III FSK 154/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną organu egzekucyjnego, potwierdzając, że zajęcie przyszłej wierzytelności wymaga istnienia stosunku prawnego w momencie zajęcia, a nie tylko prawdopodobieństwa przyszłych transakcji.
Sprawa dotyczyła skuteczności zajęcia przyszłej wierzytelności z tytułu licencji na program komputerowy. Organ egzekucyjny zajął wierzytelności, które miały powstać na podstawie cyklicznie wystawianych faktur i odrębnych umów. WSA uchylił postanowienie organu, uznając, że każde wystawienie faktury i umowy stanowiło zawarcie nowego stosunku prawnego, a zatem w momencie zajęcia nie istniała wierzytelność. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, podzielając stanowisko WSA, że dla skuteczności zajęcia przyszłej wierzytelności kluczowe jest istnienie stosunku prawnego w dacie zajęcia, a nie tylko prawdopodobieństwo przyszłych transakcji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności. Spór dotyczył skuteczności zajęcia przyszłych wierzytelności z tytułu licencji na używanie programu komputerowego, które miały powstać na podstawie cyklicznie wystawianych faktur i odrębnych umów. Organ egzekucyjny argumentował, że powtarzalność transakcji i istnienie powiązań kapitałowych między stronami świadczy o istnieniu stosunku prawnego uzasadniającego zajęcie. WSA uznał jednak, że każde wystawienie faktury i umowy stanowiło zawarcie nowego stosunku prawnego, co oznaczało, że w momencie zajęcia nie istniała wierzytelność. NSA, oddalając skargę kasacyjną, potwierdził, że dla skuteczności zajęcia przyszłej wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, kluczowe jest istnienie stosunku prawnego w dacie dokonania zajęcia, z którego wierzytelność ta ma wynikać. Samo prawdopodobieństwo przyszłych transakcji, nawet w przypadku powtarzalności umów, nie jest wystarczające. Sąd podkreślił, że zajęcie dotyczy wierzytelności, które powstaną w przyszłości z istniejącego już stosunku prawnego, a nie wierzytelności hipotetycznych.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, zajęcie przyszłej wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług jest skuteczne tylko wtedy, gdy w dacie zajęcia istniał już stosunek prawny, z którego wierzytelność ta ma wynikać. Samo prawdopodobieństwo przyszłych transakcji, nawet w przypadku powtarzalności umów, nie jest wystarczające.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że art. 89 § 2 u.p.e.a. pozwala na zajęcie wierzytelności przyszłych, ale warunkiem jest istnienie stosunku prawnego w momencie zajęcia. W przypadku cyklicznie zawieranych umów i wystawianych faktur, jeśli każda umowa jest zawierana na nowo, nie można mówić o istnieniu wierzytelności w dniu zajęcia.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (14)
Główne
u.p.e.a. art. 89 § 2
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Warunkiem jest jednak istnienie w chwili zajęcia chociaż jednej wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług lub istnienie stosunku prawnego, z którego wierzytelność ta ma wynikać.
u.p.e.a. art. 71a § 9
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Organ egzekucyjny wydaje postanowienie określające wysokość nieprzekazanej kwoty, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzi, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności.
Pomocnicze
u.p.e.a. art. 89 § 1
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 138 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 144
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
W momencie zajęcia przyszłej wierzytelności musi istnieć stosunek prawny, z którego wierzytelność ma wynikać. Samo prawdopodobieństwo przyszłych transakcji nie jest wystarczające.
Odrzucone argumenty
Organ egzekucyjny argumentował, że powtarzalność transakcji i istnienie powiązań kapitałowych między stronami świadczy o istnieniu stosunku prawnego uzasadniającego zajęcie przyszłych wierzytelności. Organ egzekucyjny zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania, kwestionując ocenę WSA co do braku podstaw do zajęcia wierzytelności.
Godne uwagi sformułowania
dla skuteczności zajęcia przyszłych wierzytelności konieczne jest istnienie pomiędzy stronami stosunku prawnego, z którego wynikałoby, że w przyszłości te wierzytelności powstaną nie można prewencyjnie kierować zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną.
