III FSK 1452/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA wznowił postępowanie i uchylił własny wyrok oraz wyroki niższych instancji, uznając, że oprocentowanie nadpłaty podatku od czynności cywilnoprawnych powinno być naliczane od daty poboru podatku, a nie od daty złożenia wniosku o zwrot, zgodnie z wyrokiem TSUE.
Sprawa dotyczyła wznowienia postępowania po wyroku NSA z 2020 r., który oddalił skargę spółki w sprawie oprocentowania nadpłaty podatku od czynności cywilnoprawnych. Spółka wniosła o wznowienie, powołując się na wyrok TSUE z 2023 r., który zakwestionował krajowe przepisy ograniczające termin naliczania odsetek od nadpłat. NSA uznał skargę za zasadną, uchylił poprzednie orzeczenia i stwierdził, że oprocentowanie powinno być naliczane od daty poboru podatku przez płatnika (notariusza), a nie od daty złożenia wniosku o zwrot, co było sprzeczne z zasadą skuteczności prawa UE.
Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) rozpoznał skargę o wznowienie postępowania zakończonego jego własnym wyrokiem z 16 października 2020 r. (sygn. akt II FSK 1351/18). Sprawa pierwotnie dotyczyła oprocentowania nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) za okres od powstania nadpłaty (2 stycznia 2012 r.) do złożenia wniosku o jej stwierdzenie (21 listopada 2014 r.). W poprzednim wyroku NSA oddalił skargę kasacyjną spółki, akceptując stanowisko sądów niższych instancji i organów podatkowych, że oprocentowanie przysługuje od daty złożenia wniosku o zwrot nadpłaty, zgodnie z art. 78 § 5 Ordynacji podatkowej (O.p.). Spółka wniosła o wznowienie postępowania, opierając się na art. 272 § 2a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) oraz na wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z 8 czerwca 2023 r. (sygn. C-322/22). Spółka argumentowała, że wyrok NSA z 2020 r. jest sprzeczny z wyrokiem TSUE, który uznał za niezgodne z prawem UE przepisy krajowe ograniczające termin naliczania oprocentowania nadpłat, naruszając zasadę skuteczności i lojalnej współpracy. Spółka domagała się naliczenia odsetek od daty poboru podatku przez płatnika (notariusza). NSA uznał skargę o wznowienie za dopuszczalną i zasadną. Sąd podkreślił, że wyrok TSUE C-322/22 ma uniwersalne zastosowanie i zakwestionował polskie przepisy (w tym art. 78 § 5 O.p.) ograniczające okres naliczania odsetek od nadpłat, jeśli nadpłata wynika z naruszenia prawa UE. Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie nadpłata powstała w wyniku zapłaty podatku na podstawie przepisu krajowego sprzecznego z prawem UE, co potwierdził wcześniejszy wyrok WSA. NSA uznał również, że fakt pobrania podatku przez płatnika (notariusza) na podstawie obowiązującego prawa krajowego nie ma wpływu na ustalenie okresu naliczania odsetek. Notariusz, działając jako płatnik, nie jest zobowiązany do weryfikacji zgodności przepisów krajowych z prawem UE. W konsekwencji, NSA uchylił własny wyrok z 2020 r., wyrok WSA z 2017 r. oraz decyzję organu pierwszej instancji, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania na rzecz spółki.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, wyrok TSUE C-322/22, który zakwestionował zgodność z prawem UE przepisów krajowych ograniczających termin naliczania oprocentowania nadpłat, stanowi podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 272 § 2a p.p.s.a.
Uzasadnienie
Wyrok TSUE C-322/22, interpretując zasadę skuteczności i lojalnej współpracy, uznał za niezgodne z prawem UE przepisy krajowe ograniczające okres naliczania odsetek od nadpłat w zależności od terminu złożenia wniosku o zwrot. NSA uznał, że ten wyrok ma wpływ na treść wcześniejszego orzeczenia NSA, co uzasadnia wznowienie postępowania.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (11)
Główne
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 272 § 2a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 276
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 282 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
O.p. art. 78 § 5
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Reguluje okresy, za jakie przysługuje oprocentowanie nadpłat, wiążąc początkowy termin ze złożeniem wniosku o zwrot nadpłaty lub z wejściem w życie orzeczenia TK/TSUE.
Pomocnicze
O.p. art. 8
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Definiuje płatnika jako podmiot zobowiązany do obliczenia i poboru podatku od podatnika i wpłacenia go organowi podatkowemu.
O.p. art. 30 § 4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Dotyczy decyzji o odpowiedzialności podatkowej płatnika.
u.P.n. art. 7 § 1
Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie
Stanowi, że notariusz jako płatnik pobiera podatki na podstawie odrębnych przepisów.
u.P.n. art. 2 § 1
Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie
u.P.n. art. 2 § 2
Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyrok TSUE C-322/22 stanowi podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 272 § 2a p.p.s.a. Krajowe przepisy ograniczające termin naliczania oprocentowania nadpłat są sprzeczne z zasadą skuteczności prawa UE. Oprocentowanie nadpłaty powinno być naliczane od daty jej powstania (poboru podatku przez płatnika), a nie od daty złożenia wniosku o zwrot. Płatnik (notariusz) nie jest zobowiązany do weryfikacji zgodności przepisów krajowych z prawem UE.
Odrzucone argumenty
Argument organu, że sprawa dotyczyła kwestionowania zasadności opodatkowania PCC, a nie naruszenia prawa UE. Argument organu, że wyrok TSUE C-322/22 nie miał zastosowania, ponieważ nadpłata nie wynikała z zastosowania przepisu uznanego za niezgodny z prawem UE w tamtej sprawie.
Godne uwagi sformułowania
zasadę skuteczności w związku z zasadą lojalnej współpracy należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które [...] ogranicza oprocentowanie nadpłaty należne danemu podatnikowi do trzydziestego dnia po tej publikacji, a nawet wyklucza wszelkie oprocentowanie w przypadku, gdy owa nadpłata została poniesiona przez podatnika po upływie tego trzydziestego dnia nie można obciążać płatnika podatku konsekwencjami jego niewykonania [obowiązku transpozycji dyrektywy] notariusz [...] nie jest zobligowany do weryfikacji zgodności podatkowych regulacji krajowych z przepisami prawa wspólnotowego bądź Konstytucji RP.
Skład orzekający
Krzysztof Winiarski
przewodniczący sprawozdawca
Bogusław Woźniak
sędzia
Mirella Łent
sędzia (del.)
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie stanowiska NSA w sprawie wznowienia postępowania na podstawie wyroku TSUE oraz interpretacji przepisów dotyczących oprocentowania nadpłat podatku od czynności cywilnoprawnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wznowienia postępowania na podstawie wyroku TSUE oraz interpretacji przepisów Ordynacji podatkowej w kontekście prawa UE.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak wyroki TSUE mogą wpływać na prawomocne orzeczenia krajowe i jak sądy administracyjne podchodzą do kwestii wznowienia postępowania. Podkreśla znaczenie prawa UE dla ochrony praw podatników.
“Wyrok TSUE uchyla polskie orzeczenie NSA: Jak prawo UE zmienia prawomocne decyzje podatkowe?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII FSK 1452/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-04-10 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-10-24 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Bogusław Woźniak Krzysztof Winiarski /przewodniczący sprawozdawca/ Mirella Łent Symbol z opisem 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty Hasła tematyczne Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego Sygn. powiązane II FSK 1351/18 - Wyrok NSA z 2020-10-16 III SA/Wa 2484/16 - Wyrok WSA w Warszawie z 2017-07-25 Skarżony organ Dyrektor Izby Skarbowej~Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Wznowiono postępowanie przed NSA, uchylono wyrok NSA, uchylono wyrok WSA, uchylono decyzję II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 1634 art. 145 § 1 pkt 1 lit. a; art. 188; art. 272 § 2a; art. 276; art. 282 § 2 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2012 poz 749 art. 8; art. 30 § 4; art. 78 § 5 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity. Tezy Notariusz, który przy sporządzeniu aktu notarialnego dokonuje - jako płatnik - obliczenia i poboru podatku od czynności cywilnoprawnych, na podstawie przepisów ustawy krajowej (art. 7 § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie, Dz.U. z 2022 r., poz. 1799 ze zm., w związku z art. 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.), nie jest zobligowany do weryfikacji zgodności podatkowych regulacji krajowych z przepisami prawa wspólnotowego bądź Konstytucji RP. W przypadku późniejszego skutecznego podważenia zgodności z prawem wspólnotowym lub Konstytucją przepisów krajowego prawa podatkowego, na podstawie których płatnik dokonał obliczenia i poboru podatku, brak jest możliwości wydania z tego powodu decyzji o odpowiedzialności podatkowej płatnika, o której mowa w art. 30 § 4 Ordynacji podatkowej. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi F. sp.k. z siedzibą w S. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r., sygn. akt II FSK 1351/18, w sprawie ze skargi kasacyjnej F. sp.k. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 2484/16, w sprawie ze skargi F. sp.k. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 27 czerwca 2016 r., nr 1401-PDM-2.4214.6.2016.2.EK, w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych 1) wznawia postępowanie sądowe zakończone prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r., sygn. akt II FSK 1351/18, 2) uchyla w całości wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r., sygn. akt II FSK 1351/18, 3) uchyla w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 2484/16, 4) uchyla w całości decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 27 czerwca 2016 r., nr 1401-PDM-2.4214.6.2016.2.EK, 5) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz F. sp.k. z siedzibą w S. kwotę 1587 (słownie: tysiąc pięćset osiemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 6) zarządzić zwrot od Skarbu Państwa z rachunku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz F. sp.k. z siedzibą w S. kwoty 1509 (słownie: jeden tysiąc pięćset dziewięć) złotych tytułem nadpłaconego wpisu od skargi i skargi kasacyjnej. Uzasadnienie W wyroku z dnia 16 października 2020 r., sygn. akt II FSK 1351/18 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną "F." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością sp.k. w S. (dalej: "Spółka" lub "Skarżąca") od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 2484/16 w przedmiocie nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych (wymienione wyroki oraz inne orzeczenia sądów administracyjnych przywoływane w niniejszym uzasadnieniu publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego: www. nsa.orzeczenia.gov.pl). W uzasadnieniu ww. wyroku NSA podkreślił, że spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy przyznania Spółce oprocentowania z tytułu nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych za okres od dnia powstania tej nadpłaty (2 stycznia 2012 r., tj. dzień, w którym notariusz występujący w charakterze płatnika dokonał pobrania nienależnego podatku od czynności cywilnoprawnych) do dnia złożenia przez Spółkę wniosku o stwierdzenie nadpłaty (21 listopada 2014 r.). Jak zauważył Sąd, okoliczność istnienia nadpłaty w podatku, wskutek jego nienależnego pobrania przez płatnika nie jest sporna. Stanowi to konsekwencję prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 16 marca 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 1394/15, którym uchylona została decyzja Dyrektora Izby Skarbowej o odmowie stwierdzenia nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych. W wyroku tym Sąd uznał, że "polska" spółka komandytowa jest spółką kapitałową w świetle postanowień Dyrektywy Rady 2008/7/WE, ze wszelkimi wynikającymi stąd konsekwencjami dla wykładni prawa krajowego. Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając skargę strony, zaaprobował stanowisko Sądu pierwszej instancji oraz organów podatkowych, że należało zastosować obowiązujące w sprawie przepisy o nadpłacie: art. 74 pkt 3 i art. 78 § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.; dalej jako: "O.p.") i na tej podstawie przyznać Spółce oprocentowanie od dnia złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty. W wyroku z 25 lipca 2017 r. WSA w Warszawie podkreślił, że ustawodawca uzależnił sposób naliczania oprocentowania nadpłat od trybu powstania nadpłaty – w art. 74 O.p. określił szczególny sposób powstania nadpłaty w związku z orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zaś w art. 78 § 5 tej ustawy uregulował okresy, za jakie przysługuje oprocentowanie nadpłat, wyraźnie wiążąc początkowy termin, za który podatnikowi przysługują odsetki ze złożeniem wniosku o zwrot nadpłaty. Skarżąca, działając na podstawie art. 272 § 2a w związku z art. 272 § 1-2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), a także w związku z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 8 czerwca 2023 r., w sprawie o sygn. C-322/22, wniosła skargę o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej powołanym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. domagając się jego uchylenia, a także uchylenia