III FSK 963/21

Naczelny Sąd Administracyjny2022-09-14
NSApodatkoweWysokansa
podatek od spadkówdarowiznyprzedawnienieterminobowiązek podatkowyzeznanie podatkowedecyzjaNSAprawo podatkowe

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę podatnika w sprawie podatku od spadków i darowizn, uznając, że organ miał prawo do ustalenia zobowiązania podatkowego mimo upływu terminu.

Sprawa dotyczyła podatku od spadków i darowizn, gdzie WSA uchylił decyzję organu podatkowego, uznając przedawnienie prawa do ustalenia zobowiązania. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, oddalając skargę podatnika. Sąd uznał, że mimo upływu terminu na złożenie zeznania podatkowego, organ nadal miał prawo do ustalenia zobowiązania, a przepis o odnowieniu obowiązku podatkowego nie skraca terminu przedawnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w sprawie podatku od spadków i darowizn, uznając, że nastąpiło przedawnienie prawa do ustalenia zobowiązania podatkowego. Sąd pierwszej instancji przyjął, że obowiązek podatkowy powstał w 2012 r., ale podatnik nie złożył zeznania w terminie, co w jego ocenie nie skutkowało zastosowaniem 5-letniego terminu przedawnienia z Ordynacji podatkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną Dyrektora IAS, uchylił wyrok WSA i oddalił skargę podatnika. NSA uznał, że obowiązek podatkowy powstał z chwilą przyjęcia spadku w 2012 r., a niezłożenie zeznania podatkowego w terminie skutkuje zastosowaniem 5-letniego terminu przedawnienia z art. 68 § 2 pkt 1 O.p. Sąd podkreślił, że przepis art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn, dotyczący odnowienia obowiązku podatkowego, nie skraca terminu przedawnienia i nie zwalnia z obowiązku złożenia zeznania. W ocenie NSA, organ podatkowy nie utracił kompetencji do ustalenia zobowiązania, a przedawnienie nie nastąpiło.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Niezłożenie zeznania podatkowego w terminie przez spadkobiercę, mimo powstania obowiązku podatkowego i jego stwierdzenia orzeczeniem sądu, skutkuje zastosowaniem 5-letniego terminu przedawnienia do ustalenia zobowiązania podatkowego. Przepis o odnowieniu obowiązku podatkowego nie skraca tego terminu.

Uzasadnienie

NSA uznał, że obowiązek podatkowy powstał z chwilą przyjęcia spadku. Niezłożenie zeznania w terminie skutkuje zastosowaniem 5-letniego terminu przedawnienia z art. 68 § 2 pkt 1 O.p. Przepis o odnowieniu obowiązku podatkowego (art. 6 ust. 4 u.p.s.d.) nie skraca tego terminu ani nie zwalnia z obowiązku złożenia zeznania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (20)

Główne

u.p.s.d. art. 17a § ust. 1

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

u.p.s.d. art. 6 § ust. 1 pkt 1

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

O.p. art. 68 § § 2 pkt 1

Ordynacja podatkowa

P.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a)

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 188

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 203 § pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.s.d. art. 14 § ust. 3 pkt 1

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

u.p.s.d. art. 6 § ust. 4

Ustawa o podatku od spadków i darowizn

O.p. art. 68 § § 1

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 233 § § 1 pkt 2a

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 208

Ordynacja podatkowa

P.p.s.a. art. 145 § § 3

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 135

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

K.c. art. 924

Kodeks cywilny

K.c. art. 925

Kodeks cywilny

K.c. art. 1015

Kodeks cywilny

K.c. art. 1012

Kodeks cywilny

Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 15zzs4 § ust. 3 w zw. z ust. 1

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niezłożenie zeznania podatkowego w terminie przez spadkobiercę skutkuje zastosowaniem 5-letniego terminu przedawnienia do ustalenia zobowiązania podatkowego. Przepis o odnowieniu obowiązku podatkowego (art. 6 ust. 4 u.p.s.d.) nie skraca terminu przedawnienia i nie zwalnia z obowiązku złożenia zeznania. Organ podatkowy nie utracił kompetencji do ustalenia zobowiązania podatkowego, gdyż nie nastąpiło przedawnienie.

