III FSK 1395/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-03-12
NSApodatkoweWysokansa
odpowiedzialność podatkowaosoby trzecieczłonek zarząduzaległości podatkowesolidarna odpowiedzialnośćOrdynacja podatkowapostępowanie podatkoweprawo do regresuNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną Dyrektora IAS, potwierdzając, że organ podatkowy musi wykazać prowadzenie postępowań wobec wszystkich członków zarządu w celu solidarnej odpowiedzialności.

NSA rozpatrzył skargę kasacyjną Dyrektora IAS od wyroku WSA, który uchylił decyzję o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej (S. K.). Dyrektor IAS zarzucił błędną wykładnię art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, twierdząc, że nie ma obowiązku wykazywania prowadzenia postępowań wobec pozostałych członków zarządu. Sąd uznał jednak, że brak wykazania takich postępowań przez organ uniemożliwia skuteczne orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności i narusza prawo do regresu, oddalając skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który uchylił decyzję o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej (S. K.) za zaległości spółki. Skarga kasacyjna opierała się na zarzucie naruszenia prawa materialnego, w szczególności art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że organy podatkowe mają obowiązek wykazać prowadzenie postępowań wobec wszystkich członków zarządu w celu orzeczenia ich solidarnej odpowiedzialności. Sąd pierwszej instancji uznał, że brak wykazania przez organ podatkowy prowadzenia odrębnych postępowań wobec pozostałych członków zarządu spółki uniemożliwia orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając skargę kasacyjną, potwierdził stanowisko WSA. Podkreślono, że choć przepisy nie nakazują prowadzenia jednego wspólnego postępowania, to organ musi wykazać, że postępowania wobec wszystkich członków zarządu zostały wszczęte i zakończone decyzjami. Brak takiego wykazania narusza prawo dłużnika do regresu i możliwość obrony własnych interesów. Sąd wskazał, że informacje o toczących się postępowaniach wobec pozostałych członków zarządu powinny być komunikowane stronie, a ich brak w aktach sprawy, potwierdzony brakiem wiedzy pełnomocnika organu na rozprawie, uzasadniał przyjęcie przez WSA, że takie postępowania nie były prowadzone. Twierdzenia organu o prowadzeniu postępowań, przedstawione dopiero w skardze kasacyjnej, uznano za spóźnione i nieudowodnione.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, organ podatkowy ma obowiązek wykazać, że prowadził odrębne postępowania wobec wszystkich członków zarządu, aby móc orzec o ich solidarnej odpowiedzialności.

Uzasadnienie

Brak wykazania przez organ podatkowy prowadzenia postępowań wobec pozostałych członków zarządu narusza prawo dłużnika do regresu i możliwość obrony własnych interesów, co jest sprzeczne z zasadami postępowania podatkowego i celem art. 116 § 1 o.p.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

o.p. art. 116 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Przepis ten przewiduje solidarną odpowiedzialność członków zarządu spółki za jej zaległości podatkowe. Wymaga jednak od organu wykazania, że postępowania w tym zakresie były prowadzone wobec wszystkich członków zarządu, aby zapewnić im możliwość obrony i realizacji prawa do regresu.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i b

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

o.p. art. 122

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ogólna zasada postępowania podatkowego nakazująca podejmowanie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

o.p. art. 133 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 240 § § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

o.p. art. 187 § § 3

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Obowiązek komunikowania stronie postępowania faktów znanych organowi z urzędu.

o.p. art. 120

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ podatkowy musi wykazać prowadzenie odrębnych postępowań wobec wszystkich członków zarządu, aby orzec o ich solidarnej odpowiedzialności. Brak wykazania takich postępowań narusza prawo do regresu i możliwość obrony interesów przez dłużnika. Informacje o toczących się postępowaniach powinny być komunikowane stronie.

Odrzucone argumenty

Organ podatkowy nie ma obowiązku wykazywania prowadzenia postępowań wobec pozostałych członków zarządu. Przepisy nie wymagają zamieszczania informacji o postępowaniach wobec pozostałych członków zarządu w decyzjach lub aktach sprawy.

Godne uwagi sformułowania

organ myli zatem prawo materialne z prawidłowym dowodzeniem o braku wad postępowania nie jest problemem to, iż postępowania według twierdzeń organu toczyły się odrębnie wobec wszystkich członków zarządu, lecz okoliczność, że z przedstawionych Sądowi pierwszej instancji akt postępowania podatkowego nie wynika, aby było prowadzone odrębne postępowanie w sprawie odpowiedzialności podatkowej za zaległości tej samej spółki z tytułu tych samych zaległości podatkowych w stosunku do dwojga pozostałych członków zarządu. obowiązek dotyczący doprowadzenia do wydania decyzji wobec wszystkich członków zarządu danej spółki wynika z obowiązku respektowania przez wierzyciela prawa dłużnika do regresu wobec dłużników solidarnych.

Skład orzekający

Stanisław Bogucki

przewodniczący sprawozdawca

Jolanta Sokołowska

członek

Dominik Gajewski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie obowiązku organów podatkowych do wykazania prowadzenia postępowań wobec wszystkich członków zarządu w celu orzeczenia solidarnej odpowiedzialności, a także znaczenie prawa do regresu i komunikowania informacji stronom postępowania."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji odpowiedzialności podatkowej osób trzecich (członków zarządu) i wymaga udowodnienia prowadzenia postępowań wobec wszystkich potencjalnie odpowiedzialnych osób.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu odpowiedzialności podatkowej, który może mieć znaczenie dla wielu przedsiębiorców i członków zarządów. Wyjaśnia kluczowe obowiązki organów podatkowych.

Czy organ podatkowy musi udowodnić postępowania wobec wszystkich członków zarządu? NSA wyjaśnia kluczowe zasady odpowiedzialności.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III FSK 1395/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dominik Gajewski
Jolanta Sokołowska
Stanisław Bogucki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Sygn. powiązane
I SA/Sz 292/24 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2024-09-04
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1325
art. 116 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Dominik Gajewski, po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 września 2024 r., sygn. akt I SA/Sz 292/24 w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 25 marca 2024 r., nr 3201-IEW.4120.1.2024.10 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie na rzecz S. K. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 4.09.2024 r. o sygn. I SA/Sz 292/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie – po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. K.(dalej: skarżący) w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich - uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 25.03.2024 r., nr 3201-IEW.4120.1.2024.10, a także utrzymaną nią w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Szczecinie z 15.12.2023 r., nr 3215-SEW-1.4120.1.2023, jak również zasądził od Dyrektora IAS w Szczecinie na rzecz skarżącego kwotę 997 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Jako podstawę prawną powołał art. 145 § 1 pkt 1 lit. 1 a i b, art. 135 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), a także art. 200, art. 205 § 2 i 4 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 16.08.2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 1687). Wyrok (podobnie jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
2. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
2.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Szczecinie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Dyrektor IAS w Szczecinie (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego), który na podstawie art. 173 § 1 i 2 i art. 176 p.p.s.a. zaskarżył ten wyrok w całości. Sformułował również wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania oraz oświadczył, że zrzeka się rozpoznania sprawy na rozprawie.
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Dyrektor IAS w Szczecinie zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a, w związku z art. 116 § 1, art. 122 i art. 133 ustawy z 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm., dalej: o.p.) przez błędną, skutkującą bezzasadnym uchyleniem decyzji organów obu instancji, wykładnię art. 116 § 1 o.p. polegającą na niezasadnym przyjęciu, że organy podatkowe prowadząc postępowanie w sprawie uregulowanej w art. 116 § 1 o.p. odpowiedzialności podatkowej wobec jednego członka zarządu spółki z o.o. i orzekając następnie o jego solidarnej odpowiedzialności z pozostałymi członkami jej zarządu niebiorącymi udziału w tym postępowaniu mają jednocześnie obowiązek wykazania, że "toczyło się postępowanie w przedmiocie takiej odpowiedzialności podatkowej także w stosunku do pozostałych członków zarządu tej spółki objętych rozważaną odpowiedzialnością i nie mogły w decyzji wydanej jedynie wobec skarżącego orzekać o jego odpowiedzialności solidarnie z pozostałymi, pominiętymi w postępowaniu członkami zarządu", w sytuacji gdy wśród przesłanek kreujących przewidzianą w art. 116 § 1 o.p. odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o. za jej zaległości podatkowe brak jest przesłanki w postaci obowiązku wykazywania przez organy, że było także prowadzone takie postępowanie wobec pozostałych członków zarządu w przedmiocie takiej odpowiedzialności;
a) w świetle prawidłowej wykładni art. 116 § 1 o.p., która w szczególności znajduje potwierdzenie w szeroko cytowanej przez Sąd pierwszej instancji uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 9.03.2009 r., I FPS 4/08, organy podatkowe są uprawnione do prowadzenia określonego w tym przepisie postępowania osobno wobec każdego członka zarządu i orzekania o jego odpowiedzialności solidarnej z pozostałymi członkami, pod warunkiem, że postępowaniami tymi objęci zostaną finalnie wszyscy członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością;
b) takie postępowania wobec wszystkich pozostałych członków zarządu za zaległości podatkowe spółki z o.o. (J. R. i J. K. ) były prowadzone (choć istotnie brak było informacji o nich w aktach postępowania i w decyzjach organów obu instancji, jednakże zamieszczenia takich informacji, wbrew błędnemu stanowisku Sądu pierwszej instancji, nie wymaga w żadnym razie art. 116 § 1 o.p., ani wskazane przez ten Sąd przepisy: art. 122 o.p. i art. 133 § 1 o.p.), ponieważ do tych osób solidarnie odpowiedzialnych ze skarżącym organ pierwszej instancji skierował postanowienia o wszczęciu odrębnych postępowań w zakresie solidarnej odpowiedzialności i przeprowadził te postępowania, kończąc decyzjami, od których strony nie wniosły odwołań i stały się one ostateczne;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 116 § 1, art. 122, art. 133 § 1 i art. 240 § 1 pkt 4 o.p. przez niewłaściwe zastosowanie wskutek błędnego uznania, że organy obu instancji przeprowadziły postępowanie w sprawie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich za zaległości spółki z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2018 r. przy zastosowaniu błędnej wykładni art. 116 § 1 o.p.; w efekcie stworzyły dla pozostałych członków zarządu spółki przesłankę wznowienia postępowania podatkowego z art. 240 § 1 pkt 4 o.p., w sytuacji gdy organy, zgodnie z prawidłową wykładnią art 116 § 1 o.p., objęły postępowaniami wszystkich (nie tylko skarżącego) członków zarządu spółki, a okoliczność, że o prowadzeniu tych postępowań nie zamieściły informacji w wydanych decyzjach, ani informacje te nie zostały zawarte w aktach postępowania prowadzonego wobec skarżącego (organy "nie wykazały ich"), nie oznacza, że postępowania te nie zostały faktycznie przeprowadzone i tym samym organy nie naruszyły w żaden sposób (prawidłowo wykładając, a następnie stosując) art. 116 § 1 o.p. (jak już to zostało wykazane przy pierwszym zarzucie skargi kasacyjnej, obowiązek zamieszczania takich informacji nie wynika z art. 116 § 1 o.p. ani z innych przepisów, w tym wskazanych przez Sąd pierwszej instancji art. 122 o.p. oraz art. 133 § 1 o.p.); w konsekwencji błędne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że przeprowadzając w postępowanie sprawie i orzekając o solidarnej odpowiedzialności skarżącego z pozostałymi członkami zarządu spółki, stworzyły dla nich przesłankę wznowienia postępowania podatkowego przewidzianą w art. 240 § 1 pkt 4 o.p.
2.2. Skarżący w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Ponadto oświadczył, że zrzeka się rozpoznania sprawy na rozprawie.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
3.1. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu (art. 184 p.p.s.a.).
3.2. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpatrywanej sprawie, na co trafnie zwraca również uwagę skarżący w odpowiedzi na skargę kasacyjną, bezzasadne są zgłoszone przez organ ją wnoszący zarzuty naruszenia prawa materialnego. Organ wskazuje, że wśród przesłanek kreujących przewidzianą w art. 116 § 1 o.p. odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o. za jej zaległości podatkowe, brak jest przesłanki w postaci obowiązku wykazywania przez organy, że było także prowadzone takie postępowanie wobec pozostałych członków zarządu w przedmiocie takiej odpowiedzialności, w czym upatruje podstawy do uchylenia wydanego orzeczenia.
Stwierdzenie organu jest jednak nieprawidłowe, gdyż chcąc kwestionować zasady odpowiedzialności solidarnej członków zarządu należałoby odnieść się właśnie do reguł dotyczących takiej odpowiedzialności, nie zaś do kwestii wykazywania przesłanek odpowiedzialności w przeprowadzonym postępowaniu, co jest kwestią dowodową. Organ myli zatem prawo materialne z prawidłowym dowodzeniem o braku wad postępowania. Skoro art. 116 § 1 o.p. jest przepisem prawa materialnego, więc na jego podstawie nie można wprost nakazać organowi podejmowania czynności dowodowych.
Zwrócić należy uwagę, że WSA w Szczecinie w zaskarżonym przez organ wyroku nie stwierdził, że jedyną dopuszczalną formą prowadzenia postępowania w zakresie art. 116 § 1 o.p. jest wspólne postępowanie dotyczące wszystkich członków zarządu i zaznaczył, iż dopuszczalną formą jest także prowadzenie odrębnych postępowań, ale pod warunkiem, że postępowania takie zostaną wszczęte wobec wszystkich członków zarządu. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że "(...) stwierdzić trzeba, że aczkolwiek pożądanym byłoby prowadzenie jednego postępowania przeciwko wszystkim zobowiązanym osobom, do czego podstawy dostarcza art. 166 § 1 o.p., to w świetle regulacji procesowych nie może być poczytywane za błąd prowadzenie odrębnych postępowań pod warunkiem, że postępowania te obejmą wskazany wyżej krąg osób (tj. wszystkich zobowiązanych)".
Podkreślenia wymaga, że rozstrzygnięcie WSA w Szczecinie zawarte w zaskarżonym wyroku, jest tego rodzaju orzeczeniem, które jest wydawane w granicach danej sprawy. Sądy administracyjne sprawują jedynie kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, co do zasady nie prowadząc postępowania dowodowego. Oznacza to, że Sąd pierwszej instancji wydawał zaskarżony wyrok w stanie faktycznym, jaki został przedstawiony i ustalony przez organ podatkowy w drodze przeprowadzonego postępowania.
Słusznie zwrócił uwagę skarżący w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że nie jest problemem to, iż postępowania według twierdzeń organu toczyły się odrębnie wobec wszystkich członków zarządu, lecz okoliczność, że z przedstawionych Sądowi pierwszej instancji akt postępowania podatkowego nie wynika, aby było prowadzone odrębne postępowanie w sprawie odpowiedzialności podatkowej za zaległości tej samej spółki z tytułu tych samych zaległości podatkowych w stosunku do dwojga pozostałych członków zarządu. Co więcej, na rozprawie 4.09.2024 r. pełnomocnik organu nie dysponował informacjami co do ewentualnych postępowań czy decyzji w sprawie odpowiedzialności pozostałych dwojga członków zarządu za zaległości spółki z tytułu ww. zaległości podatkowych. Sąd pierwszej instancji nie miał zaś zatem innego wyboru, jak przyjąć, że stanem faktycznym dla sprawy jest to, iż postępowania odrębne w stosunku do dwojga pozostałych członków zarządu nie toczyły się, organ bowiem nie udowodnił, że prowadzenie takich postępowań miało miejsce.
W kontekście tego braku udowodnienia, że były prowadzone owe postępowania, wnoszący skargę kasacyjną organ upatruje naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 116 § 1 oraz art. 122 i art. 133 § 1, a także art. 240 § 1 pkt 4 o.p., jednak jednocześnie organ nie kwestionuje wywodu Sądu pierwszej instancji dotyczącej zasad odpowiedzialności solidarnej. Nie kwestionuje zatem co do zasady obowiązku po swojej stronie do doprowadzenia do wydania decyzji o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki wobec wszystkich członków zarządu, a jedynie neguje swój obowiązek wykazania tego faktu. Obowiązek dotyczący doprowadzenia do wydania decyzji wobec wszystkich członków zarządu danej spółki wynika z obowiązku respektowania przez wierzyciela prawa dłużnika do regresu wobec dłużników solidarnych. Skoro art. 116 § 1 o.p. przewiduje odpowiedzialność solidarną członków zarządu, każdy z nich powinien zostać zobowiązany decyzją podatkową do solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania spółki, aby dłużnicy mogli realizować roszczenia regresowe wobec siebie nawzajem. Natomiast obowiązek wykazania, że takie postępowania się toczyły, jest ściśle związany z samym obowiązkiem przeprowadzenia takich postępowań, a zatem z prawem dłużnika do roszczeń regresowych, a także z ogólnymi zasadami dowodzenia faktów postępowaniu podatkowym.
Jeżeli organ podatkowy nie poinformuje podatnika o tym, że w stosunku do pozostałych członków zarządu wydał również decyzje o solidarnej odpowiedzialności, to taki podatnik, z którego majątku przeprowadzono egzekucję, nie ma żadnych realnych narzędzi, aby pozyskać informację o tym, czy decyzje takie zostały wydane. Wskutek tego taki podatnik nie ma informacji o tym, czy w ogóle przysługuje mu prawo do dochodzenia roszczeń regresowych od pozostałych osób, które zasiadały z nim w zarządzie danej spółki. Z tego względu organ podatkowy, mając informację z urzędu o tym, że w stosunku do dwojga pozostałych członków zarządu toczyły się postępowania podatkowe zakończone decyzjami w przedmiocie ich odpowiedzialności solidarnej, powinien był w trybie art. 187 § 3 o.p. zakomunikować ten fakt skarżącemu, co jednak nie miało miejsca.
Konieczność wykazania, że takie postępowania odrębne były prowadzone nie wynika z przepisów prawa materialnego, lecz z przepisów dotyczących zasad dowodzenia, a zatem z przepisów postępowania. Zgodnie z art. 120 o.p. organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa, w myśl zaś art. 122 o.p. w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Uszczegółowieniem tej zasady jest art. 187 § 3 o.p., wskazujący na obowiązek komunikowania stronie postępowania faktów znanych organowi z urzędu. Organy obu instancji tego faktu nie zakomunikowały skarżącemu, elementem natomiast stanu faktycznego jest to, czy w stosunku do dwojga pozostałych członków zarządu byty prowadzone odrębne postępowania w przedmiocie orzeczenia o ich solidarnej odpowiedzialności jako byłych członków zarządu spółki za ww. zaległości podatkowe. Element ten w trybie art. 122 o.p. powinien był zostać przez organ ustalony w związku z regulacją zawartą w art. 116 § 1 o.p., który przewiduje solidarną odpowiedzialność członków zarządu.
Z uwagi na to, że w aktach sprawy brak jest informacji w tym zakresie, a także w związku z tym, że pełnomocnik organu na rozprawie 4.09.2024 r. nie wiedział o takich postępowaniach, Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, iż okoliczność prowadzenia takich postępowań nie została udowodniona i w konsekwencji prawidłowo przyjął, że takich postępowań nie prowadzono. W stanie faktycznym, w którym takich postępowań nie prowadzono, Sąd pierwszej instancji miał prawo przyjąć, że decyzja zarówno organu pierwszej, jak i drugiej instancji, zostały wydane w warunkach błędnej wykładni art. 116 § 1 i art. 122 o.p. oraz w warunkach zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania podatkowego z art. 240 § 1 pkt 4 o.p. dla pozostałych członków zarządu spółki.
