III FSK 1322/24

III FSK 1322/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Brolik /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Sokołowska
Wojciech Stachurski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wr 776/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2024-06-11
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 96n§ 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Tezy
treści art. 96n§ 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.)  i art. 94zd ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 615 ze zm.) wynika prawo organu egzekucyjnego do wydania postanowienia w przedmiocie zatwierdzenia tymczasowego zajęcia ruchomości po otrzymaniu cyfrowego odwzorowania protokołu tymczasowego zajęcia ruchomości, nie wynika natomiast obowiązek polegający na doręczeniu dowodu w postaci protokołu tymczasowego zajęcia ruchomości stronie postępowania przed wydaniem wymienionego postanowienia lub w razem z wydanym postanowieniem organu egzekucyjnego pierwszej instancji.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Protokolant asystent sędziego Ewa Gil, po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Zarządcy masy sanacyjnej P. sp. z o.o. w restrukturyzacji z siedzibą we W. (dawniej: Prus-Pol sp. z o.o. z siedzibą we W.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Wr 776/23 w sprawie ze skargi Zarządcy masy sanacyjnej P. sp. z o.o. w restrukturyzacji z siedzibą we W. (dawniej: Prus-Pol sp. z o.o. z siedzibą we W.) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 25 lipca 2023 r., nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Zarządcy masy sanacyjnej P. sp. z o.o. w restrukturyzacji z siedzibą we W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 11 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Wr 776/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił w całości skargę Zarządcy masy sanacyjnej P[...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. w restrukturyzacji na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 25 lipca 2023 r., w przedmiocie zatwierdzenia w całości tymczasowego zajęcia ruchomości (wyrok wraz z uzasadnieniem dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł zarządca masy sanacyjnej ww. spółki z o.o. zaskarżając wyrok w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie następujących przepisów postępowania:
1) art. 133 w związku z art. 141 § 4 w związku z art.134 § 1 w związku z art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 134 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako k.p.a.) w związku z art. 144 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: u.p.e.a.) poprzez akceptację braku dokonania wykładni art. 96o § 3 u.p.e.a. w związku z art. 141 k.p.a. mającym tutaj zastosowanie na mocy art. 18 u.p.e.a. w powiązaniu z art. 94zb ust. 4 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej oraz art. 96n § 1 u.p.e.a. przy poszanowaniu norm wyższego rzędu przede wszystkim w postaci art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz (w związku z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP odczytywanym łącznie z art. 91 ust. 1 i 3 Konstytucji RP) art. 41 Karty Praw Podstawowych (dalej jako KPP) w związku z art. 51 ust. 1 KPP w zw. z art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej (poszanowanie godności ludzkiej; państwo prawa, poszanowanie praw człowieka) i art. 4 ust. 3 TUE (zasada lojalnej współpracy), a tym samym naruszenie również tychże norm poprzez przyjęcie, iż dopuszczalne jest niezapewnienie stronie postępowania skutecznego środka zaskarżenia poprzez umożliwienie jej zapoznanie się z dokumentem na podstawie którego wydano rozstrzygnięcie podlegające zaskarżeniu, podczas gdy w wyniku dokonania ww. wykładni nieuchronna jest konstatacja, że doręczenie postanowienia o zatwierdzeniu tymczasowego zajęcia ruchomości (ograniczenie prawa własności w rozumieniu art. 17 ust. 1 KPP) powinno następować z równoczesnym doręczeniem protokołu zajęcia, na podstawie przecież to którego wydano to postanowienie i znajomość treści którego umożliwia wniesienie skutecznego środka zaskarżenia,
2) art. 133 w związku z art. 141§ 4 p.p.s.a. w związku z art. 96n § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 2 Konstytucji RP poprzez stwierdzenie, iż zobowiązanie na poczet którego zajęta została ruchomość jest wymagalne i istnieje w sytuacji, w której powstanie zaległości związane jest wyłącznie z działalnością dyskrecjonalną tego samego wierzyciela i tego samego organu egzekucyjnego (uniemożliwienie uiszczenia zaległości z zabezpieczonego rachunku bankowego), które odpowiedzialne są za postępowanie egzekucyjne, co za tym idzie egzekwowana w niniejszej sprawie zaległość powstała jedynie ze względu na wcześniejsze działania tych samych organów, bez jakiejkolwiek "winy" Spółki w tym zakresie, co sprawia, ze nie może ona ponosić konsekwencji takiego stanu rzeczy, ergo obowiązek nie istnieje a z pewnością nie jest wymagalny, a w konsekwencji;
3) naruszenie art. 151 w związku art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. przejawiające się oddaleniem skargi na rozstrzygnięcie, które nie odpowiadało prawu i zostało wydane z jego naruszeniem (a więc istniały przesłanki do uchylenia).
Mając na uwadze powyższe zarzuty naruszenia prawa strona skarżąca wniosła o: 1) przyjęcie niniejszej skargi kasacyjnej do wspólnego rozpoznania i odrębnego orzekania wraz ze skargą kasacyjną złożoną w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 914/23; 2) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu; 3) przeprowadzenie rozprawy (również, z wykorzystaniem urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku); 4) zasądzenie od organu kosztów postępowania sądowego, wraz z kosztami zastępstwa świadczone go przez doradcę podatkowego, stosownie do norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ podatkowy wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Brak było podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej.
Z akt sprawy wynika, że nieopłacenie przez spółkę (w dalszym tekście: skarżący lub spółka) zobowiązania w podatku od towarów i usług za kwiecień 2023 r., wynikającego ze złożonej deklaracji VAT-7 w kwocie 97.910,00 zł (postępowaniem egzekucyjnym objęte były również koszty upomnienia - 16,00 zł i odsetki w wysokości 973,70 zł). W ramach wszczętego - w oparciu o tytuł wykonawczy z 16 czerwca 2023 r. - postępowania egzekucyjnego zawiadomiono spółkę o zajęciu jej wierzytelności w banku (zawiadomienie z 21 czerwca 2023 r., doręczone skarżącemu), jednakże bank, zawiadomieniem z 23 czerwca 2023 r., powiadomił o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na brak środków na rachunku spółki. W dniu 26 czerwca 2023 r. został sporządzony Protokół Tymczasowego Zajęcia Ruchomości – kontener z ruchomościami spółki, pozostawiony pod dozorem celnym. Naczelnik Urzędu Skarbowego 28 czerwca 2023 r. wydał postanowienie o zatwierdzeniu w całości tymczasowego zajęcia ruchomości, na podstawie ww. protokołu z 26 czerwca 2023 r., znajdującego się w aktach sprawy w postaci cyfrowego odwzorowania.
Oceniając istotnościowo przedmiot sporu prawnego, który w niniejszym postępowaniu przedstawiony został Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, stwierdzić należy, że strona skarżąca kwestionuje wydane w obu instancjach postanowienia organów administracji z uwagi na to, że wskazane powyżej postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego wydane zostało na podstawie cyfrowego odwzorowania Protokołu Cyfrowego Zajęcia, przed doręczeniem Protokołu spółce, które to doręczenie nastąpiło dopiero po wydaniu postanowienia organu drugiej instancji, utrzymującego w mocy postanowienie o zatwierdzeniu tymczasowego zajęcia z dnia 28 czerwca 2023 r.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przybliżone istotnościowo stanowisko i argumentacja strony skarżącej są nietrafne.
Na podstawie art. 94z. ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (uKAS): 1/ Tymczasowe zajęcie ruchomości polega na czasowym pozbawieniu zobowiązanego prawa do rozporządzania zajętą ruchomością; 2. Tymczasowe zajęcie ruchomości nie może trwać dłużej niż 96 godzin od chwili podpisania protokołu tymczasowego zajęcia ruchomości przez funkcjonariusza dokonującego tego zajęcia.
Zgodnie z art. 94zd. uKAS: Niezwłocznie po dokonaniu tymczasowego zajęcia ruchomości funkcjonariusz dokonujący tymczasowego zajęcia ruchomości przekazuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej do organu egzekucyjnego, o którym mowa w art. 94y ust. 1, odwzorowanie cyfrowe protokołu tymczasowego zajęcia ruchomości, informacje dotyczące miejsca przechowywania tej ruchomości, imienia i nazwiska lub nazwy dozorcy oraz kosztów faktycznie poniesionych związanych z tymczasowym zajęciem ruchomości.
Na podstawie art. 96n. § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.): W czasie trwania tymczasowego zajęcia ruchomości po otrzymaniu odwzorowania cyfrowego protokołu tymczasowego zajęcia ruchomości zgodnie z art. 94zd ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej organ egzekucyjny wydaje postanowienie o:
1) zatwierdzeniu w całości tymczasowego zajęcia ruchomości w egzekucji administracyjnej prowadzonej przez ten organ na podstawie tytułu wykonawczego wskazanego w protokole tymczasowego zajęcia ruchomości, jeżeli:
a) nie wykonano, nie umorzono, nie stwierdzono wygaśnięcia albo nieistnienia obowiązku, nie odroczono terminu wykonania obowiązku albo nie rozłożono na raty spłaty należności pieniężnych,
b) tymczasowo zajęte ruchomości nie zostały wyłączone spod egzekucji lub od niej zwolnione,
c) protokół ten został sporządzony zgodnie z art. 94zb ust. 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej;
2) zatwierdzeniu w części tymczasowego zajęcia ruchomości w egzekucji administracyjnej prowadzonej przez ten organ na podstawie tytułu wykonawczego wymienionego w protokole tymczasowego zajęcia ruchomości w przypadku spełnienia w tym zakresie warunków wymienionych w pkt 1, a w pozostałej części - o odmowie zatwierdzenia tymczasowego zajęcia ruchomości;
3) odmowie zatwierdzenia tymczasowego zajęcia ruchomości - jeżeli warunki nie są spełnione.