Odrzucone argumenty

WSA uznał, że nastąpiło przedawnienie prawa do ustalenia zobowiązania podatkowego z uwagi na niezłożenie zeznania w terminie i zastosowanie art. 68 § 2 pkt 1 O.p. w sposób ograniczający termin przedawnienia do 3 lat. Sąd pierwszej instancji błędnie zinterpretował art. 6 ust. 4 u.p.s.d., uznając, że odnowienie obowiązku podatkowego skutkuje skróceniem pierwotnego 5-letniego terminu przedawnienia.

Godne uwagi sformułowania

Odnowienie określone w art. 6 ust. 4 u.p.s.d. służy temu, by ponownie mógł biec termin przedawnienia do ustalenia zobowiązania podatkowego w sytuacji, gdy pierwotny termin przedawnienia wygasł. Skoro obowiązek powstały na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. nie wygasł, to też nie mógł powstać na nowo (odnowić się) na podstawie art. 6 ust. 4 tej ustawy. Odmienna interpretacja ww. przepisów stawia w uprzywilejowanej pozycji podatników, którzy nie dochowują nałożonych na nich obowiązków.

Skład orzekający

Jacek Pruszyński

przewodniczący

Jolanta Sokołowska

sprawozdawca

Paweł Dąbek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn, w szczególności w kontekście niezłożenia zeznania podatkowego i zastosowania art. 6 ust. 4 u.p.s.d."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji niezłożenia zeznania podatkowego w terminie po nabyciu spadku.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia przedawnienia podatkowego, które ma znaczenie praktyczne dla wielu podatników. Interpretacja NSA w kontekście specyficznych przepisów ustawy o podatku od spadków i darowizn jest istotna dla prawników i doradców podatkowych.

Przedawnienie podatku od spadków: NSA wyjaśnia, kiedy organ nadal może działać.