wyroku WSA w Warszawie z dnia 25 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 2484/16 oraz uchylenia decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 czerwca 2016 r., w zakresie jakim w decyzji nie wskazano, ze oprocentowanie nadpłaty powinno zostać naliczone od dnia poboru podatku od czynności cywilnoprawnych zmiany umowy spółki komandytowej, a także zasądzenia kosztów postępowania. W opinii Spółki wyrok NSA z 16 października 2020 r. stoi w oczywistej sprzeczności z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: "TSUE") z dnia 8 czerwca 2023 r., C-322/22, w zakresie określenia terminu naliczania oprocentowania nadpłaty, w sytuacji, gdy powstała ona w wyniku naruszenia prawa unijnego. W konsekwencji Skarżąca uznała za zasadne naliczanie oprocentowania od przedmiotowej nadpłaty od 2 stycznia 2012 r., tj. od daty poboru przez płatnika podatku od czynności cywilnoprawnych, na podstawie art. 2 ust. 1 i 2, art. 4 ust. 1 lit. a i art. 9 Dyrektywy 2008/7/WE przepisów krajowej ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Przeciwnego zdania Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wnosząc o odrzucenie skargi z uwagi na to, że sprawa dotyczyła kwestionowania zasadności opodatkowania pcc zmiany umowy spółki komandytowej poprzez podwyższenie wkładu komplementariusza (nie doszło zatem do zaistnienia ustawowej podstawy wznowienia). Z ostrożności procesowej organ wniósł o oddalenie skargi w przypadku stwierdzenia braku podstaw do jej odrzucenia. Organ podkreślił, że wyrok TSUE odnosił się do zgodności z prawem wspólnotowym przepisu art. 78 § 5 O.p., a ta norma prawna nie miała zastosowania w sprawie. Nadto zauważył, że wskazany wyrok zapadł w innych okolicznościach faktycznych, albowiem dotyczył stwierdzenia nadpłaty w związku ze stosowaniem przepisu, który został uznany w orzeczeniu TSUE za niezgodny z prawem unijnym (wyrok C-190/12), a w niniejszej sprawie nadpłata nie wynikała z takiej okoliczności, lecz z nienależnego pobrania podatku przez płatnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania zasługiwała na uwzględnienie. Skład orzekający uznał, że rozpoznawana skarga o wznowienie postępowania, zakończonego wyrokiem NSA z 16 października 2020 r., sygn. akt II FSK 1351/18, jest dopuszczalna. Skargę oparto bowiem na art. 272 § 2a p.p.s.a. zgodnie z którym "Można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy zostało wydane orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, które ma wpływ na treść wydanego orzeczenia. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia publikacji sentencji orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej." Sprawa będąca przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 października 2020 r. dotyczyła przyznania Spółce oprocentowania z tytułu nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych za okres od dnia powstania tej nadpłaty (2 stycznia 2012 r.) do dnia złożenia przez Spółkę wniosku o stwierdzenie nadpłaty (21 listopada 2014 r.). Wnoszący skargę o wznowienie postępowania zakończonego ww. wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, na zasadzie art. 272 § 2a p.p.s.a., jako podstawę wznowienia postępowania wskazał wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 8 czerwca 2023 r. w sprawie C-322/22, opublikowany w dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej z 24 lipca 2023 r, w którym wyeksponowano tezę, że "zasadę skuteczności w związku z zasadą lojalnej współpracy należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które w przypadku gdy wniosek o zwrot nadpłaty podatku został złożony po upływie 30 dni od opublikowania w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej wyroku Trybunału, z którego wynika stwierdzenie sprzeczności rozpatrywanego opodatkowania z prawem Unii, ogranicza oprocentowanie nadpłaty należne danemu podatnikowi do trzydziestego dnia po tej publikacji, a nawet wyklucza wszelkie oprocentowanie w przypadku, gdy owa nadpłata została poniesiona przez podatnika po upływie tego trzydziestego dnia". Zauważyć należy, że w skardze kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie z 25 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 2484/16 strona podniosła m.in. zarzut naruszenia art. 78 § 5 O.p. Stosownie do tej regulacji, jeżeli nadpłata powstała w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego lub TSUE, oprocentowanie przysługuje od dnia powstania nadpłaty do dnia jej zwrotu - pod warunkiem złożenia przez podatnika wniosku o zwrot nadpłaty przed terminem albo w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego lub publikacji sentencji orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej lub od dnia, w którym uchylono lub zmieniono w całości lub w części akt normatywny. Jeżeli wskazany wniosek zostanie złożony po upływie 30 dni, oprocentowanie przysługuje za okres od dnia powstania nadpłaty do 30 dnia od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego lub publikacji sentencji orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej lub od dnia, w którym uchylono lub zmieniono w całości lub w części akt normatywny. Polski ustawodawca w przytoczonych przepisach limituje zatem okres naliczania odsetek, uzależniając to od terminu złożenia wniosku o zwrot nadpłaty. Tymczasem w wyroku z 8 czerwca 2023 r., TSUE orzekł o niezgodności z prawem UE mających takich uregulowań krajowych. Uzasadniając swoje stanowisko TSUE odwołał się przede wszystkim do fundamentalnych zasad UE – zasady skuteczności w związku z zasadą lojalnej współpracy – które w ocenie TSUE interpretować należy w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie zasadom prawa krajowego (w tym wypadku przede wszystkim art. 78 § 5 O.p.), które wprowadzają ograniczenia i wyłączenia oprocentowania nadpłat w związku z terminem złożenia wniosku o zwrot podatku. TSUE wskazał też na utrwalone orzecznictwo Trybunału, zgodnie z którym każdy podmiot obciążony podatkiem z naruszeniem regulacji UE, ma prawo do uzyskania od danego państwa członkowskiego nie tylko zwrotu nienależnie zapłaconej kwoty pieniężnej, ale także uzyskania wypłaty należnych odsetek od tej kwoty, co w omawianym przypadku efektywnie nie miało miejsca. Trybunał uznał, że nawet jeśli chodzi o podatnika będącego stroną w sporze zakończonym wyrokiem, który co do zasady wiedział o tym rozstrzygnięciu w dniu jego wydania, nie zawsze można racjonalnie oczekiwać od niego, że złoży wniosek o zwrot w terminie 30 dni od opublikowania tego wyroku w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Analizowane orzeczenie TSUE nie odnosi się tylko do sytuacji strony tego konkretnego postępowania, lecz ma charakter uniwersalny, oznaczający możliwość ubiegania się o zwrot odsetek (za okres od dnia powstania nadpłaty, do dnia jej zwrotu) także przez inne podmioty, które otrzymały zwrot nadpłat podatku pobranego niezgodnie z prawem UE. W konsekwencji kluczowego znaczenia w niniejszej sprawie nabiera odpowiedź na dwa pytania: 1) czy w niniejszej sprawie nadpłata powstała w wyniku zapłaty podatku na podstawie przepisu krajowego sprzecznego z prawem UE; 2) czy okoliczność naliczenia i pobrania podatku przez płatnika (notariusza) w związku z dokonywaną czynnością prawną, na podstawie przepisu krajowego ma wpływ na ustalenie okresu naliczania odsetek. Zauważyć należy, że w prawomocnym wyroku z dnia 16 marca 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 1394/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny przesądził, że "przepisy u.p.c.c., na podstawie których płatnik pobrał sporną kwotę podatku od czynności cywilnoprawnych, są niezgodne z prawem wspólnotowym (chodzi o art. 2 ust. 1 lit. c Dyrektywy Rady 2008/7/WE – przypis NSA), a w konsekwencji tego pobór podatku przez płatnika był nieuzasadniony i nie powinien mieć miejsca". Skład orzekający jest nadto zdania, że jednolite zasady oprocentowania nadpłat należy stosować również wówczas, gdy podatek został pobrany niezgodnie z prawem UE, a nie wynika to z wyroku TSUE (por. też wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt II FSK 506/16). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego bez wpływu na ustalenie okresu naliczania odsetek od otrzymanego zwrotu nadpłaconego podatku pozostaje okoliczność nienależnego pobrania podatku przez płatnika, zwłaszcza gdy dokonał on obliczenia i poboru tej daniny na podstawie przepisu krajowego, który nie został wyeliminowany z obrotu prawnego. Przypomnieć wypada, że dyrektywa stanowi tzw. akt wtórny prawa europejskiego i w odróżnieniu od rozporządzeń i decyzji (automatycznie wiążących) obliguje państwo członkowskie do jej włączenia do krajowego ustawodawstwa, zakreślając jednocześnie termin implementacji. Opóźnienia w implementacji prawa unijnego uniemożliwiają podmiotom funkcjonującym w państwach członkowskich czerpanie korzyści prawnych z unijnych przepisów, powodują niejasności co do tego, jakie przepisy mają zastosowanie, oraz negatywnie wpływają na funkcjonowanie rynku wewnętrznego UE. Skoro obowiązek transpozycji dyrektywy spoczywa na właściwych władzach państwa członkowskiego, nie można obciążać płatnika podatku konsekwencjami jego niewykonania. W myśl art. 8 O.p. płatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana na podstawie przepisów prawa podatkowego do obliczenia i pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu. Ustawodawca ukształtował zatem rolę płatnika jako pośrednika pomiędzy podatnikiem, a organem podatkowym. Płatnik odpowiada wówczas, gdy należny podatek nie wpłynął w odpowiedniej wysokości i w odpowiednim terminie na rachunek właściwego urzędu skarbowego. Szczególna pozycja notariusza, jako płatnika podatków wynika z przepisów ustawy z 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz.U. z 2022 r., poz. 1799 ze zm., dalej: "u.P.n."). W myśl art. 7 § 1 u.P.n notariusz jako płatnik na podstawie odrębnych przepisów pobiera podatki. Zgodnie z kolei z art. 2 § 1 u.P.n. notariusz w zakresie swoich uprawnień dot. dokonywania czynności notarialnych działa jako osoba zaufania publicznego, korzystając z ochrony przysługującej funkcjonariuszom publicznym. Istotne znaczenie ma również treść art. 2 § 2 u.P.n., w myśl którego czynności notarialne, dokonane przez notariusza zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego. W zakresie obliczenia i poboru podatków wynikających z dokonywanych przez notariusza czynności, notariusz wykonuje zatem powierzone mu ustawą zadania z zakresu administracji publicznej, pełniąc w istocie funkcję quasi organu podatkowego. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że jeżeli przy dokonaniu czynności notarialnych, sporządzający akt notarialny notariusz, jako płatnik, dokonuje obliczenia i poboru podatku od czynności cywilnoprawnych, na podstawie przepisów ustawy krajowej (art. 7 § 1 u.P.n., w związku z art. art. 8 O.p.), nie jest zobligowany do weryfikacji zgodności podatkowych regulacji krajowych z przepisami prawa wspólnotowego bądź Konstytucji RP. W przypadku późniejszego skutecznego podważenia zgodności z prawem wspólnotowym lub Konstytucją przepisów krajowego prawa podatkowego, na podstawie których płatnik dokonał obliczenia i poboru podatku brak możliwości wydania z tego powodu decyzji o odpowiedzialności podatkowej płatnika, o której mowa w art. 30 § 4 O.p. (por. też wyrok NSA z 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 3147/12). Z tych wszystkich powodów nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu, że nienależne (w efekcie) pobranie podatku przez płatnika nie wynikało z niezgodności przepisu krajowego z prawem unijnym. W konsekwencji błędnej interpretacji art. 78 § 5 O.p., pozostającej w sprzeczności z unijną zasadą skuteczności i lojalnej współpracy, co potwierdza wyrok TSUE z 8 czerwca 2023 r., C-322/22, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r., sygn. akt 1351/18 podlegał uchyleniu. W świetle całokształtu dotychczasowych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w niniejszej sprawie zachodziły podstawy nie tylko do uchylenia zaskarżonego wyroku, ale także do rozpoznania skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a. Stanowi on, że Naczelny Sąd Administracyjny w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej, uchylając zaskarżone orzeczenie, rozpoznaje skargę, jeżeli uzna, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona. Skład orzekający opowiada się przy tym za stanowiskiem, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona - gdy jest wyjaśniana w stopniu, w jakim uwzględniając charakter postępowania odwoławczego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, sąd ten może prawomocnie zweryfikować dokonaną przez wojewódzki sąd administracyjny kontrolę legalności zaskarżonego aktu. Wobec przedstawionych argumentów należało uchylić wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r., a także poprzedzający go wyrok Sądu I instancji oraz decyzję organu odwoławczego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. Z tych wszystkich względów na podstawie wskazanych wyżej przepisów - a to art. 282 § 2 i art. 276 w zw. z art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. - orzeczono jak w sentencji wyroku. Mając na względzie, że skarga o wznowienie postępowania okazała się skuteczna i doprowadziła do rozpoznania sprawy na nowo - w granicach zakreślonych podstawą wznowienia - oraz do uchylenia wyroku WSA w Warszawie oraz decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie, o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 209, art. 203 pkt 1 z uwzględnieniem art. 207 § 1 i 2 oraz art. 200 p.p.s.a. s. K. Winiarski s. M. Łent s. B Woźniak
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI