stwierdził nieważność postanowienia Naczelnika z 13 lutego 2020 r. o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 29 sierpnia 2019 r. jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa.
Postanowieniem z 28 grudnia 2022 r. Dyrektor utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika z 4 listopada 2022 r., którym organ egzekucyjny zawiesił postępowanie w sprawie złożonego wniosku dotyczącego umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 29 sierpnia 2019 r., do czasu wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia z 13 lutego 2020 r.
Na postanowienie z 21 grudnia 2022 r. skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.
Sąd pierwszej instancji skargę oddalił, uznając, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach trafnie wskazał, że Naczelnik w postanowieniu z 13 lutego 2020 r. powołał błędną podstawę prawną zawieszenia postępowania egzekucyjnego, tj. art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a., gdy tymczasem powinien wskazać art. 56 § 1 pkt 1 tej ustawy. Art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a. stanowi bowiem, że postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części na żądanie wierzyciela. Natomiast z treści art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. wynika, że postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej.
W niniejszej sprawie pismem z 11 lutego 2020 roku przesłane zostało Naczelnikowi postanowienie sądu pierwszej instancji z 27 stycznia 2020 r. sygn. akt I SA/GI 1050/19 o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej przez skarżącą i W. B. decyzji Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w K. z 16 maja 2019 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 rok. W związku z powyższym Naczelnik powinien wydać postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a., czyli w przypadku wstrzymania wykonania decyzji. Zdaniem sądu pierwszej instancji, a wbrew zarzutom skargi, w zaskarżonym postanowieniu Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach wyjaśnił szczegółowo wszystkie przesłanki uzasadniające konieczność usunięcia z obrotu prawnego postanowienia organu egzekucyjnego ze względu na rażące naruszenie prawa. Odniósł się również do wszystkich okoliczności podniesionych przez skarżącą, a wymagających przywrócenie stanu prawnego zgodnego z zaistniałym w sprawie stanem faktycznym.
1.3. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
2. Skarga kasacyjna.
2.1. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości w oparciu o art. 185 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach; lub uchylenie zaskarżonego orzeczenia, rozpoznanie skargi i w konsekwencji uchylenie postanowień organów pierwszej i drugiej instancji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art.133 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 735 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023, poz. 775, dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 157 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 5 oraz § 4 u.p.e.a. w zw. z art.60 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 56 § 1 pkt 1 i 4 oraz § 3 u.p.e.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich aspektów sprawy, mających istotne znaczenie dla ich rozstrzygnięcia oraz brak rozpatrzenia przez Sąd wszystkich podnoszonych przez stronę kwestii, wniosków i wybiórczego potraktowania zarzutów skutkujące niedostrzeżeniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach naruszenia przez organy pierwszej i drugiej instancji ww. przepisów poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe oraz bezzasadne zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że wydanie postanowienia z 17 października 2022 roku stwierdzającego nieważność postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia 13 lutego 2020 r. o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego było prawidłowe i uzasadnione w realiach stanu prawnego oraz faktycznego, podczas gdy w sprawie brak było przesłanek do wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia, okoliczności wydani a przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. postanowienia z 13 lutego 2020 r. nie aktualizowały przesłanek do stwierdzenia jego nieważności, a zaskarżone zażaleniem postanowienie w sposób oczywisty prowadziło naruszenia i obejścia przepisów ustawy, a w ocenie zobowiązanej dodatkowo musi być rozumiane jako przejaw nadużycia uprawnień (przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności sprawy, w tym obowiązku umorzenia postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny po upływie 12 miesięcy od dnia zawieszenia postępowania, jeżeli wierzyciel nie podejmie aktywności);
2. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z. art. 133 p.p.s.a. w zw. z. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z. art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 5 oraz § 4 u.p.e.a. w zw. z art. 60 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 56 § 1 pkt 1 i 4 oraz § 3 u.p.e.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich aspektów sprawy mających istotne znaczenie dla ich rozstrzygnięcia oraz brak rozpatrzenia przez sąd wszystkich podnoszonych przez stronę kwestii, wniosków i wybiórczego potraktowania zarzutów skutkujące niedostrzeżeniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach naruszenia przez organy pierwszej i drugiej instancji ww. przepisów poprzez ich niezastosowanie i zaniechanie umorzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z 13 lutego 2020 r. o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego wszczętego z urzędu przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach mocą postanowienia z 8 września2022 r. wydanego w sprawie postępowania bezprzedmiotowego w całości, a nadto zmierzającego do naruszenia prawa i obejście ustawy, podczas gdy w realiach sprawy mając na uwadze przebieg postępowania oraz pisma kierowane przez wierzyciela do organu egzekucyjnego (które należało potraktować jako wniosek/żądanie zawieszenia postępowania egzekucyjnego - i tak słusznie zostało przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. potraktowane), brak było podstaw do stwierdzenia nieważności postanowienia NUS, albowiem było ono zgodne z prawem oraz odpowiadało stanowi faktycznemu, a stwierdzenie jego nieważności musi być traktowane jako próba obejścia przepisów obligujących organ egzekucyjny do umorzenia z urzędu postępowania gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania,
3. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z. art. 133 p.p.s.a. w zw. z. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z. art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich aspektów sprawy mających istotne znaczenie dla ich rozstrzygnięcia oraz brak rozpatrzenia przez sąd wszystkich podnoszonych przez stronę kwestii, wniosków i wybiórczego potraktowania zarzutów skutkujące niedostrzeżeniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach naruszenia przez organy pierwszej i drugiej instancji ww. przepisów poprzez uznanie. za prawidłowe działanie organu polegające na niewyznaczeniu stronie terminu celem umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a co za tym idzie uniemożliwienie stronie wzięcie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, skutkujące brakiem możliwości obrony przez stronę swoich praw z argumentacją jakoby strona była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, miała możliwość wglądu w akta postępowania przez cały czas jego trwania, podczas gdy żaden przepis nie różnicuje obowiązków organu od faktu korzystania przez stronę z pomocy pełnomocnika, a nadto taka wykładnia czyniłaby przepis (i wynikający z niego obowiązek organu) martwym, bowiem strona ma prawo do wglądu w akta niezależnie od faktu działania w postępowaniu przez pełnomocnika;
4. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z. art. 133 p.p.s.a. w zw. z. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z. art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 151 p.p.s.a. w zw. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich aspektów sprawy mających istotne znaczenie dla ich rozstrzygnięcia oraz brak rozpatrzenia przez sąd wszystkich podnoszonych przez stronę kwestii, wniosków i wybiórczego potraktowania zarzutów skutkujące niedostrzeżeniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach naruszenia przez organy pierwszej i drugiej instancji ww. przepisów uznanie, że sporządzone przez organy uzasadnienia decyzji i postanowień są prawidłowe i odpowiadają obowiązującym w tym względzie przepisom (i wyprowadzanym w nich normom), podczas gdy te są sporządzane w sposób zdawkowy, minimalistyczny, co przejawia się m.in. poprzez zaniechanie szczegółowego wyjaśnienia przyczyn dla których organ podjął zaskarżone rozstrzygnięcie oraz niewyjaśnienie przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez stronę postanowienia bez potrzeby stosowania środków przymusu oraz braku wskazania dowodów, na których oparł się organ wydając przedmiotowe rozstrzygnięcie; a nadto poprzez zaniechanie odniesienia się do wszystkich zarzutów podnoszonych w odwołaniu (który to obowiązek wynika z przepisów art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a.), a które to braki prawidłowego odniesienia się przez organ do zarzutów zawartych w odwołaniu stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy a samo naruszenie z uwagi na jego charakter (w tym skalę zaniechania ze strony organu drugiej instancji) uzasadnia twierdzenie, że Dyrektor lzby Administracji Skarbowej w Katowicach zaniechał ponownego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem zarzutów zawartych w odwołaniu, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji;
5. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z. art. 133 p.p.s.a. w zw. z. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z. art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 151 p.p.s.a. w zw. 15 k.p.a. w zw. z art. 138 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich aspektów sprawy mających istotne znaczenie dla ich rozstrzygnięcia oraz brak rozpatrzenia przez sąd wszystkich podnoszonych przez stronę kwestii, wniosków i wybiórczego potraktowania zarzutów skutkujące niedostrzeżeniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach naruszenia przez organy pierwszej i drugiej instancji powyższych przepisów poprzez uznanie, że organ drugiej instancji miał ponownie rozpoznać sprawę (do czego był zobligowany), podczas gdy ten ograniczył się jedynie do powielenia uzasadnienia rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, w tym zaniechał odniesienia się do większości zarzutów i braku uzasadnienia dlaczego organ drugiej instancji nie uznaje ich za zasadne lub niezasadne oraz zaniechał podjęcia jakichkolwiek czynności dowodowych celem przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego i zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu administracyjnym, co stanowi rażące naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, zgodnie z którą organ drugiej instancji jest zobowiązany do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
2.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o oddalenie skargi kasacyjnej.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna okazała się zasadna.
3.2. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.
Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest wskazanymi w niej podstawami. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
3.3. Zasadniczym problemem w niniejszej sprawie w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kwestia, czy organy obu instancji, a w ślad z nimi Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo uznał, że postanowienia z dnia 13 lutego 2020 r. o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego z 29 sierpnia 2019r zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.
3.4. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego przejawia się w konieczności wstrzymania czynności egzekucyjnych na skutek wystąpienia przeszkód w jego prowadzeniu. Podkreślenia przy tym wymaga, że przyczyny zawieszenia postępowania egzekucyjnego zostały enumeratywnie wymienione w art. 56 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z art. 56 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części: (1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej; (2) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a jest prowadzona egzekucja z rzeczy lub prawa majątkowego, które nie wygasło wskutek śmierci zobowiązanego; (3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego; (4) na żądanie wierzyciela; (5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
3.5. W przedmiotowej sprawie, postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 27 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/GI 1050/19, wstrzymano wykonanie zaskarżonej przez skarżącą i W. B. decyzji Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w K. z 16 maja 2019 roku w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 rok. Wierzyciel poinformował organ egzekucyjny o wydaniu powyższego postanowienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, a organ egzekucyjny postanowieniem z 13 lutego 2020 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne, działając na podstawie art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Następnie, postanowieniem z 8 września 2022 r. organ nadzoru wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika z 13 lutego 2020 r. o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego z 29 sierpnia 2019 r.
3.6. Postanowieniem z 17 października 2022 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach stwierdził nieważność postanowienia Naczelnika z 13 lutego 2020 roku o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego z 29 sierpnia 2019 r. A postanowieniem z 21 grudnia 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu nadzoru z 17 października 2022 r., którym stwierdził nieważność postanowienia Naczelnika z 13 lutego 2020 r. o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 29 sierpnia 2019r., jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ nadzoru wskazał, że postanowienie Naczelnika z 13 lutego 2020 r. zostało wydane ze wskazaniem błędnej podstawy prawnej, tj. organ powołał się na art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a., kiedy powinien być wskazany art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. W konsekwencji powyższego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach utrzymał w mocy postanowienie z 17 października 2022 r., którym stwierdził nieważność postanowienia Naczelnika z 13 lutego 2020 r., jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa.
3.7. Zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.
Z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia, gdy stan prawny sprawy jest zasadniczo możliwy do jednoznacznego ustalenia na podstawie obowiązujących przepisów. Przepisy te nie mogą przy tym wywoływać rozbieżności interpretacyjnych tego rodzaju, że organ podatkowy zmuszony jest wybierać spośród równoważnych interpretacji. Innymi słowy, konsekwencje prawne przepisów powinny być dostatecznie jasno i precyzyjnie ustalone na podstawie ich treści, bez rozbieżności ich wykładni. W tym stanie rzeczy naruszenie prawa będzie miało cechę "rażącego", gdy czynności postępowania organu podatkowego lub istota załatwienia sprawy pozostają w jednoznacznej opozycji do treści obowiązujących, a przy tym stosowanych w sprawie, regulacji prawnych
Ponadto posłużenie się przez ustawodawcę w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nieostrym pojęciem "rażącego naruszenie prawa", wymaga szczególnej staranności w budowaniu tezy o naruszeniu norm proceduralnych, jako rażącym naruszeniu prawa. O ile bowiem w przypadku prawa materialnego teza ta w zasadzie nie jest kwestionowana, to w odniesieniu do prawa procesowego, chociażby z uwagi na istnienie trybu wznowienia, tylko niektóre przypadki mogą być kwalifikowane jako rażące. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji lub postanowienia pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Skutki, które wywołuje decyzja (postanowienie) uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności zarówno skutki gospodarcze jak i społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Nie jest dopuszczalne "podciąganie" wypadków zwykłego naruszenia prawa pod naruszenie kwalifikowane, rażące, ani - tym bardziej - uznawanie za naruszające prawo w sytuacji - gdzie nie jest wyjaśnione, czy do naruszenia prawa w ogóle doszło. Wady z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. to przede wszystkim wady o charakterze materialnoprawnym.