Dane finansowe

WPS: 1 019 500 PLN

Sektor

finanse

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III FSK 963/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-09-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Pruszyński /przewodniczący/
Jolanta Sokołowska /sprawozdawca/
Paweł Dąbek
Symbol z opisem
6114 Podatek od spadków i darowizn
Hasła tematyczne
Podatek od spadków i darowizn
Sygn. powiązane
I SA/Rz 939/18 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2019-01-17
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2009 nr 93 poz 768
art. 14 ust. 3 pkt, art. 17a ust. 1, art. 6 ust. 4, art. 6 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - tekst jednolity.
Dz.U. 2017 poz 201
art. 68 § 2 pkt 1, art. 68 § 1, art. 233 § 1 pkt 2a, art. 208
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 174 pkt 1 i 2, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), art. 135 i art. 145 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, , po rozpoznaniu w dniu 14 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Rz 939/18 w sprawie ze skargi G.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 23 lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę w całości, 3) zasądza od G.K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie kwotę 2000 (słownie: dwa tysiące) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Rz 939/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, w sprawie ze skargi G.K. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej: Dyrektor IAS lub organ odwoławczy) z dnia 23 lutego 2018 r. w przedmiocie podatku od spadków i darowizn, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. (dalej: Naczelnik US lub organ podatkowy pierwszej instancji) z dnia 25 października 2017 r. oraz umorzył postępowanie administracyjne.
Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny:
Postanowieniem z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I Ns 1172/12, Sąd Rejonowy w P. orzekł o nabyciu spadku po zmarłym w dniu 4 marca 2012 r. W.K. przez dzieci: D.K., J.K., G.K. i D.K. Postanowienie uprawomocniło się w dniu 8 grudnia 2012 r. 28 kwietnia 2017 r. do Urzędu Skarbowego w P. wpłynęło zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych SD-3 złożone przez skarżącego, w którym wykazano łączną wartość spadku 1 019 500, 00 zł, łączną wartość długów i ciężarów - 285 955,00 zł oraz przypadającą na skarżącego wartość nabytego udziału - 183 386, 00 zł, co stanowiło 1/4 części udziału w masie spadkowej.
Decyzją z dnia 25 października 2017 r. Naczelnik US ustalił skarżącemu kwotę podatku od spadków i darowizn w wysokości 11 546,00 zł, z uwzględnieniem kwoty wolnej od podatku w wysokości 9 637,00 zł., w związku z zaliczeniem skarżącego do I grupy podatkowej na podstawie art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2009 r., poz. 768 ze zm.; dalej: u.p.s.d.). Organ przyjął, że obowiązek podatkowy powstał wraz z datą uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po W.K., tj. w dniu 8 grudnia 2012 r.
Decyzją z dnia 23 lutego 2018 r. Dyrektor IAS utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, iż skarżący nie złożył zeznania podatkowego o nabyciu w terminie wynikającym z art. 17a ust. 1 u.p.s.d. Stwierdził, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 68 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.; dalej: O.p.),a ponieważ decyzję Naczelnika US wydano i doręczono przed upływem określonego tym przepisem 5-letniego terminu, nie nastąpiło przedawnienie prawa do ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego.
W skardze skarżący zarzucił naruszenie art. 6 ust. 4 u.p.s.d. oraz art. 68 § 1 i § 2 pkt 1, art. 233 § 1 pkt 2a O.p.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną, gdyż decyzja organu podatkowego została doręczona skarżącemu po upływie terminu przedawnienia. Sąd wziął pod uwagę, że skarżący nie złożył zeznania podatkowego, o którym mowa w art. 17a u.p.s.d., w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego określonego w art. 6 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. Przyjął, że w warunkach niniejszej sprawy obowiązek podatkowy uległ, w myśl art. 6 ust. 4 u.p.s.d., odnowieniu w związku z uprawomocnieniem się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, co nastąpiło w dniu 8 grudnia 2012 r., kiedy to organ podatkowy odzyskał kompetencje do ustalenia zobowiązania podatkowego.
Sąd nie podzielił stanowiska Dyrektora IAS, że do wydania i doręczenia decyzji ustalającej zobowiązanie w podatku od spadków i darowizn zastosowanie znajduje 5-letni termin, o którym mowa w art. 68 § 2 pkt 1 O.p., ze względu na niedopełnienie przez podatnika wynikającego z art. 17a u.p.s.d. obowiązku złożenia zeznania podatkowego. Zdaniem Sądu obowiązek złożenia zeznania dotyczy wyłącznie sytuacji określonych w art. 6 ust. 1 u.p.s.d., brak natomiast takiego obowiązku w razie odnowienia obowiązku podatkowego, o którym mowa w art. 6 ust. 4 u.p.s.d. Przepis ten reguluje moment powstania obowiązku podatkowego na nowo, wskutek zaistnienia innego zdarzenia niż to, które wcześniej taki obowiązek kreowało. W związku z powyższym skarżący nie miał obowiązku złożenia zeznania, o którym mowa w art. 17a u.p.s.d, a tym samym nie zaistniała sytuacja opisana w art. 68 § 2 O.p. W konsekwencji organy podatkowe naruszyły art. 68 § 1 i 2 O.p., przyjmując, że decyzja ustalająca skarżącemu zobowiązanie w podatku od spadków i darowizn mogła zostać doręczona przed upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy.
Skargę kasacyjną wniósł Dyrektor IAS. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. art. 6 ust. 4 zd. pierwsze u.p.s.d. w zw. z art. 68 § 1, § 2 pkt 1 O.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że w realiach rozpatrywanej sprawy doszło do odnowienia obowiązku podatkowego skutkującego skróceniem pierwotnego 5-letniego terminu przedawnienia prawa do ustalenia zobowiązania podatkowego, albowiem w takich okolicznościach uprawnienie do wydania i doręczenia decyzji ustalającej zobowiązanie wygasa po upływie 3 lat, podczas gdy przepis art. 6 ust. 4 u.p.s.d. został wprowadzony w celu odzyskania kompetencji organu do ustalenia zobowiązania podatkowego, a nie ich ograniczenia,
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. art. 6 ust. 4 zd. pierwsze, art. 17a ust. 1 u.p.s.d. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że odnowienie niezgłoszonego do opodatkowania obowiązku podatkowego z tytułu nabycia spadku, w rozumieniu art. 6 ust. 4 zd. pierwsze u.p.s.d., które następnie stwierdzone zostało pismem (prawomocnym orzeczeniem sądu), nie implikuje po stronie spadkobiercy obowiązku złożenia zeznania podatkowego, a w związku z tym w sprawie nie znajduje zastosowania art. 68 § 2 pkt 1 O.p.,
c) art. 145 §1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 68 § 1 O.p. poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, że w realiach rozpatrywanej sprawy termin uprawnienia organu do wydania i doręczenia decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn wynosi 3 lata,
d) art. 145 §1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 6 ust. 4 zd. drugie u.p.s.d. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy w realiach rozpatrywanej sprawy doszło po raz kolejny do odnowienia obowiązku podatkowego, gdyż skarżący powołał się na nabycie spadku poprzez złożenie w dniu 28 kwietnia 2017 r. w Urzędzie Skarbowym w P. zeznania podatkowego o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych SD-3, skorygowanego w dniu 18 października 2017 r.;
2) naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 135 i art. 145 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 208 i art. 68 § 1 i § 2 pkt 1 O.p. poprzez jego zastosowanie i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika US i umorzenie postępowania polegające na przyjęciu, że w niezakwestionowanych okolicznościach, organ podatkowy nie miał prawa do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn i doręczenia tej decyzji stronie, gdyż upłynął 3-letni termin od zaistnienia zdarzenia przewidzianego w art. 6 ust. 4 zd. pierwsze u.p.s.d., w związku z czym zaskarżona decyzja wydana i doręczona została w warunkach przedawnienia, co obligowało organ odwoławczy do umorzenia postępowania w sprawie.
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 135 i art. 145 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 208 O.p. poprzez jego zastosowanie i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu podatkowego i umorzenie postępowania polegające na nieuwzględnieniu, że dopiero 28 kwietnia 2017 r. skarżący powołał się na fakt nabycia, składając zeznanie podatkowe, co skutkowało odnowieniem obowiązku podatkowego zgodnie z art. 6 ust. 4 zd. drugie u.p.s.d., w związku z czym zaskarżona decyzja wydana i doręczona została w terminie przedawnienia.
Dyrektor IAS wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), ze względu na konieczność rozpoznania jej bez zbędnej zwłoki oraz na ograniczenia związane z sytuacją pandemiczną. Strony zostały o tym powiadomione i pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie ma ustalony stan faktyczny sprawy, który nie jest kwestionowany przez żadną ze stron postępowania. Dla jasności wywodu trzeba go przypomnieć.
Otóż według poczynionych ustaleń spadkodawca – W.K. zmarł 4 marca 2012 r. i z tą chwilą spadkobiercy, w tym skarżący, nabyli po nim spadek (art. 924 i art. 925 K.c.). Zgłoszenie SD-Z2 nie zostało złożone, natomiast zeznanie SD-3 zostało złożone 28 kwietnia 2017 r. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I Ns 1772/12 spadek po W.K. nabyły dzieci: D.K., J.K., G.K., D.K. - po 1/4 części. Postanowienie to uprawomocniło się w dniu 8 grudnia 2012r.
