III FSK 1234/22

III FSK 1234/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-12-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Brolik /przewodniczący/
Tomasz Kolanowski /sprawozdawca/
Tomasz Zborzyński
Symbol z opisem
6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
I SA/Go 192/22 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2022-07-07
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono wniosek
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 18, art. 19
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 8 grudnia 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik Sędzia NSA Tomasz Zborzyński Sędzia NSA Tomasz Kolanowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku Prokuratora Krajowego o wyłączenie sędziów NSA: Wojciecha Stachurskiego i Pawła Borszowskiego w sprawie ze skargi kasacyjnej A. sp. j. z siedzibą w G. (obecnie: A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Go 192/22 w sprawie ze skargi A. sp. j. z siedzibą w G. (obecnie: A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G.) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 18 marca 2022 r., nr 0801-IOD.4104.28.2021 UNP: 0801-22-016307 w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych postanawia oddalić wniosek.
Uzasadnienie
1. Prokurator pismem z dnia 21 października 2025 r. zgłosił swój udział w postępowaniu w sprawie zawisłej przed NSA pod sygn. akt III FSK 1234/22 ze skargi kasacyjnej A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Go 192/22. Jednocześnie zawarł w nim wniosek o wyłączenie od rozpoznawania sprawy: Wojciecha Stachurskiego i prof. dr hab. Pawła Borszowskiego, gdyż, zdaniem Prokuratora, ich udział w składzie orzekającym powoduje, że skład ten nie spełnia wymogów sądu ustanowionego ustawą, bezstronnego i niezawisłego - określonych w art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych UE w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej protokołem nr 2 (Dz.U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.) – dalej "EKPC" i w art. 45 ust. 1 Konstytucji – wobec czego z mocy prawa nie jest sądem, co doprowadzi do nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 oraz w art. 271 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a.".
W uzasadnieniu tego wniosku Prokurator powołał się na wykładnię zaprezentowaną przez TSUE w wyroku C-225/22, zgodnie z którą Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego (IKNiSP) – jak wskazał wnioskodawca ">>orzekająca<< w składzie choćby z udziałem jednego sędziego powołanego w okolicznościach takich jak członkowie pierwotnego składu tej Izby (wyłonieni na mocy uchwały KRS nr 331/2018) nie jest sądem w rozumieniu prawa unijnego (wyrok TSUE z 21 grudnia 2023 r., C - 718/21, Krajowa Rada Sądownictwa).". Przyjął dalej, że "Zastosowanie wyroku TSUE w sprawie C-225/22 obejmuje osoby powołane na stanowiska sędziowskie w Naczelnym Sądzie Administracyjnym na podstawie uchwal zwanego KRS gremium wykreowanego ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3 dalej jako: ustawa z 2017 r.) - a zatem m.in. >>powołanych<< na podstawie uchwał nr 579/2020, oraz nr 590/2021 – prof. dr hab. Pawła Borszowskiego i Wojciecha Stachurskiego.".
Prokurator zaznaczył, że procedowanie w wyznaczonym do rozpoznania sprawy wadliwym składzie, niestanowiącym sądu w rozumieniu art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, art. 47 Karty Praw Podstawowych UE w zw. z art. 6 ust. 1 EKPC oraz art. 45 Konstytucji RP:
- doprowadzi do nieważności postępowania z uwagi na sprzeczność składu sądu z przepisami prawa (art. 183 § 2 pkt 4 oraz w art. 271 pkt 1 p.p.s.a.);
- naruszy fundamentalne prawo strony do sądu i wygeneruje koszty, które obciążając
bezpośrednio Skarb Państwa, pośrednio obciąży całe polskie społeczeństwo, a zatem każdego obywatela;
- z uwagi na brak kompetencji do wydania rozstrzygnięcia w sprawie – spowoduje niczym nieuzasadnione przewlekanie niepewności stron postępowania co do ich sytuacji prawnej.
Końcowo Prokurator podkreślił, że Skarb Państwa wypłacił tytułem zadośćuczynienia kwotę 5,5 mln złotych w związku ze sprawami odnoszącymi się do tego zagadnienia.
Sędzia NSA Wojciech Stachurski złożył wyjaśnienie w trybie art. 22 § 2 p.p.s.a., w którym wskazał, że w jego ocenie nie zachodzą żadne podstawy do wyłączenia sędziego w tej sprawie.
Podobnie sędzia NSA Paweł Borszowski w wyjaśnieniu złożonym w tym samym trybie przedstawił argumentację, że brak jest podstaw do jego wyłączenia w tej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
2. Ustosunkowując się do wniosku Prokuratora, na wstępie rozważań należy odwołać się do zasad logiki. Jest on bowiem dotknięty podstawową wadą, określaną w nauce jako błąd materialny. Za taki uważa się bowiem "wnioskowanie, w którym choćby jedna z przesłanek jest zdaniem fałszywym" (zob. K. Ajdukiewicz, Zarys logiki, Warszawa 1959, s. 150). Prokurator z jednej strony zakłada, że sędziowie NSA: Paweł Borszowski i Wojciech Stachurski nie piastują urzędu sędziego (w żadnym miejscu wniosku nie używa tego określenia w stosunku do wymienionych sędziów), wskazując, że są to "osoby, których bytność w NSA poprzedził wniosek niespełniającej wymogów konstytucyjnych KRS", a ten ostatni nazywa "gremium, nazywanym KRS". Z drugiej strony domaga się ich wyłączenia, czyli zastosowania instytucji prawnej odnoszącej się do sędziów orzekających w danej sprawie.
Tego rodzaju założenia z punktu widzenia procesowego wykluczają możliwość rozpatrzenia wniosku o wyłączenie sędziego, skoro wnioskodawca przyjmuje, że członek składu orzekającego nie jest sędzią. Prokurator konsekwentnie nie podał również podstawy prawnej swego wniosku wyłączenia sędziego. Są one uregulowane w art. 18 p.p.s.a. (przesłanki wyłączenia z mocy ustawy), ponadto w art. 19 p.p.s.a. przewidziano możliwość wyłączenia sędziego na jego wniosek. Prokurator nie wskazał także – jako podstawy swojego żądania – przepisu art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 dalej powoływana jako: "p.u.s.a."), a więc wyłącznej regulacji, przewidzianej do badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu (zob. uchwała NSA z 3.04.2023 r., I FPS 3/22, ONSAiWSA 2023/4/52). Uwagi te świadczą a priori o wadliwości i merytorycznej niezasadności wniosku Prokuratora.
3. Jednakże, ze względu na powagę zagadnienia, Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się do argumentacji Prokuratora prezentowanej w złożonym wniosku.
3.1. Podnoszona przez Prokuratora kwestia legalności powołań sędziów po 2018 r. stanowiła już wielokrotnie przedmiot rozważań NSA. I tak w wyroku z dnia 17 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 2372/21 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej jako: CBOSA); sąd jednoznacznie wskazywał, że "za uznaniem sędziego administracyjnego za sędziego europejskiego przemawia to, że określone prawem krajowym warunki materialne i zasady proceduralne dotyczące jego powołania – nawet w sytuacji będących efektem zmian dokonanych ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw wywołującą uzasadnione wątpliwości co do konstytucyjności Krajowej Rady Sądownictwa – nie muszą ani powodować zależności sędziego od władzy ustawodawczej czy władzy wykonawczej, ani budzić wątpliwości co do jego bezstronności, a tym samym nie dają podstaw do przyjęcia, że taki sędzia nie jest sędzią niezawisłym i bezstronnym, czyli dającym rękojmię realizacji prawa do sądu w rozumieniu nie tylko art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ale też art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej w zw. z art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej.". Wskazuje się także, że nie stanowi wystarczających podstaw do uznania, że sędzia/asesor został powołany w sposób sprzeczny z przepisami prawa, jedynie przez okoliczność powołania sędziego na wniosek nowej KRS (zob. wyroki NSA: z 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt I FSK 100/22; z 17 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 2372/21; z 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt II OSK 2539/22; z 5 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2603/21; z 25 maja 2023 r., sygn. akt III FSK 13/23, oraz z 4 listopada 2021 r., sygn. akt III FSK 3626/21 i III FSK 4104/21, publ. CBOSA). W tych ostatnio powołanych z 4 listopada 2021 r. NSA stwierdził, że "Sędzia sądu administracyjnego bądź asesor sądowy w wojewódzkim sądzie administracyjnym, powołany do sprawowania urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, jest sędzią Rzeczypospolitej Polskiej i sędzią europejskim w rozumieniu art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 ze zm.) oraz art. 6 ust. 1-3 TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych (Dz. Urz. UE C 303 z 14 grudnia 2007 r., s. 1), a także art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.), także wówczas, gdy procedura poprzedzająca jego powołanie mogła być dotknięta wadami.".
Sąd w składzie rozpoznającym sprawę ocenę tę uwzględnia, tym bardziej, że została ona dokonana na podstawie analizy orzecznictwa TSUE oraz ETPC, w tym również i orzeczeń przywołanych w piśmie Prokuratora. Stanowisko przyjmowane przez trybunały europejskie należy postrzegać w kontekście wynikającej z przepisów art. 4 ust. 2 i 3 TUE zasady lojalnej współpracy.
3.2. Należy także podkreślić, że zasada współpracy ma charakter wzajemny, a zatem nie tylko sąd krajowy obowiązany jest respektować orzecznictwo TSUE, ale także Trybunał związany jest orzecznictwem sądów krajowych, zwłaszcza gdy mamy do czynienia z sądem najwyższym w danym pionie sądownictwa, a wyrażony w orzecznictwie pogląd ma charakter utrwalony i powszechny (zob. S. Schill, A. von Bogdandy, Overcoming absolute primacy: Respect for national identity under the Lisbon Treaty, CML Rev. 2011/5/1417-1453, zob. też D. Kornobis-Romanowska, Sąd krajowy w prawie wspólnotowym, Warszawa 2007, s. 112 - 114). Konstrukcja ta zakłada zatem nawiązywanie dialogu międzysądowego w miejsce kolizji pomiędzy poglądami prezentowanymi przez TSUE i sądy krajowe.
3.3 Należy także zgodzić się z zapatrywaniem zakładającym równowagę kompetencyjną pomiędzy Unią a państwami członkowskimi. Akcentowana w tym kontekście w nauce unormowana w przepisie art. 178 ust. 1 Konstytucji zasada związania sędziego jedynie Konstytucją i ustawami ustanawia nieprzekraczalną granicę uwzględniania orzecznictwa TSUE przez sędziego krajowego (zob. M. Florczak-Wątor, K. Ptak [w:] M. Florczak-Wątor, A. Grabowski red., Argumenty i rozumowania prawnicze w konstytucyjnym państwie prawa. Komentarz, Warszawa 2021, 928-929). Wykładnia prounijna ma swoje granice, nie może ona bowiem prowadzić do rezultatów sprzecznych z wyraźnym brzmieniem norm konstytucyjnych ani uzasadniać kwestionowania obowiązującej normy konstytucyjnej z punktu widzenia sprzecznej z nią normy unijnej (ibidem, s. 932 wraz z przytoczonym tam orzecznictwem).
Tego rodzaju przypadek zresztą miał już miejsce w historii polskiego ustroju, gdy w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 27 kwietnia 2005 r., P 1/05, OTK-A 2005/4/42 przepis art. 607t § 1 Kodeksu postępowania karnego w zakresie, w jakim zezwala na przekazanie obywatela polskiego do państwa członkowskiego Unii Europejskiej na podstawie europejskiego nakazu aresztowania, został uznany za niezgodny z art. 55 ust. 1 Konstytucji. Wówczas to, na podstawie art. 1 ustawy z 8 września 2006 r. o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 200, poz. 1471) doszło do zmiany ustawy zasadniczej w sposób umożliwiający wykonywanie europejskiego nakazu aresztowania.
3.4. W doktrynie zwrócono też uwagę na niebezpieczeństwo "fetyszyzacji pytań prejudycjalnych", wiążące się z ryzykiem absolutyzacji prawa w zakresie zasad orzeczniczych TSUE, prowadząc nieuchronnie do zachwiania wspomnianej równowagi kompetencyjnej (zob. J. Galster, Z. Witkowski, Akcesja Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej. Konsekwencje dla sądownictwa [w:] W. Skrzydło red., Sądy i trybunały w Konstytucji i w praktyce, Warszawa 2005, s. 154 – 155). Jak się wydaje, wskazując na ten problem autorzy trafnie przewidzieli jego skutki. Fetyszyzacja oznacza tu postawę idealizującą i absolutyzującą, w tym przypadku orzeczeń wydawanych w trybie prejudycjalnym, nadając im cechy ostatecznej wartości kosztem innych elementów rzeczywistości społecznej (szerzej na ten temat: J. Srokosz, Argument z fetyszyzmu prawnego w dyskursie konstytucyjnym, "Krytyka Prawa", tom 11, nr 1/2019, s. 272–290). Tego rodzaju podejście wobec pytań prejudycjalnych i wydawanych w tym trybie orzeczeń TSUE prowadziłoby w wymienionym kontekście do intensyfikacji konfliktu wokół wymiaru sprawiedliwości w Polsce i rozchwiania balansu, jaki powinien funkcjonować w ramach współpracy pomiędzy trybunałami a sądami krajowymi. Absolutyzacja znaczenia orzeczeń trybunałów międzynarodowych jest niestety źródłem, które powoduje niekiedy ich instrumentalnie, bezrefleksyjne wykorzystywanie, co nie sprzyja dyskusji wokół zagadnień prawnych w nich poruszanych.
3.5. W historii znane są ponadto przypadki wyrażania przez sądy krajowe odmiennego poglądu niż TSUE, co doprowadziło ostatecznie do rewizji tego ostatniego. Przykład stanowi choćby sprawa zakończona wyrokiem TSUE z 26 kwietnia 1994 r., C-228/92 ECR 1994/4/I-1445 (zob. więcej na ten temat D. Kornobis-Romanowska, op. cit., s. 113-114). Nie musi to świadczyć o występowaniu konfliktu instytucjonalnego, lecz stanowić efekt dialogu orzeczniczego sądów krajowych i TSUE.
3.6. Podsumowując tę część rozważań, przyjąć należy, że przywołaną linię orzeczniczą NSA, odnoszącą się do legalności powołań sędziów tego Sądu uznać należy za utrwaloną. Brak jest obecnie powodów do jej kwestionowania. Argumentów w tym zakresie nie dostarcza orzecznictwo TSUE, które na podstawie art. 4 ust. 2 i 3 TUE zachowuje spójność ze stanowiskiem NSA. W tym kontekście należy bowiem wyraźnie podkreślić, że zdaniem składu orzekającego, współpraca orzecznicza między NSA a TSUE jest bardzo efektywna i owocna dla obu tych podmiotów, przyczyniając się do rozwoju systemu prawnego Unii Europejskiej. TSUE rozpoznawał już sprawy z pytań prejudycjalnych składów sędziowskich NSA, w których zadawaniu brali udział sędziowie powołani po reformie KRS, zob. wyroki TSUE z 13.06.2024 r. sygn. C – 266/23, czy z 29.04.2025 r. sygn. C – 453/23 (w ostatniej z przywołanych spraw, w składzie zadającym pytanie był sędzia NSA Paweł Borszowski, którego "wyłączenia" żąda teraz Prokurator).
4. Odnosząc się do twierdzenia Prokuratora o konieczności "zastosowania" wyroku TSUE w sprawie C-225/22, NSA wyjaśnia, że wyrok nie jest normą prawną, lecz wynikiem stosowania prawa. W przypadku wyroków TSUE przybiera ono szczególny charakter, ale wciąż pozostaje orzeczeniem, nie zaś przepisem prawa powszechnie obowiązującego. Już tylko z tego powodu twierdzenie wnioskodawcy uznać należało za nietrafne. Przyjąć należy, że za sformułowaniem tym kryje się w istocie żądanie dokonania oceny skutków wspomnianego wyroku TSUE dla oceny zasadności żądania Prokuratora i w tym kontekście zostało ono takiej analizie poddane.
4.1. Konieczne jest zwrócenie uwagi na to, że przez wiele lat (1990 - 2007) w ogóle nie przysługiwało prawo do zaskarżania uchwał KRS w przedmiocie wniosków o powołanie sędziów przez Prezydenta RP.
Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 27 maja 2008 r., SK 57/06, (OTK ZU 2008, nr 4/A, poz. 63), orzekł, że całkowite wyłączenie drogi sądowej przez art. 13 ust. 2 zdanie drugie ustawy o KRS pozostaje w sprzeczności z art. 45 ust. 1 i z art. 77 ust. 2 Konstytucji w związku z art. 60 Konstytucji. Jednak oceniając skutki wyroku Trybunał wskazał, że "Skarżący oraz (ewentualnie) inni zainteresowani, będą mieli możliwość ponownego ubiegania się o wolne stanowiska sędziowskie, na zasadach określonych w przepisach, zmodyfikowanych w następstwie niniejszego wyroku, a więc z uwzględnieniem możliwości odwołania się od uchwały KRS, rozstrzygającej o nieprzedstawieniu ich kandydatury do pełnienia urzędu sędziowskiego Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej". Poza tym także inne przepisy regulujące postępowanie nominacyjne były w przeszłości wielokrotnie kwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny (wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 19.11.2009 r., K 62/07, OTK ZU 2009, nr 10/A, poz. 149, z dnia 16 kwietnia 2008 r., K 40/07, OTK ZU 2008, nr 3/A, poz. 44, z dnia 29 listopada 2007 r., SK 43/06, OTK ZU 2007, nr 10/A, poz. 130). Nigdy jednak nie podważano ważności powołań sędziowskich dokonanych na podstawie wyeliminowanych z obrotu prawnego przepisów.
Skoro zatem nie budzi wątpliwości pogląd, zgodnie z którym brak drogi sądowej w procesie nominacyjnym nie dyskwalifikuje samej nominacji, to tym bardziej niedoskonałość tej procedury takiego skutku wywołać nie może. Stanowisko to znajduje swoje odzwierciedlenie w utrwalonym orzecznictwie NSA, które nie kwestionowało statusu sędziego powołanego w procedurze przeprowadzonej przez KRS po zmianach z 2018 r.
Nawiązując do pkt 76 uzasadnienia wyroku TSUE z 21 grudnia 2023 r., C-718/21 ECLI:EU:C:2023:1015, podającego w wątpliwość kategoryczność zawartego w orzeczeniu NSA z 21 września 2021 r. sygn. akt II GOK 10/18 (uchylającego uchwałę KRS nr 331/2018) stwierdzenia o niewzruszalności powołania sędziego, to wyjaśnić należy, że stanowisko NSA jest jasne. Świadczy o tym cytat z uzasadnienia wyroku NSA "Podkreślenia i zarazem wyjaśnienia wymaga również, że skutki wydanego w sprawie orzeczenia nie odnoszą się do ustrojowej ważności oraz skuteczności prezydenckich aktów powołań na urząd sędziego Sądu Najwyższego dokonanych na podstawie rekomendacji przedstawionych przez KRS kontrolowaną uchwałą.". NSA, odwołując się do orzecznictwa TSUE zaakcentował, że "akty te bowiem, nie podlegają sądowej weryfikacji i nie są wzruszalne (pkt 133 i pkt 145 wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 2019 r. oraz pkt 122 i pkt 128 wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 2 marca 2021 r.)". Stanowisko to pozostaje spójne z utrwalonym od lat orzecznictwem NSA, wykluczającym akty prezydenckie w przedmiocie powołania sędziów i odmowy w tym zakresie spod sądowej kontroli administracji (zob. postanowienia NSA: z 9 października 2012 r. o sygn. akt: I OSK 1872/12, I OSK 1873/12, I OSK 1874/12, I OSK 1875/12, I OSK 1882/12, I OSK 1883/12; I OSK 1890/12 i podane tam orzecznictwo TK i NSA, I OSK 1891/12; z 16 października 2012 r. o sygn. akt: I OSK 1870/12, I OSK 1871/12, I OSK 1878/12, I OSK 1879/12, I OSK 1880/12, I OSK 1881/12, I OSK 1885/12, I OSK 1886/12, I OSK 1887/12, I OSK 1888/12; z 17 października 2012 r. o sygn. akt: I OSK 1876/12, I OSK 1877/12, I OSK 1889/12; z 20 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 3129/12; z 7 grudnia 2017 r. o sygn. akt: I OSK 857/17, I OSK 858/17).
4.2. Na tym tle wzbudza wątpliwości przyjmowany niekiedy w orzecznictwie TSUE pogląd, zakładający automatyczny wpływ okoliczności natury ustrojowej na przeświadczenie obywateli o zachowaniu przez sędziów przymiotów niezawisłości i niezależności. Przykładowo TSUE uznał (pkt 50 wyroku z 4 września 2025 r., C-255/22), że "całokształt elementów zarówno systemowych, jak i dotyczących konkretnych okoliczności faktycznych, o których mowa w pkt 47–57 i 62–76 wyroku z dnia 21 grudnia 2023 r., Krajowa Rada Sądownictwa (C‑718/21, EU:C:2023:1015), może budzić w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niepodatności tych sędziów i składu orzekającego, w którym zasiadają, na czynniki zewnętrzne, w szczególności na bezpośrednie lub pośrednie wpływy krajowej władzy ustawodawczej i wykonawczej, oraz co do ich neutralności względem ścierających się przed nimi interesów. Tego rodzaju elementy mogły zatem prowadzić do braku widocznych oznak niezawisłości lub bezstronności owych sędziów i tego organu, co mogłoby podważyć zaufanie, jakie sądownictwo powinno budzić w tych jednostkach w społeczeństwie demokratycznym i w państwie prawnym [wyrok z dnia 21 grudnia 2023 r., Krajowa Rada Sądownictwa (Dalsze zajmowanie stanowiska sędziego), C‑718/21, EU:C:2023:1015, pkt 77].". TSUE wyraził tu subiektywne przekonanie, które oczywiście może mieć swoje uzasadnienie w przyjętym modelu teoretycznym, nie znajdujące jednak (o czym świadczy rozpoznawana sprawa) odzwierciedlenia w rzeczywistości (zob. pkt 7 uzasadnienia).
Po pierwsze – nie wskazano jasnych, prawnie znaczących kryteriów w tym zakresie. W szczególności ocena uchybień w procesie nominacyjnym odnosząca się w Polsce w zasadzie do wszystkich sędziów (powołanych zarówno przed 1990 r., w latach 1990 – 2007, jak i po 2018 r.) nosi cechy arbitralności.
Po drugie – nie zidentyfikowano żadnych konkretnych okoliczności, które miałyby świadczyć o gremialnym poddaniu zależności od władzy wykonawczej bądź ustawodawczej tych sędziów. Wyprzedzając nieco wywód wskazać należy, że w tej sprawie Prokurator kwestionuje status dwóch sędziów, którzy niewątpliwie całą pracą zawodową i prezentowaną postawą udowodnili, że bezpodstawne jest formułowanie wobec nich zarzutu braku "widocznych oznak niezawisłości lub bezstronności".
Po trzecie – obserwacja aktualnej sytuacji w Polsce i poziomu skomplikowania konfliktu "o powołania sędziowskie" skłania raczej do wniosku, że przeciętny obywatel nie orientuje się w tych zagadnieniach i sporu tego dostatecznie nie rozumie. Jest on zasadniczo zainteresowany sprawnym załatwieniem sprawy, o czym świadczy niewielka ilość wniosków o wyłączenie sędziego, opartych o podnoszone przez Prokuratora zarzuty. Zwrócić wreszcie należy uwagę na istotny aspekt skutków przyjęcia rozważanego tu stanowiska dla systemu prawnego i pewności obrotu.
5. Jak już zasygnalizowano, w przypadku sędziów sądów administracyjnych obowiązują stosowne procedury przewidziane dla stron, w przypadku powzięcia przez nie wątpliwości co do bezstronności bądź braku zachowania niezawisłości przez sędziego i w tych ramach można kwestie te wnikliwie rozpatrywać. Uwagi te prowadzą do konkluzji o nazbyt pochopnym traktowaniu ewentualnych wad procesu nominacyjnego dla wrażenia wywoływanego w społeczeństwie przez sędziego tak powołanego. Stawianie kategorycznych, ale wyłącznie ogólnych ocen w stosunku do wszystkich polskich sędziów powołanych po 2018 r. jest nieuzasadnione.
Uwagi te są istotne, bowiem treść wniosku Prokuratora odczytać można także jako próbę zakwestionowania wszystkich powołań sędziowskich dokonanych przez Prezydenta RP na wniosek KRS po zmianach z 2018 r. Argumentacja wniosku ma bowiem charakter ogólny, nie jest związana ani z osobą sędziego, ani z przedmiotem rozpoznawanej sprawy.
W istocie wniosek ten dotyczy natomiast ewentualnych wad procesu nominacyjnego przeprowadzanego z udziałem KRS po 2018 r. Opiera się on na założeniu, że zmiana w dokonywaniu wyboru tzw. sędziowskiej części tego organu przez parlament, nie zaś – jak przed 2018 r. – przez sędziów, jest przesłanką uznania, że (w uproszczeniu) nie są skuteczne powołania sędziowskie dokonane po tej dacie.
6. Przypomnieć należy, że przepis art. 187 ust. 1 pkt 2 Konstytucji nie wskazuje literalnie podmiotu, który miałby wyłaniać sędziowską część składu KRS. W orzecznictwie, a także wśród przedstawicieli doktryny prezentowane są dwie przeciwstawne wykładnie tego przepisu: jedna, że zgodny z zasadą podziału władz jest tylko model wyboru sędziów – członków KRS przez samych sędziów oraz druga – że sędziowie - członkowie KRS mogą być wybierani także przez inne gremia, w tym przez parlament.
Już dopuszczalność różnych wykładni przepisu prowadzi do wniosku o braku podstaw do twierdzenia, że doszło do naruszenia prawa powodującego tak poważne dla systemu prawnego skutki, jak nieważność nominacji sędziowskich, chronionych zasadą nieusuwalności, o której mowa w niebudzącym wątpliwości interpretacyjnych art. 180 ust. 1 Konstytucji RP.
Nawet opowiadając się za przyjęciem stanowiska, zgodnie z którym sposób reformy KRS nastąpił z naruszeniem Konstytucji, NSA w swoim utrwalonym orzecznictwie nie zakwestionował powołania sędziego na wniosek tak zorganizowanej KRS. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 8 ust. 2 Konstytucji, jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Dopuszczalność zatem bezpośredniego stosowania przepisów ustawy zasadniczej zależy od tego, czy ustrojodawca przewidział uregulowanie określonych kwestii w ustawie, czy też nie. W przypadku KRS bezpośrednie stosowanie Konstytucji wchodzi w grę tylko w zakresie niepozostawionym do regulacji przez ustawodawcę zwykłego, to jest poza ustrojem, zakresem działania i trybem pracy oraz sposobem wyboru jej członków (art. 187 ust. 4 Konstytucji).
7. W art. 180 ust. 1 Konstytucji ustanowiono zasadę nieusuwalności sędziego. Konstytucja przewiduje jedynie pozbawienie sędziego tego statusu będącego wynikiem prawomocnego orzeczenia sądowego. Polski system prawny nie przewiduje trybu stwierdzenia, że dana osoba nie jest sędzią, bądź też, że podlega wyłączeniu od wszystkich spraw i/lub, że nie może być uwzględniana w losowaniu odnośnie do wyznaczania i obsadzania spraw do orzekania. Nie byłoby też podstaw prawnych, żeby przyznać tego rodzaju, nieprzewidywanemu przez prawo, rozstrzygnięciu przymiotu prawomocności materialnej. Jeżeli nawet, teoretycznie rozważając taką możliwość, jeden skład sędziowski uznałby, że dana osoba nie jest sędzią, to inny skład orzekający mógłby, zgodnie z konstytucyjną zasadą niezawisłości sędziowskiej, ocenić przeciwnie, to jest, że ta sama osoba jest sędzią. Powodowałoby to niejednolitość orzecznictwa - w tej samej sprawie (zatem i do tej samej strony) - naruszającą art. 32 Konstytucji, to jest podmiotową i przedmiotową równość wobec prawa.
8. Przechodząc w tym miejscu do indywidualnej oceny sędziów NSA: Wojciecha Stachurskiego i Pawła Borszowskiego, poza wskazanymi już okolicznościami natury ogólnej, należy podnieść następujące argumenty.
8.1. Wyrażona przez TSUE kategoryczna ocena tego, czy skład sądu jest prawidłowy dotyczył jedynie sędziów powołanych w określonych warunkach i sytuacji procesowej, to jest pewnej kategorii sędziów SN. Nawet jednak w tym zakresie TSUE nie stwierdził, że wymienieni w wyroku C-225/22 sędziowie utracili, względnie nie nabyli statusu sędziego. Jak już podkreślono, z przepisu art. 180 ust. 1 Konstytucji RP wynika niepodważalna zasada ustrojowa – nieusuwalności sędziego. Przepis ten zakazuje usunięcia sędziego z urzędu wbrew jego woli bez prawomocnego wyroku sądowego w tym zakresie. NSA nie stwierdził, aby sędziowie NSA: Wojciech Stachurski oraz Paweł Borszowski, zrzekli się urzędu sędziego bądź też zostali złożeni z urzędu w drodze prawomocnego wyroku, zgodnie z warunkami wynikającymi z art. 180 ust. 2 Konstytucji.
8.2. Ponadto, w odróżnieniu od kandydatów na sędziów sądów powszechnych – w przypadku sędziów sądów administracyjnych przepis art. 6 § 1 pkt 6 p.u.s.a. wymaga (poza warunkami formalnymi, takimi jak np. wiek, wykształcenie, staż pracy w określonym zawodzie) wyróżniania się wysokim poziomem wiedzy w dziedzinie administracji publicznej oraz prawa administracyjnego i innych dziedzin prawa związanych z działaniem organów administracji publicznej. Właśnie te przymioty gwarantują to, że sędziowie administracyjni charakteryzują się niezależnością, wynikającą ze stanu ich wiedzy. Prawdziwa niezależność sędziego to umiejętność formułowania własnego poglądu i jego obrony za pomocą argumentów merytorycznych.
8.3. Prokurator w swoim wniosku nie wskazał żadnej sprawy, w której sędziom NSA Wojciechowi Stachurskiemu i Pawłowi Borszowskiemu można byłoby postawić tego rodzaju zarzut, to jest sprawy, w której byliby oni stronniczy, czy zależni od jakiejkolwiek władzy publicznej. Prokurator w ogóle nie odniósł się do związku złożonego wniosku ze sprawą bądź stroną postępowania, co zakłada instytucja wyłączenia sędziego. Nie zakwestionował również potrzeby zwrócenia się przez NSA do TSUE w sprawie ustalenia tego, czy konstrukcja polskiej spółki jawnej może być uznana za spółkę kapitałową w rozumieniu dyrektywy. Jest to o tyle istotne, że spory w tym zakresie mają istotny wymiar finansowy, gdyż różnica w podstawie opodatkowania podatkiem PCC w zależności od sprawy może wynosić od kilku do kilkunastu milionów złotych.
Poza tym, jak wynika z protokołu rozprawy z 3 lutego 2025 r., przedstawiciel organu administracji publicznej (Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze) nie składał żadnych wniosków formalnych, w szczególności nie kwestionował obsady sądu w tej sprawie, nie podnosił żadnych zastrzeżeń co do sędziów NSA objętych niniejszym wnioskiem (protokół w aktach sprawy). Podobnie w uwagach złożonych na piśmie przez Rzeczpospolitą Polską z 25 czerwca 2025 r. (w aktach sprawy) brak jest jakiegokolwiek stanowiska kwestionującego skład sądu. Zawierają natomiast obszerne, merytoryczne ustosunkowanie się do zagadnień poruszonych w pytaniu prejudycjalnym wraz z propozycją rozstrzygnięcia.
8.4. Sędzia NSA Wojciech Stachurski posiada 29-letnie doświadczenie zawodowe, zdobyte podczas pracy w Urzędzie Kontroli Skarbowej w Białymstoku (do 2004 r.), w Katedrze Prawa Gospodarczego na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Białymstoku (2008 – 2011), jako asesor (2004 – 2007) oraz na stanowisku sędziego WSA (2007 – 2021), na delegacji w NSA (w różnym wymiarze od 2010 r.) i obecnie jako sędzia NSA (od 2021 r.). Posiada stopień naukowy doktora nauk prawnych w zakresie prawa. Ukończył również studia podyplomowe z zakresu prawa podatkowego Unii Europejskiej. Jest też autorem lub współautorem ok. 50 publikacji naukowych.
Otrzymał wyróżniającą ocenę kwalifikacji kandydata na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego sporządzoną przez sędziego NSA Adama Bącala w dniu 28 maja 2019 r., a więc już po reformie KRS (złożonej do akt sprawy). W ocenie tej opiniujący wskazał, że "w czasie delegacji w NSA sędzia Stachurski dał się poznać, jako osoba pracowita odpowiedzialna i dobrze zorganizowana. Cechuje go wysoka kultura osobista, i umiejętność pracy w zespole. Jest bardzo dobrze przygotowany do pełnienia urzędu sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego." Ponadto wskazywał na wysoki poziom wiedzy merytorycznej sędziego Wojciecha Stachurskiego.
W całym okresie pracy sędziego NSA Wojciecha Stachurskiego uczestniczył on w wydaniu wyroków NSA w ponad 1500 sprawach (bez okresu delegacji). Nie stwierdzono, by w którejkolwiek z nich, sąd w trybie art. 5a p.u.s.a. uznał, że nie spełnia on wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu. Nie stwierdzono także, by doszło do wyłączenia sędziego z tych przyczyn. Należy podkreślić, że łącznie wnioski o wyłączenie tego sędziego oraz o uruchomienie procedury na podstawie art. 5a p.u.s.a. złożono w około 0,5% spraw zawisłych przed NSA (źródło: baza CBOIS).
Wobec przedstawionych okoliczności, twierdzenie, że sędzia NSA Wojciech Stachurski może nie spełniać wymogów bezstronności i niezawisłości jest nie tylko niezasadne, ale w odbiorze społecznym byłoby całkowicie niezrozumiałe. Jak już wskazano, to właśnie wiedza i doświadczenie są podstawowymi determinantami niezależności i bezstronności sędziego, a przymiotów tych wobec sędziego NSA Wojciecha Stachurskiego zakwestionować nie sposób.
8.5. Sędzia NSA Paweł Borszowski posiada 30-letnie, zróżnicowane doświadczenie zawodowe. Był zatrudniony w Agencji Rozwoju Regionalnego w Nowej Rudzie (1996 – 1998), w Starostwie Powiatowym w Kłodzku (1999 – 2002). W 1999 r. po odbyciu aplikacji sądowej złożył egzamin sędziowski. Był zatrudniony w Urzędzie Gminy Kłodzko (2002-2004). Był członkiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (2008 – 2010). W 2003 r. uzyskał stopień naukowy doktora nauk prawnych. Od 1 marca 2004 r. jest zatrudniony w Katedrze Prawa Finansowego Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego kolejno na stanowisku adiunkta, profesora nadzwyczajnego (od 1 stycznia 2014 r.), a obecnie profesora. W 2011 r. uzyskał stopień naukowy doktora habilitowanego nauk prawnych w zakresie prawa - prawo finansowe, a w 2019 r. – tytuł profesora nauk prawnych. Jest autorem licznych (około 200) publikacji z zakresu prawa podatkowego (w tym komentarzy do ustaw podatkowych), a także ponad 50 glos do orzeczeń sądów administracyjnych. Ubiegając się o stanowisko sędziego NSA załączył pozytywną opinię prof. zw. dr hab. Barbary Adamiak oraz wyróżniającą ocenę kwalifikacji kandydata na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego, sporządzoną przez sędziego NSA Stanisława Boguckiego (z 28 października 2019 r., a zatem po zmianie ustawy o KRS, złożonej do akt sprawy). Oceniający stwierdził w niej, że dokonane ustalenia "pozwalają na wyrażenie oceny, że prof. dr hab. Paweł Borszowski na tym etapie pracy zawodowej dysponuje wiedzą i umiejętnościami niezbędnymi do zajmowania stanowiska sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego.".
W całym okresie pracy sędziego NSA, Paweł Borszowski uczestniczył w wydaniu wyroków NSA w ponad 2000 sprawach. Nie stwierdzono, by w którejkolwiek z nich, sąd w trybie art. 5a p.u.s.a. uznał, że nie spełnia on wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu. Nie stwierdzono także, by doszło do wyłączenia sędziego z tych przyczyn. Należy podkreślić, że łącznie wnioski o wyłączenie tego sędziego oraz o uruchomienie procedury na podstawie art. 5a p.u.s.a. złożono w około 0,5% spraw zawisłych przed NSA (źródło: baza CBOIS).
Podobnie jak w przypadku sędziego NSA Wojciecha Stachurskiego, również w stosunku do sędziego NSA Pawła Borszowskiego, twierdzenie, że może on nie spełniać wymogów bezstronności i niezawisłości jest nie tylko niezasadne, ale w odbiorze społecznym byłoby całkowicie niezrozumiałe. Jak już wskazano, to właśnie wiedza i doświadczenie są podstawowymi determinantami niezależności i bezstronności sędziego, a przymiotów tych wobec sędziego NSA Pawła Borszowskiego zakwestionować nie sposób.
9. Biorąc powyższe pod uwagę brak jest podstaw do twierdzenia, że w sprawie mogłaby wystąpić przesłanka nieważności postępowania z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w następstwie wyrokowania w niej sędziów objętych wnioskiem. W związku z przedstawioną argumentacją, wniosek Prokuratora jako oczywiście bezzasadny podlega oddaleniu na podstawie art. 19 p.p.s.a.