III FSK 1291/23

III FSK 1291/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Sokołowska
Krzysztof Przasnyski
Sławomir Presnarowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 1331/22 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-02-23
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 138 § 2, art. 144
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, Protokolant asystent sędziego Anna Rybak, po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ś. S.A. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 1331/22 w sprawie ze skargi Ś. S.A. z siedzibą w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 12 sierpnia 2022 r., nr 2401-IEW1.711.28.2022.2 UNP: 2401-22-182941 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Ś. S.A. z siedzibą w B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 1331/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: "WSA", "sąd I instancji") oddalił skargę Ś. S.A. z siedzibą w B. (dalej: "Skarżący", "Strona", "Spółka") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "DIAS", "Dyrektor", "Organ") z dnia 12 sierpnia 2022 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku, Skarżący żądając rozpoznania sprawy na rozprawie, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku
w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora z dnia 12 sierpnia 2022 r. i stwierdzenie nieważności postępowania egzekucyjnego w sprawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Dodatkowo Skarżący, wniósł o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi Skarżący, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2023, poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1) art. 141 § 1 p.p.s.a., wobec braku w uzasadnieniu wyroku stanowiska sądu pierwszej instancji, co do głównego zarzutu skargi i zasadniczego elementu stanu faktycznego dotyczącego braku w aktach sprawy tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadzona jest (czy była) egzekucja; co miało istotne znaczenie na wynik sprawy, gdyż w warunkach nieważności postępowania (w konsekwencji braku w aktach sprawy dokumentu stanowiącego podstawę egzekucji), czy postępowania prowadzonego z rażącą wadą prawną, wadliwie stwierdzono, że naruszenia przez organ pierwszej instancji przepisów postępowania w zakresie oceny zarzutów Skarżącego na egzekucję są usuwalne i uprawniały do wydania decyzji kasacyjnej w trybie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a.");
2) stwierdzić nieważność postanowienia z uwagi na ujawnione w tym postanowieniu rażące naruszenie prawa wyrażające się brakiem w aktach sprawy dwóch tytułów wykonawczych na podstawie, których prowadzona jest egzekucja administracyjna i w stosunku do których wniesione zostały zarzuty (nie ma zatem w aktach sprawy, które uważać za kompletne, gdyż ustawodawca nie przewiduje w ogóle sytuacji, w której akta sprawy mogą być dekompletowane, względnie nie dopuszcza sytuacji by dokumenty dotyczące sprawy mogły znajdować się w innym miejscu niż w aktach sprawy administracyjnej) oraz przede wszystkim ze względu na to, że trzeci najistotniejszy w sprawie tytuł wykonawczy w aktach sprawy znajduje się
w dwóch różnych wersjach, przy czym każdemu z nich brakuje cech uprawniających do prowadzenia egzekucji w rozumieniu ustawy
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (brak klauzuli wykonalności nadanej przez organ egzekucyjny, dowodu doręczenia zobowiązanemu) oraz nieważność postępowania wynika z wadliwie wystawionego tytułu wykonawczego z dnia 20.04.2022 r. nr [...], który nie doprowadził do przekształcenia wcześniejszych czterech osobnych zarządzeń zabezpieczenia w zajęcia egzekucyjne;
3) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez niezasadne oddalenie skargi na zaskarżoną decyzję Dyrektora, podczas gdy skargę należało uwzględnić ze względu na wydanie zaskarżonego postanowienia
z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego mającym wpływ na wynik sprawy tj. art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a., poprzez niezasadne zwrócenie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, pomimo braku przesłanek do zastosowania powołanego przepisu i w sytuacji, gdy z akt sprawy administracyjnej jednoznacznie nie wynikało uzasadnienie do prowadzonej egzekucji, którego nie da się konwalidować w ramach ponownie przeprowadzonego postępowania dowodowego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Dyrektor wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od Skarżącej kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego), według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna
z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu.
Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny, czy zasadnie, czy też niezasadnie Dyrektor zastosował przepis art. 138 § 2 k.p.a., uchylając zaskarżone postanowienie i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zdaniem Skarżącego w przedmiotowej sprawie Dyrektor w sposób nieuprawniony zastosował przepis art. 138 § 2 k.p.a., powinien bowiem posiłkować się przepisem zawartym w art. 136 § 1 k.p.a., przeprowadzając dodatkowe postępowanie dowodowe, zmierzające do uzupełnienia dowodów i materiałów w tej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny za nieusprawiedliwiony uznaje zarzut naruszenia przez WSA przepisów art. 151 w zw. z art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez niezasadne oddalenie skargi z uwagi na naruszenie przepisów art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a., poprzez niezasadne zwrócenie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W myśl postanowień art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Zgodnie z przepisem zawartym w art. 136 § 1 k.p.a., organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że decyzja organu odwoławczego wydana na podstawie przepisu art. 138 § 2 k.p.a., ma charakter uznaniowy, której dyskrecjonalność musi opierać na dwóch łącznie zaistniałych przesłankach: (1) stwierdzeniem wydania decyzji z naruszeniem przepisów postępowania oraz (2) stwierdzeniem, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przed podjęciem decyzji w oparciu o przepis art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy powinien rozważyć możliwość skorzystania z uprawnień przewidzianych w art. 136 k.p.a., mając również na uwadze obowiązek zachowania unormowań zawartych w art. 15 k.p.a. (zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego).
W rozpatrywanej sprawie słusznie przyjął WSA, że poza sporem pozostaje, iż zaistniała pierwsza z wyżej opisanych przesłanek, gdyż organ I instancji naruszył przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. Właściwie także ocenił WSA, że zmaterializowała się druga z wymienionych przesłanek, gdyż konieczny do wyjaśnienia zakres przedmiotowej sprawy miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie przed organami administracyjnymi. W szczególności nie zostały do akt sprawy załączone tytuły wykonawcze [...] i nr [...] (w odniesieniu do których został wniesiony zarzut), natomiast tytuł wykonawczy nr [...] nie posiadał oznaczenia i klauzuli organu egzekucyjnego (brak daty nadania klauzuli i podpisu osoby upoważnionej). Z akt administracyjnych sprawy nie wynikało także, czy przedmiotowe tytuły wykonawcze, były prawidłowo doręczone zobowiązanemu. Do powyższych tytułów, nie zostały załączone kopie zwrotnego potwierdzenia ich odbioru. Uchybieniami tymi organ I instancji wydający zaskrzone postanowienie, pozbawił organ odwoławczy możliwości dokonania oceny przedstawionego przez Spółkę zarzutu, tym samym uniemożliwił też rozpoznanie tej samej sprawy w drugiej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że WSA podkreślał, iż organ odwoławczy zajął stanowisko odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 136 k.p.a., gdyż podnosił, że spełnione zostały łącznie następujące przesłanki: stwierdzono, że postanowienie organu I instancji wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania i uznano, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zasadnie podnosił, że regułą pozostaje rozpoznawanie sprawy w dwóch instancjach na nowo, czyli w jej całokształcie. Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego została wyrażona wprost w art. 15 k.p.a. i polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy przez organy obu instancji. Właściwe zachowanie zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez właściwe organy, ale konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności danej sprawy.
Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny za chybiony uznaje zarzut naruszenia przez WSA przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: naruszenia przepisu art. 141 § 1 p.p.s.a. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku za pełne należy uznać stanowisko WSA, co do głównego zarzutu skargi i zasadniczego elementu stanu faktycznego, dotyczącego braku w aktach sprawy tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadzona jest (czy była) egzekucja.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną jako nie zasługującą na uwzględnienie i stosując przepisy art. 184 p.p.s.a., oraz będąc związany wnioskami i uzasadnieniem skargi kasacyjnej, poprzez treść art. 183 § 1 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.
s. Krzysztof Przasnyski s. Sławomir Presnarowicz (spr.) s. Jolanta Sokołowska