Nabycie spadku przez skarżącego zrodziło obowiązek podatkowy. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 pkt u.p.s.d. zdarzeniem wywołującym obowiązek podatkowy jest nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych m.in. z tytułu dziedziczenia. Według postanowień art. 6 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. obowiązek ten powstaje z chwilą przyjęcia spadku. Z kolei zgodnie z art. 17a ust. 1 tej ustawy podatnicy podatku są obowiązani, z zastrzeżeniem ust. 2, złożyć, w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego, właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych według ustalonego wzoru. Do zeznania podatkowego dołącza się dokumenty mające wpływ na określenie podstawy opodatkowania. W ust. 2 art. 17a został określony jedyny przypadek, którego wystąpienie nie rodzi obowiązku złożenia zeznania podatkowego. Ma to miejsce wówczas, gdy podatek jest pobierany przez płatnika. Taka sytuacja nie wystąpiła w rozpoznanej sprawie. Zatem skarżący miał obowiązek złożyć zeznanie podatkowe w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego, którym jest przyjęcie spadku.
Zwrócenia uwagi wymaga, iż obowiązek podatkowy przy nabyciu w drodze dziedziczenia powstaje z chwilą przyjęcia spadku, to znaczy później niż w chwili nabycia rzeczy lub praw. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że skoro stosownie do regulacji z art. 1015 w związku z art. 1012 K.c. oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone przed sądem lub notariuszem w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o dziedziczeniu, to w razie braku takiego oświadczenia spadkobiercy, przyjęcie spadku następuje z dobrodziejstwem inwentarza z upływem wspomnianego terminu. Tak więc data skutecznego złożenia oświadczenia lub upływ terminu 6 miesięcy decyduje o powstaniu obowiązku podatkowego (zob. np. G. Liszewski w: S. Bogucki, G. Liszewski, P. Smoleń, J. Szczygieł, K. Winiarski, Podatek od spadków i darowizn, Komentarz, Warszawa 2021, str. 246).
Skarżący nie twierdził, że dowiedział się o nabyciu spadku później niż w chwili jego faktycznego nabycia, którą mocą art. 925 K.c. jest chwila otwarcia spadku (otwarcie spadku następuje z chwilą śmierci spadkodawcy - art. 924 K.c.). Tak więc 6-miesięczny termin, skutkujący powstaniem obowiązku podatkowego w podatku od spadków i darowizn, powinien być liczony od dnia śmierci spadkodawcy i od upływu tego terminu powinien być liczony określony w art. 17a u.p.s.d. termin do złożenia zeznania podatkowego. W tak ustalonym terminie zeznanie podatkowe nie zostało złożone, co jest niesporne w niniejszej sprawie.
Art. 68 § 2 pkt 1 O.p. stanowi, że jeżeli podatnik nie złożył deklaracji w terminie przewidzianym w przepisach prawa podatkowego zobowiązanie podatkowe, które powstaje z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania, nie powstaje, pod warunkiem że decyzja ustalająca wysokość tego zobowiązania została doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Z przepisu tego wprost wynika, że niezłożenie deklaracji w określonym przepisami prawa terminie wywołuje ten skutek, że organ podatkowy na wydanie decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe, a taką jest wydana w niniejszej sprawie decyzja Naczelnika US z dnia 25 października 2017 r. w przedmiocie podatku od spadków i darowizn, ma pięć lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Ponieważ skarżący nie złożył w ustawowym terminie stosownego zeznania podatkowego, to zastosowanie znajduje art. 68 § 2 pkt 1 O.p.
Jak słusznie zauważył Dyrektor IAS, nie ma żadnego przepisu prawa, który znosi obowiązek określony w art. 17a u.p.s.d. Takim przepisem nie jest art. 6 ust. 4 tej ustawy, jak przyjął to Sąd pierwszej instancji. Zgodnie z ostatnio przywołanym przepisem, jeżeli nabycie niezgłoszone do opodatkowania stwierdzono następnie pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma; jeżeli pismem takim jest orzeczenie sądu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia. W przypadku gdy nabycie nie zostało zgłoszone do opodatkowania, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą powołania się przez podatnika przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej na fakt nabycia.
W judykaturze dość jednolicie przyjmuje się, że art. 6 ust. 4 u.p.s.d. nie ma charakteru samoistnego, nie kreuje całościowej i odrębnej od innych regulacji czasu powstania obowiązku podatkowego w podatku od spadków. Mamy tu bowiem do czynienia z tym samym podatnikiem i tym samym przedmiotem opodatkowania, tym samym obowiązkiem podatkowym. Przepis ten określa odnowiony, czy też ponowny moment powstania obowiązku podatkowego. Nie jest to więc ani "całościowa", ani "odrębna" regulacja prawna powstania obowiązku podatkowego. Wynikające z omawianego przepisu odnowienie obowiązku podatkowego polega na tym, że powinność świadczenia pieniężnego, o której mowa w art. 4 O.p., powstaje wskutek zaistnienia innego zdarzenia, określonego w przepisach, niż zdarzenie, które wcześniej taki obowiązek kreowało. Przyjmuje się też, że odnowienie obowiązku podatkowego na podstawie art. 6 ust. 4 u.p.s.d. nie powoduje powstania obowiązku złożenia zeznania podatkowego na podstawie art. 17a u.p.s.d. i należy zgodzić się z tym. Obowiązek ten powstał bowiem już wcześniej, zanim nastąpiło odnowienie obowiązku podatkowego. Art. 6 ust. 4 w ogóle nie normuje kwestii dotyczącej obowiązku lub terminu złożenia zeznania podatkowego. Obowiązek ten wynika z art. 17a i jak już powiedziano, żaden inny przepis tego obowiązku nie eliminuje. Skoro mamy do czynienie niezmiennie z tym samy obowiązkiem podatkowym, to znajdują do niego zastosowanie te same przepisy, w tym art. 17a ust. 1, za wyjątkiem art. 6 ust. 4 normującego inną chwilę powstania obowiązku podatkowego. Odmienna interpretacja ww. przepisów stawia w uprzywilejowanej pozycji podatników, którzy nie dochowują nałożonych na nich obowiązków. Prowadzi ona bowiem do skrócenia, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego bez normatywnej podstawy, czasu na wydanie decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe w podatku od spadku i darowizn z pięciu do trzech lat.
Szczególnie jest to widoczne w rozpoznanej sprawie, gdzie zdarzenia rodzące obowiązek wynikający zarówno z art. 6 ust. 1 pkt 1, jak i z art. 6 ust. 4 u.p.s.d. wystąpiły w tym samym roku (2012 r.) i tylko dlatego, że skarżący nie wykonał obowiązku złożenia zeznania podatkowego w ustawowym terminie, okres przedawnienia do wydania decyzji miałby być skrócony do trzech lat, jak przyjęto w zaskarżonym wyroku.
W tym miejscu trzeba nawiązać do stanowiska Sądu pierwszej instancji, iż obowiązek podatkowy, który powstał, w rzeczy samej we wrześniu 2012 r. (licząc jak podano wcześniej, czyli 6 msc od nabycia spadku) "uległ w myśl art. 6 ust. 4 u.p.s.d. odnowieniu w związku z uprawomocnieniem się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku tj. w dniu 8 grudnia 2012r. i wówczas organ podatkowy odzyskał kompetencję do ustalenia zobowiązania podatkowego". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest ono niejasne, bo Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił, dlaczego uznał, iż nastąpiło odnowienie obowiązku, podobnie jak i nie wskazał kiedy i dlaczego organ utracił kompetencje do ustalenia zobowiązania podatkowego. Co do zasady, ażeby coś mogło powstać na nowo, to wcześniej musi wygasnąć, utracić swój byt. Jak trafnie podniósł Dyrektor IAS, powołując się na orzecznictwo NSA, odnowienie określone w art. 6 ust. 4 u.p.s.d. służy temu, by ponownie mógł biec termin przedawnienia do ustalenia zobowiązania podatkowego w sytuacji, gdy pierwotny termin przedawnienia wygasł.
Bezsprzecznie w okolicznościach rozpoznanej sprawy obowiązek podatkowy, który powstał na podstawie z art. 6 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. we wrześniu 2012 r. nie uległ przedawnieniu przed uprawomocnieniem się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, co miało miejsce 8 grudnia 2012 r. Jak już wielokrotnie wskazywano, oba zdarzenia rodzące obowiązek podatkowy wystąpiły w tym samym 2012 r. Skoro obowiązek powstały na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. nie wygasł, to też nie mógł powstać na nowo (odnowić się) na podstawie art. 6 ust. 4 tej ustawy. Co więcej, wbrew twierdzeniu Sądu pierwszej instancji, organ podatkowy nie utracił kompetencji do ustalenia zobowiązania podatkowego, gdyż nie wystąpiło żadne zdarzenie prawne powodujące ich utratę.
Reasumując, stwierdzić należy, że zasadne są zarzuty naruszenia prawa materialnego. Spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego uchylają się zaś zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż wbrew wymogom art. 174 pkt 2 w związku z art. 176 P.p.s.a. w ogóle ich nie uzasadniono, przez co nie wykazano ani wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy, ani nie wskazano sposobu w jaki zdaniem autora skargi kasacyjnej zostały naruszone.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku w całości i uznając, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona oddalił skargę na podstawie 151 P.p.s.a. O kosztach postępowania postanowiono zgodnie z art. 203 pkt 2 P.p.s.a.
s. P. Dąbek s. J. Pruszyński s. J. Sokołowska

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI