III FSK 156/24

III FSK 156/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-05-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Olesińska
Paweł Borszowski /przewodniczący sprawozdawca/
Sławomir Presnarowicz
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Łd 379/23 - Wyrok WSA w Łodzi z 2023-08-22
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 27i, art. 27j
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2651
art. 59 § 1 pkt 9
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, Protokolant Cezary Bajorek, po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. K. (dawniej: P. H.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 sierpnia 2023 r. sygn. akt I SA/Łd 379/23 w sprawie ze skargi P. K. (dawniej: P. H.) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 24 lutego 2022 r. nr 1001-IEW-3.711.58.2022.13.U26.JZ w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 22 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 379/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę P. K. (dalej: "Skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej: "Organ") z 24 lutego 2022 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.
Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
Postanowieniem z dnia 24 lutego 2023 r. Organ utrzymał w mocy wydane wobec Skarżącej postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. (dalej: "organ I instancji") z dnia 28 lipca 2022 r. oddalające sprzeciw wniesiony w sprawie prowadzonej egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych.
Jak wynika z akt sprawy, organ I instancji wnioskiem z 8 października 2018 r. wystąpił do Sądu Rejonowego w Z. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych o wpis hipoteki przymusowej do księgi wieczystej, prowadzonej dla nieruchomości położonej w Z., stanowiącej w 1/2 części własność B. H. Wpisu dokonano na podstawie tytułów wykonawczych, obejmujących zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług obciążające właścicielkę udziału – B. H.
W dniu 5 lipca 2019 r. aktem notarialnym repertorium [...] nr [...], Skarżąca zawarła umowę darowizny, na mocy której B. H. darowała jej swoją część opisanej wyżej nieruchomości. W pozostałej części Skarżąca jest właścicielem nieruchomości od lipca 2000 r. Tym samym stała się dłużnikiem rzeczowym z tytułu wspomnianej hipoteki przymusowej.
Utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji Organ w postanowieniu z dnia 24 lutego 2023 r. wskazał na ograniczenia wynikające ze specyfiki sprzeciwu z art. 27j ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479, dalej: "u.p.e.a."). W jego ocenie, podstawą wniesienia sprzeciwu może być jedynie ograniczenie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności rzeczą lub prawem majątkowym. Natomiast żadna z powołanych przez Skarżącą okoliczności - nie świadczy o ograniczeniu, wyłączeniu lub ustaniu odpowiedzialności rzeczą lub prawem majątkowym. Nie doszło bowiem w niniejszej sprawie do wystąpienia takich zdarzeń jak np. częściowa lub zupełna spłata należności przez zobowiązaną (dłużnika osobistego odpowiadającego całym swoim majątkiem), czy wykreślenie hipoteki. W niniejszej sprawie pani B. H. nie spełniła należnego świadczenia, a dotychczasowa egzekucja administracyjna okazała się bezskuteczna.
Sąd I instancji wskazał, iż przedmiotem skargi, a zatem przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej Skarżąca uczyniła postanowienie wydane w ramach postępowania zainicjowanego przez Skarżącą pismem z dnia 11 maja 2022 r. stanowiącym sprzeciw wniesiony w oparciu o art. 27j u.p.e.a. Podmiotem legitymowanym do wniesienia sprzeciwu jest tylko podmiot – inny niż zobowiązany – będący aktualnie, na dzień wniesienia sprzeciwu, właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego obciążonych zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową, do których skierowana została egzekucja należności zobowiązanego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż sprzeciw stanowi środek ochrony aktualnego właściciela rzeczy lub posiadacza prawa majątkowego przed prowadzeniem egzekucji administracyjnej z prawa własności lub innego prawa majątkowego. Jest wnoszony do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego i może być wniesiony tylko jeden raz w toku postępowania egzekucyjnego (art. 27f § 3 u.p.e.a.). Sprzeciw może być wniesiony nie tylko w początkowej fazie egzekucji, ale również w toku całego postępowania egzekucyjnego. Musi określać istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (art. 27f § 1 u.p.e.a.), zaś jego podstawą jest ograniczenie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności rzeczą lub prawem majątkowym (art. 27j u.p.e.a.).
W ocenie Sądu I instancji, skoro zarzuty zawarte w sprzeciwie koncentrowały się na zagadnieniu braku wymagalności zobowiązań B. H. z uwagi na ich przedawnienie, Organ zasadnie uznał, że okoliczności te nie podlegają badaniu w toku postępowania wszczętego sprzeciwem w trybie art. 27j u.p.e.a.
Skarżąca reprezentowana przez adwokata zaskarżyła powyższe rozstrzygnięcie w całości zarzucając orzeczeniu:
Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: naruszenie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., nr 137 ze zm., dalej: "p.u.s.a.") przez oddalenie skargi mimo, że skarga była zasadna wskutek nienależytego wykonania obowiązku kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a to wobec naruszenia art. 27i oraz art. 27j u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2651) w zw. z art. 7, art, 8 § 1, art. 77 § 1 art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) poprzez:
a) wadliwe przyjęcie, że Skarżącej jako dłużnikowi rzeczowemu, będącej w dniu zajęcia udziału w nieruchomości właścicielką tego udziału, nie przysługiwało prawo do kwestionowania wymagalności zobowiązań podatkowych dłużniczki osobistej (zobowiązana) zabezpieczonych hipoteką przymusową - podczas gdy z treści regulacji ustawowej (art. 27i § 3 u.p.e.a.) wynika wprost, że podmiot będący w dniu zajęcia właścicielem rzeczy uczestniczy - na prawach zobowiązanego - w egzekucji z rzeczy obciążonej hipoteką przymusową co oznacza, że przysługują mu wszystkie zarzuty jakie służą zobowiązanemu w tym zarzut przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką przymusową, a co skutkowało pozbawieniem Skarżącej jej praw do realnej i skutecznej ochrony jej własności przed arbitralnym działaniem organów państwa.
b) wadliwe przyjęcie, że ustalenie podstawy prawnej sprzeciwu dłużnika rzeczowego w postaci ustania odpowiedzialności rzeczą - wobec wygaśnięcia hipoteki przymusowej jako następstwa wygaśnięcia roszczeń zabezpieczonych tą hipoteką wskutek ich przedawnienia - nie jest możliwe w postępowaniu wszczętym wskutek wniesienia przez dłużnika rzeczowego sprzeciwu - podczas gdy ustawodawca nie ograniczył zarzutów dłużnika rzeczowego zmierzających do wykazania w postępowaniu ze sprzeciwu ustania jego odpowiedzialności rzeczą wskutek wygaśnięcia hipoteki przymusowej będącego następstwem wygaśnięcia zobowiązań zabezpieczonych tą hipoteką.
c) niewyjaśnienie okoliczności (stanu faktycznego) przedawnienia zobowiązań podatkowych podmiotu zobowiązanego objętych hipoteką przymusową obciążającą udział w nieruchomości zobowiązanej rzeczowo i oddalenie wniosków dowodowych zobowiązanej rzeczowo w tym zakresie - podczas gdy wygaśnięcie zobowiązań podatkowych wskutek przedawnienia a zabezpieczonych hipoteką przymusową ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia przesłanki ustania odpowiedzialności rzeczą, Skarżącej jako podmiotu będącego w dniu zajęcia właścicielem rzeczy, a które to zaniechanie pozbawiło Skarżącą realnej i skutecznej ochrony jej własności przed arbitralnym działaniem organów państwa oraz stanowiło rażące naruszenie zasady prawdy, zasady swobodnej oceny materiału dowodowego i zasady zaufania do władzy publicznej wyrażonych w art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.
W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie, uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz Skarżącej według norm prawem przepisanych.
W zakreślonym ustawowo terminie Organ nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Na rozprawie pełnomocnik Organu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlegała oddaleniu.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutu naruszenia wskazanych przepisów p.p.s.a. i p.u.s.a., gdyż nie doszło do naruszenia art. 27i oraz art. 27j w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej i przywołanymi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji nie można zatem uznać, że wadliwe było przyjęcie, iż Skarżącej jako dłużnikowi rzeczowemu będącej w dniu zajęcia właścicielką tego udziału nie przysługiwało prawo do kwestionowania wymagalności zobowiązań podatkowych dłużniczki osobistej (zobowiązanej) zabezpieczonych hipoteką przymusową.
Powyższe wynika wprost z przepisu art. 27j u.p.e.a., gdzie w zdaniu pierwszym wskazano, iż podmiotowi będącemu w dniu zajęcia właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego, o których mowa w art. 27i § 1, przysługuje prawo sprzeciwu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, iż "W postępowaniu zainicjowanym wniesieniem sprzeciwu aktualnemu właścicielowi przysługują środki ochrony dotyczące tylko środka egzekucyjnego zastosowanego do rzeczy obciążonej, natomiast - jak wskazano - nie mogą one dotyczyć prowadzenia egzekucji z majątku zobowiązanego. W tym zakresie środki ochrony przysługują jedynie zobowiązanemu." (zob. wyrok NSA z 25.09.2024 r., sygn. akt III FSK 545/24).
Mając na uwadze powyższe, należy uznać, iż podmiotem uprawnionym do wniesienia sprzeciwu jest tylko podmiot, inny niż zobowiązany, będący na dzień wniesienia sprzeciwu, właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego obciążanych zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową, do których skierowana została egzekucja należności zobowiązanego.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni więc podziela stanowisko Sądu I instancji, który w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazał, iż skoro zarzuty zawarte w sprzeciwie koncentrowały się na zagadnieniu braku wymagalności zobowiązań B. H. z uwagi na ich przedawnienie, organ zasadnie uznał, że okoliczności te nie podlegają badaniu w toku postępowania wszczętego sprzeciwem w trybie art. 27j u.p.e.a. W postępowaniu zainicjowanym wniesieniem sprzeciwu aktualnemu właścicielowi przysługują środki ochrony dotyczące tylko środka egzekucyjnego zastosowanego do rzeczy obciążonej, natomiast - jak wskazano - nie mogą one dotyczyć prowadzenia egzekucji z majątku zobowiązanego. W tym zakresie środki ochrony przysługują jedynie zobowiązanemu. W niniejszej sprawie zatem Skarżącej nie przysługiwało prawo do kwestionowania wymagalności zobowiązań B. H., ponieważ nabywca nie może uczestniczyć w egzekucji z majątku zobowiązanego, a jego udział w postępowaniu ogranicza się tylko do danej rzeczy lub prawa, które nabył.
Trzeba zatem również wskazać na zdanie drugie art. 27j u.p.e.a. które określa, co jest podstawą sprzeciwu, a jest nią ograniczenie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności rzeczą lub prawem majątkowym, co przywołał także zasadnie Sąd I instancji.
Przytoczyć również należy, w ślad za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, iż w uzasadnieniu projektu ustawy z 11 września 2019 r. (druk sejmowy VIII kadencji nr 3753), podkreślono, że aby rozpatrzenie sprzeciwu było możliwe, powinien on określać istotę i zakres żądania, wyłączenia, ustania lub ograniczenia odpowiedzialności z przedmiotu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego, a także wskazywać dowody go uzasadniające. Ponieważ dłużnik rzeczowy nie ponosi odpowiedzialności za należność pieniężną w tym samym stopniu co zobowiązany, brak jest uzasadnienia, aby jego sprzeciw mógł dotyczyć również prowadzenia egzekucji z majątku zobowiązanego. W tym zakresie środki ochrony przysługują jedynie zobowiązanemu.
W konsekwencji powyższych rozważań pozostałe argumenty podniesione w skardze kasacyjnej należy uznać za bezzasadne.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a., art. 205 § 2 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a.
Agnieszka Olesińska Paweł Borszowski (spr.) Sławomir Presnarowicz