III FSK 1311/23

III FSK 1311/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-06-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Juszczyk-Wiśniewska
Jacek Pruszyński /sprawozdawca/
Krzysztof Winiarski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Kr 41/23 - Wyrok WSA w Krakowie z 2023-03-23
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 110c § 5,  §2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2019 poz 900
art. 70 § 4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Jacek Pruszyński (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska, Protokolant Karolina Niemiec, , po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 41/23 w sprawie ze skargi W. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 3 listopada 2022 r. nr 1201-IEE.711.1.79.2022.4.LJM w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od W. M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrok sądu pierwszej instancji.
Wyrokiem z 23 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 41/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę W. M. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 3 listopada 2022 r., nr 1201-IEE.711.1.79.2022.4.LJM w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną.
Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
2. Skarga kasacyjna.
Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji wniósł skarżący. Działający w jego imieniu pełnomocnik, na podstawie art. 173 § 1 oraz na zasadzie art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 3 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U.
z 2021 r., poz. 137, dalej: p.u.s.a.) oraz art. 15 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zaskarżył wyrok
w całości.
Skargę kasacyjną oparł na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. na naruszeniu przepisów postępowaniu, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie na naruszeniu przez sąd pierwszej instancji przepisów
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne nieuwzględnienie skargi i jej oddalenie, co też wynikało z niewłaściwego zastosowania przez sąd pierwszej instancji - w ślad za organami obu instancji - przepisu art. 110c § 4 ustawy
z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U.
z 2022 r. poz. 479, dalej: u.p.e.a.) oraz niezastosowania art. 110c § 5 u.p.e.a. poprzez błędne uznanie, iż nieruchomość zobowiązanego została już skutecznie zajęta w dniu dokonania wpisu w księdze wieczystej, czyli w dniu 20 lipca 2022 r., podczas gdy:
a) w świetle przepisu art. 110c § 4 u.p.e.a. warunkiem przyjęcia takiej chwili zajęcia było to, aby zobowiązanemu nie zostało doręczone wezwanie, o którym mowa
w art. 110c § 2 u.p.e.a., który to przypadek nie miał jednak miejsca w niniejszej sprawie, albowiem - zgodnie z pkt 2) postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. z 9 sierpnia 2022 r. usunięto stwierdzoną wadę uprzednio dokonanej czynności egzekucyjnej poprzez właśnie doręczenie zawiadomienia o zajęciu nieruchomości z 2 czerwca 2022 r. zobowiązanemu,
b) przepis art. 110c § 4 u.p.e.a ma zastosowanie jednakże z zastrzeżeniem
art. 110c § 5, zgodnie z którym dla każdego, kto wiedział o wszczęciu egzekucji, skutki zajęcia powstają z chwilą, gdy o wszczęciu egzekucji powziął wiadomość, chociażby wezwanie nie zostało jeszcze zobowiązanemu wysłane ani wpis
w księdze wieczystej nie był jeszcze dokonany, który przepis został bezzasadnie pominięty przez sąd pierwszej instancji przez co niewłaściwie zastosowano
art. 110c § 4, albowiem - co wynika z akt sprawy - zobowiązany W. M. powziął wiadomość o wszczęciu egzekucji od swego pełnomocnika r.pr. K. G., któremu doręczono wezwanie z 2 czerwca 2022 r., nr 1223-SEE.711.11.36.2022.1, co też sprawia, iż sąd pierwszej instancji wadliwie uznał, iż nieruchomość została zajęta w dniu 20 lipca 2022 r. poprzez dokonanie wpisu w księdze wieczystej.
Powyższe uchybienia mają istotny wpływ na wynik sprawy - gdyby nie zostały popełnione sąd pierwszej instancji miałby podstawy do uwzględniania skargi i wydania orzeczenia o uchyleniu zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 3 listopada 2022 r.
W ocenie kasatora ustalenie właściwej chwili zajęcia należącej do niego nieruchomości ma istotne znaczenie w kontekście biegu terminu przedawnienia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 rok, którego dotyczyło wezwanie z 2 czerwca 2022 r. Otóż zgodnie z wyraźnym brzmieniem przepisu art. 70 § 4 o.p. bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny.
Podnosząc powyższe zarzuty autor skargi kasacyjnej wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, a w przypadku uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, że istota sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona uchylenie zaskarżonego wyroku w całości
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Wniósł również o zasądzenie na rzecz kasatora kosztów postępowania w przedmiocie skargi kasacyjnej, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Pełnomocnik organu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o:
1) oddalenie skargi kasacyjnej,
2) zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, gdyż zaskarżony wyrok pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Zarzuty skargi kasacyjnej odnoszą się do kwestii prawidłowości określenia chwili zajęcia nieruchomości. W ocenie skarżącego nie było podstaw do przyjęcia, że zajęcie to nastąpiło w oparciu o art. 110c § 4 u.p.e.a., w sytuacji gdy zgodnie z pkt 2) postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. z 9 sierpnia 2022 r. usunięto stwierdzoną wadę uprzednio dokonanej czynności egzekucyjnej poprzez doręczenie zawiadomienia o zajęciu nieruchomości z 2 czerwca 2022 r. zobowiązanemu. Nadto nie można przyjąć, że nieruchomość została zajęta w dniu 20 lipca 2022 r. poprzez dokonanie wpisu w księdze wieczystej, skoro zobowiązany powziął wiadomość o wszczęciu egzekucji od swego pełnomocnika r. pr. K. G., któremu doręczono wezwanie. Jak podnosi autor skargi kasacyjnej, ustalenie właściwej chwili zajęcia należącej do niego nieruchomości ma istotne znaczenie w kontekście biegu terminu przedawnienia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 rok, którego dotyczyło ww. wezwanie, a dokładnie stwierdzenia kiedy nastąpiło jego przerwanie.
Odnosząc się do powyższych zarzutów, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że przedmiotem skargi do sądu pierwszej instancji było postanowienie wydane w sprawie skargi na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu nieruchomości zobowiązanego złożonej na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. Z przepisu tego wynika, że zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Skarga na czynność egzekucyjną służy kontroli prawidłowości stosowania środków egzekucyjnych. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. W takim też kontekście została rozstrzygnięta skarga na czynność egzekucyjną złożona przez skarżącego.
Zgodnie z art. 110c § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez zajęcie nieruchomości. Według art. 110c § 2 u.p.e.a. zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zobowiązanemu wraz z wezwaniem doręcza się odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony. Art. 110c § 4 u.p.e.a. stanowi, że zajęcie nieruchomości jest dokonane z chwilą doręczenia wezwania zgodnie z § 2-2b, z tym że odpowiednio dla zobowiązanego, małżonka zobowiązanego i innego podmiotu, na który przeniesiono prawo własności nieruchomości, którym nie doręczono wezwania, jak też w stosunku do osób trzecich, nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów wraz z odpisem wezwania, z zastrzeżeniem § 5. Według tego ostatniego paragrafu dla każdego, kto wiedział o wszczęciu egzekucji, skutki zajęcia powstają z chwilą, gdy o wszczęciu egzekucji powziął wiadomość, chociażby wezwanie nie zostało jeszcze zobowiązanemu wysłane ani wpis w księdze wieczystej nie był jeszcze dokonany.
WSA w Krakowie oceniając prawidłowość doręczenia wezwania (z art. 110c § 2 u.p.e.a.), która była kwestionowana przez skarżącego, stwierdził, że po pierwsze organ skierował wezwanie pod nieprawidłowy adres, ponieważ skarżący dochował obowiązku zawiadomienia organu egzekucyjnego o zmianie adresu zamieszkania. Po drugie, w dniu 18 sierpnia 2022 r. skarżący osobiście odebrał powyższe wezwanie w T. i uchybienie polegające na nieprawidłowym doręczeniu nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ zobowiązany został powiadomiony o zajęciu, a zatem został osiągnięty cel art. 110c § 2 u.p.e.a. Po trzecie, przesłanie przez organ zawiadomienia o treści pisma z 3 sierpnia 2022 r. osobie, która nie była już pełnomocnikiem strony nie miało żadnego znaczenia procesowego. Powyższe stwierdzenia nie zostały zakwestionowane, a wynika z nich, że w momencie dokonania wpisu w księdze wieczystej tj. 20 lipca 2022 r. zobowiązanemu nie doręczono wezwania, o którym mowa w art. 110c § 2 u.p.e.a. Należy też zgodzić się z oceną, że niedoręczenie zobowiązanemu wezwania do zapłaty należności wywołuje skutki nie co do samej skuteczności zajęcia nieruchomości, a wyłącznie w zakresie określenia momentu, z którym zajęcie to następuje.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z akt administracyjnych sprawy wynika, iż Sąd Rejonowy w T. ([...] Wydział Ksiąg Wieczystych) dokonał stosownego wpisu w księdze wieczystej 20 lipca 2022 r. Powyższe oznacza, że w dacie orzekania przez organ pierwszej instancji nieruchomość, której dotyczy sprawa, została skutecznie zajęta na podstawie art. 110c § 4 u.p.e.a., chociaż sam zobowiązany nie otrzymał jeszcze zawiadomienia oraz wezwania do zapłaty zaległości wskazanych w art. 110c § 2 tej ustawy. W konsekwencji nie było podstaw, aby opisywaną czynność egzekucyjną uchylić na podstawie art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a.
Odnośnie podnoszonej przez skarżącego kwestii pominięcia regulacji art. 110c § 5 u.p.e.a. należy zauważyć, że przepis ten znajduje zastosowanie w sytuacji ustalenia, że zobowiązany powziął wiadomość o wszczęciu egzekucji przed doręczeniem mu wezwania i przed dokonaniem wpisu w księdze wieczystej. W tym przypadku skutki zajęcia powstają z chwilą powzięcia przez zobowiązanego wiadomości o wszczęciu egzekucji. Niewątpliwie w praktyce zastosowanie tego przepisu jest utrudnione ze względu na konieczność udowodnienia przez organ faktu powzięcia wiadomości w tej sprawie.
Z akt sprawy wynika, że skarżący w toku postępowania przed organami i postępowaniu przed sądem pierwszej instancji konsekwentnie podnosił, że nie doręczono mu wezwania, o którym mowa w art. 110c § 2 u.p.e.a. WSA potwierdził brak prawidłowego doręczenia tego wezwania do czasu wpisu w księdze wieczystej. W skardze kasacyjnej wskazano, że skarżący powziął wiadomość o wszczęciu egzekucji od swego pełnomocnika r. pr. K. G., któremu doręczono wezwanie z 2 czerwca 2022 r. Trzeba zauważyć, że informacje te nie odpowiadają wcześniejszemu stanowisku skarżącego, który w skardze do WSA kwestionował powiadomienie tej osoby. W skardze kasacyjnej nie podważono też stanowiska zawartego w tym zakresie w zaskarżonym wyroku poprzez podniesienie właściwych zarzutów. Dodatkowo, skarżący nie podaje w dalszym ciągu, kiedy taką informację od K. G. miał otrzymać.
W rozpatrywanym środku zaskarżenia zasadnie podniesiono natomiast, że skoro zobowiązany w dniu 15 czerwca 2022 r. złożył skargę na czynność egzekucyjną organu - zajęcie nieruchomości, to musiał on powziąć wiedzę o tym zajęciu nieruchomości. Należało zatem przyjąć, że zgodnie z art. 110c § 5 u.p.e.a., w analizowanym przypadku skutki zajęcia powstały dla zobowiązanego z chwilą powzięcia wiadomości o wszczęciu egzekucji, tj. w dniu 15 czerwca 2022 r., co nastąpiło przed doręczeniem wezwania i przed dokonaniem wpisu w księdze wieczystej. Wobec złożenia w tym dniu skargi na czynność egzekucyjną organu - zajęcie nieruchomości, zobowiązany musiał posiadać wiedzę o wszczęciu egzekucji z nieruchomości. W związku z tym, w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny koryguje uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia.
Przedstawiona powyżej wadliwość stanowiska wyrażonego przez sąd pierwszej instancji, wobec uznania, że słusznie skarga została oddalona (nie było podstaw do uchylenia kwestionowanej czynności egzekucyjnej na podstawie art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), nie mogła doprowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Z art. 184 p.p.s.a. wynika bowiem, że Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, między innymi wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Ponieważ przepisy p.p.s.a. nie przewidują możliwości zaskarżania samego uzasadnienia orzeczenia sądu administracyjnego pierwszej instancji, tak w całości, jak i w części, zmianę wyrażonej w uzasadnieniu takiego orzeczenia, niekorzystnej dla strony wnoszącej skargę kasacyjną oceny prawnej, może ona uzyskać w drodze zaskarżenia całego orzeczenia. W takiej sytuacji, weryfikując zasadność przesłanek rozstrzygnięcia, na których oparł się wojewódzki sąd administracyjny, Naczelny Sąd Administracyjny może orzec na podstawie art. 184 in fine p.p.s.a., taką skargę kasacyjną wprawdzie oddalając, ale weryfikując motywy rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego, w tym - wyrażoną w nim ocenę prawną.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, działając na podstawie art. 184 in fine p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).
sędzia del. WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska sędzia NSA Krzysztof Winiarski sędzia NSA Jacek Pruszyński