§ 2. Z chwilą wydania postanowienia o zatwierdzeniu w całości albo w części tymczasowego zajęcia ruchomości tymczasowe zajęcie ruchomości staje się zajęciem egzekucyjnym tych ruchomości.
§ 3. Rozporządzenie ruchomością po jej tymczasowym zajęciu nie stanowi przeszkody do zatwierdzenia tymczasowego zajęcia ruchomości.
Zgodnie z art. 96o § 1 u.p.e.a.: Postanowienie o zatwierdzeniu tymczasowego zajęcia ruchomości zawiera:
1) oznaczenie wierzyciela i numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę tymczasowego zajęcia ruchomości, a w przypadku jednolitego tytułu wykonawczego lub zagranicznego tytułu wykonawczego - również wskazanie jego rodzaju;
2) kwotę należności pieniężnej, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności tej należności, rodzaj i stawkę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych na dzień wydania postanowienia;
3) kwotę kosztów egzekucyjnych:
a) opłaty manipulacyjnej,
b) opłaty za czynności egzekucyjne,
c) wydatków egzekucyjnych,
d) opłaty egzekucyjnej,
e) powstałych w postępowaniu egzekucyjnym umorzonym z przyczyny określonej w art. 59 § 2 - w przypadku, o którym mowa w art. 64ca § 2;
4) kwotę kosztów upomnienia;
5) wyszczególnienie zajętych ruchomości z podaniem ich liczby lub ilości i rodzaju jednostki miary;
6) pouczenie zobowiązanego o skutkach zajęcia egzekucyjnego tych ruchomości;
7) oznaczenie dozorcy;
8) pouczenie dozorcy o pozostawieniu zajętych ruchomości pod jego dozorem, o ile nie zachodzą przesłanki do ich oddania pod dozór innemu dozorcy, oraz o skutkach pozostawienia zajętych ruchomości pod jego dozorem.
§ 2. Postanowienie w sprawie zatwierdzenia tymczasowego zajęcia ruchomości doręcza się zobowiązanemu, dozorcy i naczelnikowi urzędu celno-skarbowego, z upoważnienia którego funkcjonariusz dokonał kontroli celno-skarbowej.
§ 3. Na postanowienie w sprawie zatwierdzenia tymczasowego zajęcia ruchomości zobowiązanemu służy zażalenie. W zażaleniu określa się istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.
Z przytoczonych in extenso regulacji prawnych uKAS i u.p.e.a. wynikają następujące, najważniejsze dla sprawy, wnioski:
1. Tymczasowe zajęcie ruchomości nie może trwać dłużej aniżeli 96 godzin od chwili podpisania protokołu tymczasowego zajęcia ruchomości przez funkcjonariusza dokonującego tego zajęcia;
2. Naczelnik Urzędu Skarbowego wydaje postanowienie w przedmiocie zatwierdzenia tymczasowego zajęcia w czasie trwania zajęcia, czyli w ciągu 96 godzin od chwili podpisania protokołu tymczasowego zajęcia ruchomości przez funkcjonariusza dokonującego tego zajęcia;
3. Niezwłocznie po dokonaniu tymczasowego zajęcia ruchomości funkcjonariusz dokonujący tymczasowego zajęcia ruchomości przekazuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej do organu egzekucyjnego, o którym mowa w art. 94y ust. 1 uKAS, odwzorowanie cyfrowe protokołu tymczasowego zajęcia ruchomości;
4. W czasie trwania tymczasowego zajęcia ruchomości, po otrzymaniu odwzorowania cyfrowego protokołu tymczasowego zajęcia ruchomości, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w przedmiocie zatwierdzenia tymczasowego zajęcia.
Ad. 1 i 2: Ustawowy dopuszczalny czas trwania tymczasowego zajęcia ruchomości nie może przekroczyć 96 godzin; wskazany czas implikuje ten sam czas 96 godzin do wydania postanowienia w przedmiocie zatwierdzenia tymczasowego zajęcia. Wymieniony, niewątpliwie krótki czas trwania do zatwierdzenia tymczasowego zajęcia ruchomości wynika z celu wprowadzenia tej instytucji, zgodnie bowiem z art. 94y ust. 1uKAS ukonstytuowana i wprowadzona została do obowiązywania "w celu zwiększenia efektywności egzekucji administracyjnej należności pieniężnych". Tak krótki czas trwania i załatwiania sprawy w przedmiocie tymczasowego zajęcia uniemożliwiałby terminowe doręczanie protokołu zajęcia. Z rozpoznawania bardzo wielu spraw Sądowi wiadomo jest z urzędu, że efektywne doręczenie pisma w czasie zaledwie czterech dób jest faktycznie niemożliwe, tym bardziej jeżeli weźmie się pod uwagę, że w postępowaniu uczestniczą dwa organy oraz strona – zobowiązany, natomiast miejsca: w którym znajdują się zajęte ruchomości, w którym znajduje się siedziba organu egzekucyjnego oraz miejsce adresu zobowiązanego i/lub jego pełnomocnika mogą być różne i odległe. Przesyłanie i doręczanie protokołu zajęcia drogą internetową oznacza natomiast w istocie przekazywanie właściwej tej postaci komunikacji formy cyfrowego odwzorowania protokołu, którą również, co do zasady, kwestionuje strona skarżąca. Z przywołanych powyżej przepisów postępowania nie wynika także, że organ egzekucyjny przekazuje stronie, wraz z wydaniem postanowienia w przedmiocie zatwierdzenia tymczasowego zajęcia, cyfrowe odwzorowanie analizowanego protokołu zajęcia.
Ad 3 i 4: Posługiwanie się w postępowaniu dotyczącym tymczasowego zajęcia ruchomości cyfrowym odwzorowaniem protokołu tego zajęcia jest ustawowo przewidziane, a więc i dopuszczone do legalnego wykorzystywania w wymienionym postępowaniu. Uzasadnione jest to krótkim czasem tymczasowego zajęcia oraz krótkim czasem do rozstrzygnięcia w przedmiocie tymczasowego zajęcia; powyższe wynika z celu instytucji, tymczasowego zajęcia ruchomości, to jest zwiększenia efektywności postępowania egzekucyjnego. Podnieść i podkreślić w tym miejscu należy, że wywołującą określone skutki prawne w obszarze obowiązującego prawa egzekucyjnego oraz prawa własności czynnością jest tymczasowe zajęcie ruchomości nie zaś protokół tymczasowego zajęcia ruchomości. Zgodnie z art. 96n§ 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny zatwierdza tymczasowe zajęcie ruchomości lub odmawia zatwierdzenia tymczasowego zajęcia ruchomości, nie zatwierdza protokół tymczasowego zajęcia ruchomości bądź nie odmawia zatwierdzenia protokołu tymczasowego zajęcia ruchomości. Protokół tymczasowego zajęcia ruchomości jest dowodem w sprawie w przedmiocie tymczasowego zajęcia ruchomości; analogicznie tym dowodem jest cyfrowe odwzorowanie protokołu tymczasowego zajęcia ruchomości; ze znajdującym się w aktach sprawy dowodem w postaci cyfrowego odwzorowania protokołu tymczasowego zajęcia ruchomości, strona zobowiązana, na ogólnych zasadach dostępu strony do materiałów postępowania administracyjnego, może się zapoznawać. W sprawie niniejszej podnieść ad concretum także należy, że we wniesionej skardze kasacyjnej strona skarżąca nie kwestionowała – nie podnosiła: zgodności bądź niezgodności treści cyfrowego odwzorowania protokołu tymczasowego zajęcia ruchomości z treścią tego protokołu, tak więc argumentacja kasacyjna posiada w tym zakresie walor wyłącznie teoretyczny, bez oparcia w realnym stanie faktycznym sprawy.
Zauważyć także należy, że w powoływanych przez skarżącego przepisach statuujących określone zasady prawa europejskiego ani też w przywoływanych kasacyjnie wyrokach TSUE rozpatrywana niniejszym instytucja tymczasowego zajęcia ruchomości nie została zakwestionowana, tak więc brak jest podstaw aby na tej podstawie zmieniać – weryfikować – uzupełniać treść obowiązujących w analizowanych przedmiocie unormowań.
Reasumując. Z treści art. 96n§ 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.) i art. 94zd ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 615 ze zm.) wynika prawo organu egzekucyjnego do wydania postanowienia w przedmiocie zatwierdzenia tymczasowego zajęcia ruchomości po otrzymaniu cyfrowego odwzorowania protokołu tymczasowego zajęcia ruchomości, nie wynika natomiast obowiązek polegający na doręczeniu dowodu w postaci protokołu tymczasowego zajęcia ruchomości stronie postępowania przed wydaniem wymienionego postanowienia lub w razem z wydanym postanowieniem organu egzekucyjnego pierwszej instancji.
Z tych powodów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. i art. 204 pkt 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną i orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.
sędzia NSA Wojciech Stachurski sędzia NSA Jacek Brolik sędzia NSA Jolanta Sokołowska