Przyczyną stwierdzenia nieważności może być również naruszenie szczególnie istotnych przepisów procesowych, jednak tylko w sytuacji, gdy naruszenie przepisów procesowych ma charakter rażący i pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 maja 2016 r., I OSK 2321/15 oraz 23 października 2015 r., I OSK 127/14 – CBOSA). Naruszenie przepisów proceduralnych, nawet rażące, może doprowadzić do stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia tylko w sytuacji, gdy dane uchybienie proceduralne w sposób niebudzący wątpliwości rzutowało na treść decyzji kontrolowanej w trybie nadzwyczajnym (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2016 r., I OSK 1336/14 oraz z 13 stycznia 2016 r., II GSK 847/14 – CBOSA). Wymóg ten, tzn. wpływ rażących wad proceduralnych na wynik sprawy, ma silne oparcie w wartościach konstytucyjnych. Chodzi tu nie tylko o zasadę stabilności obrotu prawnego (art. 2 Konstytucji RP; por. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., P 46/13, OTK-A 2015/5/62).
3.8. W niniejszej sprawie Naczelnik, co zaakceptował sąd pierwszej instancji, dokonał błędnej oceny stanu faktycznego. Informację od wierzyciela mówiącą o wydaniu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 27 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/GI 1050/19, o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej przez skarżącą i W. B. decyzji Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w K. z 16 maja 2019 r. zakwalifikowano jako żądanie wierzyciela o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, a w konsekwencji Naczelnik wydał postanowienie z 13 lutego 2020 r. zawieszające to postępowania, działając na podstawie art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Postanowieniem z 17 października 2022 r. (utrzymanym w mocy postanowieniem z 21 grudnia 2022 r.) organ nadzoru stwierdził nieważność postanowienia z 13 lutego 2020 r., ponieważ zdaniem organu, co zaakceptował sąd pierwszej instancji, zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.
3.9. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że błędna ocena stanu faktycznego oraz błędna kwalifikacja pisma wierzyciela nie stanowi okoliczności będącej podstawą do przyjęcia, że doszło ro rażącego naruszenia prawa stanowiącego podstawę do stwierdzenia nieważności postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego. Brak zatem jest podstaw do przyjęcia do zaistniała podstawa do stwierdzenia nieważności postanowienia ponieważ nie doszło do ziszczenia się przesłanki wynikających z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Błędna ocena stanu faktycznego nie stanowi rażącego naruszenia prawa. Wady postanowienia ewentualnie postępowania je poprzedzającego, mające polegać przede wszystkim na uchybieniach w zakresie oceny stanu faktycznego nie wyczerpują żadnej z przesłanek nieważnościowych opisanych w art. 156 § 1 k.p.a., a w szczególności nie stanowią rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Postępowanie nieważnościowe zorientowane jest zasadniczo na wady materialnoprawne, które tkwią w samym akcie organu, a nie w postępowaniu ją poprzedzającym.( Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2025 r. III OSK 6154/21). Wymóg ścisłego rozumienia przesłanek nieważności, określonych w art. 156 § 1 k.p.a. oznacza w konsekwencji, że niedopuszczalna jest wykładnia przesłanki rażącego naruszenia prawa w kontekście dodatkowych okoliczności nie przewidzianych wprost w ustawie, jak np. skutków społeczno-gospodarczych wywołanych przez decyzję, czy też błędu, winy, należytej staranności, dobrej wiary etc. Uwzględnienie tego rodzaju okoliczności w procesie wykładni danego pojęcia stanowiłoby bowiem przejaw bezpodstawnego wykreowania przesłanki pozaustawowej, ograniczającej możliwość stosowania art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a (Wyrok NSA z 16.12.2024 r., I OSK 2016/21, LEX nr 3816283.)
Reasumując nieprawidłowo zatem sąd pierwszej instancji uznał stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach za zasadne, a zarzuty naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art.133 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 735 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 157 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 5 oraz § 4 u.p.e.a. w zw. z art.60 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 56 § 1 pkt 1 i 4 oraz § 3 u.p.e.a. okazały się uzasadnione. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wobec zasadności wskazanych zarzutów rozpoznanie pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej byłoby przedwczesne
3.10. Uwzględniając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest zasadna i w tym stanie rzeczy uchylił zaskarżony wyrok w całości i uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Jednocześnie na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzono o kosztach postępowania.
Bogusław Woźniak Jacek Pruszyński Anna Dalkowska