Organ składając skargę kasacyjną w rzeczywistości dąży do zgłoszenia zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych, polegającego na tym, że Sąd pierwszej instancji uznał, iż postępowania odrębne wobec dwojga pozostałych członków zarządu nie toczyły się, podczas gdy postępowania te się toczyły, gdyż organ takie postępowania zobowiązany byt prowadzić, lecz organ pierwszej instancji nie miał obowiązku uwzględniać tej okoliczności w ustalonym przez siebie stanie faktycznym. Zarzutami naruszenia prawa materialnego organ dąży więc do wydania wyroku po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej w odmiennym jednak stanie faktycznym niż został przedstawiony Sądowi pierwszej instancji. Wskazuje bowiem, że do ww. pozostałych członków zarządu skierował postanowienia o wszczęciu odrębnych postępowań w zakresie solidarnej odpowiedzialności i przeprowadził te postępowania kończąc je decyzjami. Informacje te zostały jednak uzupełnione dopiero w skardze kasacyjnej, a zatem na ostatnim z etapów procedowania sprawy podatkowej. Twierdzenia te jako spóźnione i niepoparte żadnymi dowodami nie mogą mieć znaczenia dla rozpoznania złożonej przez organ skargi kasacyjnej. Organ w żaden sposób nie wykazał, że decyzje takie zostały wydane, nie przedstawił ani samych decyzji, ani żadnych innych dokumentów na poparcie swoich twierdzeń. Jeżeli takie postępowania były prowadzone, to zasadne jest uzupełnienie braków dotyczących stanu faktycznego na etapie postępowania podatkowego, a nie na etapie postępowań przed wojewódzkim sądem administracyjnym, czy tym bardziej Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Odnosząc się do twierdzeń organu wnoszącego skargę kasacyjną o tym, że w ww. uchwale (I FPS 4/08) Naczelny Sąd Administracyjny "nie uzależnił dopuszczalności prowadzenia takiego postępowania (postępowania w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej członka zarządu) wobec jednego członka zarządu i następnie orzeczenia o jego przewidzianej w art. 116 § 1 o.p. solidarnej odpowiedzialności z pozostałymi, nie uczestniczącymi w tym postępowaniu członkami zarządu, od wykazania, jak błędnie przyjął Sąd I Instancji, że było także prowadzone takie postępowanie wobec pozostałych członków zarządu w przedmiocie takiej odpowiedzialności", wskazać należy, że organ w swoim wywodzie pomija cel przemawiający za koniecznością doprowadzenia do wydania decyzji wobec wszystkich członków zarządu.
Wymaga zaakcentowania, że Naczelny Sąd Administracyjny w ww. uchwale wyraźnie stwierdził, iż "tymczasem z zasad odpowiedzialności solidarnej wynika, że każdy wierzyciel, a zatem i Skarb Państwa, zobowiązany jest respektować prawo do realizacji roszczeń regresowych, co może się przejawiać na przykład w obowiązku przeniesienia na niego przysługujących mu zabezpieczeń. Prawo takie zaś najpełniej gwarantuje wydanie takiej decyzji w trybie art. 108 § 1 Ordynacji podatkowej, która określałaby pełny krąg osób ponoszących odpowiedzialność akcesoryjną uregulowaną przepisami rozdz. 15 działu III Ordynacji podatkowej. (...) O występowaniu takiej potrzeby przekonuje zresztą chociażby konieczność zapewnienia wszystkim osobom, potencjalnie odpowiedzialnym za cudzą zaległość podatkową, możliwości obrony własnych interesów, w tym w zakresie dowodzenia przesłanek egzoneracyjnych. Wszak różne okoliczności faktyczne rzutujące na odpowiedzialność poszczególnych osób mogą, z różnych powodów, być dla nich nieznane i dopiero współuczestniczenie w postępowaniu spowodować może ich ujawnienie, a co za tym idzie – wykorzystanie we własnym interesie. Ponad wszystko zaś wskazuje na nią konieczność respektowania przez każdego wierzyciela, a więc także i Skarb Państwa, prawa podmiotowego tych, którzy zobowiązanie wykonali, do realizacji przysługujących im roszczeń regresowych, który to aspekt omówiono już wcześniej".
Powyższe oznacza, że prowadzenie postępowania wobec wszystkich członków zarządu ma gwarantować wszystkim tym osobom możliwość obrony własnych interesów. Obrona własnych interesów może mieć jednak miejsce jedynie wtedy, gdy podatnik wie o prowadzeniu przez organ postępowań wobec pozostałych członków zarządu. Prowadzenie postępowania wobec pozostałych członków zarządu i zatajenie tego faktu przed skarżącym pozostawia go w takiej samej pozycji, w jakiej znalazłby się on, gdyby takich postępowań w ogóle nie prowadzono - w sytuacji braku możliwości obrony swoich interesów i braku możliwości dochodzenia roszczenia regresowego wskutek niewiedzy o toczących się postępowaniach wobec pozostałych członów zarządu.
Mimo że w ww. uchwale NSA nie zostało wprost wskazane, iż organ ma obowiązek wykazać, że toczyły się wobec pozostałych członków zarządu postępowania, to organ nie mógł inaczej zrealizować prawa podatnika do dochodzenia roszczeń regresowych, jak powiadomieniem go o toczących się postępowaniach wobec dwojga pozostałych członków zarządu spółki. Kwestia wykazania faktu przeprowadzenia postępowań wobec wszystkich członków zarządu jest nierozerwalnie związana z samym obowiązkiem przeprowadzenia tych postępowań i powinna podlegać ogólnym zasadom dowodowym.
3.3. W świetle przedstawionej powyżej argumentacji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że postawione w skardze kasacyjnej zarzuty nie okazały się zasadne, więc na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę tę jako niemającą usprawiedliwionych podstaw oddalił, po uprzednim rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego postanowił w punkcie 2 sentencji wyroku w oparciu o podstawę prawną zawartą w art. 204 pkt 2 w związku z art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a.
sędzia NSA Dominik Gajewski sędzia NSA Stanisław Bogucki sędzia NSA Jolanta Sokołowska

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI