III FSK 1455/24

III FSK 1455/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Olesińska
Sławomir Presnarowicz
Wojciech Stachurski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wr 77/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2024-07-16
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 59 § 1 pkt 1, art. 6, art. 18, art. 27
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, Protokolant Luiza Wyszomierska, po rozpoznaniu w dniu 28 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Wr 77/24 w sprawie ze skargi J. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 23 listopada 2023 r., nr 0201-IEE1.7192.141.2023.2 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J. D. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrok sądu pierwszej instancji.
Wyrokiem z 16 lipca 2024 r., I SA/Wr 77/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę J. D. (dalej: ,,Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 23 listopada 2023 r., nr 0201-IEE1.7192.141.2023.2, w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Z uzasadnienia wyroku wynika, że zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Fabryczna z 25 września 2023 r., nr 0224-SEE-2.7113.69.84.2023, odmawiające umorzenia prowadzonego wobec Skarżącego postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułów wykonawczych między innymi z 22 listopada 2022 r., w zakresie egzekucji dotyczącej zaległości w podatku od towarów i usług za grudzień 2013 r. Zdaniem organu odwoławczego, zgłoszony przez Skarżącego zarzut niedopuszczalności egzekucji nie potwierdził się, a przekazany do realizacji tytuł wykonawczy zawierał wszystkie niezbędne elementy wymienione w art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm., dalej: ,,u.p.e.a.").
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że w sprawie istotne znaczenie mają przesłanki wskazane w art. 59 § 1 pkt 1 i 3 u.p.e.a., tj. niedopuszczalność egzekucji administracyjnej oraz niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.
Odnosząc się do pierwszej z nich sąd stwierdził, że obowiązek nałożony na Skarżącego decyzją z 16 grudnia 2019 r. nie został wykonany. Decyzji tej postanowieniem z 3 listopada 2022 r. został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Zdaniem sądu, złożenie wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie należności nie jest przesłanką do odstąpienia od podjęcia przez wierzyciela działań wskazanych w art. 6 § 1 u.p.e.a. Również krótki okres między nadaniem rygoru natychmiastowej wykonalności a wystawieniem tytułu wykonawczego nie świadczy o tym, że nie została spełniona przesłanka "uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku", skoro po doręczeniu postanowienia o nadaniu rygoru zobowiązanie nie zostało wykonane.
Odnosząc się do zarzutów Skarżącego dotyczących tytułu wykonawczego sąd stwierdził, że jedynie brak któregokolwiek z obligatoryjnych elementów tytułu wykonawczego może prowadzić do uznania go za nieważny. Natomiast samo przekonanie zobowiązanego, że dane zawarte w tytule są nieprawidłowe lub niepełne nie stanowi podstawy do stwierdzenia, iż tytuł nie spełnia wymogów ustawowych. Zdaniem sądu, tytuł wykonawczy wystawiony w tej sprawie zawiera wszystkie niezbędne elementy, o których mowa w art. 27 u.p.e.a., w tym dokładne oznaczenie zobowiązanego, podstawy obowiązku, kwoty należności, daty wymagalności oraz podpis uprawnionego wystawcy. Sąd uznał za niezasadne twierdzenie Skarżącego, jakoby tytuł wykonawczy winien zawierać dane jego małżonki w części A bloku A2 formularza, bowiem egzekucja była skierowana wyłącznie do majątku osobistego Skarżącego, a nie do majątku wspólnego. Sąd nie podzielił także stanowiska Skarżącego co do błędnego wypełnienia tytułu wykonawczego w części D poz. 6. W rubryce tej wierzyciel zaznaczył, że egzekwowany obowiązek jest ściśle związany z osobą zobowiązanego. Sąd zauważył, że w omawianej części tytułu wykonawczego wystawca ma do dyspozycji dwie możliwości zaznaczenia właściwego pola – powyższe oraz wskazanie, że odpowiedzialność za należność pieniężną i odsetki obejmuje również majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka. Prawidłowość zaznaczenia przez wierzyciela wybranego pola nie ma znaczenia dla oceny, że tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 u.p.e.a.
Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
2. Skarga kasacyjna.
Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji złożył pełnomocnik Skarżącego. Na podstawie:
1) art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie skargi w sytuacji, gdy zaskarżone postanowienie oraz postanowienie pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem:
a) art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 6 u.p.e.a. oraz art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej: ,,k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez uznanie, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji administracyjnej było zasadne, pomimo niespełnienia przesłanki ogólnej dopuszczalności prowadzenia egzekucji, o której mowa w art. 6 § 1 u.p.e.a. i brak uchylania się od wykonania obowiązku przez Skarżącego, a w konsekwencji naruszenie zasady ogólnej pogłębiania zaufania do organów Państwa;
b) art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. w zw. z art. 27 § 1 u.p.e.a., poprzez uznanie, że tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 u.p.e.a., podczas gdy dalsze działania organu (tj. wystawienie kolejnego tytułu wykonawczego i dokonanie wpisu hipoteki przymusowej) jednoznacznie potwierdzają, że przedstawia on niewłaściwe informacje dotyczące możliwości skierowania egzekucji do majątku wspólnego strony i małżonka oraz ścisłego związania egzekwowanego obowiązku ze Skarżącym – a w efekcie nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa;
- art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia wyroku, w szczególności poprzez brak zawarcia przesłanek, które wpłynęły na rozstrzygnięcie oraz wskazanie informacji niezgodnych ze stanem faktycznym, co uniemożliwia kontrolę instancyjną orzeczenia i merytoryczną polemikę z argumentacją i odniesieniami do stanu faktycznego niniejszej sprawy;
2) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1, art. 17 ust. 1, art. 41 w związku z art. 51 ust. 1 Karty Praw Podstawowych, poprzez podjęcie działań egzekucyjnych w sytuacji, gdy Skarżący nie uchylał się od wykonania obowiązku i podejmował działania mające na celu zminimalizowanie uciążliwości związanych z egzekucyjnego, co wprost doprowadziło do naruszenia wynikającej z Karty Praw Podstawowych zasady poszanowania godności oraz prawa do dobrej administracji i bezpodstawnego wszczęcia egzekucji administracyjnej.
W oparciu o powyższe zarzuty, pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, w przypadku uznania, że istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona, uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, orzeczenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie wniósł oraz rozpoznanie skargi na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od strony skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.), nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a zarzuty kasacyjne są niezasadne.
Istota powstałego w tej sprawie sporu, odzwierciedlona treścią zarzutów kasacyjnych, sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do umorzenia prowadzonego wobec Skarżącego postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 59 § 1 pkt 1 i 3 u.p.e.a.
Pierwszą ze wskazanych podstaw umorzenia postępowania egzekucyjnego jest niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, w tym także ze względu na zobowiązanego (art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). W stanie prawnym obowiązującym przed 30 lipca 2020 r., niedopuszczalność egzekucji była przesłanką zarzutów egzekucyjnych z art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Na tle tej regulacji w orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają charakter formalny. Niedopuszczalność musi wynikać z przepisów prawa, wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji takiego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej, bądź prowadzenia egzekucji w stosunku do osoby posiadającej konkretne przymioty. Niedopuszczalność ta ma charakter generalny i bezwarunkowy, niezależny od konkretnego postępowania egzekucyjnego i aktualny zawsze, w każdym postępowaniu. Inaczej mówiąc, musi istnieć przeszkoda formalna do wszczęcia egzekucji administracyjnej (zob. wyroki NSA: z 1 grudnia 2022 r., III FSK 1241/21; z 8 listopada 2022 r., III FSK 1048/21; z 1 czerwca 2022 r., III FSK 1324/21; z 4 kwietnia 2023 r., III FSK 1805/21).
Stanowisko to pozostaje aktualne na gruncie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. W piśmiennictwie wskazuje się, że ustawodawca niedopuszczalność egzekucji administracyjnej rozumie jako wynikające z obowiązujących unormowań prawnych wszelkie procesowe przeszkody podmiotowe i przedmiotowe, uniemożliwiające wszczęcie i prowadzenie egzekucji administracyjnej. Jeśli chodzi o przeszkody podmiotowe, wynikają one z przepisów ustawowych, wykluczających prowadzenie egzekucji administracyjnej w stosunku do określonej kategorii podmiotów. Natomiast przeszkody przedmiotowe wynikają także z przepisów ustawowych i dotyczą sytuacji, gdy określone obowiązki nie mogą być wyegzekwowane w toku egzekucji administracyjnej, np. wtedy, gdy właściwa jest droga egzekucji sądowej, bądź też gdy nie jest dopuszczalna egzekucja administracyjna z określonych składników majątkowych. Przez pojęcie niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w znaczeniu użytym w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., należy rozumieć wyłącznie przeszkody procesowe, formalne, uniemożliwiające w sposób trwały prowadzenie egzekucji administracyjnej. Natomiast w tym pojęciu nie mieszczą się przeszkody materialnoprawne (A. Cudak, Zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, C.H.Beck, Warszawa 2022, s. 138-139).
W tej sprawie Skarżący dopatruje się niedopuszczalności egzekucji administracyjnej w związku z brakiem uchylania się od wykonania nałożonego na niego obowiązku, co miałoby stanowić przeszkodę, o której mowa w art. 6 u.p.e.a. Jednak jak słusznie zauważył sąd pierwszej instancji, zasadą wynikającą z art. 6 § 1 u.p.e.a. jest obligatoryjne prowadzenie egzekucji administracyjnej. Zgodnie z nią wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. W sytuacji niewykonania określonych obowiązków przez zobowiązanego wierzyciel nie może kierować się własnym uznaniem, czy wszczynać egzekucję, ale ciąży na nim taki obowiązek (zob. wyroki NSA: z 17 czerwca 2020 r., II FSK 629/20; z 18 lutego 2025 r., II OSK 1429/22; z 17 czerwca 2025 r., II OSK 214/23). Prawidłowo też sąd pierwszej instancji stwierdził, że organ przystępuje do czynności mających na celu przymusowe wykonanie obowiązku ciążącego na zobowiązanym w każdym przypadku, gdy obowiązek jest wymagalny, a zobowiązany powstrzymuje się od jego wykonania. Przy czym za spełnienie obowiązku należy uznać wykonanie go w całości, nie zaś wykonanie częściowe, czy też podjęcie starań w celu realizacji obowiązku w przyszłości. Nawet samo złożenie wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie zobowiązania nie stanowi obligatoryjnej przesłanki odstąpienia od podjęcia przez wierzyciela działań, o których mowa w art. 6 § 1 u.p.e.a., jak i nie wpływa na dopuszczalność wszczętego wcześniej postępowania egzekucyjnego. Dopiero wydanie pozytywnej decyzji w przedmiocie przyznania ulgi w spłacie zobowiązania objętego egzekucją administracyjną może rzutować na ocenę dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz jego kontynuowania (zob. np. wyroki NSA: z 30 marca 2022 r., III FSK 440/21; z 5 lutego 2025 r., III FSK 481/24).
Z tego względu nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja skargi kasacyjnej, że Skarżący po otrzymaniu decyzji wymiarowej oraz postanowienia o nadaniu tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, podjął starania o spotkanie się z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w celu omówienia sytuacji oraz planowanych działań. W tej sprawie nie budzi wątpliwości, że obowiązek nałożony na Skarżącego decyzją z 16 grudnia 2019 r. nie został wykonany po nadaniu tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności postanowieniem z 3 listopada 2022 r., doręczonym stronie 18 listopada 2022 r. W sytuacji, gdy decyzja, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, nie jest przez stronę wykonywana w pierwszym możliwym terminie, nie można organowi czynić zarzutu bezzasadnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W tej sprawie organ miał podstawy do wszczęcia i prowadzenia tego postępowania.
Z tych względów niezasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 6 u.p.e.a. oraz art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.
Niezasadne są również zarzuty dotyczące naruszenia art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. w zw. z art. 27 § 1 u.p.e.a. Sąd pierwszej instancji słusznie stwierdził, że art. 27 u.p.e.a. reguluje wymogi formalne tytułu wykonawczego. Dopiero w sytuacji, gdy dany tytuł wykonawczy nie zawiera informacji, o których mowa w art. 27 u.p.e.a., można mówić o wystąpieniu przesłanki z art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. Nie chodzi więc o przypadek gdy, dane ujawnione w tytule wykonawczym, w ocenie zobowiązanego, nie są prawidłowe, lecz o sytuację, gdy tytuł wykonawczy nie zawiera któregoś z elementów opisanych w art. 27 u.p.e.a. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, tytuł wykonawczy, który w tej sprawie stanowił podstawę prowadzenia egzekucji, zawiera niezbędne elementy, o których mowa w art. 27 § 1 u.p.e.a., w szczególności zawiera dane dotyczące zobowiązanego oraz dane dotyczące dochodzonej należności pieniężnej (k. 1 akt administracyjnych). Czym innym jest natomiast to, czy podejmowane przez organ czynności egzekucyjne znajdują oparcie w tytule wykonawczym, w szczególności, czy egzekucja skierowana jest do właściwego majątku. Dlatego słusznie sąd pierwszej instancji stwierdził, że ocena prawidłowości wystawienia przez wierzyciela kolejnego tytułu wykonawczego i dokonania zabezpieczenia poprzez wpis hipoteki przymusowej na majątku objętym ustrojem wspólności majątkowej Skarżącego i jego małżonki pozostaje poza granicami niniejszej sprawy, której zakres wyznacza wniosek Skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.
Za niezasadne należy również uznać zarzuty dotyczące naruszenia art. 1, art. 17 ust. 1, art. 41 w związku z art. 51 ust. 1 Karty Praw Podstawowych. Słusznie sąd pierwszej instancji ocenił, że w tej sprawie nie zostało naruszone prawo Skarżącego do poszanowania jego godności, prawo własności, jak też prawo do dobrej administracji. Jak stwierdził sąd, norma chroniąca godność człowieka (art. 1) może być naruszona, gdy witalne niemajątkowe interesy konstytuujące człowieczeństwo są naruszane działaniem lub zaniechaniem ludzkim, w tym działaniami władzy publicznej. Trudno uznać, że brak wysłuchania Skarżącego przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego narusza interesy kształtujące jego człowieczeństwo. Wydane w tej sprawie postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie narusza też prawa własności (art. 17 ust. 1), bowiem samo w sobie w to prawo nie ingeruje. Organy działając na podstawie i w granicach prawa nie naruszyły też prawa do dobrej administracji (art. 41).
Całkowicie niezasadny jest także zarzut dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten nakłada na sąd pierwszej instancji obowiązek sporządzenia uzasadnienia wyroku zawierającego zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie te elementy, w tym wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się sąd pierwszej instancji. Sam fakt, że nie przekonują one Skarżącego, nie uzasadnia zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Niczym niepoparte jest też twierdzenie, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawione zostały informacje niezgodnie ze stanem faktycznym. Autor skargi kasacyjnej nie wyjaśnił, w którym miejscu tego uzasadnienia takie błędy się znajdują. Błędów tych nie dostrzega również Naczelny Sąd Administracyjny.
W konsekwencji niezasadne są też zarzuty dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji prawidłowo oddalił skargę stosując art. 151 p.p.s.a., zamiast art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935). Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia pełnej wysokości opłaty za zastępstwo prawne, ograniczając wielkość tej opłaty do połowy stawki, z uwagi na rozpoznanie na jednej rozprawie sześciu jednorodnych spraw z udziałem pełnomocnika organu (III FSK 1454/24, III FSK 1455/24, III FSK 1483/24, III FSK 1484/24, III FSK 72/25, III FSK 73/25).
SWSA (del.) Agnieszka Olesińska SNSA Wojciech Stachurski SNSA Sławomir Presnarowicz