Skład orzekający
Bogusław Dauter
przewodniczący
Dominik Gajewski
członek
Krzysztof Przasnyski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie warunków skuteczności zajęcia przyszłych wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zwłaszcza w kontekście umów cyklicznych i powiązań między stronami."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zajęcia wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Interpretacja może być różna w zależności od konkretnych okoliczności faktycznych i rodzaju stosunku prawnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu postępowania egzekucyjnego, jakim jest zajęcie przyszłych wierzytelności, co ma istotne znaczenie praktyczne dla wierzycieli i dłużników. Wyjaśnia kluczowe warunki skuteczności takiego zajęcia.
“Czy można zająć pieniądze, których jeszcze nie ma? NSA wyjaśnia kluczowe warunki zajęcia przyszłej wierzytelności.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII FSK 154/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-08-21 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-02-06 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Bogusław Dauter /przewodniczący/ Dominik Gajewski Krzysztof Przasnyski /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych Hasła tematyczne Egzekucyjne postępowanie Sygn. powiązane III SA/Wa 1167/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-10-18 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 2505 art. 71a § 9, art. 89 § 2 Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 października 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 1167/23 w sprawie ze skargi Q. sp. z o.o. z siedzibą w L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 16 lutego 2023 r. nr 1401-IEE1.711.1.315.2022.3.MO w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 października 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 1167/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi Q. sp. z o.o. z siedzibą w L. (dalej jako: "Skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 16 lutego 2023 r. w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności od dłużnika, uchylił zaskarżone postanowienie. Jako podstawę prawną powołano art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako "p.p.s.a"). Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Warszawie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie reprezentowany przez radcę prawnego zaskarżając ten wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: Naruszenie prawa materialnego, tj: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 71a § 9 w związku z art. 89 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505, dalej jako: "u.p.e.a.") poprzez ich niewłaściwe zastosowanie z uwagi na nieuzasadnione uznanie, że w dacie dokonania zajęcia, pomiędzy stronami nie istniał stosunek prawny, który uprawniałby do zastosowania dyspozycji ww. przepisów, - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 71a § 9 u.p.e.a. w związku z art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie z uwagi na nieuzasadnione uznanie, że organ podatkowy nie ustalił prawidłowo czy w dacie dokonania zajęcia istniała podlegająca zajęciu wierzytelność przyszła. naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako: :k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 71a § 9 u.p.e.a. w zw. z art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez nieuprawnione stwierdzenie, że organ podatkowy naruszył przepisy postępowania i nie dokonał prawidłowej oceny przesłanek uzasadniających dokonanie zajęcia wierzytelności, - naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 8 § 1 ,art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a w związku z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 71 a § 9 u.p.e.a. w związku z art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez niezasadne przyjęcie, iż organ podatkowy nie wykazał wystarczająco przekonywująco na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, iż w sprawie zaistniały przesłanki do wydania postanowienia, w którym organ egzekucyjny określa wysokość nieprzekazanej kwoty zaległości w sytuacji, gdy istniały podstawy do zajęcia wierzytelności, a warunek skutecznego zajęcia wierzytelności w postaci istnienia stosunku prawnego został wykazany, - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. poprzez niezasadne przyjęcie, iż organ zażaleniowy naruszył przepisy postępowania utrzymując w mocy postanowienie, które zdaniem Sądu zostało wydane z naruszeniem prawa przez organ I instancji. Mając na uwadze powyższe, wniesiono o uchylenie wyroku w całości i oddalenie skargi strony, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżąca nie skorzystała z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Zarządzeniem Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. To oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami przewidzianymi w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., a tym samym zarzutami i wnioskami sformułowanymi w skardze kasacyjnej. Zasadniczy problem prawny występujący w sprawie dotyczy prawidłowości określenia przez organ egzekucyjny wysokości nieprzekazanych kwot zajętych wierzytelności. W pierwszej kolejności organ zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 71 a § 9 w związku z art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie z uwagi na nieuzasadnione uznanie, że w dacie dokonania zajęcia, pomiędzy stronami nie istniał stosunek prawny, który uprawniałby do zastosowania dyspozycji ww. przepisów oraz nieuzasadnione uznanie, że organ podatkowy nie ustalił prawidłowo czy w dacie dokonania zajęcia istniała podlegająca zajęciu wierzytelność przyszła. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie przytaczając stanowisko Sądu I instancji, że dla skuteczności zajęcia przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług konieczne jest istnienie pomiędzy stronami stosunku prawnego, z którego wynikałoby, że w przyszłości te wierzytelności powstaną, nie zgodził się z konstatacją Sądu, z której wynika, że stosunek prawny powstający w związku z zawieraniem ww. umów był każdorazowo zawiązywany od nowa. Organ wskazał, że w szczególności jest to wniosek nieuprawniony w przypadku podmiotów powiązanych kapitałowo (jednym z głównych udziałowców w obu spółkach jest R. Sp. z o.o.). Przemawia za tym ponadto wspomniana wyżej regularność powyższych transakcji oraz podobieństwo pomiędzy dokumentującymi je umowami. Tym samym w ocenie organu podatkowego nie ulega wątpliwości, że ww. umowy nie były efektem poszukiwania przez nabywcę najbardziej opłacalnych ofert na rynku - jak to ma zwykle miejsce w przypadku transakcji zawieranych jednostkowo - ale wynikały z wzajemnych ustaleń, bądź porozumień zawieranych ustnie pomiędzy osobami reprezentującymi Spółki, które należało uznać za wiążący Strony stosunek prawny, co daje podstawę do zastosowania dyspozycji art. 71a § 9 u.p.e.a w związku z art. 89 § 2 u.p.e.a. W uzasadnieniu postanowienia przedstawiono ustalenia, z których wynikało, że w relacjach pomiędzy Spółkami istniała łatwo zauważalna powtarzalność podobnych transakcji w dłuższym okresie czasu, co jednoznacznie wskazuje na realizację wcześniej zaplanowanych dostaw. Zdaniem organu, mając powyższe na uwadze należało przyjąć, że organy podatkowe w przedmiotowej sprawie działy zgodnie z przepisami prawa materialnego, a przede wszystkim z przepisami postępowania. Stan faktyczny w sprawie został ustalony w sposób wystarczający, a organy podatkowe prawidłowo oceniły zgromadzony materiał dowodowy, nie przekraczając granicy swobodnej oceny dowodów. W konsekwencji, przepisy art. 71a § 9 u.p.e.a w związku z art. 89 § 2 u.p.e.a wbrew ocenie Sądu pierwszej instancji powinny znaleźć zastosowanie w przedmiotowej sprawie. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Z kolei z art. 89 § 2 u.p.e.a. wynika wyjątek polegający na tym, że w określonych warunkach możliwe jest także zajęcie wierzytelności przyszłej. Stosownie do tego przepisu zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Natomiast tryb przeprowadzenia kontroli prawidłowości realizacji zastosowania środka egzekucyjnego u dłużników zajętej wierzytelności określa art. 71a u.p.e.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2. Według art. 71a § 9 u.p.e.a., jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. W konsekwencji wydania wskazanego postanowienia, stosownie do art. 71b u.p.e.a., jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności. W art. 71a § 9 u.p.e.a. określono dwie przesłanki uprawniające organ egzekucyjny do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia, które jest podstawą do wystawienia przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności tytułu wykonawczego, tj. przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności oraz stwierdzenie w wyniku kontroli, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności. Postanowienie wydawane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi zatem konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Okoliczność, że zajęta wierzytelność została uznana i jest wymagalna może wynikać wprost z pisemnego oświadczenia uprawnionego do reprezentacji przedstawiciela dłużnika zajętej wierzytelności albo zostać ustalona w toku kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, do której przeprowadzenia u dłużników zajętej wierzytelności organy egzekucyjne uprawnione są na podstawie art. 71a § 1 u.p.e.a. W orzecznictwie wskazuje się, że użyty w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Podstawą do uchylenia się przez dłużnika zajętej wierzytelności, mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela, np. zarzut przedawnienia, potrącenia, wcześniejsze zajęcie wierzytelności przez inny organ egzekucyjny (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2007 r., I FSK 984/06 oraz z dnia 8 kwietnia 2021 r., III FSK 2980/21). Naczelny Sąd Administracyjny podziela te poglądy. Aby doszło do zajęcia wierzytelności przyszłej, już w chwili dokonywania zajęcia musi istnieć stosunek zobowiązaniowy, na mocy którego jedna ze stron zobowiązuje się do wykonania jakiejś czynności (dostawy, roboty czy usługi), a druga ma z tego tytułu dokonać zapłaty. Pomiędzy stronami musi już istnieć stosunek prawny, z którego następnie będzie wynikać wierzytelność - będzie to na moment dokonywania zajęcia wciąż jeszcze wierzytelność przyszła, jednak o tym, że ona powstanie, nie mogą świadczyć wyłącznie przypuszczenia niepoparte istniejącym już stosunkiem prawnym. Organ dokonujący zajęcia nie może wyjść jedynie z założenia, że skoro zobowiązany, w stosunku do którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, zawierał w przeszłości umowy, na mocy których dochodziło do dostaw towarów, wykonania robót czy świadczenia usług z określonym podmiotem, to istnieje prawdopodobieństwo, że będzie je zawierał w przyszłości i idąc tym tropem zająć wierzytelności jeszcze nie istniejące. Nie ma znaczenia, że istnieje prawdopodobieństwo, że podmiot ten zakupi towary, roboty czy usługi u zobowiązanego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2024 r., sygn. akt III FSK 3448/21). Zajęcie przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług jest konsekwencją zajęcia istniejącej już wierzytelności. Oznacza to, że zostaną zajęte wszystkie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług przysługujące zobowiązanemu od dłużnika zajętej wierzytelności, niezależnie od tego, czy w chwili doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności istniał stosunek prawny, z którego wynikałyby owe wierzytelności. Warunkiem powstania tego skutku jest jednak istnienie w chwili zajęcia chociaż jednej wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług. Mówiąc inaczej, nie można prewencyjnie kierować zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług. Jeżeli zatem skierowano zawiadomienie o zajęciu do podmiotu, wobec którego zobowiązanemu nie przysługuje w danym momencie wierzytelność z tytułu dostaw, robót i usług, to ewentualne przyszłe wierzytelności z tego tytułu nie będą mogły być zajęte na podstawie takiego zawiadomienia. Będzie wówczas – po powstaniu wierzytelności – konieczne ponowne zawiadomienie dłużnika zajętej wierzytelności o zajęciu tej wierzytelności (por. Piotr Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji, wydanie VIII, 2018 r. pub. Lex, komentarz do art. 89 u.p.e.a.). Jeszcze raz należy wskazać, że zgodnie z art. 89 § 2 u.p.e.a zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Jednak jest to zdanie drugie tego przepisu. W pierwszym zdaniu mowa, że zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Skoro w regulacji tej mowa o dłużniku zajętej wierzytelności, to znaczy, że w chwili zajęcia dłużnik już jest, czyli musi istnieć jakaś konkretna umowa, na podstawie której w przyszłości mają powstać wierzytelności, które mogłyby być przekazywane do organu egzekucyjnego, na przykład umowa, w której zobowiązany (w stosunku do którego prowadzona jest egzekucja) zobowiązał się w przyszłości do dostaw towarów, czy usług na rzecz tego dłużnika. W realiach niniejszej sprawy organ w zaskarżonym do Sądu I instancji postanowieniu wyjaśnił, że w przypadku faktur wystawionych już po dacie odbioru pierwszego z dokonanych w sprawie zajęć egzekucyjnych, dotyczących licencji na używanie programu komputerowego, obowiązkiem Skarżącej, jako dłużnika zajętej wierzytelności, było przekazywanie objętych nimi kwot na konto organu egzekucyjnego. Powyższe miało, w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, wynikać z faktu, iż były to faktury dotyczące dostaw, które mieszczą się w rozumieniu przywołanego wyżej art. 89 § 2 u.p.e.a. Przedmiotowe faktury były bowiem wystawiane cyklicznie począwszy co najmniej od 31 października 2019 r. Do każdej z przedmiotowych faktur sporządzono odrębne umowy o analogicznej treści, co świadczy o ciągłości dokonywanych w tym zakresie dostaw. Wobec powyższego porozumienia o kompensacie, w zakresie w jakim dotyczą przedmiotowych faktur nie mogły wywołać skutku, w postaci zwolnienia dłużnika zajętej wierzytelności od obowiązku realizacji zajęć egzekucyjnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na aprobatę zasługuje stanowisko Sądu I instancji który trafnie dostrzegł, że wystawianie umów, odrębnych do każdej faktury wskazuje, co do zasady, że stosunek prawny pomiędzy stronami był za każdym razem na nowo zawiązywany i nie można w takiej sytuacji mówić o istnieniu jakiejkolwiek wierzytelności w dniu dokonania zajęcia zwłaszcza, że umowy w swej treści nie były analogiczne, bowiem przedmiotem licencji były programy komputerowe o innych nazwach. W orzecznictwie podkreśla się bowiem, że gdy stała współpraca polega na powtarzalności zawierania umów sprzedaży, nie zaś na tym, że istniał trwały węzeł obligacyjny między stronami, to taka sytuacja faktyczna nie wyczerpuje przesłanki skuteczności zajęcia wierzytelności przyszłej, o której mowa w art. 89 § 2 u.p.e.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2024 r., sygn. akt III FSK 3448/21). W konsekwencji zarzuty skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego wymienionych w punkcie I petitum skargi kasacyjnej okazały się bezzasadne. W ten sam sposób należało ocenić zarzuty naruszenia przepisów postępowania wymienionych w punkcie II petitum skargi kasacyjnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, bez wpływu na wynik sprawy pozostają bowiem zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a oraz art. 71a § 9 u.p.e.a w zw. z art. 89 § 2 u.p.e.a poprzez nieuprawnione stwierdzenie, że organ podatkowy naruszył przepisy postępowania i nie dokonał prawidłowej oceny przesłanek uzasadniających dokonanie zajęcia wierzytelności oraz niezasadne przyjęcie, iż organ podatkowy nie wykazał wystarczająco przekonywująco na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, iż w sprawie zaistniały przesłanki do wydania postanowienia, w którym organ egzekucyjny określa wysokość nieprzekazanej kwoty zaległości w sytuacji, gdy istniały podstawy do zajęcia wierzytelności, a warunek skutecznego zajęcia wierzytelności w postaci istnienia stosunku prawnego został wykazany. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a."). Przepis art. 18 u.p.e.a. pozwala traktować jako pewną ciągłość postępowania z k.p.a. i postępowanie wykonawcze unormowane w u.p.e.a. Dlatego w przypadku, gdy jakaś kwestia nie jest uregulowana w u.p.e.a., przepis ten pozwala na odpowiednie zastosowanie przepisów k.p.a. Zatem w postępowaniu egzekucyjnym stosuje się odpowiednio większość zasad ogólnych przewidzianych w k.p.a., przy czym zróżnicowany jest zakres adaptacji tych zasad w postępowaniu egzekucyjnym. Najszersze zastosowanie mają zasady: prawdy obiektywnej (art. 7) i zaufania (art. 8). Stosownie do art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania, jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie jakie dowody są konieczne do wyjaśnienia stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji. Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., która winna uwzględniać wymogi logicznego rozumowania i zasady doświadczenia życiowego. Obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę – w ramach motywowania podjętej decyzji - jest ustosunkowanie się do wszystkich twierdzeń wniosku dotyczących istotnych okoliczności faktycznych czy prawnych, a także zarzutów podnoszonych przez strony w trakcie toczącego się postępowania, odzwierciedlenie tego winno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji. WSA w Warszawie właściwie ocenił, że organy nie podjęły działań zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy i nie ustaliły, czy w dacie dokonania zajęcia istniała wierzytelność podlegająca zajęciu. Niezasadnie zarzucono również naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. Autor skargi kasacyjnej zarzuca, że sąd I instancji niezasadnie przyjął, iż organ zażaleniowy naruszył przepisy postępowania utrzymując w mocy postanowienie, które zdaniem Sądu zostało wydane z naruszeniem prawa przez organ I instancji. Artykuł 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. nie określa wprawdzie przesłanek do podjęcia przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia utrzymującego w mocy akt organu I instancji, niemniej jednak należy zauważyć, że utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji jest możliwe jedynie wówczas, gdy nie narusza ono przepisów materialnych i procesowych. Z tych względów skarga kasacyjna, jako niemająca usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. s. Dominik Gajewski s. Bogusław Dauter s. Krzysztof Przasnyski (spr.)
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI